Tài liệu Bài 10: Tương tác gen tác động đa hiệu của gen pptx

- Tương tác gen là sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình.. - Gen ko alen: hai alen thuộc 2 lôcut khác nhau Gen kh«ng alen A B Gen alen A B - Hai alen

October 09 Duong Thi thu hien 2

cần có để khi lai các cá thể khác nhau về hai tính trạng sẽ thu

đ−ợc đời con có tỉ lệ phân li kiểu hình xấp

xỉ 9;3:3;3;1

- Bố mẹ phải dị hợp tử về 2 cặp gen

- Có hiện t−ợng trội – lặn hoàn toàn

- Số l−ợng cá thể con lai phải oớn

- Các cá thể oó kiểu gen khác nhau phải có mức sống ngang nhau

I – TƯƠNG TÁC GEN

Tương tác gen là gì?

- Tương tác gen là sự tác động qua lại giữa các gen trong quá trình hình thành một kiểu hình.

Hãy phân biệt thế nào là gen alen

và gen không alen?

-Gen alen: hai alen của cùng 1 gen.

- Gen ko alen: hai alen thuộc 2 lôcut khác nhau

Gen kh«ng alen

A B Gen alen

A B

- Hai alen thuộc cùng một gen (ví dụ, alen A và a)

có thể tương tác với nhau theo những cách nào?

- T−¬ng t¸c gi÷a c¸c gen alen:

+ Tác động trội hoàn toàn + Tác động trội không hoàn toàn + Tác động đồng trội

- Gen alen: hai alen của cùng 1 gen.

- Gen ko alen: hai alen thuộc 2 lôcut khác nhau

* T−¬ng t¸c gi÷a c¸c gen alen:

C¸c gen kh«ng alen víi nhau t−¬ng

* T−¬ng t¸c gi÷a c¸c gen kh«ng alen

October 09 Duong Thi thu hien 6

Tác động trội không hoàn toàn

X

a

a

October 09 Duong Thi thu hien 8

Tác động đồng trội

Hoa có kiểu gen đồng trội, biểu hiện ra

kiểu hình cả hai màu trắng và đỏ.

October 09 Duong Thi thu hien 10

1 Tương tác bổ sung 1.1/ Thí nghiệm

* NhËn xÐt: ë F2 tØ lÖ ph©n li kiÓu h×nh lµ

9:7 ≠ 9:3:3:1 cña QL PLDL (Men Del)

VËy gi¶i thÝch hiÖn t−îng nµy nh− thÕ nµo?

1.2/Giải thích

• Tỉ lệ 9 : 7 cho thấy ở đời F2 thu ®−îc 16 tổ hợp giao tö Î F1 phải cho 4 lo¹i giao tö

Î F1 dị hợp tử về 2 cặp gen nằm trên 2 cặp NST tương đồng khác nhau

• Tuy nhiên, ơ F2 với 16 tổ hợp gen nhưng không cho tỉ lệ kiểu hình 9 : 3 : 3 : 1 mà chỉ cho 2 loại kiểu hình voi ti le 9:7 Îcó thể kết luận màu hoa do 2 cặp gen quy định

Î Ptc Hoa trắng chỉ do 1 gen trội qđịnh.

- Giả sử: Gen trội là A & B

Alen lặn tuong ung là a& b

AABb Hoa đỏ

AaBB Hoa đỏ

AaBb Hoa đỏ AABb

Hoa đỏ

AaBB Hoa đỏ

AaBB Hoa đỏ

Aabb Trắng

aaBb Trắng

Aabb Trắng

aaBb Trắng

aaBB

xanh tr¬n

AAbb Trắng AaBb Hoa đỏ

Aabb trắng

AaBb Trắng

Hãy xác định

tỉ lệ kiểu gen ,kiểu hình

ở F2

1AABB 2AABb 2AaBB 4AaBb

1AAbb 2aabb

1aaBB 2aaBb

1.3/Giả thiết

• Để tạo ra được màu hoa đỏ cần có mặt đồng thời cả 2 alen trội A và

B nằm trên 2 NST khác nhau Khi

chỉ có 1 alen trội hoặc không có alen trội nào thì chỉ có hoa màu trắng

• Hai gen A và B có thể đã tạo ra các enzim khác nhau và các enzim này cùng tham ra vàomột chuỗi

các phản ứng hóa sinh để tạo nên

October 09 Duong Thi thu hien 14

Vậy tương tác bổ sung là g

Tương tác bổ sung là kiểu tác động qua lại của 2 hay nhiều gen không alen khi đứng trong cùng một kiểu gen sẽ làm xuất hiện một kiểu hình mới.

1.4/ Kh¸i niÖm:

2 T−¬ng t¸c céng gép:

2.1 kh¸i niÖm:

* Kh¸i niÖm: Khi các alen trội thuộc 2

hoặc nhiều locut gen tương tác với nhau theo kiểu mỗi alen trội (bất kể thuộc locut nào) đều làm tăng sự biểu hiện của kiểu hình lên một chút ít thì gọi là kiểu tương tác cộng gộp

October 09 Duong Thi thu hien 16

2 T−¬ng t¸c céng gép:

2.1 kh¸i niÖm:

Ptc: Lúa mì hạt đỏ thẫm X Lúa mì hạt trắngF1 : 100 % Lúa mì hạt đỏ nhạt

Tính trạng màu sắc hạt ở lúa mì đã tuân theo quy luật tương tác gen theo lối cộng gộp như sau:

- Ở F2 có 1 tổ hợp màu trắng: aabb

- 15 tổ hợp còn lại vì có chứa ít nhất 1 gen trội nên có màu đỏ.Màu đỏ thẫm hay nhạt phụ thuộc vào số

1 AABB 1AAbb 1aaBB 1aabb

2 AaBB

4 AaBb

- F2:Có 2 kiểu hình theo tỉ lệ 15đỏ/1 trắng Màu đỏ sẽ đậm hơn ở kiểu gen có nhiều gen trội hơn.

- Khi 2 gen nằm trên 2 NST khác nhau cùng quy định 1 tính trạng tương tác với nhau kiểu cộng gộp thì TLKH F2: 1:4:6:4:1 ứng với 4,3,2,1,0

• Những tính trạng do nhiều gen cùng quy định theo

kiểu tương tác cộng gộp và chịu ảnh hưởng nhiều bởi môi trường được gọi là tính trạng số lượng (như năng

October 09 Duong Thi thu hien 20

II TÁC ĐỘNG ĐA HIỆU CỦA GEN

Gen đa hiệu là gì?

Là gen có thể tác động đến sự biểu hiện của nhiều tính trạng khác nhau.

Ví dụ: Gen HbA ở người quy định sự tổng hợp chuỗi21 β-hemoglobin gồm 146 axit amin Gen đột biến HbS cũng quy định chuỗi β-

hemoglobin gồm 146 axit amin nhưng chỉ

khác 1 axit amin ở vị trí số 6 (thay axit amin glutamic bắng valin)

October 09 Duong Thi thu hien 22

Cơ thể đồng hợp tử về HbS Tất cả hemoglobin đều bất thường

Hemoglobin kết tủa khi hàm lượng O2 trong máu thấp làm cho tế bào hồng cầu bị biến dạng thành hình lưỡi

Cơ thể đồng hợp tử về HbS

Tất cả hemoglobin đều bất thường

Hemoglobin kết tủa khi hàm lượng Oxi trong máu thấp làm cho tế bào hồng

cầu bị biến dạng thành hình lưỡi liềm.

Hcầu bị vỡ

Thể lực suy

giảm

Tiêu huyết

Suy tim

Các TB bị vón lại gây tắc MM nhỏ

Đau, sốt

Tổn thương não

Gây hư hỏng

Tích tụ các TB hình liềm ở lách

October 09 Duong Thi thu hien 24

Gây tắc mạch máu

October 09 Duong Thi thu hien 26

So sánh giữa tương tác bổ sung và tương tác cộng gộp

Các gen nằm trên các cặp NST tương đồng khác nhau

- Đều gặp trên động vật và thực vật

Kiểu hình phụ thuộc vào

sự có mặt của các gen trội thuộc các locut gen khác nhau

- Kiểu hình có ít mức độ biểu hiện

Mức độ biểu hiện của kiểu hình phụ thuộc vào số lượng các gen trong cùng một locut hoặc các locut gen khác

nhau.

- Kiểu hình có nhiều mức độ biểu hiện

October 09 Duong Thi thu hien 28

Viết Sơ đồ lai từ P đến F2 và xác định tỉ lệ kiểu gen và tỉ lệ kiểu hình

ở phép lai về mầu da ở người