Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động này nên tôi trình bày một số thao tác tích hợp các kiến thức liên môn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng a[r]
Trang 1HỒ SƠ DỰ THI GỒM
1 Phiếu thông tin về giáo viên
2 Phiếu mô tả hồ sơ dạy học dự thi
3 Giáo án tích hợp
PHỤ LỤC
1 Giáo án trình chiếu
2 Giáo án giảng dạy
3 Bài kiểm tra đánh giá
4 Bài kiểm tra chất lượng chủ đề
5 Sản phẩm của học sinh (Một số hình ảnh về danh lam thắng cảnh 3 miền trên đất nước Việt Nam)
Trang 2PHIẾU THÔNG TIN VỀ GIÁO VIÊN DỰ THI
Sở Giáo dục và Đào tạo Sơn La
Trang 3PHIẾU MÔ TẢ HỒ SƠ DẠY HỌC DỰ THI CỦA GIÁO VIÊN
1 Tên hồ sơ dạy học
Hình tượng Đất nước trong đoạn trích “Đất nước” trích trong Trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm theo hướng tích hợp kiến thức Lịch sử, Địa lí, Giáo
dục công dân, Giáo dục quốc phòn an ninnh cho học sinh lớp 12
2 Mục tiêu dạy học
a Kiến thức: Giúp HS
- Thấy được cái nhìn mới mẻ về Đất nước qua cảm nhận của nhà thơ Nguyễn KhoaĐiềm: Đất nước là sự hội tụ và kết tinh bao công sức và khát vọng của nhân dân Nhândân là người làm ra đất nước
- Nắm được một số nét đặc sắc về nghệ thuật: giọng thơ trữ tình- chính luận, sự vậndụng sáng tạo nhiều yếu tố của văn hoá và văn học dân gian làm sáng tỏ thêm tư tưởng
“Đất nước của Nhân Dân”
- Biết vận dụng kiến thức liên môn trong giải quyết vấn đề
- Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thu thập thông tin, phân tích các kênh hình kênh chữ , liên hệ thực tế
c Thái độ:
- Bồi dưỡng tình yêu quê hương đất nước, tự hào về truyền thống lịch sử cha ông từ đó
có tinh thần trách nhiệm với đất nước
- Nghiên cứu, hợp tác tốt, linh hoạt trong các hoạt động vận dụng kiến thức liên môntrong việc lĩnh hội kiến thức
- Có ý thức tôn trọng văn hóa và gìn giữ bảo vệ danh lam thắng cảnh, bảo vệ tài nguyênmôi trường
d Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực chung: Năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tự học, nănglực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Các kỹ năng sống cơ bản được giáo dục:
+ Tư duy: Thu thập và xử lí thông tin, giải quyết các tình huống trong thực tiễn
+ Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ/ý tưởng, lắng nghe/ phản hồi tích cực, giao tiếp và hợptác làm việc theo nhóm
+ Làm chủ bản thân
+ Tự nhận thức
3 Đối tượng dạy học của dự án
Đối tượng dạy học của dự án là học sinh lớp 12A1, 12B1, 12B2 Trường THPTGia Phù
Số lượng: 115 em
Trang 43 Ý nghĩa của dự án:
* Thuận lợi:
- Với đặc trưng là môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh nhiệm vụ hìnhthành và phát triển năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực tiếp nhận văn bản văn học vàcác loại văn bản khác.Bên cạnh đó, môn ngữ văn còn giúp học sinh có thêm những hiểubiết về xã hội, văn hóa, lịch sử, đời sống nội tâm của con người vì thế so với các mônhọc khác môn văn dễ đi vào tình cảm và nhận thức của các em
- Với tính chất là một môn học công cụ, môn Ngữ văn giúp học sinh có năng lực ngônngữ để học tập, có khả năng giao tiếp , nhận thức về xã hội, con người vì thế học sinh dễtiếp nhận và tiếp thu môn học
- Với tính chất là môn học giáo dục thẩm mĩ, môn văn giúp học sinh bồi dưỡng năng lực
tư duy, làm giàu cảm xúc thẩm mỹ và định hướng thị hiếu lành mạnh để hoàn thiệnnhân cách Chính vì vậy, Ngữ văn là môn học có khả năng đặc biệt trong việc giáo dụccác kỹ năng sống cho học sinh cả về nhận thức và thẩm mĩ
*Khó khăn:
- Một bộ phận Hs không hứng thú với môn học nên ngại đọc và ngại xây dựng bài học
- Hs còn chưa chủ động nghiên cứu, sưu tầm tài liệu, tư liệu liên quan đến bài học
Xuất phát từ những thuận lợi và khó khăn trong quá trình giảng dạy tại đơn vị trường THPT Gia Phù tôi nhận thấy rằng việc kết hợp kiến thức liên môn học vào để
giải quyết một vấn đề nào đó trong một môn học là việc làm hết sức cần thiết Cụ thể:
- Ý nghĩa thứ nhất đối với người dạy: Người giáo viên bộ môn không chỉ nắm chắc mônmình dạy mà còn phải không ngừng trau dồi kiến thức các môn học khác để tổ chức,hướng dẫn các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học một cáchnhanh nhất, hiệu quả nhất Trong thực tế khi soạn bài dạy học theo chủ đề tích hợp sẽgiúp GV tiếp cận tốt hơn, hiểu rõ hơn những vấn đề đặt ra trong SGK từ đó, bài học trởnên sinh động, hấp dẫn hơn và sẽ lôi cuốn được học sinh tham gia vào tiết học có hứngthú hơn
- Ý nghĩa thứ hai đối với học sinh:
+ Kiến thức liên môn tạo điều kiện cho học sinh chủ động, tích cực, hứng thú, sáng tạo;+ Kiến thức liên môn còn bổ trợ, giáo dục thêm những hiểu biết về quê hương; Bồidưỡng lòng tự hào và tình yêu quê hương Đất nước mình hơn
+ Kiến thức liên môn đồng thời giúp học sinh ý thức hơn việc học phải đi đôi với hành;+ Rèn luyện các kĩ năng giải quyết tình huống trong cuộc sống và ứng dụng vào thực tếđời sống Học sinh sẽ được trải nghiệm, tìm tòi, khám phá nhiều kiến thức và suy nghĩsáng tạo và có kỹ năng vận dụng trong thực tế tốt hơn, linh hoạt hơn
Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động này nên tôi trình bàymột số thao tác tích hợp các kiến thức liên môn như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục công dân,Giáo dục quốc phòng an ninh vào trong đoạn trích “Đất nước” trích trong Trường ca
Mặt đường khát vọng của Nguyễn Khoa Điềm.
5 Thiết bị dạy học, học liệu:
Trang 5b Học sinh:
- Soạn nội dung bài học
- Tìm những tác phẩm có cùng chung tư tưởng chủ đề về hình tượng Đất nước tronggiai đoạn 1945-1975
- Sưu tầm tranh ảnh, phim tư liệu về hình ảnh Đất nước trong chiến tranh
- Tri thức về địa lí, lịch sử Việt Nam
6 Phương pháp dạy học và tiến trình dạy học:
6.1 Phương pháp tích hợp:
- Đối với văn bản đoạn trích “ Đất nước” trích trong Trường ca Mặt đường khát vọngcủa Nguyễn Khoa Điềm giáo viên sẽ tích hợp kiến thức liên môn theo các phương ánsau:
+ Tích hợp âm nhạc và điện ảnh trong bài học trong phần giới thiệu bài mới để tạo hứngthú cho học sinh
+ Tích hợp thông qua những câu hỏi tìm hiểu văn bản Đây là một thao tác rất quantrọng tạo ra sự phong phú, đa dạng trong hệ thống câu hỏi nên sẽ kích thích sự hứng thú
và cảm hứng cho học sinh trong quá trình tìm hiểu văn bản (Tích hợp kiến thức Địa lí,Lịch sử, Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng an ninh trong nội dung bài dạy).+ Tích hợp giáo dục trong khi củng cố từng phần, tổng kết bài học
+ Tích hợp qua các phương tiện dạy học (Trình chiếu powrpint những hình ảnh, tưliệu ) dựa trên hiệu ứng hình ảnh, âm thanh để học sinh cảm nhận, hứng thú với cácđơn vị kiến thức của bài học
+ Tích hợp qua hệ thống bài tập và bài kiểm tra nhằm mục đích kiểm tra, đánh giá quátrình tiếp nhận bài học và các kỹ năng, năng lực của học sinh
+ Tích hợp khi giao bài tập về nhà cho học sinh
+ Tích hợp gắn với đời sống xã hội: Bài học thường được gắn với đời sống xã hội Sựtích hợp này rất tự nhiên vì văn học xuất phát từ cuộc sống xã hội và trở về với cuộcsống Trong tiến trình dạy học, giáo viên giáo dục học sinh có ý thức bảo vệ môi trườngsống, tích hợp kiến thức Giáo dục công dân, Giáo dục quốc phòng an ninh: hình thànhlòng yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc; Ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo quê hương; Ýthức giữ gìn truyền thống văn hoá dân tộc cho học sinh từ đó giúp HS rèn luyện kỹ năngnhìn nhận, đánh giá các tác phẩm văn học cũng như các sự vật hiện tượng trong cuộcsống
6.2 Tiến trình dạy học:
Tiết Đọc văn
ĐẤT NƯỚC (Trích trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm)
Trang 6- Nắm được một số nét đặc sắc về nghệ thuật: giọng thơ trữ tình- chính luận, sự vậndụng sáng tạo nhiều yếu tố của văn hoá và văn học dân gian làm sáng tỏ thêm tư tưởng
“Đất nước của Nhân Dân”
b Kỹ năng:
- Phân tích bài thơ, đoạn thơ
- Trình bày, trao đổi về mạch cảm xúc của bài thơ, sự thể hiện hình tượng đất nước của bài thơ
- Phân tích, so sánh, bình luận về vẻ đẹp của bài thơ, chất chính luận và chất trữ tình củabài thơ, về sự thể hiện tư tưởng đất nước
- Tự nhận thức về tình yêu đất nước của thế hệ các nhà thơ trẻ trong thời kì chống Mĩ qua đó tự rút ra bài học cho cá nhân
c Giáo dục tư tưởng tình cảm:
- Yêu quê hương đất nước, tự hào về truyền thống lịch sử cha ông, có tinh thần tráchnhiệm với Đất nước
* Giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực:
a.GV: Đọc bài, soạn giáo án, SGK NVăn 12-T1, SGV NVăn 12- T1
b.HS: Đọc và soạn bài theo câu hỏi trong SGK NVăn 12-T1
3 Tiến trình bài dạy:
* Ổn định lớp (1’)
a Kiểm tra bài cũ (Trong quá trình học bài mới )
* Giới thiệu bài mới: GV cho học sinh nghe một đoạn trong bài hát “Đất nước lời ru” của nhạc sĩ Văn Thành Nho
Giáo viên dẫn dắt vào bài:
Có một nhà thơ đã trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước vừa là nhà thơ vừa là nhà giáo và đã tham gia hoạt động cứu nước ở mặt trận văn hóa nghệ thuật Bình Trị Thiên suốt nhiều năm liền Trong số những sáng tác tiêu biểu về chủ đề yêu nước có một thi phẩm xuất sắc của ông đó là bài Trường ca “Mặt đường khát vọng” Đây là một thi phẩm có rất nhiều người biết đến vì ở đó ta bắt gặp một giọng điệu rất riêng rất trữ tình nhưng không kém chất suy tư, triết lí lí giải về sự hình thành Đất nước, nguồn gốc của Đất nước và con người trên đất nước mến yêu Thi phẩm là sự tổng hòa về nhiều lĩnh vực: Văn hóa , lịch sử , địa lí … Và đó là cơ sở rất có ích trong việc giáo dục tình yêu nước cho giới học sinh, sinh viên, trí thức… trong mọi thời đại
Và để tìm hiểu rõ điều này chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu đoạn trích “Đất nước” trích trong Trường ca “Mặt đường khát vọng” của Nguyễn Khoa Điềm
b Bài mới (42’)
Trang 7Hoạt động của GV Hoạt động của Hs Nội dung ghi bảng
? Dựa vào phần Tiểu dẫn,
nêu hoàn cảnh ra đời
trường ca Mặt đường khát
vọng ?
- Đọc tiểu dẫn, chú ý những thôngtin quan trọng:
- Nguyễn Khoa Điềm, 1943, xãPhong Hoà, huyện Phong Điền,Thừa Thiên Huế
- Xuất thân trong gia đình có truyềnthống yêu nước và cách mạng
- 1964, tốt nghiệp Khoa Văn, trườngĐại học sư phạm Hà Nội trở vềmiền Nam tham gia chiến đấu vàhoạt động văn nghệ đến 1975
- Hiện nay: nghỉ hưu ở Huế, tiếp tụclàm thơ
- Nguyễn Khoa Điềm là một trong những nhà thơ tiêu biểu cho thế hệ thơ trẻ những năm chống Mĩ
- Phong cách thơ: Giàu chất suy tư,xúc cảm dồn nén, mang màu sắcchính luận
- Tác phẩm chính:
+ Đất ngoại ô (Tập thơ, 1972) + Mặt đường khát vọng (trường ca,
+ Bản trường ca hướng tới đối tượng là HS , sinh viên, trí thức đang sống , học tập và làm việc trong vùng kiểm soát của chính
- Thơ: giàu suy tư, xúccảm, chính luận
2 Tác phẩm:
a Hoàn cảnh sáng tác:
- 1971: kêu gọi tầng lớpthanh niên miền Namxuống đường đấu tranh
Trang 8Ở hoạt động này giáo viên
tích hợp kiến thức về Lịch
sử, phim tài liệu về Việt
Nam giai đoạn 1969
-1971, khi Mĩ tiến hành
Việt Nam hóa chiến tranh
ở miền Nam Việt Nam:
Sau thất bại của
chiến tranh cục bộ, đầu
năm 1969 Mỹ chuyển
sang thực hiện chiến lược
“Việt nam hóa chiến
tranh” đồng thời mở rộng
chiến tranh ra toàn Đông
Dương thực hiện “Đông
Dương hóa chiến tranh”
“Việt nam hóa chiến
tranh” là hình thức chiến
tranh xâm lược thực dân
mới của Mĩ được tiến
hành bằng quân đội Sài
Gòn là chủ yếu, có sự phối
hợp về hỏa lực, không
quân, hậu cần của Mĩ và
vẫn do cố vấn Mĩ chỉ huy
nhằm chống nhân dân ta
Tiến hành “Việt nam hóa
chiến tranh”, Mĩ tiếp tục
thực hiện âm mưu “Dùng
người Việt đánh người
Việt” để giảm xương máu
người Mĩ trên chiến
trường
GV chiếu Sile 2: Trình
chiếu một đoạn phim tư
liệu về thảm sát ở Mỹ Lai
– một tội ác của đế quốc
Mỹ trên đất nước ta giai
đoạn 1966 - 1971
quyền Mĩ ngụy , thức tỉnh họ, kêu gọi họ xuống đường công khai đấu tranh đòi hòa bình, thống nhất đất nước
- Hs lắng nghe
- Hs quan sát, chú ý
Trang 9GV chiếu Sile 3: hình ảnh
minh họa cho thảm cảnh
chiến tranh do đế quốc Mĩ
Trang 10cảnh ra đời của tác phẩm
Trường ca Mặt đường
khát vọng)
? Dựa vào phần Tiểu dẫn,
giới thiệu đôi nét về xuất
xứ và nêu giá trị của đoạn
trích?
GV DG về thể loại: trường
ca (có sự kết hợp giữa tự
sự và trữ tình)
? Dựa vào sự chuẩn bị bài
ở nhà, hãy chia bố cục của
nước trong cái nhìn tổng
hợp các yếu tố về văn hóa,
văn học dân gian Với tác
giả : Đất nước là sự hội tụ
và kết tinh bao công sức
Bối cảnh xã hội: Quê
- Hs suy nghĩ và trả lời những hiểubiết về xuất xứ và nêu giá trị củađoạn trích Đất nước
- Trường ca Mặt đường khát vọng
gồm 17 chương
- Phần đầu chương V của trường ca
“Mặt đường khát vọng”
- Giá trị: Được xem là đoạn thơ hay
về đề tài quê hương đất nước củathơ ca Việt Nam hiện đại
- Hs lắng nghe, tiếp nhận
- Hs dựa vào phần chuẩn bị bài ở nhà để xác định chia bố cục văn bản
+ Phần 1: Từ đầu đến Làm nên đất nước muôn đời: Những nét riêng
trong cảm nhận về đất nước củaNguyễn Khoa Điềm
+ Phần 2: Phần còn lại của văn bản:
Tư tưởng “Đất nước của Nhân dân”.
- Nghe, tiếp nhận
Hs lắng nghe, tiếp nhận
b Xuất xứ và giá trị:
- Chương V
- Giá trị: đoạn thơ hay
về đề tài quê hương đấtnước của thơ ca ViệtNam hiện đại
c Bố cục: 2 phần
II Đọc - hiểu (40’)
Trang 11hương đất nước là nguồn
Đất nước hiện lên trong
niềm tự hào giàu đẹp trù
phú, về một đất nước anh
hùng tình nghĩa Đất nước
hiện lên trong sự căm giận
khi Tổ quốc đau thương
dưới sự tàn phá của kẻ
thù Đó còn là đất nước
kiên cường bất khuất trong
tranh đấu… tất cả tạo nên
nước con người Việt Nam
- Nguồn cảm hứng của thi
ca
Hs quan sát, cảm nhận
Trang 12GV: Như vậy chúng ta đều
biết, Đất nước luôn là
nguồn cảm hứng sáng tác
cho nhiều nhà thơ nhà văn
Và trước khi chúng ta đến
với đơn vị kiến thức của
tiết học này, Cô mời đại
diện của 4 nhóm sẽ lên
trình bày sản phẩm của
nhóm mình đã sưu tầm
những tác phẩm thơ ca nói
về chủ đề Đất nước trong
phần chuẩn bị bài hôm
trước cô giao
chuyển sang đơn vị kiến
thức đầu tiên trong phần
đọc – hiểu
? Theo cách cảm nhận của
tác giả, Đất Nước gắn liền
với hình ảnh nào? Đất
Nước có từ bao giờ?
- Đại diện hs các nhóm trình bàysản phẩm đã sưu tầm về chủ đề Đấtnước
- Chọn những hình ảnh tự nhiên vàbình dị để cảm nhận về Đất nước:
Khi ta lớn lên đất nước đã có rồi
… Đất Nước có từ ngày đó”
NKĐ giúp ta cảm nhận đất nước
1 Những nét riêng trong cảm nhận của tác giả về Đất nước
- Đất nước hiện ra gầngũi, đơn sơ, bình dị
Trang 13GV: Giọng thơ nhẹ nhàng,
âm hưởng đầy quyến rũ ,
s/dụng chất liệu VHDG ,
tác giả đưa ta về với cội
nguồn của đất nước: Một
đất nước vừa cụ thể vừa
huyền ảo và đã có từ rất
lâu đời
Đất nước không trừu
tượng mà ở ngay trong
cuộc sống của mỗi chúng
ta
một cách thật gần gũi:
+ Đất Nước có trong câu chuyện cổ
tích “ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể” ĐN gắn liền với vốn văn
hóa dân tộc
+ Là miếng trầu của bà ĐN gắn liềnvới phong tục tập quán lâu đời củangười Việt, đó là tục ăn trầu
+ ĐN lớn lên… khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc ĐN gắn liền
với truyền thống yêu nước đánhgiặc ngoại xâm
+ Chuyện phong tục tập quán: Tóc
mẹ thì bới sau đầu
ĐN gắn liền với thuần phong mĩ tụccủa người phụ nữ VN
+ ĐN có từ trong lối sống giàu tìnhnghĩa của cha mẹ, của dân tộc VN
Cha mẹ thương nhau…
+ ĐN lớn lên gắn liền với quá trìnhlao động của nhân dân ta để tạo ramái nhà che mưa che nắng, tạo rahạt gạo để nuôi sống con người Cái kèo cái cột sàng
=> Đó là những dấu vết lịch sử lâuđời của đất nước
(Đất nước được cảm nhận từ chiềusâu văn hoá và lịch sử)
Trang 14? Đất Nước còn tồn tại
trong những phương diện
nào?
? ĐN gắn liền với những
không gian nào ? Những
không gian ấy để lại cho
em ấn tượng gì ?
GV: Đ/N là những gì gần
gũi thân quen gắn bó với
cuộc sống mỗi người lại
vừa mênh mông rộng lớn
? Xét về phương diện là
chiều dài thời gian thì ĐN
tồn tại trong một thời gian
- Tác giả chia tách khái niệm đấtnước thành hai yếu tố đất và nước
để cảm nhận và suy tư về đất nướcmột cách sâu sắc:
+ Đất nước là nơi tình yêu đôi lứanảy nở:
+ ĐN là nơi chốn sinh tồn của cảcộng đồng dân tộc qua bao thế hệ
(nơi dân mình đoàn tụ
- ĐN được cảm nhận từ quá khứ với
+ Huyền thoại “Lạc Long Quân và
Âu Cơ”
+ Truyền thuyết Hùng Vương đến+ Hiện tại với những con ngườikhông bao giờ quên nguồn cội dântộc
“Hằng năm ăn đâu làm đâu Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ.
(Đất Nước cũng chính là khônggian sinh tồn của cộng đồng dân tộc
qua bao thế hệ: Từ quá khứ (Những
ai đã khuất), hiện tại (Những ai bây giờ), đến các thế hệ tương lai (Dặn
dò con cháu chuyện mai sau).
- Trên phương diện thờigian - lịch sử:
+ Lạc Long Quân – Âu
Cơ+ Hùng Vương + Hiện tại + Tương lai
Trang 15? Sáu câu theo tiếp theo
muốn nói lên điều gì?
“Trong anh và em hôm
Đất nước là máu xương của mỗicon người cho nên mỗi cá nhân cần
có trách nhiệm đối với Đất nước:
“Em ơi em Đất Nước là máu xương
của mình Phải biết gắn bó và san sẻ Phải hoá thân cho dáng hình xứ sở
- Đất nước có trong mỗicon người
- Đất nước là sự hài hoàhợp trong nhiều mốiquan hệ: cá nhân với cánhân, giữa cá nhân vớicộng đồng
- Đất nước được xâydựng trên cơ sở của tìnhyêu thương và tình đoànkết dân tộc
=> Mỗi người ViệtNam đều được thừahưởng một phần vật
