63 bai van hay lop 11

Quả như vậy, tiếng cười của Tú Xương rất đa dạng, dành cho nhiều đối tượng khác nhau: có tiếng cười cay độc, thẳng thừng ném mạnh vào những suy thoái, băng hoại của xã hội như trong Đất [r]

63 BÀI VĂN HAY TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LỚP 11

63 BÀI VĂN HAY TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LỚP 11

Bồi dưỡng học sinh giỏi & Trợ ôn thi tú tài, thi tuyển sinh Đại học, Cao đẳng

TRẦN VĂN ĐỒNG (Tuyển chọn, giới thiệu)

LỜI NÓI ĐẦU

Trong môn Văn - Tiếng Việt, Làm văn là phần rất quan trọng với tính thựchành và tính tổng hợp của nó Làm văn chính là "đầu ra", là kết quả của côngviệc dạy văn, học văn trong nhà trường phổ thông Những bài làm văn hay làbằng chứng về sự cảm thụ văn học của học sinh, là những bậc thang đưa các

em từng bước vươn lên tầm cao của chất lượng học tập môn Văn Những bàilàm văn hay còn có tác dụng động viên, khích lệ rất lớn như tục ngữ đã nói "họcthầy không tày học bạn" Đối với thầy, cô giáo dạy văn, những bài văn hay sẽ làtài liệu tham khảo trong quá trình giảng dạy

Cuốn sách này tập hợp những bài văn đạt điểm cao trong các kì thi chọnlọc học sinh giỏi, thi làm văn hay của các thế hệ học sinh trong cả nước Với 63bài gồm đủ các kiểu bài Làm văn trong chương trình lớp 11 (phân tích nhân vậttrong tác phẩm tự sự và phân tích tâm trạng trong thơ trữ tình, bình giảng vănhọc, thể loại tự do sáng tạo) Trong một số trường hợp tuy cùng một đề nhưng

có hai người viết, chúng tôi đã giới thiệu cả hai bài để các em thấy rằng với mỗi

đề văn có thể có nhiều cách tiếp cận, nhiều cách viết khác nhau nhưng vẫn đạtkết quả cao chứ tuyệt đối không có một khuôn mẫu nào cả

Khi tham khảo cuốn sách này, các em cố gắng phân tích những ưu điểmcũng như hạn chế trong bài làm của các bạn đi trước để rút kinh nghiệm cho bản

thân Tuyệt đối không coi đây là những bài văn mẫu để bắt chước Khi nào các

em nhận ra những hạn chế trong bài làm của bạn thi kiến thức môn Làm văn củacác em đã có bước trưởng thành, các em sẽ viết được bài văn hay như các bạn

đã viết trong cuốn sách này

Chúng tôi hy vọng đây sẽ là tài liệu bổ ích, thiết thực cho các em học sinh

và các thầy cô giáo dạy văn Chúng tôi xin trân trọng cảm ơn và mong nhậnđược ý kiến đóng góp của bạn đọc

Tác giả

Bài 1

ĐỀ BÀI

Em hiểu chủ nghĩa nhân văn trong văn học như thế nào? Hãy phân tích

một số dẫn chứng lấy trong hai đoạn trích của tác phẩm Hamlet, Romeo và

Juliet để làm sáng tỏ về chủ nghĩa nhân văn.

BÀI LÀM

Con người! Hai tiếng ấy vang lên mới đẹp làm sao! Thế mà trước đâynhiều thế lực hắc ám, tàn bạo đã dựa vào nhà thờ Cơ Đốc giáo và triết học kinhviện để chà đạp thô bạo lên quyền sống, quyền làm người của con người Vìthế, ở thế kỷ XIV - XV, ngọn gió nhân văn chủ nghĩa đã bùng lên trong văn họcnước Ý và sau đó lại thổi một luồng sinh khí mới sang văn học nhiều nước châu

Âu Mãi đến thế kỷ XVI, nền văn học Anh mới thấm nhuần chủ nghĩa nhân văn

mà đỉnh cao là Shakespeare (1564 - 1616)

Vậy thế nào là chủ nghĩa nhân văn trong văn học? Chủ nghĩa nhân văn đã

được thể hiện như thế nào qua hai vở bi kịch Romeo và Juliet và Hamletf

Chủ nghĩa nhân văn là một trào lưu tư tưởng tiến bộ, tôn trọng và đề caocon người trong cuộc sống trần thế Nó đối lập với triết học kinh viện và tư tưởngcủa nhà thờ Cơ Đốc giáo Đây là một hệ tư tưởng chính thống của thời đại, là hệ

tư tưởng duy tâm khuyên con người phải tin vào những thế lực siêu nhiên,huyền bí nhằm tìm hạnh phúc ở chốn thiên đàng “Đây là vũng bùn hôi thối” vàcác học giả đã nhận thấy những điều xuyên tạc, dối trá nên họ đã nghiên cứu vàphát hiện nền văn minh huy hoàng của Hy Lạp, La Mã cổ đại Phương Tây bànghoàng và kinh ngạc trước những di sản văn hóa thời cổ đại… “trong những cuốnsách viết tay còn cứu vớt được sau khi nền văn minh Bydangxơ đã sụp đổ, trongnhững pho tượng thời cổ đại khai quật được trong những đống hoang tàn ở La

Mã, người ta đã thấy một thế giới mới lạ… đó là thời cổ đại Hy Lạp, những hìnhthức chói lòa của nó đánh tan những bóng ma thời trung cổ” Nhận thức rõ, sở dĩcha ông người Hy Lạp sáng tạo được một nền văn minh như vậy là vì họ đãsống trong một xã hội tự do, dân chủ, quyền sống, quyền làm người được tôntrọng

Ở thế kỷ XIV, XV, nước Ý đã mọc lên nhiều đô thị nhờ kinh tế côngthương nghiệp phát triển, tầng lớp thị dân giàu có nên họ có ý thức về quyền lợi,vai trò của cá nhân mình Đây là tiền đề, là xuất phát điểm của ngọn gió nhânvăn chủ nghĩa Chủ nghĩa nhân văn trong nền văn nghệ Ý đạt những thành tựurực rỡ ở các lĩnh vực như hội họa, kiến trúc, điêu khắc… Ngọn cờ đầu của chủnghĩa nhân văn là Dante, tác giả của kiệt tác Thần khúc

Sang thế kỷ XV - XVI, ngọn gió nhân văn chủ nghĩa thổi một luồng sinh khímới vào nền văn nghệ của các nước Tây Âu và Trung Âu Nước Anh bước vàothời đại Phục hưng muộn so với Ý, Pháp nhưng nền văn nghệ Anh, nhất là thơ

ca, kịch đã phát triển rất nhạnh và rất mạnh, đỉnh cao nhất là nhà viết kịchWilliam Shakespeare, xuất thân tại thị trấn Stratfordonabon Đấy là một thị trấnnhỏ nhưng khá phồn thịnh Bố của Shakespeare là một thương nhân buôn bán

đồ len khá giả Về sau, gia đình bị sa sút nên ông phải nghỉ học, đi làm việc ĐếnLuân Đôn, ông đã từng giữ ngựa, nhắc vở, diễn viên rồi sau đó mới cải biên,nhuận sắc và sáng tác hàng loạt vở kịch có giá trị lớn Với ba mươi tám vở kịchgồm kịch lịch sử, hài kịch, bi kịch ông đã trở thành một nhà viết kịch thiên tài Ở

hai vở kịch Romeo và Juliet và Hamlet, Shakespeare đã đấu tranh cho sự tự do

của con người trong hạnh phúc yêu đương và trong hành động dũng cảm chốnglại cái ác

Romeo và Juliet được sáng tác vào khoảng năm 1594, 1595, là một bản

tình ca bất tử, ca ngợi sức mạnh của tình yêu đã chiến thắng oán thù và nhữngthế lực xấu xa, đen tối trong xã hội Bối cảnh câu chuyện xảy ra tại thị trấnVerona ở Ý Nơi có hai gia đình thế phiệt trâm anh là Capulet và Montague từng

có mối hiềm thù sâu xa đến nỗi những người đầy tớ của họ gặp nhau ngoàiđường cũng đánh và giết nhau bằng gươm Những kẻ dùng gươm sẽ chết vìgươm Đây chính là dấu vết của sự hiềm thù trung cổ còn sót lại Romeo vốn làcon trai của nhà Montague, yêu nàng Rosaline - một người con gái mà chàngcho rằng đẹp nhất cõi trần gian Nhưng tiếc thay, dòng suối tình yêu của chàngkhông được nàng Rosaline đáp trả Chàng đâm ra thất vọng Nhưng Mercudio,người bạn tốt bụng của chàng, hứa là sẽ giới thiệu cho chàng người con gái xinhđẹp hơn, huyền diệu hơn Rosaline gấp bội

Thế rồi, dịp đó đã đến Bằng cách ngụy trang một chiếc mặt nạ, Romeo đãlọt được vào một bữa tiệc ở nhà Capulet - một bữa tiệc mời tất cả những cư dântrong thị trấn Verona, trừ những người thuộc dòng họ Montague Thông qua ánhmắt nụ cười, tiếng sét ái tình của chàng và Juliet đã bộc phát Vì giết Tybalt -một người cháu họ của Juliet - Romeo bị đày đến Mantua cách xa ngàn dặm.Trước khi chịu án đi đày, chàng đã nhiều lần vượt qua bức tường cao của nhàCapulet để được gặp Juliet Đó là những đêm trăng thần tiên tô điểm thêm tìnhyêu của họ

Xa cách Romeo, Juliet bị gia đình ép gả cho Paris, một người giàu có mànàng không hề yêu Nàng đã bí mật tìm đến nhà linh mục Laurence, để nhờ vịlinh mục này bày cho nàng cách để thể hiện tình yêu chung thủy với Romeo.Trước đêm lễ cưới Paris, nàng đã uống hai viên thuốc ngủ để giả vờ chết trongbốn mươi hai giờ đồng hồ Người ta đem nàng ra nhà mồ Tại Mantua, khi sứ giả

của vị linh mục chưa đến thì Romeo đã hay được hung tin, liền vội vã trở vềVerona bằng con đường tắt Khi đến nhà mồ, chàng đã giết chết Paris và uốngthuốc độc tự tử Chàng vừa ngã xuống thì Juliet tỉnh dậy Thấy Romeo đã trởthành người thiên cổ, Juliet bàng hoàng sửng sốt và cũng tự sát Người đầy tớcủa Paris chạy đi loan tin cho mọi người biết Vì hoàng tử và cả hai dòng họMontague và Capulet đều kéo đến và vô cùng xót xa Dòng họ Capulet hứa sẽxây dựng một tượng đài cho Juliet và dòng họ Montague cũng vậy.

