Tôi tin chắc rằng nếu đã là một giáo viên rất mực yêu nghề thì cho dù có gặp phải khó khăn gì đi nữa, chúng ta cũng đều có thể vượt qua, dù học sinh của chúng ta có kém may mắn và mặc cả[r]
Trang 1Phần 1: Mở đầu 1.1 Lý do chọn đề tài:
Bác Hồ đã từng nói: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em" Lời căn dặn đó của Bác chắc hẳn ai trong chúng ta cũng
đều được biết và cũng đã, đang thực hiện Thế nhưng chúng ta đã thực hiện tốt hay chưa? Đó là một câu hỏi mà đòi hỏi chúng ta cần phải tiếp tục đi tìm lời giải đáp
Với tư cách là một người giáo viên chúng ta cần phải làm thế nào để góp phần từng bước hoàn thiện lời căn dặn ấy của Bác, làm thế nào chúng ta có thể tạo ra được những nhân tài có đầy đủ bản lĩnh để làm chủ đất nước, đồng thời hạn chế dần những cá nhân rụt rè hay nhút nhát làm ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước
Một vấn đề được đặt ra: nếu trong số chúng ta đã, đang và sẽ vướng phải căn bệnh mặc cảm, tự ti về những gì mà mình đã và đang có thì liệu chúng ta có thể khẳng định được mình với các cường quốc khác, liệu non nước chúng ta có thể phồn vinh, giàu mạnh và tiến bộ được hay không?
Chính vì lẽ đó, ngay từ lúc còn ngồi trên ghế nhà trường Đặc biệt là ở cấp tiểu học, mỗi người giáo viên chúng ta cần chung tay góp sức giúp các em đẩy lùi đi căn bệnh mặc cảm, tự ti để từng bước đưa các em trở thành những chủ nhân có đầy đủ bản lĩnh, đầy đủ tự tin và nghị lực dù cho các em ở trong hoàn cảnh nào thì các em vẫn sẽ tự hào ngẩn cao đầu tiến bước
Bác Hồ kính yêu cũng đã từng nói: Chúng ta phải khéo nuôi dạy, giúp cho nhi đồng phát triển sức khoẻ và trí óc, thành những trẻ em có " 4 tính tốt" : hoạt bát, mạnh dạn, chất phác, thật thà”.
Đó chính là lí do tôi chọn viết sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh tiểu học khắc phục mặc cảm, tự ti vươn lên trong học tập”.
Trang 21.2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:
- Mục đích nghiên cứu: Tìm ra các giải pháp giúp học sinh tiểu học khắc phục mặc cảm, tự ti vươn lên trong học tập
- Nhiệm vụ nghiên cứu: Xác định các đối tượng học sinh mặc cảm, tự ti, từng bước giúp đỡ để các em trở nên mạnh dạn, tự tin và vươn lên trong học tập
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Học sinh lớp 4B trong các năm học: 2011- 2012, 2012- 2013,
2013-2014, 2014- 2015 và học sinh lớp 4B1 năm học: 2015- 2016 học tại trường Tiểu học Thạnh Phú 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp trò chuyện
- Phương pháp sức mạnh và tình thương từ tập thể
- Phương pháp khen thưởng
- Tổ chức các hoạt động tập thể
- Phương pháp phối hợp với gia đình
1.5 Tính mới của đề tài:
- Xác định các đối tượng học sinh học chưa tốt không phải do thiếu chăm chỉ, chậm tiếp thu do thiếu năng lực, mà do hoàn cảnh gia đình, do khiếm khuyết ở bản thân, tạo nên áp lực về tâm lý khiến các em mặc cảm, tự ti Từ
đó, kết quả học tập của các em cũng không được tốt
Phần 2: Nội dung:
2.1 Cơ sở lí luận:
Mặc cảm, tự ti ảnh hưởng rất lớn đến con người và xã hội, đặc biệt là đối với học sinh, ở lứa tuổi này các em đang trong quá trình phát triển tâm sinh lý rất phức tạp Ở mức độ nhẹ, mặc cảm tự ti làm cho các em thiếu tự tin trong mọi hành động, vì thế khi được giáo viên giao việc hay khi cần làm điều gì đó thì trong đầu các em luôn xuất hiện suy nghĩ mình không thể làm được và luôn tìm
đủ mọi cách để tránh né công việc đó Nghiêm trọng hơn, nếu không được giúp
đỡ kịp thời thì tình trạng mặc cảm, tự ti sẽ tác động và gây ra những chấn thương về tâm lý khiến các em luôn cảm thấy cuộc đời toàn màu xám xịt, cuộc
Trang 3sống thật tẻ nhạt và buồn chán, từ đó các em sẽ thả trôi mình, sống không có mục tiêu, khát vọng, các em sẽ mất dần đi khả năng sáng tạo, mất đi ý chí tranh đua và thường buông lơi trước những khó khăn
Những học sinh mắc phải chứng mặc cảm tự ti, các em thường rất ngại giao tiếp, cuộc sống ít tiếng cười, thiếu hòa đồng Chính vì thế, hệ lụy kéo theo
là kết quả và khả năng học tập của các em kém hơn các bạn cùng lớp, cùng lứa tuổi vì ở các em thiếu đi sự hợp tác, thiếu đi sự trao đổi trong học tập Vì mặc cảm, ngại giao tiếp nên vốn từ của các em cũng ít hơn, khả năng diễn đạt của các em cũng kém hơn Đặc biệt, các em này không thể diễn đạt hay nói chuyện trước đám đông như các bạn khác
Nói cách khác, mặc cảm tự ti ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển tâm sinh
lý, đến cuộc sống và tương lai của các em, nếu không được phát hiện và giúp đỡ trong thời gian dài các em có thể sẽ trở nên trầm cảm
Trong thời gian giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm ở trường Tiểu học Thạnh Phú 3, một ngôi trường mà ở đó phần đông các em đều là dân tộc khmer
và đa số các em đều có hoàn cảnh khó khăn Thế nhưng, đa số các em đều có ý chí vươn lên trong cuộc sống, bằng chứng là các em luôn phấn đấu trong học tập
và rèn luyện, một số em dù sống trong gia đình không được hoàn chỉnh nhưng nhiều năm liền vẫn là học sinh giỏi của trường, của lớp Bên cạnh đó, một điều không thể phủ nhận được chính là thực tế trong mỗi năm học dù ít hay nhiều vẫn còn có một số học sinh thành tích học tập chưa được tốt lắm, trong số đó một phần là do các em mặc cảm tự ti về bản thân mình
Sau quá trình tìm hiểu thực tế, tôi nhận thấy mặc cảm tự ti là do một trong các nguyên nhân sau:
1 Do hoàn cảnh gia đình khó khăn
2 Do mồ côi cha hoặc mẹ, hoặc cả cha lẫn mẹ
3 Do khả năng tiếp nhận kiến thức không bằng các bạn
4 Do có một số khuyết tật nào đó trên cơ thể
5 Do từng mắc phải sai lầm nào đó trong quá khứ bị các bạn trêu chọc
6 Thiếu sự quan tâm, tình thương từ gia đình
Trang 42.2 Cơ sở thực tiễn:
Mặc cảm, tự ti là một trong những nguyên nhân gián tiếp làm ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh Do mặc cảm, tự ti nên học sinh thường ngại đến lớp dẫn đến tình trạng bỏ học hoặc các em vẫn đến lớp nhưng luôn trong tình trạng bị ức chế về tâm lý không thể tập trung học kéo theo việc tiếp thu kiến thức không đầy đủ,…Từ đó dẫn đến hệ quả là kết quả học tập của các em trở nên sa sút dần
Trong thực tế, theo quan sát và kinh nghiệm làm công tác chủ nhiệm thì tôi nhận thấy những học sinh trong tình trạng mặc cảm, tự ti thường có những biểu hiện sau:
- Ít hoặc không giao tiếp với bạn bè
- Rụt rè (Vì luôn nghĩ mình không bằng ai)
- Không phát biểu hoặc khi được giáo viên gọi cũng ngại trả lời
- Không cười, không đùa giỡn với bạn bè
- Khi giáo viên trò chuyện, học sinh này cũng rất ít hoặc không muốn trả lời, không muốn nói ra nguyên nhân cho giáo viên biết,… vì các em cho rằng những điều đó thật đáng xấu hổ
Trong quá trình tiếp cận với các em học sinh này để tìm hiểu các nguyên nhân đã trực tiếp gây ra những tổn thương về mặt tinh thần của các em trong những năm qua bản thân tôi nhận thấy:
- Đa số những học sinh mặc cảm, tự ti thực chất không phải là những học sinh không học tốt mà chỉ vì hoàn cảnh tác động làm cho các em không còn tâm trạng để chuyên tâm việc học Chẳng hạn, trong năm học 2014- 2015: em Diệp Thanh Tuyền- một trong những học sinh có kết quả học tập tốt của lớp Nhưng thật đáng buồn, chuyện không may đã xảy ra với gia đình em- cha em bất ngờ bị tai nạn giao thông và qua đời Nỗi đau mất cha đã tác động rất lớn đến đời sống
cũng như tinh thần của em: “Vừa đau khổ vì đã mất đi người cha đáng kính, vừa mặc cảm với bạn bè vì mình không còn đủ cha lẫn mẹ như các bạn cùng trang lứa” Thời gian sau đó kết quả học tập của em cũng sa sút thấy rõ.
Trang 5- Học sinh mắc phải chứng mặc cảm, tự ti hầu hết đều là những học sinh
có lòng tự ái cao Vì thế dù được giáo viên trao đổi tính mặc cảm trong em có giảm nhưng âm vang vẫn còn, vì thế các em thường hay bị tái lại
- Mặc khác, do phần đông học sinh mặc cảm, tự ti thường rơi vào những gia đình có hoàn cảnh gia đình khó khăn, gia đình có trình độ dân trí thấp, gia đình có nhiều con, cha mẹ thiếu sự quan tâm, thiếu trò chuyện với con, nên các em không có nơi để giải bày tâm sự, không được chia sẻ, không được cha
mẹ giải đáp những khuất mắt nên các em cứ nghĩ mình thua thiệt không bằng bạn bè, Do đó, đến lúc giáo viên phát hiện thì các em này đã giam mình trong tình trạng mặc cảm, tự ti khá lâu, vì thế việc tháo gỡ cần phải tốn nhiều thời gian
và tâm huyết của giáo viên
- Một khó khăn khác nữa, đó là sự hợp tác từ phía gia đình học sinh với giáo viên Thường thì khi được giáo viên thông báo về tình trạng của con em mình, phần đông trong số đó thường không thấy hoặc không hiểu hết mức độ nghiêm trọng của vấn đề, họ thường không hoặc ít hợp tác với giáo viên vì họ cho rằng tình trạng của con em mình không có gì đáng lo ngại chỉ do giáo viên quan trọng quá vấn đề, nghiêm trọng hơn là một số phụ huynh còn nghĩ giáo viên xúc phạm, nghĩ bậy chứ con em họ vẫn bình thường có mắc chứng bệnh nào đâu Trong số những phụ huynh này một phần là do ở họ thiếu đi quan tâm đến các em, một phần là họ có biết tình trạng của con em mình nhưng vì ngại nên cố tình lẫn tránh,
2 3 Các giải pháp:
2.3.1 Phương pháp trò chuyện:
Trước hết giáo viên cần tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến mặc cảm tự ti của từng học sinh để có hướng giúp đỡ sao cho thích hợp và đạt hiệu quả tốt nhất
Nếu học sinh mặc cảm vì hoàn cảnh gia đình thì chúng ta nên giải thích rõ
