- Việc vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề diễn ra không thường xuyên, tình huống đưa ra ít gắn liền với thực tiễn cuộc sống.... Học sinh không phải học lại.[r]
Trang 1UBND huyện cát hải
Trường th&THCS Gia Luận
Bản mô tả sáng kiến
Môn: địa lí
Nõng cao hi ệu quả giờ học mụn Địa lớ cho học sinh lớp 9 trường TH&THCS Gia Luận thụng qua dạy chủ đề tớch hợp liờn mụn “S ự hựng vĩ của nỳi rừng Tõy Bắc”
Tỏc gi ả: Đoàn Thị Dung Trỡnh độ chuyờn mụn: Đại học
Ch ức vụ: Giỏo viờn Nơi cụng tỏc: Trường TH&THCS Gia Luận
Ngày 04 tháng 11 năm 2015
Trang 2C ỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN ĐỀ NGHỊ XÉT, CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Năm: 2016 Kính g ửi: Hội đồng khoa học huyện Cát Hải
H ọ và tên: Đoàn Thị Dung
Ch ức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên trường TH&THCS Gia Luận
Tên sáng kiến: Nâng cao hiệu quả giờ học môn Địa lí cho học sinh lớp
9 trường TH&THCS Gia Luận thông qua dạy chủ đề tích hợp liên môn “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc”
Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Địa lí
1 Tóm t ắt tình trạng giải pháp đã biết:
- Chuẩn bị chu đáo đồ dùng dạy học: tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, video,
- Tích cực ứng dụng CNTT trong soạn giảng
* Ưu điểm:
- Giáo viên không mất nhiều thời gian, công sức đầu tư cho thiết kế bài giảng Tranh ảnh minh họa cho nội dung các bài dạy phong phú, đa dạng
- Hình thành ở học sinh một số kĩ năng địa lí như: phân tích tranh ảnh, đọc và phân tích bản đồ, biểu đồ
* Hạn chế:
- Khả năng vận dụng kiến thức môn học giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tế của các em chưa linh hoạt
- Hoạt động học tập chủ yếu chỉ được diễn ra trong phạm vi lớp học
- Việc ứng dụng CNTT khai thác thông tin và trình bày sản phẩm học tập của học sinh chưa được chú ý
* Nguyên nhân:
- Việc vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề diễn ra không thường xuyên, tình huống đưa ra ít gắn liền với thực tiễn cuộc sống
Trang 3- Các em có kĩ năng sử dụng máy tính nhưng chưa có thói quen sử dụng
sự hỗ trợ của CNTT trong học tập
2 Tóm t ắt nội dung giải pháp đề nghị công nhận sáng kiến:
- Tính mới, tính sáng tạo:
+ Dạy học tích hợp kiến thức của nhiều bài học, nhiều môn học trong dạy
chủ đề “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” thay vì dạy từng bài độc lập theo phân phối chương trình hay dạy liên hệ lồng ghép như trước đây
+ Học sinh được “học” đi đôi với “hành”, vận dụng sáng tạo kiến thức đã học để giải quyết các tình huống/vấn đề nảy sinh trong cuộc sống
+ Các hoạt động học tập được tổ chức ở nhiều nơi: trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng
- Khả năng áp dụng và nhân rộng:
Sáng kiến đã được áp dụng tại Trường TH&THCS Gia Luận và có thể thực hiện nhân rộng ở các khối lớp trong các trường trên toàn huyện
- Hiệu quả, lợi ích thu được áp dụng giải pháp:
+ Học sinh rất hứng thú trong học tập, tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức Mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp và có năng lực hợp tác, quản lí tốt
+ Các em biết vận dụng linh hoạt kiến thức liên môn giải quyết các vấn
đề, có khả năng lập luận, tư duy logic