Rõ ràng là Romeo và Juliet chết nhưng lý tưởng và sự tự do trong hạnh phúc yêu đương của họ vẫn còn tồn tại mãi mãi Mối tình giữa Romeo và Juliet

đã chứng minh sức mạnh của tình yêu Yêu Juliet, Romeo đã làm tất cả nhữngđiều phi thường để mong sao Juliet có được hạnh phúc Chàng đã vượt qua baobức tường cao của nhà Capulet, tức là vượt qua bóng đêm nghiệt ngã của sựhiềm khích hận thù thời trung cổ Sự lưu cữu hận thù này là một nhát cắt oannghiệt đè nặng lên đôi lứa đang yêu và sẵn sàng hy sinh vì tình yêu Juliet cũngvậy, cái chết của họ là một hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn nhân loại phải tôntrọng sự tự do hạnh phúc yêu đương của con người Trong một hoàn cảnh xã

hội u ám, lạnh lẽo, đôi tình nhân Romeo và Juliet vẫn ấm áp bởi vì họ có tình

yêu Tình yêu đem lại hơi thở và sức sống căng tràn cho tâm hồn, nếu đó là tìnhyêu trong sạch Họ chết rất bi thảm, cũng vì để bảo vệ tình yêu: “For never was astory of more woe than this of Juliet and Romeo” (Chưa có chuyện tình nào bithảm hơn chuyện tình của Rome và Juliet)

Sau Romeo và Juliet vở kịch Hamlet được William sáng tác năm 1601 lại

chứng minh về sức mạnh phi thường của con người chống lại cái ác đang hoànhhành trong xã hội Hamlet là một điển hình về kiểu con người có thái độ hoàinghi khoa học và biết hành dộng dũng cảm, thông minh để diệt trừ cái ác Từ nơi

xa nghe tin vua cha mất, Hamlet liền vội vã về kinh, về đến nơi, chàng choángváng vì thấy người chú ruột là Clodiut lên ngôi và mẹ chàng vội vàng tái giá vớihắn Đêm đêm, Hamlet thơ thẩn và được hồn vua cha hiện về bảo cho chàng

biết về cái chết oan khốc của mình Chàng phải giả điên, giả dại để tồn tại trongkinh thành Thấy vậy, Clodiut phái nhiều tên theo dõi chàng và hắn cùng tên cậnthần Poloniut rình rập để theo dõi cuộc gặp gỡ giữa chàng với con gái củaPoloniut Đoán biết được âm mưu của chúng, Hamlet tiếp tục giả điên để tìm ra

sự thật Chàng luôn luôn tâm niệm: “Thời đại tan hoang Nhưng quái ác thay,chính ta lại sinh ra để dựng nó lại ngay ngắn vững vàng”

Chàng đã bố trí để nhà vua và hoàng hậu cùng xem một vở kịch có cảnhmưu sát gần như cái chết của cha chàng Clodiut ra sức cầu nguyện, Hamletkhông giết, chàng đã gặp hoàng hậu và phân tích cho bà thấy rõ những sai lầm.Tên Poloniut rình mò để nghe trộm đã bị lưỡi gươm của chàng hạ sát

Clodiut tin chắc rằng Hamlet chỉ giả điên và để trừ hậu họa, hắn đã pháichàng sang Anh Quốc Chàng phát hiện ra bức mật thư liền trở về Đan Mạch.Thấy người yêu đã quá đau khổ trước đám tang của cha và ngã xuống vực chếtđuối, chàng đau khổ vô cùng Anh trai nàng đã nhảy vào đánh chàng Clodiutnảy ra một quỉ kế trừ khử chàng bằng cách cho chàng và Laocte đấu kiếm.Chàng đã đánh rơi kiếm của Laocte và hai bên đổi kiếm cho nhau Đề phòng xa,Clodiut đã chuẩn bị sẵn chén rượu độc để trừ khử chàng nếu chàng chiến thắng.Hamlet đã đâm trúng đối phương và được biết âm mưu của hắn Hamlet đãxông đến đâm trúng Clodiut nên sau khi bàn giao mọi chuyện cho Foctinbratchàng đã ngã xuống trong sự thanh thản hoàn toàn

Mượn câu chuyện về chàng hoàng tử Đan Mạch hoài nghi và dũng cảm,thông minh, Shakespeare đã tố cáo một xã hội đảo điên, tan tác Bấy giờ, nướcAnh đang ở trong thời kỳ quá độ từ chế độ phong kiến đi lên tư bản chủ nghĩa.Trong cảnh tranh tối tranh sáng ấy, nhiều thế lực hắc ám, tàn bạo đã xuất hiệngây nên những tội ác đáng ghê tởm Không thể chịu khoanh tay trước cái ác,những người như Hamlet là một nhân vật có thái độ hoài nghi khoa học, dámnghĩ dám hành động Như Hegel đã viết một cách đúng đắn: “Hamlet tự mìnhkhông kiên quyết, tuy nhiên, anh nghi hoặc không phải ở chỗ mình phải làm cái

gì, mà ở chỗ mình phải làm điều đó như thế nào” Cuối cùng, chàng đã tiêu diệtđược kẻ thù và ngã xuống một cách anh hùng Sự hy sinh của Hamlet chứng tỏrằng lực lượng tiến bộ, chính nghĩa còn non yếu nhưng tinh thần đấu tranh củaHamlet đã từng làm bừng thức trái tim của loài người tiến bộ.

Nói tóm lại, nội dung nhân văn chủ nghĩa trong văn học ở các nước Tây

Âu là một trong những thành tựu rực rở của nền văn minh nhân loại Nó đã làmcho con người có ý thức mạnh mẽ về vai trò của cá nhân, về quyền được sống,quyền hạnh phúc cho nên chủ nghĩa nhân văn được mọi người đón nhận mộtcách nồng nhiệt

Là một trong những nhà văn thiên tài giương cao ngọn cờ chủ nghĩa nhânvăn, William Shakespeare xứng đáng là một trong những nhân vật “khổng lồ”của thời đại Phục hưng Chủ nghĩa nhân văn trong văn học nghệ thuật càng cógiá trị hơn khi dân tộc ta và loài người tiến bộ đang khép dần cánh cửa của thế

kỷ XX để bước vào thế kỷ XXI - thế kỷ mà chắc chắn là về mặt khoa học và nghệthuật sẽ còn có những thành tựu sáng ngời hơn nữa

TRẦN BIỂU THỨC (Lớp 11C Trường THPT An Nhơn 2, Bình Định)

CÁC Ý KIẾN NHẬN XÉT

Đề bài khá “hóc”, đòi hỏi người viết phải có một tư duy sắc bén và cáchviết thuyết phục Bài làm cho thấy Thức có rất cố gắng trong việc giải thích “chủnghĩa nhân văn trong văn học” Bài viết đã bám rất sát vào giai đoạn lịch sử đểphân tích Qua đó, chứng tỏ bạn có một vốn kiến thức về văn học, lịch sử…phương Tây khá rộng Tuy nhiên về nội dung, điều đầu tiên tôi cảm nhận được

khi đọc bài của Thức là hình như tôi được… đọc lại tác phẩm Hamlet và Romeo

và Juliet thì phải (?!) Biết rằng khi phân tích một tác phẩm, nhắc qua về nội dung

tác phẩm là cần thiết Nhưng tôi nghĩ phần tóm tắt sơ về tác phẩm nên cô đọng,chứ không phải là dành hết gần một nửa bài làm của mình chỉ để kể lại tác phẩm

như Thức đã làm Trong khi đó, đề lại yêu cầu “Phân tích một số dẫn chứng lấy

trong hai đoạn trích của các tác phẩm Hamlet, Romeo và Juliet để làm sáng tỏ

về chủ nghĩa nhân văn” Vậy là yêu cầu về dẫn chứng để phân tích trong bài làmbạn chưa đáp ứng tốt, vì vậy, phân tích chưa có sức thuyết phục lắm

Nhìn một cách tổng quát thì bài làm của Thức đã thể hiện một năng lựcviết văn tốt, cách viết khá lôi cuốn và chững chạc Nếu như bạn biết bám đề

“chắc hơn” thì bài viết sẽ còn đạt hiệu quả cao hơn

Đỗ Thị Minh Hòa, Lớp 10 Anh, Trường Phổ thông Năng khiếu Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

Bài viết của bạn Thức rất dài nhưng nhìn chung vẫn chưa đáp ứng tốt cácyêu cầu của đề Thứ nhất, đề bài yêu cầu “Em hiểu thế nào về chủ nghĩa nhânvăn trong văn học”, đáng ra phải lý giải một cách sâu sắc thì bạn còn đề cập rấtít

Thêm nữa, một số câu của bạn diễn đạt còn chưa rõ nghĩa Ngoài ra, nộidung phân tích chưa được hoàn chỉnh, chưa có chiều sâu, sức thuyết phục chưacao, nhiều chỗ còn sa vào kể chuyện Vì vậy mà không lôi cuốn, không có sứchấp dẫn cao đối với người đọc

Nguyễn Thanh Hương Lớp 11 Trường THPT Quỳnh Lưu 3, Nghệ An

Bài 2

ĐỀ BÀI

Em hãy phân tích mâu thuẫn nội tâm trong nhân vật Hộ ở truyện ngắn Đời

thừa của Nam Cao để thấy rõ số phận bi đát của người trí thức trong giai đoạn

1930 - 1945

BÀI LÀM

Lê-nin đã nói về cuộc đấu tranh của bản thân mình: “Tôi không sợ khổ,không sợ chết Tôi chỉ sợ không thắng được những phút giây yếu đuối của lòngtôi, chiến thắng vẻ vang nhất là chiến thắng bản thân” Và chúng ta lại một lần

nữa bắt gặp hình ảnh Hộ trong truyện ngắn Đời thừa của Nam Cao là một người

trí thức nghèo luôn khao khát sự nghiệp nhưng lại gặp phải những lo âu tẹpnhẹp đời thường Vì thế mà thế giới nội tâm của Hộ luôn diễn ra gay gắt và hỗnloạn Cũng chính thế giới nội tâm đó đã làm bàn đạp để xoay tròn số phận bi đátcủa những người tri thức trong giai đoạn 1930 - 1945 Có phải mâu thuẫn đóđược tạo ra từ cái xã hội mà người tài không được coi trọng? Chúng ta hãy cùngphân tích để làm rõ vấn đề hơn

Văn chương không chấp nhận cách viết sơ sài, cẩu thả, gấp rút, khôngphải là những dòng ủy mị, thê lương khi chạy theo thị hiếu mà: “Văn chương chỉdung nạp được những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa

ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” Phải, văn chương chỉ cần những người

có đầy đủ tư cách Tư cách chính là cái nhân phẩm và đạo đức của con người

Và ta ở đây ta bắt gặp mâu thuẫn trong tư cách nhà văn của Hộ Một con ngườinhận thức chính đáng về con đường mình đã chọn, một con người luôn say mê,yêu cuồng nhiệt văn chương và hơn thế nữa: trọng nghề Hộ khao khát có đượcnhững tác phẩm sẽ trở thành kiệt tác “nó sẽ làm mờ hết các tác phẩm cùng ramột thời”, một tác phẩm sẽ đoạt giải Nobel Và cái khao khát ấy làm cho Hộ xemthường tất cả: “Đói rét không có nghĩa lý gì đối với gã trẻ tuổi say mê lý tưởng”

Hộ khinh thường tất cả những thứ tủn mủn, tẹp nhẹp ấy

Nhưng rồi khi cuộc đời Hộ được gắn liền với cuộc đời Từ thì mọi chuyệnđều thay đổi như cái chén lật ngược Hộ xuất hiện như một thiên thần, Hộ cứulấy cuộc đời Từ và ban cho Từ một chiếc phao Hộ nghiễm nhiên trở thành ânnhân và một người chồng cao thượng Georgesco đã nói: “Hôn nhân là một cái

áo mới, được mặc vào trong một ngày lễ mà người mặc không được thử cái áo

ấy trước bao giờ” Và dường như Hộ cũng vậy Hộ chưa từng thử chiếc áo và

chính Hộ cũng ngỡ rằng nó sẽ rực rỡ, bóng bẩy Nhưng cuối cùng nó đã dẫn Hộvào một ngõ tối Bao nhiêu bộn bề, âu lo trong cuộc sống gia đình đã biến Hộthành một con người khác Hộ lo toan những điều tẹp nhẹp, vô nghĩa lý, nhữngthứ mà trước đây Hộ đã coi thường Vòng xoáy của cơm áo gạo tiền đã biến Hộthành một kẻ tính toán từng li từng tí Và rồi Hộ viết cẩu thả, vội vàng Cả lối viết

đã khiến Hộ ray rứt, đau khổ: “Rồi mỗi lần đọc một cuốn sách hay một đoạn văn

ký tên mình, hắn lại đỏ mặt lên cau mày nghiến răng vò nát sách và mắng mìnhnhư một thằng khốn nạn” Ngày ấy, cái ngày mà lý tưởng của Hộ sôi nổi, bỏngcháy Hộ viết cẩn thận, chọn lọc, kiên nhẫn say mê tích lũy kiến thức Hộ ý thứcđược nghiệp viết văn của mình: “Sự cẩu thả trong bất cứ nghề gì cũng là một sựbất lương rồi Nhưng sự cẩu thả trong văn chương thì thật là đê tiện” Vậy màgiờ đây chính Hộ đã rơi vào sự “đê tiện” đó Cái hiện thực phũ phàng ấy đã dậptắt những ước mơ của Hộ và làm Hộ trở nên chai thô, tha hóa Phải chăng chínhcuộc hôn nhân “cao thượng” ấy đã dẫn Hộ vào sự cùng quẫn, tẹp nhẹp hàngngày hay chính xã hội mà người tài đức không được trọng dụng đã dẫn đến một

bi kịch mà Hộ chính là nạn nhân?

Hộ không ăn năn hay hối hận về việc anh lấy Từ mà trái lại trong conngười Hộ đã diễn ra những mâu thuẫn sâu sắc, giằng xé Chính Hộ đã có lúcnghĩ rằng: “Ta đành phí đi một vài năm để kiếm tiền, khi Từ đã có một số vốncon để làm ăn” Rõ ràng trong con người Hộ đã hiện lên một đức tính hy sinh,

Hộ chấp nhận tạm gác cái khao khát cháy bỏng của sự nghiệp để lo cho cái vụnvặt, tầm thường trước mắt Nhưng càng có suy nghĩ ấy Hộ càng lún sâu vào lốiviết cẩu thả và trong Hộ lại xuất hiện cái khổ tâm, cái khổ tâm mà anh biết được,anh cảm nhận được

Bản chất của Hộ là một con người giàu lòng nhân ái, luôn phấn đấu vì lýtưởng nhân đạo Hộ xem tình yêu nhân loại như một nguyên tắc sống, mà thực

tế đó chính là sự cứu vớt cuộc đời Từ: “Kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm lên vaingười khác để thỏa mãn lòng ích kỷ Kẻ mạnh chính là kẻ giúp đỡ người khác

trên đôi vai mình” Và rồi Hộ hy sinh, hy sinh cả sự nghiệp văn chương hãy còncháy bỏng Hàng ngày, Hộ phải chung sống với bao nhiêu mâu thuẫn, thậm chíphải xem cái mâu thuẫn nội tâm ấy là bạn Nhưng nếu nó là “bạn” thì Hộ khôngphải ray rứt đến như vậy Đằng này, có thể nói đó là kẻ thù Hộ không thể dùngsúng, gươm để giết nó mà phải dùng chính lòng tự quyết, can đảm, lý trí để xuatan Thật là đáng thương cho Hộ và cuối cùng chính cái mâu thuẫn ấy của giađình, xã hội tạo ra cho Hộ đã biến Hộ thành một tên vũ phu, thô bạo Hộ đối xửvới vợ con một cách tồi tệ Hộ say sưa, la cà ở các quán rượu và tiêu pha lãngphí Hộ độc mồm, độc miệng với vợ con: “Ngày mai… mình có biết không? Chỉngày mai thôi là tôi đuổi tất cả mẹ con mình ra khỏi cái nhà này… Tôi đuổi tất,không chừa một đứa nào, kể cả con bé Thảo là con ngoan nhất” Con người của

Hộ cũng có lúc trở về với chính mình Hộ rất thương yêu vợ con, số tiền lãnhđược từ tòa soạn Hộ định sẽ mua một ít thịt về nhà Hộ tưởng tượng ra cái cảnhcon hắn ăn ngấu nghiến thức ăn: “Cái cảnh thô tục và cảm động” Tận trong tâmhồn Hộ, Hộ là một người cha gương mẫu, biết yêu thương vợ con nhưng rồi Hộlại không làm được điều này Đêm đó Hộ trở về với cơn say, để rồi sau khi tỉnhrượu, Hộ lại ăn năn, hối lỗi Hộ đáng được thương hơn là đáng trách Nhưng rồiđồng tiền đã khiến Hộ điên lên, gia đình đối với Hộ chỉ gói gọn trong sự túngquẫn Mà những câu triết lý chẳng làm no những cái miệng ở nhà

Xã hội ấy, cái xã hội mà Hộ phải sống, phải bươn chải, đã không mở racho Hộ một con đường để ngước mắt nhìn đời, và đó cũng là số phận bi đát củanhững người trí thức trong giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám 1945 NamCao xây dựng thành công nhân vật điển hình trong các tác phẩm của mình Vớigiọng văn giàu chất triết lý, suy tư, thấm đẫm chua chát, đắng cay và dạt dàonươc mắt Nam Cao đã cho chúng ta thấy rõ số phận bi đát của những người trí

thức, bên cạnh họ không những thế còn có những Chí Phèo, lão Hạc cũng đã

rơi vào bước đường cùng tương tự

Đọc truyện ngắn Đời thừa của Nam Cao, ta thấy được cái băn khoăn, dằn

vặt lẫn âu lo, rối rắm của cuộc đời Tại sao tác giả không đặt cho truyện ngắncủa mình là “người thừa”? Phải chăng; tác giả muốn nói: chính cái xã hội khôngbiết trọng người tài ấy mới “thừa”, còn tác giả hay chính Hộ là người “không

thừa” Đời thừa là một chuỗi mắc xích nối tiếp nhau, những mâu thuẫn thắt rồi lại

mở, mở rồi lại thắt khiến người đọc cảm thấy đồng cảm với nhân vật hơn

ĐỖ NGUYỄN HẢI YẾN Lớp 11A10 Trường THPT Thanh Đa, Thành phố Hồ Chí Minh

CÁC Ý KIẾN NHẬN XÉT

Đời thừa của Nam Cao là một tác phẩm hiện thực phê phán, tố cáo cái xã

hội Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 làm tha hóa con người Quá chú ý vào Hộ,

vô tình Hải Yến đã biến Hộ thành một nhân vật cá biệt, riêng lẻ… chưa làm bậtđược ý nghĩa điển hình của Hộ, đại diện cho tầng lớp trí thức đương thời - mộtyêu cầu của đề tài

Mâu thuẫn nội tâm nhân vật Hộ có nguyên nhân sâu xa là đâu? Hộ có bịtha hóa về sau không? Làm sao để “cứu” Hộ? Những vấn đề cần thiết này chưađược Hải Yến phân tích giải quyết đầy đủ trong bài viết của mình, do đó Yếnchưa hoàn toàn thuyết phục được người đọc

Hải Yến còn sai lầm khi kết luận “cũng chính thế giới nội tâm đó đã làmbàn đạp để xoay tròn số phận bi đát của những người tri thức giai đoạn 1930 -1945” Điều này phản lôgic vì bi kịch số phận dẫn đến mâu thuẫn nội tâm!

Còn những hạn chế trên nhưng cũng cần phải biểu dương tác giả bài dựthi về sức đọc sâu tác phẩm - và đọc rộng - trích dẫn danh ngôn…

Võ Văn Lợi Quận Bình Thạnh Thành phố Hồ Chí Minh

Sau khi đọc bài viết của Hải Yến, tôi cảm thấy bạn đã hiểu rất sâu, rấtchắc chắn tác phẩm, nhân vật và đề bài Dưới ngòi bút của Hải Yến, nhân vật

Hộ hiện ra với những mâu thuẫn nội tâm gay gắt, nhưng bi kịch tinh thần củamột nhà văn “muốn làm một cái gì để nâng cao giá trị đời sống của mình (mà kếtcục chẳng làm được cái gì)” Bằng sự phân tích, đào sâu, mổ xẻ tâm trạng, lờinói, hành động của Hộ, bài viết đã thỏa mãn yêu cầu của đề một cách gần nhưhoàn thiện, tuy nhiên, bạn vẫn còn một số lỗi về cách dùng từ, hành văn Ví dụnhư sự lặp đi lặp lại bốn lần từ “tẹp nhẹp” dù rất chỉnh ý nhưng ít nhiều cũng gây

sự nhàm chán ở người đọc

Đặc biệt, muốn làm rõ hơn số phận bi đát của người tri thức trong giaiđoạn 1930 - 1945, theo tôi cần liên hệ thêm một số nhân vật khác như Điềntrong Trăng sáng, Thứ trong Sống mòn của Nam Cao… nhưng Hải Yến lại chưalàm được điều này

Dù vậy, bài làm của Hải Yến cũng đã ít nhiều thành công, đã để lại ấntượng thật sâu sắc trong tôi

Hồ Thị Trà Giang Xóm 1, Quỳnh Lương, Quỳnh Lưu, Nghệ An

Bài 3

ĐỀ BÀI

Bình luận ý kiến sau đây về tiếng cười của Trần Tế Xương: “Tiếng cườitrong thơ trào phúng của Tú Xương có đủ sắc điệu nhưng nổi lên một cá tínhnghê thuật độc đáo là tính dữ dội, quyết liệt; khác với tiếng cười của NguyễnKhuyến, nghiêng về sự hóm hỉnh, thâm thúy, chế giễu có tính chất răn bảo, mặc

dù cả hai tiếng cười đều phát ra từ cội nguồn của tâm huyết với nước, với dân,với đời”

BÀI LÀM

Sống trong “buổi chợ chiều” của nền Nho học, trong cơn chuyển mìnhphức tạp của đất nước, trước bao điều “kỳ lạ”, nhố nhăng mà xã hội thực dânphong kiến đẻ ra, vì “tài cao, phận thấp, chí khí uất”… tất cả đã tạo nên ở nhàthơ trào phúng, vĩ đại nhất Việt Nam - Trần Tế Xương một tiếng cười rất lạ, cómột thanh âm riêng mà không ai “theo” được Như giáo sư Nguyễn Đình Chú đãviết: “Tiếng cười trong thơ trào phúng của Tú Xương có đủ sắc điệu, nhưng nổilên một cá tính nghệ thuật độc đáo là tính dữ dội, quyết liệt; khác với tiếng cườicủa Nguyễn Khuyến, nghiêng về sự hóm hỉnh, thâm thúy, chế diễu có tính chấtrăn bảo, mặc dù cả hai tiếng cười đều phát ra từ cội nguồn của tâm huyết vớinước, với dân, với đời”

Vấn đề đầu tiên đặt ra là: “Tiếng cười trong thơ trào phúng của Tú Xương

có đủ sắc điệu” Quả như vậy, tiếng cười của Tú Xương rất đa dạng, dành chonhiều đối tượng khác nhau: có tiếng cười cay độc, thẳng thừng ném mạnh vào

những suy thoái, băng hoại của xã hội như trong Đất Vị Hoàng, Phố Hàng Song,

Năm mới chúc nhau… có tiếng cười pha lẫn tiếc nuối, xót xa cho những đạohọc, nếp cũ đã tàn tạ và đang trên đường bị phủ định: Lễ xướng danh khoa ĐinhDậu, Đi thi, Than sự thi, Than đạo học… có tiếng cười uất ức, cay đắng ngạođời cho chính số kiếp lận đận, long đong chẳng phải vì kém tài của mình: Phúhỏng thi khoa Canh Tý, Thủ cô đầu, May mà tớ hỏng… lại có tiếng cười yêu,cười để mà nói lên lòng kính trọng, tình thương của mình với vợ: Ba cái lăngnhăng, Văn tế sống vợ… Và dù trong tiếng cười nào, Tú Xương cũng thể hiện rõmột con mắt nhìn đời tinh tế, một ngòi bút điêu luyện, tài năng, một cá tính nghệthuật độc đáo” Cá tính nghệ thuật ấy là “tính dữ dội, quyết liệt”, tính chất là tiếngcười của một thị dân uất ức, bất bình trước thế sự, khác với tiếng cười hómhỉnh, thâm trầm của Nguyễn Khuyến, tiếng cười của một nhà Nho đạo mạo,thâm trầm

Tính dữ dội, quyết liệt ấy xuất phát từ đâu nếu không phải từ hoàn cảnh xãhội mà Tú Xương sống? Dù Nho học dần đi đến chốn suy sụp, quên lãng, nhưngtrước những trò “quái dị”, “lo lắng”, “dơ dáng” thừa cơ lẻn theo gót giày của thựcdân Pháp, một nhà Nho như Tú Xương hết sức ghê tởm, cảm thấy bàng hoàng

sự tung hô nồng nhiệt của bọn bợ đỡ, ký sinh là một mụ đầm lôi thôi với “váy lêquét đất” Tú Xương quyết liệt mà rất sâu cay, coi đó là hình ảnh đối với “cờ kéorợp trời” Tiếng cười phát ra từ đó, nhưng thấm đậm nỗi chua chát, đắng cay,cười mà cứ chực trào nước mắt

Quyết liệt, mạnh mẽ hơn nữa ở Đất Vị Hoàng:

Nhà kia lỗi phép con khinh bố

Mụ nọ chanh chua vợ chửi chồng Keo cú người đâu như cứt sắt Tham lam chuyện thở rặt hơi đồng.

Thế là hết những đạo đức Khổng Tử, Nho gia Mà hơn thế nữa, đã mấthết những đạo đức tối thiểu mà một kẻ dù xấu xa bao nhiêu cũng cần có Đâuđâu cũng là sự đảo lộn của quy củ, phép tắc Nơi nơi đều rặt những sức mạnhcủa nén bạc, đồng tiền Và Tú Xương đã thấy, đã cười quyết liệt, cay nghiệt nhưthế nào

Có lúc, ông không chỉ cười mà còn như chửi thẳng mặt, bêu chúng ra chotoàn thiên hạ khinh bỉ:

Lẳng lặng mà nghe chúng chúc sang Đứa thời mua tước đứa mua quan Phen này ông quyết đi buôn lọng Vừa chửi vừa rao cũng đắt hàng.

Nghĩ mà khinh thật Mua bán quan tước để lấy danh hão rồi, chúng cònchẳng chịu kém nhau, đua nhau nào lọng xanh, tán vàng, cờ ngũ sắc Để làm gìhỡi một lũ dốt nát, bất tài trong khi xã hội còn bao nhiêu phiền nhiễu, khổ đau?

Ấy thế mà có chửi vào mặt chúng, chúng cũng lăn vào mà mua, cốt sao cho

"bằng anh bằng em" “Con gà tức nhau tiếng gáy” Có cười như vậy mới hả dạ,mới bằng lòng, mới đỡ uất ức và bực bội

Đôi khi ông thẳng thừng “súc vật hóa” lũ quan lại, biến chúng thành những

kẻ dị dạng, dơ bẩn

Thánh thì đen kịt, Đốc thì lang

Đen thì “đen kịt”, đen như trôn chảo, đít nồi Nước da thì loang lổ, dơ bẩn,bệnh hoạn “Lang” khiến ta liên tưởng đến lũ lợn lang ở nông thôn Ôi, nhữngphụ mẫu của dân! Tú Xương mạnh bạo, thẳng thừng thật!

Quả thật, ngoài Tú Xương, ta không tìm đâu được tiếng cười dữ dội, quyếtliệt như vậy Ở Nguyễn Khuyến, một nhà Nho đạo mạo, tiếng cười khác xa TúXương Hãy nghe:

Ba vuông phấp phới cờ bay dọc Một bức tung hoành váy xắn ngang.

(Lấy Tây)

Dù rất ác, rất thâm khi đôi quốc kỳ Pháp với chiếc váy của một cô gái ViệtNam, nhưng xét ra, nó vẫn thâm thúy, trào lộng, không giống như “Cờ kéo rợptrời…/ Váy lê quét đất…”

Trước cảnh bán tước mua quan, Nguyễn Khuyến cũng chẳng đốp chátvào mặt chúng, mà chỉ khẽ khàng: “Cái giá khoa danh ấy mới hỡi” hay “Nghĩrằng đồ thật hóa đồ chơi” (Vịnh tiến sĩ giấy), cũng như trước tầng lớp dân chúng

bị mê hoặc bởi “Hội Tây”, bởi trò hề của bọn thực dân, Nguyễn Khuyến cườihóm hỉnh:

Bà quan tểnh nghếch xem bơi trải Thằng bé lom khom nghé hát chèo Cậy sức cây du nhiều chị nhún Tham tiền cột mỡ lắm anh leo.

Và sau tiếng cười ấy, nếu có châm biếm thì cũng là châm biếm của nhàNho (khẽ khàng và thiên về răn bảo):

Khen ai khéo vẽ trò vui thế Vui thế bao nhiêu, nhục bấy nhiêu.

Rõ ràng, cùng là nhà Nho, nhưng bởi đỗ đạt cao, được trọng vọng, cũngphục vụ hết sức cho Tổ quốc (dù tâm nguyện chẳng được hoàn toàn - có thể nói

là thất bại), cách nhìn của Nguyễn Khuyến khác nhiều cách nhìn của Tú Xương

Và vì vậy cũng đã tạo nên một thang âm nhẹ nhàng mà sâu xa, thiên về răn bảo,đưa Nguyễn Khuyến thành nhà thơ cổ điển nói riêng và thơ Việt Nam nói chung

dội như vậy cũng có lúc là Trần Tế Xương trầm mặc, ngẫm đời với bao trăn trở,day dứt khôn nguôi Một con người như vậy lẽ nào lại làm thơ để “trả thù xãhội”? Thực sự, những tiếng cười của Tú Xương có sức mạnh rất lớn để tống tiễn

xã hội cũ về chỗ diệt vong trong vui vẻ, tạo điều kiện cho một xã hội tốt đẹp hơn

ra đời Hãy xem, trong Lễ xướng danh khoa thi Đinh Dậu sau tiếng cười dài lànỗi lòng sâu nặng:

Nhân tài đất Bắc nào ai đó Ngoảnh cổ mà trông cảnh nước nhà

Hay như tiếng cười đều nhắm vào lũ thực dân tàn bạo, bọn quan lại nhiễunhương, một tầng lớp xâu xa, thoái hóa, những cảnh dị hợm, nhố nhăng Hoàntoàn cười là để xây dựng, để nhân dân và cả lịch sử sau này nhìn rõ hơn, baoquát hơn về một xã hội cũ nát đã qua và rất có thể trở lại nếu không cảnh giác

Nếu không có một tâm huyết, một tấm lòng với dân, với nước, với đời thìlàm sao có thể viết nên những vần thơ như vậy, mạnh mẽ, quyết liệt và rất giàucảm xúc thật từ con tim

Lời nhận định của giáo sư Nguyễn Đình Chú về sắc điệu, cá tính nghệthuật độc đáo riêng của Tú Xương là hoàn toàn đúng Và tiếng cười của Trần TếXương sẽ mãi mãi vang lên trong hiện tại, trong tương lai như đã từng vangtrong quá khứ Tiếng cười ấy đã, đang và sẽ được kế tục với những Tú Mỡ, ĐỗPhồn, Đồ Bì… để xây dựng xã hội tốt đẹp hơn, vì lợi ích con người Tú Xươnggóp một phần công lớn, là lá cờ đầu của thơ văn trào phúng Việt Nam, có ýnghĩa quan trọng cho sự tiến bộ của xã hội

NGUYỀN XUÂN TÙNG Lớp 11 Văn Trường Phổ thông Năng khiếu Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

trường hợp của viên quản ngục trong truyện ngắn Chữ người tử tù (trong tập

Vang bóng một thời).

Quản ngục, không là một anh hùng cao đẹp như Huấn Cao, lại càngkhông mang dáng vóc, tính cách của một tên đao phủ khát máu (Bữa rượumáu), Con người đó là một hình ảnh trung gian giữa cái đẹp và cái không đẹp.Dưới ngòi bút tài hoa của một bậc thầy về ngôn ngữ, hình ảnh trung gian ấycũng mập mờ, không có ranh giới rõ nét

Thoạt tiên, viên quản ngục có vẻ như là một con người cam chịu, yênphận và cũng chẳng có gì khác những kẻ cùng địa vị đương thời: “Truyện triềuđình quốc gia, chúng ta biết gì mà bàn bạc cho thêm lợi” Cái khuôn khổ phongkiến, cái “phen nước” đã khiến quản ngục quen với việc nhận tù, giao tù, với

“những mánh khóe hành hạ thường lệ” Những lúc ấy, viên quản ngục cứ lạnhlùng như một cỗ máy, ngoan ngoãn như một tên nô lệ trung thành với vai trò củamình

Nhưng có ai ngờ, bên trong con người đó vẫn tồn tại một mầm sống tươixanh của cái đẹp Cái mầm ấy bị đè bẹp nhưng vẫn khắc khoải sống như chờđợi một lúc nào đó được vươn lên Rồi thời điểm đó cũng đến Huấn Cao - conngười văn võ song toàn xuất hiện với “cái tài viết chữ rất nhanh và rất đẹp”

Quản ngục bắt đầu rơi vào một tâm trạng hết sức khó xử Một sự đấu tranh âmthầm trở thành nét tiêu biểu cho tính “hướng nội” mà chúng ta thường bắt gặptrong tác phẩm của Nguyễn Tuân.

Cuối cùng thì niềm đam mê cái đẹp cũng đã chiến thắng Tuy cái chiếnthắng đó chưa phải là tuyệt đối nhưng vẫn đủ biến viên quản ngục thành mộtcon người khác: “Bấy nhiêu thanh âm phức tạp bay cao lên khỏi mặt đất tới,nâng đỡ lấy một ngôi sao chính vì muốn từ biệt vũ trụ” “Ngôi chính vị” dĩ nhiên là

ám chỉ Huấn Cao Còn “thanh âm phức tạp” ngầm chỉ ai? Con người ấy chính làquản ngục Quản ngục muốn nâng niu cái đẹp nhưng lại sợ Vì thế nên NguyễnTuân đã để cho nhân vật này hóa thân thành một cái gì đó vô hình, hư ảo Chi

tiết đó vừa bộc lộ nét mạnh của Vang bóng một thời lãng mạn và khát khao đánh

thức cái đẹp, vừa để lộ thấp thoáng yếu điểm về sự yếu đuối của Nguyễn Tuântrong cái nhìn hoài vọng xa xôi Nó khiến Nguyễn Tuân như tránh né, đem ôngtrời ra mà trách: “Ông trời nhiều khi chơi ác đem đầy ải những cái thuần khiếtgiữa một đồng cặn bã”

Cũng từ ý niệm ấy, quản ngục nghĩ mình “chọn nhầm nghề mất rồi”.Nguyễn Tuân đi tìm cái đẹp long lanh, mỏng manh giữa một vùng trời đen tối

Việc miễn những mánh khóe hành hạ, miệt đãi những người tử tù, rồi bạodạn xin chữ, một cách khéo léo từng chút từng chút gắn thêm nét đẹp vào conngười quản ngục bởi vì: “Biết người tài, không phải là kẻ xấu” Mặc dù vậy, khi

đã biệt đãi, đã toan tính cách xin chữ, quản ngục vẫn còn sợ, vẫn dẫn viện thơlại nói với Huấn Cao: “Miễn là ngài giữ kín cho” Một chi tiết nhỏ nhưng chắc làkhông thể thiếu Một chi tiết vừa lãng mạn vừa hiện thực Mến cái tài Huấn Cao,như sợ “phép vua” Phải tinh tế lắm, Nguyễn Tuân mới phát hiện được điều đó.Nếu không viết về nỗi sợ ngấm ngầm thì là không thật, mà Nguyễn Tuân lại làcon người luôn vươn tới cái đẹp, cái thật Nếu viết quá nhiều thì sẽ làm ngắtquãng mạch chuyển biến đang cuồn cuộn, sôi sục trong nhân vật hình tượng

Mến cái tài của Huấn Cao, khát khao “có được chữ ông Huấn mà treo là

có một báu vật trên đời” Đến lúc này, quản ngục dường như không còn là quảnngục mà là hóa thân của Nguyễn Tuân với nhịp tim và hơi thở dành trọn cho sựnâng niu cái đẹp: “Một buổi chiều lạnh, viên quản ngục tái nhợt người đi sau khitiếp đọc công văn” Không còn là thương tiếc, xót mà đạt đến đỉnh điểm củaniềm đau xót, thẫn thờ Việc nhận công văn, quản ngục biết trước nhưng vẫnthấy đột ngột, hụt hẫng Thiên lương vừa sống dạy trong một con người đã thúcgiục quản ngục hành động Một hành động trái ngược với những gì quản ngụcnói: “Ta biết rồi, việc quan ta đã có phép nước”

Tình yêu cái đẹp đến đam mê đã đánh thức khí phách tiềm tàng nằm imsuốt bao nhiêu năm

Trong hoàn cảnh cho chữ hùng vĩ, có một chi tiết đáng nhớ: “người tù viếtxong một chữ, viên quản ngục vội khúm núm cất chữ trong những đồng tiền kẽmđánh dấu ô chữ đặt trên phiên lụa ống” “Khúm núm” không phải chỉ vì nịnh bợ

mà là vì cảm phục Khi sự cảm phục lên đến đỉnh điểm cũng là lúc kết thúctruyện; “kẻ mê muội này xin bái lĩnh” Một nghệ thuật tài hoa, kết thúc truyện ởcao trào Chính nghệ thuật độc đáo đó đã nêu bật cái đẹp toàn diện, toàn mỹ vàrất đặc sắc của cả người xin chữ và người cho chữ

Dọc theo suốt chiều dài của truyện, nhân vật quản ngục luôn tồn tại vớimột ý nghĩa nhất định Quản ngục không chỉ là một hình tượng độc đáo mà còn

là nhân vật hội đủ những đặc điểm chung nhất của Vang bóng một thời, của

“quan niệm và phong cách Nguyễn Tuân”: lãng mạn mà vẫn hiện thực, là tiếngnói của thiên lương, của tinh thần dân tộc, là biểu hiện của sự “yêu mến vàthương tiếc những cái đã qua và cố sức làm sống lại một thời xưa cũ”

NGUYỄN THỊ NHƯ NGỌC Lớp 11 Toán, Trường THPT chuyên Tiền Giang

ta lại bắt gặp hình tượng kỳ vỹ, phi thường trong thiên hạ: đó là nhân vật Huấn

Cao trong truyện ngắn Chữ người tử tù.

Nhà văn lấy nguyên mẫu từ hình tượng của Cao Bá Quát, là một lãnh tụnông dân chống lại triều Nguyễn năm 1854 Huấn Cao, hiện thân của Cao BáQuát với văn chương “vô tiền hán”, còn nhân cách “một đời chỉ cúi trước hoamai”

Nhân vật Huấn Cao là một con người đại diện cho cái đẹp: đẹp từ cái tàiviết chữ của một người nghệ sĩ, cái cốt cách ngạo nghễ phi thường của một bậctrượng phu đến tấm lòng trong sáng của kẻ biết quí trọng cái tài, cái đẹp

Huấn Cao với tư cách là người nho sĩ viết chữ đẹp thể hiện ở cái tài viếtchữ có một không hai Chữ viết ở đây không chỉ là ký hiệu ngôn ngữ không thôi

mà chữ viết còn thể hiện tính cách của con người Chữ của Huấn Cao “vuônglắm” cho thấy ông có khí phách hiên ngang Ý chí kiên cường và khát vọng, hoàibão tung hoành bốn bể Cái tài viết chữ của ông Huấn được thể hiện qua đoạnđối thoại giữa viên quản ngục và thầy thơ lại Chữ của Huấn Cao đẹp và químến đến nỗi viên quản ngục hằng ao ước suốt đời Viên quản ngục phải “mất

ăn, mất ngủ”, không nề hà đến tính mạng của mình chỉ để có được chữ của ôngHuấn, “một báu vật trên đời” Chữ mà như vật báu trên đời thì chắc hẳn chủnhân của nó phải là một người kỳ tài có một không hai, là kết tinh mọi tinh hoa,khí thiêng của trời đất hun đúc lại mà thành

Chữ của Huấn Cao đẹp đến như vậy thì nhân cách của Huấn Cao còn đẹphơn nữa Ông Huấn trong cái cốt cách ngạo nghễ, phi thường của một bậctrượng phu Huấn Cao theo học đạo Nho thì đáng lẽ phải thể hiện lòng trungquân một cách mù quáng Nhưng ông đã không trung quân mà còn chống lạitriều đình để giờ đây bị khép vào tội “đại nghịch”, chịu án tử hình Bởi vì HuấnCao có tấm lòng nhân ái, cao cả Ông thương cho một người dân vô tội “thấp cổ

bé miệng” đang chịu cảnh lầm than, đói khổ lại phải chịu áp bức, bóc lột bởi bọnthống trị phong kiến thôi nát, tàn bạo Ông Huấn vô cùng căm ghét bọn thống trị

và ông rất hiểu nỗi thống khổ của nhân dân Nếu như Huấn Cao chịu phục tùngcho bọn chúng thì ông sẽ được sống an nhàn, hưởng vinh quang, phú quí.Nhưng không, ông đã lựa chọn cho mình con đường khác: con đường đấu tranhchống lại giai cấp thống trị Đem lại quyền sống, đem lại ấm no, hạnh phúc là lẽcủa cuộc đời ông Cuộc đấu tranh không thành công, ông bị bọn chúng bắt: giờđây phải sống trong ngục tối chờ ngày lãnh án chém Trước khi bị đưa vào ngục,viên quản ngục đã từng nghe tiếng đồn Huấn Cao rất giỏi võ, lại có tài “bẻ khóa,vượt ngục” chứng tỏ ông Huấn là con người văn võ toàn tài, quả là tài năng hiếm

hình dáng của một vị chủ soái, một vĩ lãnh đạo Người anh hùng ấy cho dù thấtthế mà vẫn giữ được uy quyền, thế lực của mình Thật đáng khâm phục.

Mặc dù ở trong tù, ông Huấn vẫn thản nhiên “ăn thịt, uống rượu như mộtviệc vẫn làm trong hứng bình sinh” Ông Huấn Cao vẫn giữ được tư tưởng tự

do, phóng khoáng như ngày nào Khi viên coi ngục hỏi Huấn Cao cần gì thì ôngtrả lời:

“Người hỏi ta cần gì à? Ta chỉ muốn một điều là ngươi đừng bước chânvào đây nữa thôi”

Cách trả lời ngang tàng, ngạo mạn đầy trịch thượng như vậy là bởi HuấnCao vốn hiên ngang, kiên cường, “đến cái chết chém cũng chẳng còn sợ nữalà…” Ông không thèm đếm xỉa đến sự trả thù của kẻ đã bị mình xúc phạm Đốivới ông, uy thế của kẻ cầm quyền chẳng có nghĩa lý gì Huấn Cao rất ý thứcđược vị trí, tầm vóc của mình, biết đặt mình lên cao so với những kẻ hèn hạ,

“cặn bã” trong xã hội:

“Bần tiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất”

Nhân cách của ông Huấn quả là trong sáng như pha lê không hề có mộtchút vết trầy xước nào Theo ông, chỉ có “thiên lương”, bản chất tốt đẹp của conngười mới là đáng quí trọng

Thế nhưng, khi biết được tấm lòng của viên quản ngục, Huấn Cao khôngnhững vui vẻ nhận lời cho chữ mà còn thốt lên:

“Ta cảm tấm lòng biệt nhân liên tài của các ngươi Ta đâu biết một ngườinhư thầy quản đây mà lại có sở thích cao quí đến như vậy Thiếu chút nữa, ta đãphụ một tấm lòng thiên hạ”

Huấn Cao cho chữ là một việc rất hiếm vì “tính ông vốn khoảnh” “Takhông vì vàng bạc hay quyền uy mà ép mình viết câu đối bao giờ”

Hành động cho chữ viên quản ngục chứng tỏ Huấn Cao không chỉ hết sứcquí trọng cái tài, cái đẹp mà còn biết nâng những con người tầm thường lênngang hàng với mình.

Quang cảnh cho chữ diễn ra thật lạ, quả là cảnh tượng “xưa nay chưatừng có” Kẻ tử tù “cổ đeo gông, chân vướng xiềng đang dậm tô từng nét chữtrên vuông lụa bạch trắng tinh” với tư thế ung dung, tự tại Ông Huấn đang dồnhết tài năng, tinh hoa của mình vào từng nét chữ Đó là nét chữ cuối cùng củaNho sĩ tài hoa Những nét chữ kia chứa chan tấm lòng của Huấn Cao và thấmđầy nước mắt thương cảm của người đọc Con người tài hoa vô tội kia chỉ mớicho chữ ba lần đầu trên đời sao đã vội vã bỏ đi mãi mãi để lại biết bao nuối tiếccho người đời Qua hiện thực xót xa đó Nguyễn Tuân cũng gián tiếp lên án xãhội đương thời đã vùi dập tài hoa của con người Và người tử tù kia bỗng trởnên có quyền uy nhất Ông Huấn đã khuyên bảo viên quản ngục như lời chakhuyên bảo con:

“Tôi bảo thực thầy quản nên về quê ở đã rồi hãy nghĩ đến chuyện chơichữ Ở đây, khó giữ được thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhemnhuốc mất cái đời lương thiện đi”

Theo Huấn Cao cái đẹp không thể nào ở chung được với cái xấu Conngười chỉ thưởng thức cái đẹp khi bản chất trong sáng, nhân cách cao thượng

Sống trên đời này, Huấn Cao đã đứng lên đấu tranh vì lẽ phải, đã xóa tanbóng tối hắc ám bao trùm lên số phận người dân vô tội Chính vì vậy, hình tượng

của Huấn Cao càng trở nên lộng lẫy, trở nên bất tử, Huấn Cao sẽ không chết màbước sang một cõi khác để tiếp tục thực hiện lý tưởng, hoài bão cao cả củamình.

Nhìn chung, những nét đẹp trong nhân cách của Huấn Cao rất thống nhấtvới nhau Trong cái “tài” có ánh lên vẻ đẹp của cái “tâm”, tâm ở đây là một kẻ cótài Có tài, có tâm đã là đẹp rồi mà cái tài, cái tâm phải đi song đôi với nhau thìcái đẹp mới có ý nghĩa thực sự Huấn Cao quả là một nhân vật đã thể hiện đầy

đủ quan niệm của nghệ thuật về một mẫu người cao quí trong xã hội, một đốitượng thẩm mĩ trong văn học nghệ thuật

Phải nói là Nguyễn Tuân và Vũ Đình Liên có chung một tấm lòng đồngcảm sâu xa về quá khứ, thời đại vàng son của nền nho giáo Ông đồ và HuấnCao đều khiến cho người đọc hôm nay và thế hệ mai sau cảm thấy xót xa, daydứt, trăn trở, tiếc nuối không nguôi…

NGUYỄN TỐ OANH, Lớp 11D2 Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong Thành phố Hồ Chí Minh

nhuần chủ nghĩa nhân đạo Cảm nhận sâu sắc cuộc sống cùng khổ của nhữngngười chung quanh mình, ông đã đưa tất cả vào thơ của mình, vẽ lại hiện thựcđen tối với đầy rẫy những bất công bằng chính dòng máu trái tim Đồng cảm vớibậc tiền bối về thi ca, trong bài Kính gửi cụ Nguyễn Du, Tố Hữu đã viết:

Tiếng thơ ai động đất trời…

Có thể nói hầu hết tác phẩm của Nguyễn Du, tiêu biểu là Truyện Kiều, đã

thể hiện được phần lớn những nét đặc trưng nhất của thơ Nguyễn Du, bút phápxây dựng nhân vật của ông rất cụ thể, linh hoạt Nhân vật hiện ra bộc lộ rõ tínhcách của mình Mỗi nhân vật, qua sự miêu tả của Nguyễn Du, trở thành biểutượng với những nét đặc thù nhất của hình tượng Từ Hải hiện ra với khí phách,diện mạo, tính cách tiêu chuẩn của người anh hùng: Thúy Kiều là nhân vật trungtâm với sắc đẹp tươi thắm và tính cách tuyệt vời: Mã Giám Sinh, Hoạn Thư, TúBà… những nhân vật phản diện với tất cả sự xấu xa độc ác… Mỗi nhân vật một

vẻ, được khắc họa rõ nét trong thơ Nguyễn Du Không chỉ thế, thơ Nguyễn Ducòn có nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật sâu sắc.Thế nhưng những đặc điểm ấy chỉ là những nét điểm xuyết cho thơ thêm đẹp,còn cái đã làm cho tiếng thơ Nguyễn Du trở nên động đất trời chính là giá trịnhân đạo sâu sắc trong từng câu, từng bài thơ như ở đoạn đầu Truyện Kiều ông

Đau đớn thay phận đàn bà Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.

Nguyễn Du nhìn thấy được số kiếp tài hoa bạc mệnh không chỉ ở mộtThúy Kiều:

Nghìn thu bạc mệnh một đời tài hoa

mà còn ở rất nhiều người phụ nữ khác, như Đạm Tiên chẳng hạn:

Sống làm vợ khắp người ta Hại thay thác xuống làm ma không chồng.

hay một Tiểu Thanh:

Son phấn có thần chôn vẫn hận Văn chương không mệnh đốt còn vương.

(Độc Tiểu Thanh ký)

Không chỉ có thế, Nguyễn Du còn thấy trái tim thương cảm của mình đauđớn trước những người phụ nữ phải mang thân sống kiếp “buôn nguyệt, bánhoa” Nguyễn Du không nhìn nhận họ như mọi người nhìn Trong đôi mắt thơ rấtnhân hậu của ông, họ là những người đáng thương hơn là đáng giận:

Sống đã chịu một đời phiền não Chết lại nhờ hớp cháo lá đa.

(Văn chiêu hồn)

Sự đồng cảm sâu sắc đối với số phận con người trong thơ Nguyễn Du đã

thể hiện rất rõ ràng không chỉ với Thúy Kiều, Đạm Tiên trong Truyện Kiều mà

còn với Tiểu Thanh trong Độc Tiểu Thanh ký hay với những người phụ nữ lầuxanh trong Văn chiêu hồn… Ngoài đại diện của những số phận bi thảm, thơNguyễn Du còn có biết bao kiếp người đau khổ nữa, như những con người trongVăn chiêu hồn: những người có chí lớn nhưng thất bại, những đứa trẻ vô tội “lỗigiờ sinh lìa mẹ lìa cha”, những người hành khất lang thang:

Sống nhờ hàng xứ chết vùi đường quán.

Thơ Nguyễn Du còn nêu lên được những điều nghịch lý trong xã hộiphong kiến, như cảnh ba mẹ con nghèo khổ lang thang, sắp chết đói, trong khibọn quí tộc phong kiến ăn uống xa xỉ, chó còn được no (Sở kiến hành) Khôngchỉ đồng cảm với họ, mà chính từ sự đồng cảm sâu sắc ấy, Nguyễn Du đã có tkểvượt lên trên chỗ đứng giai cấp của mình để đứng về phía nhân dân, mơ ướccuộc sống tự do công bằng, tự do công lý Ông đã xây đắp tình yêu tự do - mộtquan niệm hết sức mới mẻ qua hình tượng người anh hùng:

Dọc ngang nào biết trên đầu có ai.

Hơn thế nữa, thơ Nguyễn Du đã đứng về phía nhân dân để tố cáo chế độ

phong kiến thối nát Truyện Kiều chính là bản cáo trạng đanh thép bằng thơ,

vạch trần bộ mặt xấu xa của bọn quan lại, phong kiến, bọn buôn người, phêphán bạo lực đồng tiền Những nhân vật đại diện cho thế lực phong kiến hiện raxấu xa đê tiện:

Ghế trên ngồi tót sỗ sàng…

(Mã Giám Sinh)

Bề ngoài thơn thớt nói cười

Bề trong nham hiểm giết người không dao (Hoạn Thư)

Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình (Hồ Tôn Hiến)

Những người thuộc giai cấp phong kiến khác trong Văn chiêu hồn ĐộcTiểu Thanh ký hay Sở kiến hành cũng là những kẻ độc ác, xấu xa Chế độphong kiến hủ lậu đã xô đẩy con người vào chỗ bế tắc của cuộc đời Mỗi bài thơcủa Nguyễn Du là một bản cáo trạng lên án chế độ phong kiến đầy rẫy áp bứcbất công Tuy rằng Nguyễn Du cũng chưa thể vượt hẳn ra khỏi giai cấp củamình, yêu nhân dân đó, nhưng ông chưa dám tin tưởng tuyệt đối vào nhân dân

Thơ ông cũng phần nào chịu ảnh hưởng của thuyết luân hồi, định mệnh Ôngphải hy sinh nhân vật mơ ước của mình, nhân vật mà ông yêu mến NhưngTiếng thơ Nguyễn Du vẫn là một sự đổi mới sâu sắc đối với xã hội.

Thơ Nguyễn Du đã thể hiện được sự đồng cảm sâu sắc với số kiếp đauthương của con người Đồng cảm với mơ ước nguyện vọng của con người: vàcao nhất là thơ Nguyễn Du đã tố cáo bộ mặt xấu xa thối nát của chế độ xã hộiphong kiến Vì thế lời thơ ông đã làm xúc động lòng người và xúc động cả trời

CÁC Ý KIẾN NHẬN XÉT

Viết về Nguyễn Du - đại thi hào của dân tộc Việt Nam - luôn là một tháchthức đối với người học văn Nguyên Tú đã thể hiện được kiến thức, đã minhchứng rằng mình hiểu nhiều về tác phẩm, hiểu nhiều về tấm lòng của nhà thơnhưng đây là bài làm văn "hay nhất lớp" nên tôi muốn bàn thêm về những điềucòn khiếm khuyết

Cảm giác đầu tiên của tôi là Tú có dùng những từ rất lạ nhưng đọc lại thìchưa ổn như: “Sự đồng cảm với con người thể hiện ngay từ đầu bài” Một tác

phẩm lớn như Truyện Kiều có thể dùng chữ “đầu bài” được chăng?

Huỳnh Thị Ánh Hồng (Tam Kỳ, Quảng Nam)

Có một số điểm nếu Tú lưu ý thì bài văn sẽ hay hơn Chẳng hạn, phần mởbài Lối vào đề của Tú chưa được mới lạ và thu hút Tôi đã từng phải đọc khánhiều bài văn đều bắt đầu với “Dưới chế độ xã hội phong kiến cũ…” Ở phầnthân bài, Tú viết cái đã làm cho tiếng thơ Nguyễn Du…”, hình như từ “cái” dùng

ở đây không được ổn và đã làm mất đi vẻ thẩm mỹ của câu văn Chẳng lẽ chúng

ta lại có thể gọi “giá trị nhân đạo” là… cái được sao?

Huỳnh Thụy Thiên Thanh

(Bình Thuận)

Người viết chưa phát hiện ra chỗ tinh tế trong lời nhận định của Tố Hữu.Ông viết là tiếng thơ chớ không phải là lời thơ hay câu thơ Mà tiếng thơ ở đâynên hiểu là những tiếng lòng cảm thông sâu sắc cho những số phận bất hạnh…

nó thể hiện tư tưởng nhân đạo của Nguyễn Du

Nguyên Tú có đi vào vấn đề chủ nghĩa nhân đạo, nhưng khi phân tích đểlàm sáng tỏ thì còn chung chung Cần phải hiểu rằng từ xúc cảm: "Nửa đêm quahuyện Nghi Xuân / Bâng khuâng nhớ cụ thương thân nàng Kiều" Tố Hữu đã điđến khái quát và nhận định về tiếng thơ của Nguyễn Du Vì thế khi làm sáng tỏnhận định này, người viết phải đi sâu phân tích bi kịch cuộc đời của Thúy Kiều làchính Bên cạnh đó, cũng phải phân tích một số tác phẩm khác (để đáp ứngđược yêu cầu của đề bài), ở mặt này Nguyên Tú chưa đạt được

Trương Thanh Tòng (Lớp Văn 96 CĐSP Trà Vinh)

Bài 7

ĐỀ BÀI

Trong tác phẩm Đời thừa Nam Cao có viết: “Một tác phẩm thật giá trị phải

vượt lên bên trên tất cả các bờ cõi và giới hạn, phải là tác phẩm chung cho cảloài người Nó phải chứa đựng một cái gì lớn lao mạnh mẽ, vừa đau đớn lại vừaphấn khởi, nó ca ngợi lòng thương, tình bác ái, sự công bình Nó làm cho gầnngười hơn Như thế mới thật là một tác phẩm hay”

Anh (chị) hãy bình luận ý kiến trên

BÀI LÀM

Lớp thời gian cứ kéo nhau mải miết trôi Bốn mùa cứ thay nhau luânchuyển Nhịp đời cứ thế vội vã trôi đi cuốn theo tất cả những sinh vật hiện hữutrong cuộc sống Cứ tưởng rằng điều đó đã trở thành quy luật không thể nào

tránh khỏi Thế nhưng giữa cơn lũ thời gian ấy, vẫn có những tác phẩm nghệthuật vĩnh viễn tồn tại bởi nó tiềm ẩn trong mình một sức sống mãnh liệt, có khảnăng phá tan mọi giới hạn, của không gian và thời gian Song chỉ có những tácphẩm thật giá trị mới có được sức sống đó là những tác phẩm như Nam Cao đãnhận định: “Một tác phẩm thật giá trị phải vượt lên bên trên tất cả các bờ cõi vàgiới hạn, phải là tác phẩm chung cho cả loài người Nó phải chứa đựng một cái

gì lớn lao mạnh mẽ, vừa đau đớn lại vừa phấn khởi, nó ca ngợi lòng thương,tình bác ái, sự công bình Nó làm cho gần người hơn Như thế mới thật là một

tác phẩm hay” (Đời thừa).

Ngày còn bé, bà tôi thường kể cho tôi nghe rất nhiều câu chuyện cổ Cùngtôi lớn lên là cô Tấm dịu dàng và rất mực nhân từ, là chàng Thạch Sanh dũngcảm, là Bạch Tuyết và bảy chú lùn, là cô bé bán diêm nơi góc đường trong đêmmùa đông lạnh lẽo, lạnh ngoài trời và lạnh cả tình thương!… Tâm hồn tôi trànngập thế giới thần tiên theo cánh võng ru hời của bà và của mẹ Tôi yêu cô bébán diêm bởi em cũng nhỏ như tôi, cùng là trẻ thơ như tôi nhưng em và tôi lạikhác nhau quá đỗi Tôi yên ấm trong vòng tay ba mẹ, còn em vất vưởng nơi lềđường, thèm thuồng nhìn ngọn nến Giáng sinh mà mơ một gia đình đầm ấm.Ông An-đéc-xen sao mà hay đến thế! Ông đã đem cả mùa đông xứ Đan Mạch

xa xôi vào tâm hồn tôi, đánh thức những tình cảm bé bỏng trong tôi và nuôi tôilớn lên Những câu chuyện nhỏ của ông đã không còn của thiếu nhi Đan Mạch

Nó đã “đã vượt lên trên tất cả bờ cõi và giới hạn” để trở thành tài sản của tôi,của thiếu nhi trên toàn thế giới Mác và Ăng-ghen đã từng đánh giá rất cao bộtiểu thuyết Tấn trò đời của Ban-zắc Xung quanh bức tranh này Ban-zắc tậptrung toàn bộ lịch sử nước Pháp, trong đó ngay cả về phương diện các chi tiếtkinh tế, tôi cũng đã được biết nhiều hơn các sách của tất cả các chuyên gia, cácnhà sử học, kinh tế học, thống kê học thời ấy cộng lại Vì vậy Tấn trò đời trởthành nguồn tư liệu phong phú cho những ai muốn tìm hiểu về xã hội Pháp thế

kỷ XIX Và nó cũng vì thế mà bứt lên trở thành tác phẩm mang tầm vóc nhân

loại Có lần ba tôi đọc cho tôi nghe bài thơ Nghe tiếng tắc kè trong lòng thànhphố của Nguyễn Duy:

… Anh bạn tôi không về đến nơi này Anh gục ngã bên kia cầu xa lộ

Anh nằm lại trước cổng vào thành phố Giây phút cuối cùng của cuộc chiến tranh…

Có cái gì như là cảm giác nghẹn ngào và đau đớn lắm Sự oan nghiệt củacuộc chiến như bóp nghẹt trái tim tôi:

… Đồng đội bao người không về tới như anh Nằm lại Cầu Bông, Đồng Dù và xa nữa…

Tất cả họ suốt một thời máu lửa Đều ước mơ giản dị: sắp về!…

Tôi yêu bài thơ này vì những cảm tình rất chân thành của nó Bài thơmang trong mình dòng cảm xúc nghẹn ngào nhưng lại phơi phới niềm tin yêu

Nó giúp tôi hiểu và trân trọng thành quả của những người lính Trường Sơn nămxưa Đó là nền độc lập tự do hôm nay cho cả dân tộc tôi Tôi tự hào về đất nước

và quê hương tôi bởi trên mảnh đất này có những con người đã xem hạnh phúccủa mình là cuộc sống yên bình của nhân dân:

… Hạnh phúc là gì?

Bao lần ta lúng túng Hỏi nhau hoài mà nghĩ mãi chưa ra Cho đến ngày cất bước đi xa

Miền Nam gọi chúng mình có mặt…

(Bài thơ về hạnh phúc - Dương Hương Ly)

Vậy đó, từ trong tác phẩm, những dòng chữ lung linh bước ra lay độngtâm hồn người đọc Có ai lại không đau xót đến nghẹn lời khi đôi mắt trong veochạm vào hình ảnh “giặc bắn em rồi quăng mất xác” (Quê hương - Giang Nam)hay bắt gặp bóng dáng một bà mẹ già:

… Nửa lời không hé

Mẹ lặng thinh trước trận đòn thù Trên mình mẹ mang nhiều thương tật Tóc mẹ bạc rồi lại bạc thêm…

(Đất quê ta mênh mông - Dương Hương Ly)

“Mẹ lặng thinh” kiên quyết giữ trọn an toàn cho những đứa con thân yêuđang nằm sâu trong hầm bí mật Từng nhát roi “bầy giặc Mỹ xúm vào đánh mẹ”như chà xát trái tim tôi “Mẹ lặng thinh” bởi mẹ là mẹ của chúng tôi: bà mẹ ViệtNam anh hùng Bạn có cảm nhận được những tình cảm đó không? Đau thương,mất mát nhưng tràn đầy niềm kiêu hãnh Đã bao đời nay dù cuộc sống có đổithay, tình thương vẫn là tình cảm thiêng liêng nhất nơi sâu thẳm trái tim conngười Nó kéo con người xích lại gần nhau, hiểu nhau và yêu thương nhau chânthật Chẳng phải thế sao khi cầm trên tay bát cháo hành của thị Nở, “con quỉ”

Chí Phèo bỗng thấy mình lại được trở thành người Một lần được làm người với

những ước mơ bình dị nhất Một lần được biết trên đời còn có tình thương! Nếunhư không xuất phát từ tình thương và sự đồng cảm chân thành thì có lẽNguyễn Du sẽ không bao giờ kể lại được một cách tài tình quãng đời mười lămnăm lưu lạc của Kiều Biết bao nhiêu là oan trái, tủi nhục đã đổ ập xuống thânphận Kiều, dìm nàng xuống tận đáy của xã hội Thế nhưng trong cuộc sống vẫncòn rất nhiều những Từ Hải, những vãi Giác Duyên… thấp thoáng trong từng tácphẩm, từng hình tượng nhân vật, ta thấy được những ước mơ giản dị về mộtcuộc sống trong lành và nhân ái hơn Cô Tấm rồi cũng trở thành hoàng hậu;Thạch Sanh rồi cũng cưới được công chúa và trở thành vua; Lục Vân Tiên rồi

cũng tròn duyên cùng Nguyệt Nga chung thủy… Những lẽ sống công bình nhưthế vẫn luôn tồn tại Nó giúp người ta tin hơn vào cuộc sống Tôi rất thích nhữngtruyện ngắn của Thạch Lam Trong thế giới nhân vật rất thật và rất “đời” của ông,

ta nhận ra rằng con người ta rất dễ dàng vượt qua ranh giới tưởng chừng nhưsợi tóc của cái thiện và cái ác Ta bắt gặp trong chuyện Thạch Lam những cảmgiác “rung động như cánh bướm non” trước những tình cảm giữa con người vớicon người và ta học được ở Thạch Lam những giá trị sống đích thực Đó chẳngphải là những, “tác phẩm thật giá trị” hay sao? Có lần tôi đọc được những dòngnày: “Tôi thích chia sẻ với nỗi lung linh đang ngắn dần của một ngọn nến Tôikhông chịu được niềm kiêu hãnh vì sự vẹn nguyên của một cây đèn cầy không

có ánh lửa” (Nguyễn Thái Dương) Những dòng ấy riêng đối với tôi, bỗng trởthành mục đích, để tôi hướng đến mà sống đẹp Sống ở trên đời phải biết “chialửa” cho nhau, phải biết tự thắp sáng mình và làm không gian chung quanh tươisáng, ấm áp hơn bằng nhiệt thành tuổi trẻ Nói như thế để thấy rằng dù là một

thiên truyện dài như Truyện Kiều hay một truyện ngắn như Chí Phèo hay chỉ đơn

thuần chỉ là một vài dòng ngăn ngắn như của Nguyễn Thái Dương, văn họcmuôn đời vẫn mang một giá trị nhân văn sâu sắc và một tác phẩm có giá trị tựbản thân nó cũng “chứa đựng được một cái gì lớn lao, mạnh mẽ vừa đau đớn lạivừa phấn khởi Nó ca tụng lòng thương, tình bác ái, sự công bình Nó làm chongười gần người hơn”

Nhưng nói như Nam Cao thì có lẽ đã để sót hết một phần Một tác phẩm

có giá trị đích thực phải bao gồm cả những yếu tố nghệ thuật đặc sắc Bởi “nộidung của một tác phẩm văn học như một cái thuyền, chở ít nhiều mặc sắc,nhưng không có những bơi chèo nghệ thuật thì nó đứng im bất động Nghệ thuậtkhông là đầy tớ của nội dung, nó là bạn đường, một bạn đường giúp sức khôngthể thiếu được” (Nguyễn An Định) Cuối cùng tôi muốn nhắc đến các tác giả,những người đã tạo ra những tác phẩm “thật giá trị” Họ phải có một vốn kiếnthức và vốn trải nghiệm thật phong phú cũng như phải mang trong mình một con

tim biết hòa nhịp với cuộc sống, với mọi người Chúng ta trân trọng tác phẩmcủa họ nhưng mấy ai nhớ đến tên họ Những An-đéc-xen, Ban-zắc, Nguyễn Du,Thạch Lam, Nam Cao… đã mang đến cho chúng ta những tình cảm đẹp Phảichăng họ chính là thiên sứ của nhân văn?

Đọng lại trong tôi sau mỗi tác phẩm là một tình cảm mới Có khi nó mãnhliệt dâng trào nhưng cũng có lúc nhẹ nhàng tình tứ, có lúc thỏa mãn, hài lòngnhưng cũng có lúc sục sôi căm giận Văn học sống trong tôi, đánh thức nhữngtình cảm của tôi và rèn giũa nó và tôi biết rằng những “tác phẩm thật giá trị” đãgiúp tôi sống tốt hơn hôm qua bởi hôm nay tôi đã biết sống vì những người xungquanh tôi

NGUYỄN THỊ LONG HÒA Lớp 11 Văn Trường Phổ thông Năng khiếu Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

CÁC Ý KIẾN NHẬN XÉT

Lời bài viết của Long Hòa, tôi tưởng rằng như chính mình đang đi cùng cô

bé qua những miền ấu thơ, miền cổ tích và cả những tác phẩm bất hủ của vănchương mà tôi đã từng đọc và học qua

Ngày ấy, tôi là một cô bé yêu văn học và có một say mê duy nhất là đọcsách Chính ba tôi đã gieo mầm trong tôi tình yêu ấy Cứ mỗi chiều tan sở ba lạighé vào quán sách nho nhỏ mượn cho tôi những quyển truyện cổ tích

Rồi tôi lớn dần theo từng trang sách nhỏ và cả những tuyệt tác văn họccủa những nhà văn trong cũng như ngoài nước Mỗi bài văn viết của tôi ở lớpđều bay bổng với những ý tưởng mà tôi đã cảm nhận được từ những tác phẩmtuyệt vời ấy Những bài viết của tôi thường được cô giáo đọc cho cả lớp nghe đểlàm mẫu Tôi sung sướng, vô cùng Làm văn mà đạt được điểm tám, chín quảthật không phải là chuyện dễ dàng Những lời khen, những ánh mắt khâm phụccủa bạn bè lung linh trong những giấc mơ của tôi Tôi nghĩ giá mà ngày ấy Mực

Tím phát động cuộc thi này thì chắc tôi sẽ chọn một bài thật hay để tham gia vàocuộc chơi văn chương thú vị và bổ ích này.

Với bài viết của Long Hòa tôi cảm nhận sâu sắc được một hồn vừa lãngmạn vừa mạnh mẽ Mạnh mẽ trong mỗi câu văn khi nêu ra ý kiến của riêngmình Với tôi, ngày ấy như Long Hòa, có lẽ tôi cũng chẳng làm hay hơn đượcnhư vậy Giờ đây tôi đã là cô sinh viên vừa mới ra trường, đang tự tìm cho mìnhmột con đường đi, đi trên chính đôi chân của mình Tôi biết, hiện tại còn có nhiềukhó khăn Nhưng dù khó khăn mấy tôi tin tôi sẽ vượt qua vì trong tôi luôn cóniềm tin và cuộc sống Cũng như một tác phẩm có giá trị phải vượt lên trên tấtcả… như Nam Cao đã từng viết và cả cô bé Long Hòa đã nói hộ giùm tôi

Nguyễn Anh Quyên

Tôi thật sự rất thích thú khi đọc bài văn bình luận ý kiến của Nam Cao

trong tác phẩm Đời thừa của bạn Long Hòa Bạn đã đưa ra những dẫn chứng và

lời lẽ khá thuyết phục Tôi đã bị bạn chinh phục bằng những lập luận và bằng cảtình cảm của bạn gửi gắm trong bài văn Quả đúng như vậy, lớp bụi thời giankhó có thể làm mờ được “cái lớn lao mạnh mẽ” mà tác giả văn học đem đến chocuộc sống này Bằng những câu chuyện cổ An-đec-xen đã mang mùa đông của

xứ Đan Mạch xa xôi vào tâm hồn bạn và bạn đã cho tôi thấy được những câuchuyện cổ tích ấy đã vượt lên trên tất cả bờ cõi và giới hạn của đất nước ĐanMạch xinh tươi để đến với tất cả chúng ta Ở phần sau bạn đã sử dụng nhữngnhân chứng khá thuyết phục để chứng minh những tình cảm chứa đựng trongtác phẩm văn học Và văn học - “Nó làm cho người gần người hơn” như chínhlúc này đây khi đọc bài văn của bạn tôi nhận được một sự đồng cảm Phải chăngchính những tác phẩm có giá trị ấy đã mang chúng ta đến gần nhau hơn!

Nguyễn Thị Tuyết Hà

Bài 8

ĐỀ BÀI

Chọn và phân tích một đoạn văn để làm nổi bật bi kịch bị cự tuyệt quyền

làm người của nhân vật Chí Phèo trong truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nam

Cao

BÀI LÀM

Cùng với Nguyễn Trãi, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Công Trứ… trong giaiđoạn văn học trung đại, Hồ Chí Minh, Tố Hữu… trong giai đoạn văn học hiện đại,Nam Cao là gương mặt quen thuộc, điển hình trên văn đàn Việt Nam giai đoạn

1930 - 1945 Phong cách của Nam Cao không thể lẫn vào đâu được: bình dị,chân thực nhưng thấm đượm tính nhân đạo, nhân văn sâu sắc Một trong nhữngmảng đề tài chủ yếu trong truyện ngắn của Nam Cao là sự tha hóa của ngườinông dân trước Cách mạng tháng Tám 1945 Trong số các truyện ngắn đó, phải

kể đến Chí Phèo - tấn bi kịch chung cho những người nông dân nghèo bị tha

hóa Đặc biệt trong phần cuối của câu chuyện, bi kịch bị cự tuyệt quyền làm

người của Chí Phèo càng đau đớn xót xá hơn.

Mở đầu trang viết, hình ảnh một Chí Phèo bất hạnh, đơn độc đập vào mắt

người đọc “trần truồng” và “xám ngắt” “trong một cái váy” để bên cạnh lò gạch

cũ Chí không hề biết bi kịch cuộc đời mình bắt đầu từ đâu, không cha, không

mẹ, không chốn nương thân rồi sau đó trải qua bao năm cay đắng vất vả Chítrở thành một chàng thanh niên theo đúng nghĩa Nhưng ngờ đâu, chính vì làthanh niên nên Chí phải đi tù bởi cái xã hội quái gở Sau 7, 8 năm biệt tích, Chítrở về làng Vũ Đại với một con người hoàn toàn khác: một con quỉ dữ của làng

Vũ Đại Vậy là cái xã hội thực dân nửa phong kiến đó là cha mẹ đẻ ra Chí Phèo,

đẻ ra nhân cách tha hóa Chí Phèo Và sau cái đêm yêu thị Nở, Chí Phèo đã cay

đắng nhận ra bi kịch cuộc đời mình Cuộc gặp gỡ với thị Nở đã lóe sáng như

một tia chớp trong chuỗi ngày tăm tối đằng đẵng của Chí Phèo Bằng sự chăm

sóc ân cần chu đáo và tình yêu thương mộc mạc giản dị, đã khơi dậy bản chấtlương thiện đã bị đánh mất trong con người của Chí Lần đầu tiên sau nhiềunăm, Chí nhận ra những âm thanh quen thuộc của cuộc sống hàng ngày: tiếngchim hót vui vẻ, tiếng người đi chợ cười nói, tiếng anh thuyền chèo gõ mái chèođuổi cá… Những âm thanh quá đỗi quen thuộc và gần gũi với con người lại hết

sức lạ với Chí Nhưng dù thế nào đi nữa Chí Phèo cũng là người lao động cùng

khổ với bản tính chân chất, thật thà nên với những động tác giản đơn của cuộcsống thường nhật như vậy, linh hồn quỷ dữ trong con người Chí biến mất màthay vào đó là vẻ mặt và nụ cười thật hiền Hắn nhớ lại những ngày xa xưa,những ngày mà hắn đã từng mơ ước có được “một gia đình nho nhỏ, chồngcuốc mướn cày thuê, vợ dệt vải” Càng hồi tưởng càng buồn, buồn đến não ruột.Nếu thị Nở không mang bát cháo sang thì có lẽ “nó khóc mất” Có lẽ đây là lầnđầu tiên Chí được nếm mùi cháo hành thơm ngon và cũng là lần đầu tiên Chíđược chăm sóc bởi bàn tay người đàn bà Bát cháo nóng mới ngon làm sao.Trước đây, muốn được ăn thì phải dọa, phải cướp, phải rạch mặt ăn vạ… Càngnghĩ Chí càng thấy cay đắng Nhưng giờ đây, vị thơm của hành và tình ngườitha thiết, nhân hậu đã hoàn toàn dành cho Chí Chí cảm động biết bao Đây làhương vị của cháo hành hay là vị ngọt của một tình yêu chân thành mà Chí hằng

mơ ước? Hạnh phúc thật giản dị mà thấm thìa nhường nào Lần đầu tiên “mắt

Chí ươn ướt” và cười thật hiền Chính lúc này đây, Chí Phèo đã tỉnh, tỉnh sau

bao cơn say và đã thực sự là một con người Anh “thèm lương thiện và muốnlàm hòa với mọi người biết bao” Dường như Chí đã thực sự hoảng sợ cho quákhứ của mình khi mà Chí biết đã hoàn toàn bị xã hội dứt khoát cự tuyệt, khôngnhìn nhận là một con người Quay về với thực tại, với một vẻ mặt rất phong tình,hắn bảo thị Nở “hay là mình sang đây ở với tớ một nhà cho vui” Thật tội nghiệp!Qua câu nói đó đủ thấy cái khát khao muốn được làm người bình thường củaChí Có nghe hắn chửi, có nhìn hắn rạch mặt ăn vạ, có mục kích được cái cảnhhắn vác dao đâm thuê cho người khác… thì chúng ta mới xúc động thực sựtrước cái khát khao hết sức bình dị ấy Lòng yêu thương, cái tình người cảm

động đã thức dậy trong con người của Chí Phần sâu kín nhất của tâm hồn vàcái bản chất đẹp đẽ nhất của người nông dân đã bị vùi dập bấy lâu nay lại bừngsáng Tình yêu đã thức tỉnh được con người mà trước nay xã hội chối bỏ Tìnhyêu đã nhẹ nhàng hé mở cho anh con đường trở lại làm người Anh lo sợ, hồihộp… Đây chính là cái nhìn sâu sắc với tấm lòng xót thương đầy tình người củaNam Cao đối với những con người nghèo khổ, lương thiện bị xã hội xô đẩy vàocon đường lưu manh tội lỗi Nhưng khốn nạn thay cho những kẻ khó, hạnh phúcchưa được bao lâu thì Chí bị thị Nở phụ bạc Tuy nhiên người đàn bà tội nghiệpkia đâu có tội gì mà chỉ vì hoàn cảnh của thị Thị nghĩ bụng “hãy đừng yêu để hỏi

cô thị đã” Vậy là, cánh cửa duy nhất đi vào thế giới lương thiện chỉ vừa hé mở

đã bị đóng sầm lại Bà cô thị Nở mặc sức đay nghiến, chửi bới đôi trai gái khốnkhổ Bà thấy nhục nhã và “gào lên như một con ma dại” Bà cô thị Nở đã đang

tâm dập tắt ngọn lửa tình yêu vừa chớm sáng giữa Chí Phèo - Thị Nở một cách

cay nghiệt Mà xét cho cùng thì cũng đúng thôi, đã từ lâu rồi, cả cái làng Vũ Đạinày có ai xem Chí là người đâu Chí chỉ là một thằng chuyên “rạch mặt ăn vạ” thìlàm sao bà cô thị Nở cho phép cháu mình lấy Chí Chí thật sự rơi vào một bi kịchtinh thần, đau đớn, quằn quại Chí đang chuẩn bị tinh thần bước vào căn nhàlương thiện thì chính xã hội vạn ác đã vô tình hay cố ý đẩy Chí ra xa Chí càngvới thì nó càng xa thêm, cứ như vậy cho đến khi nó vụt hẳn ra khỏi tầm tay củaChí Chí cảm thấy hết sức hụt hẫng rồi quyết định vác dao đến nhà bà cô thị Nở

để “đâm chết cái con khọm già nhà nó” Hắn lại uống, nhưng càng uống càngtỉnh, tỉnh để thấm thía hết nỗi cay đắng của cuộc đời mình và quan trọng hơn,tỉnh để nhận ra kẻ đã làm tha hóa nhân cách, hủy hoại cuộc đời mình Vậy thìlần thứ ba Chí đến gặp bá Kiến không phải đến để xin tiền như mọi khi mà đến

để đòi lương thiện, đòi quyền làm một con người đúng nghĩa Đau đớn, Chí hétlên: Ai cho tao lương thiện? Làm thế nào cho mất được hết những vết mảnh chaibên mặt này? Tao không thể là người lương thiện nữa Biết không! ” Đây chính

là những lời vạch mặt Bá Kiến hết sức đanh thép, là bản cáo trạng đầy đủ nhất

về tội lỗi của tên cường hào xảo quyệt bá Kiến Tội ác của hắn không gì thâm