- Sử dụng các biện pháp tu từ: điệp ngữ liệt kê, … Tạo nên tính thống nhất về chủ đề vaên baûn vaø theå hieän caûm nhaän veà sự đối lập giữa niềm khao khát sự sống đích thực, đầy ý ngh[r]
Trang 1Bài 19
Tuần 21
Tiết 78
KHI CON TU HÚ (Tố Hữu)
1 Mục tiêu: Giúp học sinh:
1.1:Kiến thức :
- Có những hiểu biết bước đầu về tác giả Tố Hữu
- Hiểu được nghệ thuật khắc họa hình ảnh (thiên nhiên, cái đẹp của cuộc đời tự do)
- Biết được niềm khát khao cuộc sống tự do, lí tưởng cách mạng của tác giả
1.2:Kĩ năng:
- Đọc diễn cảm một tác phẩm thơ thể hiện tâm tư người chiến sĩ cách mạng bị giam giữ trong ngục tù
- Nhận ra và phân tích được sự nhất quán về cảm xúc giữa hai phần của bài thơ; thấy được sự vận dụng tài tình thể thơ truyền thống của tác giả ở bài thơ này
1.3:Thái độ:
- Giáo dục học sinh lòng yêu mến cuộc sống tự do cao đẹp
- Tích hợp giáo dục kĩ năng sống: kĩ năng suy nghĩ, sáng tạo và xác định giá trị bản thân: trách nhiệm đối với quê hương đất nước
2 Trọng tâm :
Ý nghĩa văn bản, nghệ thuật
3 Chuẩn bị:
3.1: Giáo viên: Sưu tầm thêm thông tin về nhà thơ Tố Hữu, phân tích bài thơ Khi con tu hú.
3.2: Học sinh: Đọc kĩ bài thơ, tìm hiểu chú thích, tìm hiểu tình yêu quê hương đất
nước trong bài thơ, niềm khát khao tự do
4 Tiến trình:
4.1:Ổn định tổ chức và kiểm diện:
4.2:Kiểm tra miệng:
Câu hỏi 1 : Đọc thuộc lòng một khổ thơ trong bài thơ Quê hương Nêu nội dung
chính của khổ thơ ấy ?
Đáp án: Đoạn 1: Lời giới thiệu về làng quê miền biển
Đoạn 2: Cảnh đoàn thuyền đánh cá ra khơi.
Đoạn 3: Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về
Đoạn 4: Nỗi nhớ quê hương
Câu hỏi 2: Nêu ý nghĩa của bài thơ Quê hương?
Đáp án : Bài thơ là bày tỏ của tác giả về một tình yêu tha thiết đối với quê hương
làng biển
Câu hỏi 3: Qua bài thơ, em cảm nhận được điều gì?
Đáp án : Lòng yêu quê hương tha thiết của tác giả, làm cho em càng thêm yêu quê
hương của em
Trang 2Em đã chuẩn bị được những gì cho bài học hôm nay?
Đọc bài thơ, tìm hiểu chú thích, tìm hiểu tình yêu quê hương đất nước trong bài thơ, niềm khát khao tự do…
Học sinh, giáo viên nhận xét, chấm điểm
4.3:Bài mới :
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
Hoạt động 1 : Vào bài: Tiếng tu hú là âm
thanh quen thuộc của làng quê Việt Nam Từ
những cánh đồng âm thanh ấy đã đi vào văn
thơ Trong “Lao xao” của Duy Khán, nó gợi
ra một mùa hè ngọt ngào, rộn rã Và tiếng
chim ấy còn gợi ra biết bao tâm trạng trong
lòng nhà thơ Tố Hữu Để hiểu hơn về điều
đó, chúng ta cùng tìm hiểu bài thơ “Khi con tu
hú”
Hoạt động 2 : Hướng dẫn đọc – hiểu văn
bản
Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc, đọc
mẫu , gọi học sinh đọc.
Gọi học sinh nhận xét
Giáo viên nhận xét, sửa chữa
Giáo viên giới thiệu chân dung nhà thơ Tố
Hữu, yêu cầu học sinh giới thiệu về nhà thơ
Tố Hữu?
Tố Hữu (1920-2002) quê ở Thừa Thiên -
Huế Được giác ngộ trong phong trào học
sinh, sinh viên Với nguồn cảm hứng lớn là lí
tưởng cách mạng, thơ Tố Hữu trở thành là lá
cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam
Nêu xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác bài
thơ?
Khi con tu hú ra đời khi tác giả đang bị giam
cầm nhà lao Thừa Phủ, được in trong tập Từ
ấy -tập thơ đầu tiên của Tố Hữu.
Hướng dẫn học sinh nắm một số chú thích
SGK.
Tìm bố cục bài thơ? Nêu nội dung chính
của mỗi phần?
Bố cục gồm: hai phần
I Đọc- hiểu văn bản :
1 Đọc:
2 Chú thích:
a) Tác giả:
b) Tác phẩm:
c) Giải nghĩa từ:
3 Bố cục:
II Phân tích văn bản :
Trang 3Đoạn 1: Sáu câu đầu: Cảnh mùa hè.
Đoạn 2: Bốn câu cuối: Tâm trạng người
tù
Phương thức biểu đạt chính của bài thơ là
gì?
Miêu tả (đoạn 1) kết hợp với biểu cảm
(đoạn 2)
Hoạt động 3 : Hướng dẫn phân tích văn
bản
Em có nhận xét gì về tên bài thơ?
Chỉ là vế phụ của một câu trọn ý
Hãy viết một câu văn có bốn chữ đầu là
“Khi con tu hú” để tóm tắt nội dung bài thơ
Khi con tu hú gọi bầy là khi mùa hè đến,
người tù cách mạng cảm thấy ngột ngạt trong
phòng giam chật chội, càng thèm khát cháy
bỏng một cuộc sống tự do, tưng bừng ở bên
ngoài
Tên bài thơ đã gợi mạch cảm xúc của toàn
bài
Giáo viên treo tranh
Học sinh quan sát tranh và phát biểu suy
nghĩ về cảnh mùa hè được diễn đạt trong
tranh
Bức tranh làm em liên tưởng đến đoạn thơ
nào trong bài thơ Khi con tu hú?
Đoạn 1
Cảnh mùa hè được gợi tả bằng những âm
thanh nào?
Tiếng tu hú, tiếng ve ve ran trong vườn
râm
Khi viết về cảnh mùa hè mà tác giả lại bắt
đầu bằng tiếng chim tu hú Như vậy, tác giả
đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
Biện pháp liên tưởng (tiếng chim tu hú gọi
bầy là mùa hè đến), hoán dụ (tiếng chim tu
hú tượng trưng cho mùa hè)
Hai biện pháp nghệ thuật đó có tác dụng gì
trong việc miêu tả cảnh mùa hè?
Làm cho tiếng chim tu hú và mùa hè có mối
quan hệ mật thiết với nhau
Những âm thanh đó gợi cho ta liên tưởng
1 Cảnh mùa hè:
- Aâm thanh: Tiếng tu hú, tiếng ve:
- Nghệ thuật : hoán dụ, liên tưởng
-> Cuộc sống rộn ràng, tưng bừng
- Hình ảnh :
Cuộc sống thanh bình, ấm no
- Màu sắc :
Trang 4đến một cuộc sống như thế nào?
Giáo viên liên hệ bài thơ Bếp lửa của nhà
thơ Bằêng Việt
Ngoài ra, cảnh mùa hè còn được tác giả
miêu tả qua những hình ảnh nào?
Lúa chiêm chín vàng trên cánh đồng, bầu
trời cao rộng với cánh diều chao lượn, trái cây
đượm ngọt
Những hình ảnh đó gợi lên một cuộc sống
như thế nào ?
Những màu sắc nào được tác giả miêu tả
trong đoạn 1 ?
Vàng (bắp rây vàng hạt), hồng( đầy sân
nắng đào), xanh (trời xanh càng rộng càng
cao)
Những màu sắc ấy gợi lên điều gì ?
Tác giả đã miêu tả hương vị của mùa hè
như thế nào ?
Hương vị ngọt ngào của trái cây chín dần
Em có nhận xét gì về không gian trong bài
thơ ?
Trời xanh, rộng, cao
Em có nhận xét gì về khung cảnh mùa hè?
Mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu,
ngọt ngào hương vị, bầu trời khoáng đạt tự
do
Sự sống của tự nhiên trong bài còn có ý
nghĩa như thế nào?
Ở đoạn 1, tác giả đã sử dụng biện pháp
nghệ thuật gì?
Việc liệt kê một loạt các hình ảnh, sự vật
như vậy có tác dụng gì?
Em có nhận xét gì về trí tưởng tượng và
cảm nhận của tác giả?
Sức cảm nhận sâu sắc, tinh tế Trí tưởng
tượng của tác giả gọi về những hình ảnh, màu
sắc, hương vị và cảm nhận về không gian và
cuộc sống tự do
Giáo viên liên hệ thực tế giáo dục học
sinh
Giáo viên chuyển ý Với cảnh trời đất,
mọi vật vào hè như thế, tâm trạng người tù
như thế nào ta đi vào tìm hiểu khổ thơ thứ 2.
Tươi thắm, rực rỡ
- Hương vị : ngọt ngào
- Không gian : sống động, khoáng đạt, tự do
- Sự sống của tự nhiên là sự sống trong cuộc đời tự do
- Nghệ thuật : liệt kê
Nhấn mạnh thời khắc của mùa hè tràn đầy sức sống
- Trí tưởng tượng và cảm nhận sâu sắc, tinh tế
2 Tâm trạng người tù:
- Cách ngắt nhịp thay đổi
- Dùng động từ, tính từ mạnh; thán từ
-> Tâm trạng bực bội, dồn nén, ngột ngạt, uất ức , muốn phá tung xiềng xích …
- Sử dụng biện pháp điệp ngữ
Trang 5 Cách ngắt nhịp khổ thơ này có gì thay đổi?
6/2 (câu 8) 3/3 (câu 9)
Nhận xét về các động từ được sử dụng.
Đạp tan phòng, chết uất : động từ, tính từ
mạnh
Tìm các thán từ được sử dụng.
Ôi, làm sao, thôi
Cách ngắt nhịp và sử dụng các từ ngữ như
trên có tác dụng gì trong việc diễn tả tâm
trạng của người tù cách mạng?
Tâm trạng bực bội, dồn nén, ngột ngạt, uất
ức , muốn phá tung xiềng xích và thể hiện
niềm khao khát tự do của người chiến sĩ cách
mạng trong hoàn cảnh bị tù đày đang hướng
tới cuộc đời tự do.
Bài thơ mở đầu bằng tiếng chim tu hú và
kết thúc cũng bằng tiếng chim tu hú Như vậy,
tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì?
Tiếng chim tu hú tác động đến tâm hồn
của người tùnhư thế nào?
Đầu: Tiếng tu hú gợi ra cảnh trời đất bao la,
tưng bừng sự sống lúc vào hè
Cuối: Tiếng tu hú khiến cho người chiến sĩ
bị giam thấy đau khổ, bực bội, khắc khoải; nó
như thôi thúc, giục giã nhà thơ phải hành
động, phá tung xiềng xích để đến với cuộc
đời tự do…
Giống: Tiếng tu hú trở thành biểu tượng
cho tiếng gọi tự do, niềm khao khát tự do
Vậy việc sử dụng điệp ngữ có tác dụng gì?
Qua đó còn cho ta hiều thêm về hiện thực
của người tù như thế nào?
Phần 1 là cảnh mùa hè còn phần 2 nói về
tâm trạng người tù Vậy em thấy hai cảnh này
như thế nào?
Đối lập: cảnh tự do ở bên ngoài và cảnh
mất tự do trong nhà tù
Ở đây, tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ
thuật gì?
Biện pháp nghệ thuật này có tác dụng gì
trong việc thể hiện cảm nhận của nhà thơ ?
- Thể hiện niềm khát khao tự do cháy bỏng
Là thời khắc của hiện thực phũ phàng trong tù ngục bị giam cầm, xiềng xích
- Sử dụng biện pháp đối lập
Thể hiện cảm nhận của nhà thơ về hai thế giới đối lập: cái đẹp, tự
do và cái ác, tù ngục
3 Nghệ thuật bài thơ:
- Viết theo thể thơ lục bát giàu nhạc điệu, mượt mà, uyển chuyển
- Lựa chọn lời thơ đầy ấn tượng
Biểu lộ cảm xúc khi thiết tha, khi lại sôi nổi mạnh mẽ
- Sử dụng các biện pháp tu từ: điệp ngữ liệt kê, …
Tạo nên tính thống nhất về chủ đề văn bản và thể hiện cảm nhận về sự đối lập giữa niềm khao khát sự sống đích thực, đầy ý nghĩa với hiện tại buồn chán của tác giả vì bị giam hãm trong nhà tù thực dân
4 Ýnghĩa văn bản:
Trang 6 Giáo dục học sinh lòng yêu mến cuộc sống
tự do cao đẹp
Theo em, cái hay của bài thơ thể hiện nổi
điểm nào? Có được nghệ thuật trên là nhờ
đâu?
Bài thơ được viết theo thể thơ nào?
Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ của tác
giả và tác dụng của cách sử dụng từ ngữ ấy?
Trong bài thơ, tác giả đả sử dụng các biện
pháp nghệ thuật nào? Nó có tác dụng gì?
Tích hợp giáo dục kĩ năng sống: kĩ năng suy
nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận giá trị
nghệ thuật của bài thơ và vẻ đẹp của hình
ảnh thơ
Bài thơ có ý nghĩa như thế nào?
Giáo viên sử dụng kĩ thuật động não
Cho học sinh học theo nhóm Thời gian: 5
phút
Liệt kê ý kiến của học sinh lên bảng
Phân loại ý kiến
Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng
Tích hợp giáo dục kĩ năng sống: kĩ năng xác
định giá trị bản thân: trách nhiệm đối với quê
hương, đất nước
Giáo viên gọi học sinh đọc ghi nhớ
Giáo dục học sinh lòng khâm phục những
chiến sĩ cách mạng
Bài thơ thể hiện lòng yêu đời, yêu
lí tưởng của người chiến sĩ cộng sản trẻ tuổi trong hoàn cảnh ngục tù
4.4:Câu hỏi và bài tập củng cố :
Giáo viên gọi học sinh đọc diễn cảm lại bài thơ
Giáo viên sử dụng kĩ thuật “trình bày một phút”.
Điều quan trọng nhất em học được hôm nay là gì?
Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét
Hoặc có thể củng cố bằng hệ thống câu hỏi:
Trang 7 Câu 1: Ý nào nói đúng nhất tâm trạng người tù ở bốn câu thơ cuối?
A Uất ức, bồn chồn, khao khát tự do đến cháy bỏng.
B Nung nấu ý chí hành động để thoát khỏi chốn ngục tù
C Buồn bực vì tiếng tu hú ngoài trời cứ kêu
Đáp án: A
Câu 2: Bài thơ Khi con tu hú thể hiện vẻ đẹp nào trong tâm hồn của người chiến
sĩ cách mạng?
Đáp án: Bài thơ thể hiện lòng yêu đời, yêu lí tưởng của người chiến sĩ cộng sản
trẻ tuổi trong hoàn cảnh ngục tù
Câu 3: Theo em, cái hay của bài thơ thể hiện nổi bật ở điểm nào?
Đáp án:
- Viết theo thể thơ lục bát giàu nhạc điệu, mượt mà, uyển chuyển
- Lựa chọn lời thơ đầy ấn tượng để biểu lộ cảm xúc khi thiết tha, khi lại sôi nổi mạnh mẽ
- Sử dụng các biện pháp tu từ: điệp ngữ liệt kê, …
4.5:Hướng dẫn học sinh tự học:
Đối với bài học tiết này:
- Học thuộc lòng bài thơ, nắm nét đặc sắc về nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản
- Liên hệ một số bài thơ trong ngục tù của các chiến sĩ cách mạng đã học trong chương trình
Đối với bài học tiết sau:
Soạn bài “Tức cảnh Pác Bó”: Đọc kĩ bài thơ Tìm hiểu về Bác, về nghệ thuật
và ý nghĩa của bài thơ
5 Rút kinh nghiệm: