Tài liệu Tiểu luận: “Qua những trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc, phân tích nghệ thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam” docx

Tiểu Luận Qua những trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc, phân tích nghệ thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam... Qua những trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử

Tiểu Luận Qua những trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc, phân tích nghệ thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

Qua những trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc, phân tích nghệ

thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

MỞ ĐẦU

Nghệ thuật quân sự Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước

đã hình thành và phát triển trong những điều kiện lịch sử cụ thể của mỗi cuộc chiến tranh, mỗi giai đoạn, thời kì đấu tranh chống giặc ngoại xâm để giải phóng và bảo vệ đất nước Lịch sử tiến hành các cuộc chiến tranh yêu nước, chính nghĩa chống ngoại xâm của dân tộc ta là lịch sử của những cuộc chiến tranh nhân dân, nghệ thuật quân sự Việt Nam là nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân

Lịch sử chiến tranh giải phóng bảo vệ đất nước đã nghi nhận rằng: Nghệ thuật quân sự là một nhân tố quan trọng trong chiến tranh Nhân dân Việt Nam thắng giặc ngoại xâm không chỉ bằng ý chí quật cường mà còn là

sự kết hợp chặt chẽ ý chí với tài trí sáng suốt, thông minh, đánh bằng mưu kế

- thắng bằng thế thời Lịch sử chiến tranh đã diễn ra các cuộc chiến quyết chiến lược đã chứng minh điều đó, trong đó cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, mà đỉnh cao là cuộc Tổng tiến công và nổi dậy muà Xuân năm 1975 là bước phát triển mới về chỉ đạo chiến lược, nghệ thuật chiến dịch và chiến thuật Nghệ thuật quân sự Việt Nam đạt tới đỉnh cao vừ hàm chứa tính hiện đại của cuộc chiến tranh thế kỉ XX, vừa mang nét đặc trưng nghệ thuất quân sự truyền thống của dân tộc

Biết bao thế hệ người Việt Nam đã chiến đấu vô cùng anh dũng, cực kì thông minh và trí tuệ đã để lại một di sản tinh thần, một di sản đạo đức vô cùng quý giá, một di sản nghệ thuật quân sự vô cùng phong phú Những di sản có ý nghĩa lý luận và thực tiễn ấy cần được giữ gìn và nghiên cứu, vận dụng và phát triển trong điều kiện mới, góp phần xây dựng củng cố vững mạnh nền quốc phòng toàn dân theo tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc XHCN

Trên ý nghĩa đó em đã tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu đề tài: “Qua những

trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc, phân tích nghệ thuật đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam”.

NỘI DUNG

1 Trận quyết chiến chiến lược.

1.1 Thế nào là trận quyết chiến chiến lược

Các cuộc chiến tranh giữ nước và giải phóng dân tộc của cha ông ta đều kết thúc thắng lợi bằng một trận quyết chiến chiến lược lừng lẫy

Tuỳ theo so sánh lực lượng và hoàn cảnh cụ thể của các cuộc kháng chiến, những trận quyết chiến chiến lược diễn ra hết sức khác nhau, với những hình thức phong phú và hầu như không trận nào giống trận nào, nhưng nhìn chung trận quyết chiến chiến lược là lúc dân tộc ta tập trung tất cả sự nổ lực của mình để giành thắng lợi có ý nghĩa quyết định về mặt quân sự, tiêu diệt thật nhiều sinh lực địch, làm thất bại mọi cố gắng chiến tranh và âm mưu thủ đoạn của kẻ thù, đánh bại ý chí xâm lược của chúng

Mức độ thắng lợi của các trận quyết chiến chiến lược phản ánh thắng lợi chung của toàn bộ cuộc chiến tranh và là cơ sở có ý nghĩa quyết định để kết thúc chiến tranh bằng biện pháp chính trị, ngoại giao khéo léo và mềm dẻo, đảm bảo giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ

1.2 Điều kiện để có trận quyết chiến chiến lược

Trận quyết chiến chiến lược có ý nghĩa quyết định thắng lợi của cuộc chiến tranh, có ý nghĩa một mất một còn trên chiến trường, do vậy trước khi thực hiện cuộc quyết chiến chiến lược cần phải đảm bảo các điều kiện sau đây:

- Phải chọn được hướng quyết chiến:

Chọn hướng quyết chiến là chọn hướng công kích chủ yếu của tiến công hoặc phản công chiến lược

Chọn hướng quyết chiến không những là nơi ta có điều kiện thế mạnh

áp đảo đối phương mà còn là nơi để gây ra nao núng và rối loạn cho đối phương trên toàn cuộc, là cái huyệt hiểm mà mỗi đòn của ta giáng xuống đều

có khả năng làm cho đối phương tê liệt và ngã quỵ

- Phải có thời cơ quyết chiến:

Thời cơ xuất hiện vào thời kì tiến công và phản công chiến lược, lúc so sánh lực lượng đã có chiều hướng nghiêng về phía ta hoặc đã ngả hẵn về phía

ta Có thể đó là lúc địch mạnh nhưng bộc lộ nhiều chủ quan sơ hở, cũng có thể là lúc địch lúng túng khó khăn, trên đà suy yếu hoặc suy yếu sõ sệt, thậm chí đã mưu toan tháo chạy, còn ta thì cả thế lẫn lực đều đang ở thế đi lên

- Có lực lượng và cách sử dụng lực lượng tham chiến:

Lực lượng của các cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của ta lực lượng toàn dân, dân quân địa phương kết hợp với bộ đội chủ lực

- Tướng cầm quân giỏi:

Trận quyết chiến chiến lược có quy mô lớn và có ý nghĩa chiến lược sâu sắc, những vấn dề cần được giải quyết càng nhiều và càng gay go, phức tạp Do vậy đòi hỏi người chỉ huy trận đánh phải có nhãn quan chiến lược sâu sộng, nghệ thuật thực hành chiến lược tài giỏi, đồng thời có quyền lực điều động, sử dụng lực lượng một cách nhanh nhất

Lịch sử dân tộc đã diễn ra các trận quyết chiến chiến lược sau:

Trận quyết chiến lược trên sông Bạch Đằng lần thứ nhất năm 938, Ngô Quyền đánh bại Hoằng Tháo, giành độc lập cho Tổ quốc

Trận quyết chiến lược trên sông Như Nguyệt, mùa Xuân năm 1077 của

Lý Thường Kiệt đánh bại quân Tống

Trận Chương Dương – Thăng Long năm 1285 Trần Quang Khải đánh bại Thoát Hoan theo kế chính – kì của Trần Hưng Đạo

Trận Bạch Đằng lần thứ hai tháng 4/1288 của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn tiêu diệt và bắt sống toàn bộ 8 vạn quân Mông Nguyên

Trận Chi Lăng – Xương Giang năm 1427 của nghĩa quân Lam Sơn, tiêu diệt quân xâm lược Minh buộc chúng phải thừa nhận nền độc lập của nước ta

Trận Ngọc Hồi – Đống Đa của Quang Trung đại phá quân Thanh năm 1789

Trận quyết chiến chiến lược Điện Biên Phủ của quân và dân ta năm

1954 kết thúc chiến cuộc Đông – Xuân trong kháng chiến chống Pháp, tiêu diệt toàn bộ quân địch tại đây, tạo điều kiện cho ta giành thắng lợi trên bàn đàm phán Giơnevơ, kết thúc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp, giải phóng hoàn toàn miền Bắc

Chiến cục mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền Nam:

Đòn đột phá chiến lược – chiến dịch Tây Nguyên

Đòn chiến lược kế tiếp – chiến dịch Huế - Đà Nẵng

Chiến dịch Hồ Chí Minh – đòn chiến lược toàn thắng

Các trận quyết chiến chiến lược lừng lẫy trong lịch sử dân tộc ta là sự kết tinh trí tuệ, tài năng, bản lĩnh kiên cường của cha ông ta đó là điểm hội tụ nghệ thuật quân sự của dân tộc ta

2.Nghệ thuật quân sự của dân tộc Việt Nam

Mỗi trận quyết chiến chiến lược của dân tộc ta diễn ra trong hoàn cảnh

cụ thể nhất định nên có những đặc điểm riêng biệt, không trận nào giống trận nào Dù vậy nó vẫn có những biểu hiện tập trung của nghệ thuật quân sự được sáng tạo nên bỡi một dân tộc đất không rộng, người không đông, quân không nhiều mà lại thường xuyên phải đương đầu với những kẻ thù xâm lược có đất rộng người đông hơn ta gấp bội

Như các tướng thiên tài của dân tộc ta từng tổng kết, đó là một nền nghệ thuật quân sự có nội dung vô cùng phong phú và độc đáo, đặc biệt nổi bật lên hai điển cơ bản:

Một là: Phát động “cả nước chung sức đánh giặc, toàn dân ai cũng là

binh”

Hai là: “ Lấy đoản chế trường, lấy yếu trị mạnh, lấy ít đánh nhiều, lấy nhỏ

thắng lớn”.

Hai điểm cơ bản kể trên là là điều kiện, đồng thời cũng là quy luật tiến hành chiến tranh chống xâm lược của tổ tiên ta, được quán triệt sâu sắc trong các vấn đề chỉ đạo chiến tranh, trong nghệ thuật chiến lược cũng như trong

nghệ thuật chiến dịch, chiến đấu Những trận quyết chiến chiến lược dù diễn biến nhiều hình thức, nhiều vẻ nhưng cũng không vượt ra ngoài quy luật đó

Nghệ thuật quyết chiến chiến lược

Nghệ thuật chọn hướng quyết chiến

Trong thế trận quyết chiến chiến lược chung, hướng quyết chiến chiến

lược là nơi quan trọng nhất “quyết định chín phần mười thắng lợi của cuộc

chiến tranh” Bỡi vậy chọn hướng quyết chiến chẵng những có khả năng tạo

ra được so sánh lực lượng, có lợi để giành chiến thắng quyết định ở khu vực quyết chiến mà còn tạo ra sự chấn động lớn, làm rung chuyển toàn bộ và thay đổi cục diện chiến tranh

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc, mỗi vị tướng đều có cách chọn hướng và đối tượng quyết chiến khác nhau, tuỳ theo tình hình so sánh lực lượng hai bên đối chiến

Lý Thường Kiệt và Quang Trung công kích ngay vào hướng tiến công chủ yếu của địch, vào đại quân chủ yếu là bộ thống soái của địch Trần Hưng Đạo và Lê Lợi – Nguyễn Trãi lại chọn công kích vào hướng địch yếu, đạo quân yếu trước rồi mới đến đạo quân mạnh nhất của địch

Tuy nhiên với đặc điểm chỉ đạo tác chiến “ lấy ít đánh nhiều, lấu ít trị

mạnh, lấy nhỏ thắng lớn”, nhìn chung các nhà chiến lược thiên tài của ta đều

lợi dụng chỗ yếu, chỗ sơ hở và nhằm vào chỗ hiểm yếu của các lực lượng vũ trang xâm lược để tiến công, và từ đó làm cho cái mạnh của chúng nhanh chóng yếu đi để tiêu diệt toàn bộ

Nguyễn Trãi thường nói “Tránh chỗ mạnh, lợi dụng chỗ yếu”, “tránh

chỗ thực, đánh chỗ hư”, “ đi ngàn dặm mà không mệt, ấy là đi vào chỗ không người” Sách “ Binh thư yếu lược” của Trần Quốc Tuấn cũng ghi: “Bỏ chỗ thực, đánh chỗ hư, đó là các diện của việc binh, thực là nơi nhóm họp binh lương, đánh vào chỗ thực thì việc ấy khó Người giỏi dùng binh bỏ chỗ thực

mà đánh chỗ hư, chỗ hư đó là chỗ thực của ta, trên dưới chấn động, dẫu có bậc trí tài cũng không mưu tính gì được” Đó là những kết luận có tính chất

nguyên tắc được tổ tiên ta rút ra từ thực tiễn đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc

Xuất phát từ nguyên tắc đó, hướng mà tổ tiên ta chọn thường là nơi có điều kiện tạo ra thế mạnh áp đảo, nếu để xảy ra giao chiến thì địch chỉ có thua Đó là ta có thể triệt để phát huy chỗ mạnh của ta, đồng thời kiềm chế và phá được chỗ mạnh của địch

Tổ tiên ta tránh tiến công vào các thành luỹ, nơi địch phòng thủ kiên cố

mà thường “đánh những chỗ không có thành, công những chỗ không có luỹ,

chiến những chỗ không có trận” ( binh thư yếu lược), ở những nơi ta có điều

kiện dự được vào dân và lợi dụng được địa hình thời tiết thuận lợi dễ dàng triển khai lực lượng và phát huy được mọi cách đánh sở trường của ta, còn địch thì bị hạn chế về mọi mặt

Nghệ thuật chọn thế - thời trong quyết chiến

Trong chiến tranh thời và thế có mối liên quan chặt chẽ với nhau, như

Hồ Chí Minh đã nói trong bài thơ “ Đánh cờ” “lạc nước hai xe đành bỏ phí,

gặp thời một tốt cũng thành công”, mở trận đúng thời cơ có thể tạo ra thế mạnh gấp nhiều lần số lượng ta có

Diễn biến của các trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử cho ta thấy :

Tổ tiên ta thường đánh địch vào đúng lúc chúng đang ở thế bất ngờ, trễ nãi vì bất ngờ là điều kiện rất quyết định để lấy ít thắng nhiều, lấy yếu thắng mạnh,

như Nguyễn Trãi đã tổng kết “ yếu đánh mạnh hay đánh bất ngờ” Bị bất ngờ

thì gồm nhiều quân, dù tinh nhuệ cũng thành ít quân và không tinh nhuệ Ngược lại, lợi dụng được thế bất ngờ để đánh địch thì dù ít quân cũng trở thành nhiều và có khả năng giáng cho địch những đòn sấm sét, đánh cho chúng không kịp trở tay, khiến cho chúng bị tiêu diệt ngay từ lúc chưa kịp triển khai lực lượng để đối phó với ta

Bởi vậy, để dành bất ngờ các nhà chiến lược của ta thường hành động ngoài dự kiến của địch, khiến chúng không phán đoàn kịp phương hướng đánh, cách đánh cũng như thời gian đánh của ta

Trong trận tuyến trên sông Như Nguyệt, Lý Thường Kiệt đã nắm chắc

tư tưởng trễ nải của địch cũng như tình hình lực lượng bị tiêu hao của quân Tống để kịp thời mở cuộc vượt sông tập kích lớn vào trại quân Triệu Tiết, khiến cho chúng bị tiêu diệt đến năm – sáu phần mười

Thế - thời trong trận Ngọc Hồi - Đống Đa : thế là chia cắt địch ra, đánh nhiều hướng để phân tán đối phó với địch Mũi chính đánh ở Ngọc Hồi, các mũi phối hợp chia địch ra mà đánh; đặc biệt mũi Đống Đa là mũi bao vây vu hồi và là mũi kỳ binh Thời là khi Quang Trung với Hứa Thế Hanh chọi nhau kịch liệt ở Ngọc Hồi thì Đặng Tiến Đông vu hồi vào Đống Đa làm bàn đạp để nhanh chóng chọc sâu vào Tây Long cung, đánh bại Tôn Sĩ Nghị

Thế - thời trong chiến cục mùa Xuân năm 1975 Quyết tâm của ta là giải phóng Buôn Ma Thuật trước Muốn chắc thắng , ta phải kìm được hai sư đoàn tổn dự bị của địch là sư dù và lính thuỷ đánh bộ ở Sài Gòn và Huế - Đà Nẵng Để chúng không thể phản kích chiếm lại Buôn Ma Thuật được Thế tác chiến của ta là bố trí Quân đoàn 2 ở Tây Huế, Quân đoàn 4 ở Đông Bắc Sài Gòn để kìm chân địch và bố trí đến 4 sư đoàn ở vùng Tây Nguyên để tiến công giải phóng Buôn Ma Thuật

Thế của ta là giăng địch ra chiến trường rất lợi hại, cũng là nhằm phân tán địch

Thời được sử dụng khi hai quân đoàn của ta cùng lực lượng vũ trang ba thứ quân của các quân khu kìm được địch ở hai vùng Nam – Bắc chiến tuyến,

ta lập tức đánh giải phóng Buôn Ma Thuật

Tất cả những chiến công rực rỡ của tổ tiên ta chứng tỏ: các nhà chiến lược thiên tài của ta chẳng những đã phát hiện rất nhạy bén và không bỏ qua thời cơ thuận lợi khi địch phạm sai lầm, mà còn có cả một nghệ thuật chủ động sáng tạo tạo ra thời cơ có lợi để tiêu diệt địch, dựa trên cơ sở triệt để phát huy những nhân tố thuận lợi như: sự ủng hộ và tham gia chiến đấu tích cực của nhân dân, sự thông thạo địa hình và khả năng cơ động nhanh chóng,

bí mật của quân đội…

Nghệ thuật huy động và sử dụng lực lượng

“Cả nước chung sức” là nét nổi bật trong nghệ thuật quân sự truyền

thống, là quy luật tiến hành các cuộc chiến tranh chống ngoại xâm của dân tộc

ta Trong lịch sử đánh giặc giữ nước, đông đảo nhân dân ta từ người cày ruộng, lấy củi, đánh cá, chở đò, bà hàng nước bình thường cho đến các đội hương binh, thổ binh, dân binh…địa phương Trên thực tế chẳng những đã đóng vai trò chủ yếu trong các cuộc chiến đấu du kích nhỏ lẻ, phân tán ở khắp mọi nơi mà còn giữ một vị trí quan trọng, không sao thiếu được ở các trận

đánh lớn Khác với nhiều nước, các trận quyết chiến chiến lược ở nước ta không chỉ đơn thuần do các lực lượng vũ trang tập trung đảm nhiệm, mà bao giờ cũng có đông đảo nhân dân tham gia chiến đầu với nhiều hình thức và mức độ khác nhau

Có khi đó là những hoạt động phục vụ chiến đấu như tiếp tế lương thực, thông tin dẫn đường, trinh sát, xây dựng trận địa, chuẩn bị và cung cấp phương tiện chiến đấu…

Có khi đó là những hoạt động trực tiếp chiến đấu phối hợp với các lực lượng vũ trang tập trung, những hoạt động phù hợp với khả năng hoạt động của các lực lượng quần chúng có vũ trang ở địa phương như: nghi binh kiềm chế, đánh úp các bộ phận lẻ, đốt phá doanh trại kho lương của địch…

Có khi là những hoạt động nổi dậy của nhân dân các thôn xã vùng bị địch tạm chiếm phối hợp với các đòn tiến công của các lực lượng vũ trang và

có khi là những hoạt động chiến tranh du kích như: quấy rối, tiêu hao, chặn đánh quân lương ở vùng sau lưng địch…tất cả các hoạt động đó đã nói lên truyền thống yêu nước sâu sắc của dân tộc ta

Tuy nhiên vai trò nòng cốt của các trận quyết chiến chiến lược vẫn là lực lượng vũ trang tập trung, bao gồm:

Quân chủ lực của triều đình: Là những đơn vị cơ động tác chiến trên cả nước, những quả đấm mạnh được bố trí thành từng khơi trên từng địa bàn chiến lược để khi cần thiết có thể di chuyển địa bàn quyết chiến để thực hiện các cuộc phản công hoặc tiến công chiến lược Đây là những đơn vị tinh nhuệ nhất, có quân bộ và quân thuỷ, có kỵ bing, pháo binh, tượng binh

Quân các đạo, các lộ do chính quền địa phương quản lý, hoặc quân của các vương hầu chịu sự chi phối thống nhất của triều đình

Ở thời hiện đại đó là lực lượng bộ đội chính quy, bộ đội chủ lực tinh nhuệ, kinh hoạt dưới sự lãnh đạo của Đảng

Mặc dầu được tập hợp một cánh tối đa nhưng số lượng quân đội của ta phần lớn vẫn thua kém đối phương Nhưng dựa trên cơ sở nhân hoà, địa lợi, thiên thời, với tư tưởng chỉ đạo “lấy ít đánh nhiều” và nghệ thuật dùng binh

có hiệu quả, tổ tiên ta từng đánh thắng oanh liệt những kẻ thù đông hơn ta gấp bội

Tiêu biểu như trận đánh trên sông Như Nguyệt, Lý Thường Kiệt đã dùng 6 vạn quân đánh bại khoảng 10 vạn quân của Quách Quỳ, trận Bạch Đằng khoảng 3 - 4 vạn quân nhà Trần đã tiêu diệt được cả đạo quân thuỷ khoảng 6 -7 vạn quân Mông Nguyên, Nguyễn Huệ với 10 vạn quân tinh nhuệ đại phá 20 vạn quân Thanh…

Muốn thực hiện “lấy ít thắng nhiều” cần phải có các điều kiện sau: Chính trị, tinh thần “ kẻ có nhân lấy yếu trị mạnh Kẻ có nghĩa lấy ít

địch nhiều”(Bình Ngô đại cáo) tức là dựa vào dân, đoàn kết với dân chiến đấu

vì nghĩa lớn

Đội quân tinh nhuệ, vì “binh quý ở chỗ tinh, không quý ở chỗ đa”

(Trần Quốc Tuấn)

Có cách đánh thích hợp: Biết đánh địch nhanh chóng bất ngờ, tạo thời

cơ, nắm thời cơ, làm cho địch suy yếu sơ hở “ lấy nhàn đánh mệt”

Có sự suy tính và cố gắng lớn, vì “ nếu sự suy tính của ta không hơn

người thì dù quân có nhiều cũng chẳng ích gì cho thắng lợi”, “ấy quân ít mà thắng quân nhiều, không khó nhọc thì không được”

Có sự chọn hướng và thời cơ chính xác, có kế hoạch sử dụng lực lượng hợp lý, phải có cách đánh tốt thì mới thực hiện được mục tiêu của quyết chiến chiến lược

Đây là những điều kiện không thể thiếu trong nghệ thuất lấy ít địch nhiều, được tổ tiên ta tổng kết qua thực tiễn đấu trang chống giặc ngoại xâm

Nghệ thuật tác chiến

Đánh tiêu diệt ngọn từng bộ phận quan trọng hoặc toàn bộ tập đoàn chiến lược của địch: Đây là đặc điểm nổi bất trong nghệ thuật tác chiến của cha ông ta

Quân ta tiến hành bao vây, xuyên thủng đội hình của địch kết hợp với luồn sâu và bao vây vu hồi ở phía sau và bên sườn, rồi chia cắt địch thành nhiều mãnh để tiêu diệt quân địch

Trận Bạch Đằng (1288), Trần Hưng Đạo đã thực hiện bao vây chặt đạo quân thuỷ của Ô Mã Nhi trên nhiều hướng: một binh lực nhỏ kết hợp với