SỔ TAY HƯỚNG DẪN DÀNH CHO CỘNG TÁC VIÊN HỢP PHẦN VỆ SINH

MÔ HÌNH SANOBA Mô hình SANOBA là mô hình xã hội hóa việc vận động xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh dựa trên kết quả SANOBA hướng đến tất cả các hộ gia đình có nhu cầu, bao gồm cả những đối

SỔ TAY HƯỚNG DẪN DÀNH CHO CỘNG TÁC VIÊN

HỢP PHẦN VỆ SINH

Bản tóm tắt

Hộ nghèo/cận nghèo: căn cứ Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020

Hộ có đối tượng dễ bị tổn thương (GESI): căn cứ Nghị định 136/2013/NĐ-CP – Quy định chính sách trợ giúp xã hội đối với đối tượng bảo trợ xã hội và Luật người khuyết tật (Số 51/2010/QH12 ngày 17/6/2010)

Hộ không nghèo SANOBA: SANOBA là hình thức xã hội hóa việc xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh bằng cách kết nối hộ gia đình có nhu cầu với nhà cung ứng sản phẩm, dịch vụ uy tín thông qua Hội Liên hiệp phụ nữ Hộ không nghèo SANOBA là hộ xây dựng nhà vệ sinh theo

mô hình nêu trên nhưng không nằm trong nhóm hộ nghèo, cận nghèo

và dễ bị tổn thương được nhận tiền thưởng

Tên dự án • Cải thiện vệ sinh và nước sạch dựa trên kết

quả do phụ nữ làm chủ (WOBA)

Cơ quan chủ quản • Hội Liên hiệp Phụ nữ (Hội LHPN) Việt Nam

Nhà tài trợ • Bộ Ngoại giao và Thương mại Ốt-xtrây-li-a

thông qua Tổ chức Đông Tây Hội ngộ (ĐTHN)

Cơ quan tiếp nhận • Ủy ban Nhân dân (UBND) tỉnh

Cơ quan thực hiện • Hội LHPN tỉnh và Trung tâm Nước sạch và Vệ

sinh Môi trường Nông thôn (TTNS) tỉnh

Ban quản lý dự án • UBND các cấp, Hội LHPN, TTNS, Trung tâm

kiểm soát bệnh tật (TTKSBT) tỉnh và các ban ngành liên quan

Thời gian thực hiện • Tháng 9/2018 đến tháng 10/2022

THÔNG TIN DỰ ÁN

Dự án “Cải thiện vệ sinh và nước sạch dựa trên kết quả do phụ nữ

làm chủ” - WOBA (hay còn gọi là CHOBA3 ) nhằm nâng cao sức khỏe

và bình đẳng giới cho các hộ gia đình thu nhập thấp và dễ bị tổn

thương tại Việt Nam bằng việc tăng cường tiếp cận nước sạch và vệ

sinh thông qua ngân sách dự án, nguồn đối ứng của chính phủ, sự

tham gia của khối tư nhân và các biện pháp trao quyền cho phụ nữ

Mục tiêu cụ thể: hỗ trợ 18.000 hộ nghèo, cận nghèo và hộ dễ bị tổn

thương và vận động 2.000 hộ không nghèo xây dựng nhà tiêu hợp

vệ sinh

MÔ HÌNH SANOBA

Mô hình SANOBA là mô hình xã hội hóa việc vận động xây dựng nhà

tiêu hợp vệ sinh dựa trên kết quả (SANOBA) hướng đến tất cả các hộ

gia đình có nhu cầu, bao gồm cả những đối tượng khó khăn nhất, đảm

bảo các đối tượng này được tiếp cận với các dịch vụ nước sạch - vệ

sinh uy tín, chất lượng và bền vững thông qua sự điều phối cung – cầu

của Hội LHPN Qua đó, các hộ có nhu cầu sẽ được Hội LHPN kết nối,

giới thiệu đến một trong các hình thức cung ứng sau:

(i) Hộ gia đình xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh có bể ngầm là bể tự

hoại nhựa, biogas: Thông qua ĐTHN và Hội LHPN các cấp, hộ

được giới thiệu liên hệ với doanh nghiệp hoặc đại lý phân phối có

uy tín tại địa phương để mua các sản phẩm bể tự hoại nhựa, bể

biogas NTHVS được công nhận cần hoàn thành cả phần thân và

phần ngầm;