để các em có nhận thức đúng đắn hơn, bởi ở lứa tuổi lớp bốn các em cũng đã có những hiểu biết nhất định và có thể nhận thức được những điều giáo viên truyền tải và tâm sự với mình Giáo viên cần giải thích cho học sinh rõ: khi có mặt trên cõi đời này không ai có quyền lựa chọn để mình được sinh ra trong một gia đình
Trang 6giàu có hay nghèo khổ Vì nếu được lựa chọn thì ai cũng sẽ chọn cuộc sống đầy
đủ, hạnh phúc vậy ai sẽ là người nghèo khổ, bởi có giàu có nghèo thì đó mới là
xã hội Vì thế các em chẳng nên buồn khi gia đình không được khá giả Thay vào đó, các em nên hài lòng với cuộc sống hiện tại Vì trong mỗi gia đình, mỗi hoàn cảnh đều có những tiếng cười, những hạnh phúc riêng của nó Các em nên hiểu rằng cuộc sống giàu có chưa hẳn đã cho ta hạnh phúc, còn cuộc sống nghèo khổ chưa hẳn đã cho ta cuộc sống không tiếng cười Gia đình em không được giàu có nhưng cha mẹ, anh chị em vẫn hòa thuận và hạnh phúc đấy thôi, thế thì tại sao em không tự hào về điều đó mà lại mặc cảm về những gì mình đang có
Ví dụ: Trong năm học: 2013- 2014 tôi đã bắt gặp trường hợp của em Sơn Nạng- một học sinh rất ít giao tiếp với bạn bè, luôn sống kép mình khi đến lớp Sau khi tìm đến gia đình để tìm hiểu lí do thì tôi được biết: gia đình em là một trong số ít hộ nghèo của ấp, em đang sống cùng với mẹ và ba đứa em nhỏ trong một mái chòi nhỏ, trang phục đến lớp của em chiếc mới nhất cũng đã quá cũ so với các bạn Chính vì lí do đó em rất mặc cảm với bạn bè Biết được điều đó tôi
đã thường xuyên trao đổi và trò chuyện với em, bằng phương pháp này tôi nhận thấy rõ một điều- nhận thức của em ngày càng đúng đắn hơn, việc học của em cũng ngày một tiến bộ
2.3.2 Phương pháp sức mạnh và tình thương từ tập thể:
Giáo viên cần trò chuyện, trao đổi với tập thể lớp, giải thích rõ tình trạng, nguyên nhân, cũng như suy nghĩ của bạn,…Sau đó, giáo viên đưa ra biện pháp
để tập thể lớp cùng tiến hành Khi học sinh hiểu rõ tình trạng của bạn thì các em
sẽ dần cảm thông và sẽ có mong muốn được giúp đỡ bạn, từ đó các em không còn giữ khoảng cách hay xa lánh bạn, dần dần cả lớp sẽ hòa hợp được với bạn
và tính mặc cảm, tự ti của học sinh cũng sẽ được cải thiện
2.3.3 Phương pháp khen thưởng:
Đối với những học sinh mặc cảm, tự ti thì khen thưởng là phương pháp khá hữu hiệu, bởi khen thưởng sẽ tiếp thêm sức mạnh tinh thần cho học sinh góp phần tạo động lực cho bản thân học sinh, được khen được thưởng học sinh sẽ càng có lòng tin vào bản thân, các em sẽ tin rằng những gì mình cố gắng sẽ được
Trang 7kết quả tốt đẹp, tin rằng nếu mình có cố gắng thì niềm vui, hạnh phúc sẽ đến với mình Mặc khác, khen thưởng kịp thời còn giúp cho học sinh tự tin hơn trước bạn bè, nhờ thế học sinh sẽ cởi mở hơn hòa đồng hơn với các bạn trong các hoạt động thảo luận nhóm,…Với phương pháp này chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả khả quan trong việc khắc phục mặc cảm, tự ti cho học sinh
Ví dụ: Trường hợp của em Lâm Hùng- học sinh lớp 4B năm học:
2013-2014, em là một cậu học sinh khá rụt rè so với các bạn cùng lớp Ngay từ đầu năm học tôi đã phát hiện ra điều đó và đã nhanh chóng khắc phục tình trạng của
em bằng hình thức: thường xuyên gọi em phát biểu, đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận, mỗi lần như vậy tôi đều khen em trước lớp, bạn bè cũng hưởng ứng bằng những tràn pháo tay sau những câu trả lời đúng của em Sau khoảng hai tháng áp dụng phương pháp này, tôi nhận thấy biểu hiện của em ngày càng tốt hơn, sự rụt rè trong em dần được đẩy lùi thay vào đó là sự tự tin thấy rõ Cuối năm học em đã trở thành một trong những học sinh có thành tích học tập tốt của lớp
2.3.4 Tổ chức các hoạt động tập thể:
Thông qua các hoạt động, các trò chơi tập thể tâm trạng của các em sẽ thoải mái hơn và cũng trong thời gian ấy các em sẽ tạm quên đi mặc cảm trong lòng mà hòa đồng, vui vẻ với lớp Qua đó, các em sẽ cởi mở hơn, khoảng cách với các bạn sẽ gần hơn, dần dần các em sẽ không còn cô lập mình và sẽ sinh hoạt bình thường như bao nhiêu bạn khác
Các hoạt động tập thể hay vui chơi nên được tổ chức thường xuyên vào
cuối tuần, lồng vào các tiết dạy,… Bởi dân gian thường có câu: “Mưa dầm thấm lâu” Các em càng hòa đồng, càng gần gũi với các bạn thì đồng nghĩa với việc
mặc cảm tự ti được đẩy lùi, điều đó còn được thể hiện rõ hơn ở thành tích học tập ngày càng tiến bộ của các em
2.3.5 Phương pháp phối hợp với gia đình:
Ngoài sự tác động từ phía giáo viên chủ nhiệm và học sinh tại trường thì gia đình và xã hội cũng ảnh hưởng rất nhiều đến nhận thức của các em Vì thế, giáo viên và gia đình cần thường xuyên trao đổi thông tin với nhau về tình hình
Trang 8thực tế của các em để hiểu rõ hơn về thái độ, hành vi, của các em lúc ở trường cũng như ở nhà, để từ đó xác định rõ nguyên nhân và tìm đúng hướng giải quyết Nếu thực hiện tốt điều này chắc chắn việc thay đổi nhận thức trong các
em sẽ dễ hơn rất nhiều Khi các em đã xóa đi sự mặc cảm tự ti trong suy nghĩ của mình thì đồng nghĩa với việc các em sẽ mạnh dạng hơn trong giao tiếp cũng như trong học tập, nhờ đó mà kết quả học tập của các em cũng sẽ có những tiến
bộ rõ rệt
Nói tóm lại, để xóa đi nỗi mặc cảm tự ti ở học sinh thì giáo viên cần rèn luyện cho các em các ý thức sau:
- Cần nổ lực nhiều thật nhiều, lúc nào cũng phải nghĩ làm sao để có thể chứng tỏ và khẳng định mình
- Luôn lắng nghe và chịu khó thay đổi hành vi, cách ứng xử của mình
- Tích cực tham gia vào các hoạt động tập thể, mở rộng các mối quan hệ giao tiếp với bạn bè và những người xung quanh
- Phát huy tối đa ý chí, bản lĩnh, khát vọng của bản thân
2.4 Thực nghiệm và kết quả thực hiện:
Trải qua một thời gian áp dụng các phương pháp trên tôi thật sự hài lòng
về kết quả thu được, các em đã gần gũi hơn với bạn bè trong lớp, cởi mở hơn với thầy cô, không còn sống thu mình như trước nữa thay vào đó các em đã chủ động, sáng tạo hơn rất nhiều trong học tập
Cụ thể: Tôi đã áp dụng các biện pháp nói trên 3 năm liên tiếp ngay trong các lớp mà tôi được phân công giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm Lớp 4B Trường: Tiểu học Thạnh Phú 3 Kết quả thu được như sau:
Trang 9Năm học
Mặc cảm Kết quả
học tập
Mặc cảm Kết quả
học tập
2011- 2012 2/ 22 hs Hoàn thành:
20/ 22 hs
1/ 22 hs Hoàn thành:
22/ 22 hs
2012- 2013 1/ 21 hs Hoàn thành:
20/ 21 hs
0/ 21 hs Hoàn thành:
21/ 21 hs
2013- 2014 2/ 36 hs Hoàn thành:
33/ 36 hs
0/ 36 hs Hoàn thành:
36/ 36 hs
2014-2015 1/ 22 hs Hoàn thành:
21/22 hs
0/22 hs Hoàn thành:
22/ 22 hs
2015-2016 2/ 28 hs
Trong năm học vừa qua tôi cũng đã áp dụng các biện pháp trên đối với một đối tượng học sinh: em Sơn Thị Hậu do không được may mắn nên bẩm sinh
em đã mang một khiếm khuyết nhỏ trên cơ thể- hở hàm ếch Chính vì nguyên nhân đó mà khả năng phát âm của em gặp rất nhiều khó khăn, thường bị các bạn trêu chọc Từ đó em trở nên thiếu tự tin và có những dấu hiệu mặc cảm về bản thân Sau vài tháng áp dụng các biện pháp nêu trên tôi nhận thấy tình trạng của học sinh này đã có những tiến triển rõ rệt, kết quả quả học tập cũng có nhiều tiến bộ
Trong năm học này, lớp 4B1 cũng có 2 học sinh học chưa tốt có dấu hiệu
là do mặc cảm, tự ti về bản thân Hiện tôi cũng đang áp dụng các phương pháp nói trên và kết quả học tập của các em cũng đang dần tiến bộ
Phần 3 Kết luận:
3.1 Kết luận:
Muốn đạt được những kết quả như mong muốn đòi hỏi người giáo viên phải có tính kiên trì, khéo léo trong ứng xử, bền bỉ, tế nhị để có thể tìm hiểu sâu sắc từng đối tượng học sinh, và thương yêu các em với một tình cảm chân thành, tạo mối quan hệ gần gũi Cần có cách cư xử nhẹ nhàng, chừng mực với từng đối tượng, thể hiện sự quan tâm đến các em, tạo cho các em chỗ dựa niềm tin vững chắc
Trang 10Bên cạnh đó, là giáo viên chúng ta cần phải làm sao để nhà trường, gia đình và xã hội có sự phối hợp, hỗ trợ cho nhau góp phần hoàn thành tốt nhiệm
vụ là tạo ra những con người có đầy đủ bản lĩnh, tự tin và sáng tạo
Việc thay đổi hành vi, suy nghĩ của học sinh đòi hỏi việc tổ chức, theo dõi
của giáo viên phải được tiến hành thường xuyên, liên tục: “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”.
Nói tóm lại, mặc cảm tự ti ảnh hưởng rất nhiều đến kết học tập và rèn luyện của học sinh, là một giáo viên muốn đào tạo ra những con người có đầy đủ bản lĩnh, nghị lực và tự tin thì ngay từ bây giờ chúng ta hãy cùng chung tay đẩy lùi đi suy nghĩ mặc cảm tự ti trong các em
2 Kiến nghị:
Muốn đạt được hiệu quả cao, ngoài sự nổ lực của giáo viên chủ nhiệm thì giáo viên bộ môn cũng cần đặt biệt quan tâm đến những đối tượng học sinh này,
cố gắng tạo mọi điều kiện để các em có thêm niềm tin vào cuộc sống, tạo cho các em có động lực để cải thiện dần suy nghĩ lệch lạc của mình Bởi trong thực
tế, đối với bất kỳ công việc gì muốn đạt hiệu quả cao thì cần thiết phải có sự hợp tác từ nhiều phía:
“Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”.
Trên đây là một số kinh nghiệm của bản thân tôi Tôi tin chắc rằng nếu đã
là một giáo viên rất mực yêu nghề thì cho dù có gặp phải khó khăn gì đi nữa, chúng ta cũng đều có thể vượt qua, dù học sinh của chúng ta có kém may mắn
và mặc cảm về sự kém may mắn đó thì với lòng yêu nghề, mến trẻ, với mục tiêu đào tạo ra những thế hệ mai sau có đầy đủ tự tin và bản lĩnh thì chắc chắn mỗi người giáo viên chúng ta đều có thể đẩy lùi đi được căn bệnh mặc cảm, tự ti trong các em và thay vào đó là những con người đầy đủ tự tin và sáng tạo
Người viết