+ Tích hợp liên môn trong dạy chủ đề “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” làm cho giờ học Địa lí trở nên mới lạ, phong phú Học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau Hiệu quả dạy học được nâng cao rõ rệt
CƠ QUAN ĐƠN VỊ
H ải Phòng, ngày 04 tháng 11 năm 2015
NGƯỜI VIẾT ĐƠN
Đoàn Thị Dung
Trang 4THÔNG TIN CHUNG V Ề SÁNG KIẾN
1 Tên sáng ki ến
Nâng cao hi ệu quả giờ học môn Địa lí cho học sinh lớp 9 trường TH&THCS Gia Lu ận thông qua dạy chủ đề tích hợp liên môn “Sự hùng vĩ của núi r ừng Tây Bắc”
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Địa lí
3 Tác gi ả
Họ và tên: Đoàn Thị Dung
Ngày/tháng/năm sinh: 20/10/1984
Chức vụ, đơn vị công tác: Giáo viên, Trường TH&THCS Gia Luận Điện thoại DĐ: 01665652773
4 Đơn vị áp dụng sáng kiến:
Tên đơn vị: Trường TH&THCS Gia Luận
Địa chỉ: Thôn 1 xã Gia Luận, huyện Cát Hải
Điện thoại: 0313888758
I MÔ T Ả GIẢI PHÁP ĐÃ BIẾT
Để nâng cao hiệu quả dạy học Địa lí, tôi đã thực hiện giải pháp sau:
- Chuẩn bị chu đáo đồ dùng dạy học: tranh ảnh, bản đồ, lược đồ, video,
- Ứng dụng CNTT trong soạn giảng
* Ưu điểm:
- Giáo viên không mất nhiều thời gian, công sức đầu tư cho thiết kế bài giảng Tranh ảnh minh họa cho nội dung các bài dạy phong phú, đa dạng
- Hình thành ở học sinh một số kĩ năng địa lí như: phân tích tranh ảnh, đọc và phân tích bản đồ, biểu đồ
* Hạn chế:
- Khả năng vận dụng kiến thức môn học giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tế của các em chưa linh hoạt
- Hoạt động học tập chủ yếu chỉ được diễn ra trong phạm vi lớp học
Trang 5- Việc ứng dụng CNTT khai thác thông tin và trình bày sản phẩm học tập của học sinh chưa được chú ý
* Nguyên nhân:
- Việc vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề diễn ra không thường xuyên, tình huống đưa ra ít gắn liền với thực tiễn cuộc sống
- Các em có kĩ năng sử dụng máy tính nhưng chưa có thói quen sử dụng
sự hỗ trợ của CNTT trong học tập
II NỘI DUNG GIẢI PHÁP ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
1 N ội dung giải pháp mà tác giả đề xuất:
Xuất phát từ những nhược điểm, hạn chế của các giải pháp cũ, từ yêu cầu
của bộ môn cũng như yêu cầu thực tiễn cuộc sống đặt ra, nếu chỉ vận dụng các giải pháp cũ thực hiện trong năm học 2014 - 2015 sẽ không thể tạo hứng thú học tập cho tất cả học sinh và nâng cao hiệu quả dạy học môn Địa lí Trong năm học
2015 - 2016, giải pháp thay thế mà tôi đưa ra là: Nâng cao hiệu quả giờ học môn
Địa lí cho học sinh lớp 9 trường TH&THCS Gia Luận thông qua dạy chủ đề tích
h ợp liên môn “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” Cụ thể như sau:
1.1 Rà soát chương trình, tìm ra những kiến thức chung các môn học có
liên quan đến chủ đề “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” ở lớp 9
* N ội dung giải pháp được thực hiện như sau:
Khi tiến hành xây dựng các chủ đề tích hợp liên môn, tôi nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Bộ giáo dục và đào tạo: Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày 27 tháng 5 năm 2013 về việc Hướng dẫn triển khai thực hiện phương pháp
“Bàn tay nặn bột” và các phương pháp dạy học tích cực khác; Công văn số 791/HD-BGDĐT ngày 25 tháng 6 năm 2013 về việc hướng dẫn thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông; Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH ngày 08 tháng 10 năm 2014 về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá; các công văn hướng dẫn nhiệm vụ năm học Theo đó, thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo
từng bài/từng tiết trong sách giáo khoa như hiện nay, tôi đã nghiên cứu nội dung chương trình toàn cấp học và rà soát chương trình của các môn học khác có liên
Trang 6quan lựa chọn nội dung để xây dựng các chủ đề dạy học tích hợp môn Địa lí phù
hợp với việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế của nhà trường
Khi rà soát nội dung chương trình các môn học ở lớp 9, tôi đã tìm ra các nội dung liên quan đến chủ đề “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc”:
- Môn Địa lí
Bài 9: Sự phát triển và phân bố lâm sản, thủy sản,
Bài 12: Sự phát triển và phân bố công nghiệp (điện)
Bài 17: Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ
- Môn Lịch sử
Bài 27: Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp xâm lược kết thúc 1953 - 1954
- Môn Văn học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Giáo dục công dân
+ Học sinh biết cảm nhận vẻ đẹp của Tây Bắc trong văn học, mĩ thuật, âm
nhạc, văn hóa ẩm thực; lễ hội, phong tục tập quán
+ Học sinh tự hào về cảnh đẹp thiên nhiên của đất nước Việt Nam Vẽ được những bức tranh đẹp về phong cảnh vùng núi và các bức tranh tuyên truyền bảo vệ môi trường Biết được một số tác giả, tác phẩm của Mĩ thuật Việt Nam từ cuối thế kỉ XIX đến năm 1954
+ Giáo dục HS tinh thần tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau và có ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên
* K ết quả:
Tuy có mối liên hệ với nhau nhưng chương trình các môn học có tính độc
lập tương đối, được thiết kế theo mạch kiến thức môn học trên nguyên tắc kiến
thức học trước là cơ sở của những kiến thức học sau Vì thế, một số nội dung kiến thức có liên quan đến nhiều môn học đều được đưa vào chương trình của các môn học đó gây ra sự chồng chéo, quá tải Không những thế, thời điểm dạy học các kiến thức đó ở các môn học khác nhau là khác nhau, đôi khi thuật ngữ được dùng cũng khác nhau, gây khó khăn cho học sinh Rà soát chương trình các môn học có liên quan với nhau trong chương trình giáo dục, tìm ra những
Trang 7kiến thức chung để xây dựng thành các chủ đề dạy học tích hợp liên môn sẽ
khắc phục được những khó khăn trên
Xây dựng được chủ đề tích hợp liên môn “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” phù hợp để tổ chức dạy cho học sinh Học sinh chiếm lĩnh tri thức theo một hệ thống logic, các hoạt động tổ chức học tập được diễn ra chủ động hơn Giáo viên dễ dàng hướng dẫn học sinh tự chiếm lĩnh các kiến thức, kĩ năng,
phẩm chất, năng lực của chủ đề, vận dụng kiến thức các môn học trong từng phần nội dung chủ đề một cách phù hợp và hiệu quả
Hiệu quả dạy học được nâng lên, các em thấy hứng thú với giờ học, phát triển các năng lực chung và năng lực chuyên biệt môn Địa lí ở học sinh
1.2 Tăng cường các hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn
* N ội dung giải pháp được thực hiện như sau:
Tiến trình dạy học phải thể hiện chuỗi hoạt động học của học sinh phù
hợp với phương pháp dạy học tích cực được vận dụng Tổ chức dạy học chủ đề tích hợp liên môn “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc”, tôi tiến hành như sau:
Bước 1: Đề xuất vấn đề
- Để đề xuất vấn đề, tôi giao cho học sinh nhiệm vụ có tiềm ẩn vấn đề: Chứng minh sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc Từ nhiệm vụ cần giải quyết, học sinh huy động kiến thức, kĩ năng đã biết ở môn Địa lí (địa hình, cảnh quan), môn Lịch sử (lịch sử hào hùng, chiến công vang dội), môn Văn, môn Mĩ thuật…