(ii) Hộ gia đình xây NTHVS trọn gói: Thông qua Hội LHPN các cấp, các

hộ được giới thiệu liên hệ với nhà thầu địa phương có uy tín Nhà

thầu sẽ trực tiếp xây dựng công trình NTHVS trọn gói bao gồm cả

phân thân và phần ngầm;

(iii) Hộ gia đình xây dựng mới hoặc cải tạo NTHVS có hạng mục tiếp

cận cho người già và người khuyết tật trong hộ: Thông qua ĐTHN

và Hội LHPN các cấp, hộ được giới thiệu liên hệ với các thợ xây,

nhà thầu và cửa hàng cung ứng vật tư xây dựng có uy tín tại địa

phương để mua vật liệu và tự xây dựng hoặc thuê nhân công xây

dựng mới hoặc cải tạo NTHVS có hạng mục tiếp cận cho người già

hoặc người khuyết tật

Quy trình SANOBA sau khi hộ gia đình đặt hàng

Người khuyết tật • Là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị suy giảm chức năng biểu hiện dưới dạng tật

khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn (theo Luật Người khuyết tật Việt Nam, 2010) Khuyết tật nhìn • Là tình trạng giảm hoặc mất khả năng nhìn và cảm nhận ánh sáng, màu sắc, hình ảnh, sự vật trong điều kiện ánh

sáng và môi trường bình thường (theo Nghị định 28/2012/NĐ-CP) Cụm từ “khiếm thị” và “người khiếm thị” sẽ được sử dụng để phù hợp với ngôn ngữ thường dùng

Khuyết tật vận động • Là tình trạng giảm hoặc mất chức năng cử động đầu, cổ, chân, tay, thân mình dẫn đến hạn chế trong vận động,

di chuyển (Theo Nghị định 28/2012/NĐ-CP) Người khuyết tật vận động có khả năng tự đi lại được nhờ các thiết bị trợ giúp như xe lăn, nạng, gậy chống, lồng chống

Tiếp cận • Là việc người khuyết tật sử dụng được công trình công cộng, phương tiện giao thông, công nghệ thông tin, dịch

vụ văn hóa, thể thao, du lịch và các dịch vụ khác phù hợp để có thể hòa nhập cộng đồng (Luật Người Khuyết tật Việt Nam (2010))

NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Quyền của người khuyết tật

Theo Luật Người khuyết tật (Số 51/2010/QH12 ngày 17/6/2010),

người khuyết tật có quyền:

▪ Tham gia bình đẳng vào các hoạt động xã hội;

▪ Sóng đo ̣c la ̣p, hòa nha ̣p co ̣ng đòng;

▪ Được miễn hoặc giảm một số khoản đóng góp cho các hoạt động

xã hội;

▪ Được chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, học văn hóa, học

nghề, giới thiệu việc làm, trợ giúp pháp lý, tiếp cận công trình công

cộng, phương tiện giao thông, công nghệ thông tin, dịch vụ văn

hóa, thể thao, du lịch và dịch vụ khác phù hợp với dạng ta ̣t và mức

đo ̣ khuyét ta ̣t;

▪ Các quyèn khác theo quy định của pháp lua ̣t

Các rào cản đối với người khuyết tật trong tiếp cận sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh

Môi trường ▪ Nhà tiêu hợp vệ sinh ở khoảng cách xa và không an toàn

▪ Không có lối đi cho NKT đến nhà tiêu hoặc lối đi hẹp, gồ ghề,

có chướng ngại vật, không có chỉ dẫn, lối dẫn

▪ Không gian nhà tiêu, cửa, bệ xí không phù hợp cho NKT sử dụng

Cải tạo hoặc xây mới nhà tiêu hợp vệ sinh để người khuyết tật có thể sử dụng dễ dàng

Thái độ ▪ Định kiến của gia đình, cộng đồng và xã hội cho rằng NKT

không cần và không nên ra ngoài hoặc sự bao bọc quá mức của gia đình dẫn đến việc NKT không thể tự sử dụng nhà tiêu nếu không có sự trợ giúp của người khác

▪ NKT không được mời tham dự các cuộc họp hoặc sự kiện cộng đồng như họp thôn/ấp

▪ Nhu cầu của NKT về sử dụng NTHVS không được quan tâm,

ý kiến của họ không được coi trọng trong việc ra quyết định

Thông tin ▪ NTHVS có hạng mục tiếp cận cho NKT ít hoặc không được đề

cập một cách chính thức trong các chính sách, quy chuẩn, văn bản hướng dẫn… của Nhà nước

▪ Các tài liệu truyền thông, các cuộc họp, các buổi mít-tinh về NTHVS ít hoặc không có sự tham gia của NKT

▪ NKT không được tham vấn, không được hỏi ý kiến trong quá

Gói thưởng cho CTV, Hội LHPN các cấp và BQL dự án cấp xãcho công tác tuyên truyền, vận động, quản lý, giám sát dựa vào kết quả đầu ra

khi hộ hoàn thành NTHVS (đơn vị tính: VND/NTHVS)

Đối tượng Hộ nghèo, cận nghèo Hộ có đối tượng dễ bị tổn thương Hộ không nghèo SANOBA

▪ Gói thưởng chỉ áp dụng đối với hộ nghèo, cận nghèo và hộ

có đối tượng dễ bị tổn thương

▪ Nghệ An là tỉnh mới nên trong 2 năm đầu, 100% kinh phí gói thưởng do tổ chức Đông Tây Hội ngộ hỗ trợ Từ năm 2021 trở đi, UBND tỉnh đối ứng 50% kinh phí như bảng trên

Đối tượng Hộ nghèo, cận nghèo Hộ có đối tượng dễ bị tổn thương

CÁC LOẠI NHÀ TIÊU HỢP VỆ SINH

(i) Nhà tiêu tự hoại có bể chứa phân xây bằng gạch hoặc ống bi bê tông (ii) Nhà tiêu tự hoại có bể chứa phân là bồn nhựa

(iii) Nhà tiêu thấm dội nước (iv) Nhà tiêu hai ngăn sinh thái ủ phân tại chỗ

Nhà tiêu hợp vệ sinh cho người khuyết tật

Nhà tiêu cho NKT là nhà tiêu có các hạng mục tiếp cận phù hợp và đáp

ứng nhu cầu của NKT, đảm bảo NKT có thể tự sử dụng mà không cần

đến sự hỗ trợ của người khác

Trong khuôn khổ dự án WOBA, nhóm người khuyết tật vận động và

người khiếm thị được chú trọng hỗ trợ để tiếp cận, sử dụng NTHVS tại

hộ gia đình Do đó, dự án đã đề xuất các mẫu NTHVS cho NKT vận động

và khiếm thị với các hạng mục tiếp cận nhằm đảm bảo NKT có thể sử

dụng thuận tiện, dễ dàng (xem thêm “Sổ tay đề xuất các mẫu nhà tiêu

hợp vệ sinh cho người khuyết tật tại khu vực nông thôn”)

Phần ngầm nhà tiêu cho NKT vận động và khiếm thị được xây dựng

theo Quy chuẩn QC01:2011/BYT do Bộ Y tế ban hành Phần thân nhà

tiêu cần có các hạng mục tiếp cận đáp ứng các yêu cầu sau:

▪ Lối vào nhà tiêu có các đặc điểm nhằm đảm bảo NKT di chuyển dễ

dàng như bằng phẳng, không có chướng ngại vật, có đường dốc dẫn

đến nhà tiêu dành cho xe lăn, hoặc hai bên lối đi có mốc đánh dấu

để người khiếm thị hoặc thị lực kém có thể nhận biết bằng tay hoặc

gậy

▪ Cửa nhà tiêu đủ rộng, ngưỡng cửa không quá cao nhằm đảm bảo

NKT dùng xe lăn có thể di chuyển qua dễ dàng

▪ Không gian bên trong nhà tiêu đủ rộng để NKT dùng xe lăn di

chuyển dễ dàng

▪ Chốt cửa và vòi nước ở dạng tay gạt nhằm đảm bảo NKT vận động

dễ thao tác

▪ Chỗ rửa tay/bồn rửa tay, vòi nước gần hoặc ở ngay trong nhà tiêu

▪ Bệ xí có chiều cao phù hợp với NKT, có tay vịn được lắp đặt xung

quanh bệ xí, gắn vào tường hoặc sàn nhà

Không gian rộng và có tay vịn cho người sử dụng xe lăn

(i) Tiến hành khảo sát số liệu đầu vào nhằm thu thập thông tin hộ gia đình, tình trạng nhà tiêu của các hộ nghèo, cận nghèo, hộ có đối tượng

dễ bị tổn thương (hộ GESI) theo tiêu chí dự án trên địa bàn thôn/ấp;

(ii) Phối hợp với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể trong thôn/ấp để kết nối, vận dụng nguồn lực sẵn có tại chỗ để hỗ trợ các hộ nghèo xây dựng nhà tiêu

(iii) Giám sát quá trình thi công và chất lượng nhà tiêu mà hộ gia đình đã xây dựng, báo cáo kết quả cho EMW, hỗ trợ trả gói thưởng cho hộ sau khi nhà tiêu được thẩm định và được EMW công nhận

(iv) Thu thập ý kiến của các hộ gia đình, đóng góp ý tưởng, sáng kiến hay để cải thiện và phát triển các hoạt động dự án

Các nhóm hoạt động chính trong dự án

Phương pháp

“Phát triển cộng đồng dựa vào nội lực”

Đây là phương pháp các CTV và Ban Quản

lý dự án có thể sử dụng để huy động nguồn lực tại chỗ như ngày công, vật liệu dư thừa của các hộ gia đình, sự hảo tâm của các cá nhân, doanh nghiệp, các tổ chức chính trị, kinh tế, kỹ thuật… trên địa bàn nhằm hỗ trợ xây dựng NVS cho nhóm hộ đặc biệt nghèo, hỗ trợ hộ nghèo có NKT, đồng thời duy trì các hoạt động sinh hoạt cộng đồng

VAI TRÒ, TRÁCH NHIỆM CỦA CỘNG TÁC VIÊN

TRANG GHI CHÚ

Thành phần cần mời tham gia buổi sinh hoạt cộng đồng lồng ghép vấn đề vệ sinh HƯỚNG DẪN SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG/ HỌP NHÓM

Thành phần cần mời tham gia họp nhóm có người khuyết tật

THEO DÕI DANH SÁCH NHÓM HỘ MỜI THAM GIA HỌP NHÓM Tên cộng tác viên:

Thôn/ ấp:

STT Mã số hộ OBAID Họ tên chủ hộ sinh của Năm

chủ hộ

Tình trạng kinh tế hộ

Đối tượng dễ

bị tổn thương trong hộ

Loại nhà tiêu sử dụng

3 - Không thuộc đối tượng trên

Quy trình tổ chức sinh hoạt cộng đồng/ họp nhóm

Lưu ý:

▪ Mỗi buổi sinh họat cộng đồng/họp nhóm thảo luận 1 – 2 chủ đề kỹ lưỡng và mọi người tham gia đều nắm bắt được những thông tin chính

và có cơ hội chia sẻ ý kiến riêng

▪ Các chủ đề thường được đưa ra thảo luận: Phổ biến chính sách liên quan đến vệ sinh môi trường; Tuyên truyền nâng cao nhận thức về ý nghĩa và tầm quan trọng của vệ sinh môi trường; Những rào cản NKT gặp phải khi tiếp cận vệ sinh và nước sạch; Giới thiệu kỹ thuật xây dựng, sử dụng, bảo quản nhà tiêu hợp vệ sinh; Các mô hình tiếp cận nhà vệ sinh dành cho người khuyết tật; Các phương án tài chính xây dựng nhà tiêu hợp vệ sinh

CHUẨN BỊ NỘI DUNG HỌP NHÓM

(Cộng tác viên ghi những việc cần chuẩn bị cho nội dung cuộc họp vào đây)

Phân loại nhóm hộ theo thứ tự ưu tiên

a Chuẩn bị thăm hộ

THĂM HỘ GIA ĐÌNH

PHÂN LOẠI NHÓM HỘ CẦN THĂM Tên cộng tác viên:

Thôn/ ấp:

STT Mã số hộ OBAID Họ tên chủ hộ sinh của Năm

chủ hộ

Tình trạng kinh tế hộ

Đối tượng dễ

bị tổn thương trong hộ

Nhóm

hộ ưu tiên

3 - Không thuộc đối tượng trên

CHUẨN BỊ TRƯỚC KHI THĂM HỘ

GHI CHÚ VIỆC CẦN CHUẨN BỊ TRƯỚC KHI THĂM HỘ

(Phần ghi chép của cộng tác viên)

QUY TRÌNH THĂM HỘ KHÔNG CÓ NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Nếu hộ đồng ý xây nhà tiêu

- Giới thiệu các loại NTHVS

(trong bản danh mục sản phẩm), và mô hình

- Nếu họ vẫn tiếp tục nghi ngại, cảm ơn họ đã dành thời gian cho mình và xin phép đến thăm vào một ngày khác

Nếu hộ từ chối

- Nhắc lại các lợi ích của việc

có NTHVS để hộ gia đình suy nghĩ thêm

- Mời hộ gia đình tham dự các cuộc hoạt động tuyên truyền diễn ra trong thôn

LƯU Ý VỀ CÁC HỘ KHÔNG CÓ NGƯỜI KHUYẾT TẬT ĐÃ THĂM

(Phần ghi chép của cộng tác viên)

QUY TRÌNH THĂM HỘ CÓ NGƯỜI KHUYẾT TẬT

Nếu hộ ngần ngại, chưa muốn xây nhà

tiêu

- Ghi lại ý kiến của chủ

hộ, đưa ra các dẫn chứng (như hộ có NKT khác đã xây nhà tiêu tiếp cận) để thuyết phục lại

- Mời hộ đi thăm công trình NVS tiếp cận mẫu tại địa phương

Nếu hộ từ chối xây NVS tiếp cận cho NKT

- Nhắc lại lợi ích của việc

có NTHVS tiếp cận đối với người khuyết tật

để hộ gia đình suy nghĩ thêm

- Mời hộ tham dự các cuộc sinh hoạt nhóm hoặc mời NKT đã có nhà tiêu tiếp cận đi

Nếu hộ đồng ý xây nhà

tiêu

Giới thiệu các loại

NTHVS tiếp cận (trong bản danh mục sản phẩm), và mô hình

SANOBA phù hợp với điều kiện kinh tế hộ

Tư vấn cải tạo hạng mục tiếp cận cho ngưới khuyết tật đôi với hộ đã có nhà tiêu hợp vệ sinh

Đối với hộ gia đình có NKT và có nhà tiêu chưa có các hạng mục tiếp cận, CTV

khi đến thăm hộ cần dựa vào kiến thức về NKT để đánh giá tình trạng khuyết

tật, sau đó xin phép gia đình đi xem và đánh giá tình trạng nhà tiêu của hộ gia

đình Nếu nhà tiêu đã hợp vệ sinh nhưng NKT chưa thể tiếp cận, sử dụng được,

CTV cần đề nghị hộ gia đình cải tạo, bổ sung các hạng mục tiếp cận CTV cần

đánh giá mức độ tiếp cận của các hạng mục như lối vào, cửa nhà tiêu, không

gian và các hạng mục bên trong nhà tiêu (bệ xí, vòi nước…) và báo cáo với BQL

dự án cấp xã để phối hợp tìm phương án cải tạo phù hợp

Lưu ý khi làm việc với người khuyết tật:

▪ Dùng các cụm từ “người khuyết tật” và “người không khuyết tật”

▪ Không sử dụng từ ngữ làm tổn thương NKT như “què”, “cụt”, “mù”,…

mà nên nói “khuyết tật vận động”, “khiếm thị”…

▪ Luôn lắng nghe câu chuyện của NKT và người thân của họ để thấu hiểu

những khó khăn và trải nghiệm

▪ Luôn tôn trọng NKT và ý kiến của họ, không đánh giá, phán xét Luôn lắng nghe và tôn trọng ý kiến người khuyết tật

LƯU Ý VỀ CÁC HỘ CÓ NGƯỜI KHUYẾT TẬT ĐÃ THĂM

(Phần ghi chép của cộng tác viên)