- Khi giao nhiệm vụ cho học sinh, tôi phải cân nhắc và đảm bảo rằng học sinh không thể giải quyết vấn đề trọn vẹn với kiến thức, kĩ năng đã có mà cần
phải học thêm kiến thức mới để vận dụng vào quá trình giải quyết vấn đề
Bước 2: Giải pháp và kế hoạch giải quyết vấn đề
Sau khi đã phát biểu vấn đề, học sinh độc lập hoạt động, xoay trở để vượt qua khó khăn, tìm các giải pháp để giải quyết vấn đề, đưa ra các giải pháp theo suy nghĩ của học sinh Thông qua trao đổi, thảo luận dưới sự định hướng của giáo viên, học sinh xác định được các giải pháp khả thi, bao gồm cả việc học
Trang 8kiến thức mới phục vụ cho việc giải quyết vấn đề đặt ra, đồng thời xây dựng kế
hoạch hành động nhằm giải quyết vấn đề đó
Bước 3: Thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề
- Học sinh diễn đạt, trao đổi với các bạn trong nhóm về kết quả thu được, qua đó có thể chỉnh lý, hoàn thiện tiếp Nếu học sinh cần phải hình thành kiến
thức mới nhằm giải quyết vấn đề, giáo viên sẽ giúp học sinh xây dựng kiến thức
mới của bản thân trên cơ sở đối chiếu kiến thức, kinh nghiệm sẵn có với những hiểu biết mới; kết nối/ sắp xếp kiến thức cũ và kiến thức mới dựa trên việc phát biểu, viết ra các kết luận mới Trong quá trình đó, học sinh cần phải học lí thuyết
và thiết kế phương án thực nghiệm, tiến hành thực hiện, hoàn thành sản phẩm
học tập và rút ra kết luận
- Khi học sinh tiến hành giải quyết vấn đề, tôi hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng mới học để giải quyết các tình huống có liên quan trong học tập và cuộc sống hàng ngày; tự đặt ra tình huống có vấn đề nảy sinh
Bước 4: Trình bày, đánh giá kết quả
Sau khi đã hoàn thành hoạt động giải quyết vấn đề, dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh trình bày, tranh luận, bảo vệ kết quả thu được Giáo viên chính xác hóa, bổ sung, xác nhận, phê duyệt kết quả Học sinh ghi nhận kiến thức mới và vận dụng trong thực tiễn
* K ết quả:
Học sinh hứng thú tham gia học tập; tích cực tự lực, sáng tạo chiếm lĩnh tri thức “Học” đi đôi với “hành” giúp học sinh khắc sâu kiến thức, việc vận dụng kiến thức cũng trở nên dễ dàng hơn Phát triển năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề ở học sinh
Tích cực tham gia các hoạt động thực hành và ứng dụng kiến thức vào giải quyết những vấn đề thực tiễn Các hoạt động nhóm/cá nhân diễn ra sôi nổi, hiệu quả giờ học được nâng cao Bồi dưỡng khả năng tự xác định hành động thích hợp trong những tình huống không phải là quen thuộc với các em
Hình thành ở học sinh năng lực sử dụng CNTT và truyền thông, đặc biệt
là sử dụng CNTT trong tìm kiếm thông tin và trình bày sản phẩm học tập
Trang 91.3 M ở rộng phạm vi không gian lớp học
* N ội dung giải pháp được thực hiện như sau:
Thay vì tổ chức các bài học trong không gian đóng kín với giáo viên, học sinh và phấn, bảng… Mỗi chủ đề tích hợp được thực hiện ở nhiều tiết học nên một nhiệm vụ học tập có thể được thực hiện ở trong và ngoài lớp học
Khi tiến hành dạy học chủ đề tích hợp kiến thức liên môn “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc”, giáo viên hướng dẫn học sinh học tập tương tác theo 4 nhóm Hoạt động học này của học sinh diễn ra cả ở trong lớp và ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng
Tổ chức học trong lớp: Đối với tiết học giới thiệu chủ đề, giáo viên đặt
vấn đề cho học sinh và giao nhiệm vụ cho học sinh/ nhóm học sinh Hoặc báo cáo, trình bày sản phẩm trước lớp (cũng có thể tổ chức ở cộng đồng đối với những sản phẩm trình bày trước công chúng: pa-nô, áp-phích, vở kịch…)
Tổ chức học ngoài lớp, ngoài trường: Học sinh có thể đến các địa điểm cụ
thể để nghiên cứu, thu thập tư liệu để giải quyết vấn đề như: Viện bảo tàng, các
di tích lịch sử Tham gia các hoạt động trải nghiệm sáng tạo: học cách chế biến món ăn của người dân tộc vùng Tây Bắc, …
Tổ chức học ở nhà: Thu thập thông tin trên Internet, xử lí các số liệu đã thu thập
Tổ chức học ở cộng đồng: Trao đổi, lấy ý kiến của người dân; trưng bày các sản phẩm học tập có tính chất tuyên truyền
* K ết quả:
Học sinh lĩnh hội tri thức trong không gian rộng lớn với các môi trường giáo dục, không bị gò bó, giới hạn trong phạm vi lớp học như trước Các năng
lực chung và năng lực chuyên biệt của học sinh được phát triển: Năng lực giao tiếp, giải quyết vấn đề, xử lí tình huống, năng lực quản lí của đại đa số học sinh khá tốt Học sinh tự tin trả lời phỏng vấn, trình bày trước đám đông, mạnh dạn khi tham gia phát biểu ý kiến, đặt vấn đề trong giờ học địa lí cũng như khi tham gia các hoạt động tập thể khác
2 Tính m ới, tính sáng tạo
Trang 102.1 Tính m ới
- Tích hợp kiến thức của nhiều bài học, nhiều môn học trong dạy chủ đề
“Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” thay vì chỉ dạy liên hệ hay dạy đơn thuần theo từng tiết/từng bài trong phân phối chương trình
- Học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các môn khác
- Dạy học chủ đề tích hợp liên môn “Sự hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc” được thực hiện cụ thể thành chuỗi hoạt động học của học sinh Mỗi hoạt động học của học sinh thể hiện rõ mục đích, nội dung, phương thức và sản phẩm học tập mà học sinh phải hoàn thành
- Khuyến khích sự tham gia của các đối tượng giáo dục khác như: gia đình, cộng đồng vào công tác giáo dục
- Mở rộng không gian học tập của học sinh ra khỏi bốn bức tường của lớp học giúp học sinh có cơ hội chiếm lĩnh tri thức từ các đối tượng giáo dục khác nhau, học sinh có thể tham gia hoạt động học ở nhiều nơi Từ đó, việc nắm bắt tri thức cũng trở nên dễ dàng, thuận lợi hơn với học sinh Học sinh có cái nhìn rộng hơn khi quan sát vấn đề và đưa ra nhiều cách để giải quyết vấn đề đó
2.2 Tính sáng t ạo
- Học sinh được hoạt động nhiều hơn, hoạt động “học lí thuyết” được gắn
liền với hoạt động “thực hành”, “vận dụng giải quyết vấn đề”
- Học sinh có năng lực sử dụng công nghệ thông tin trong khai thác kiến thức trên Internet, trình bày sản phẩm học tập
- Kích thích được mọi đối tượng học sinh tham gia học tập Nhiệm vụ của
mỗi cá nhân trong các nhóm được phân chia cụ thể, có ghi chép rõ ràng và được đánh giá công khai sau khi học xong chủ đề
- Các hoạt động học tập được tổ chức ở trong lớp, ngoài lớp, trong trường, ngoài trường, ở nhà và cộng đồng Học sinh lĩnh hội được kiến thức không chỉ
từ sách vở qua các giờ dạy trên lớp của giáo viên mà việc nắm bắt tri thức của các em được thực hiện ở mọi lúc, mọi nơi, từ các đối tượng giáo dục khác nhau
- Sáng tạo trong hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh: