Tư tưởng hồ chí minh về văn hoá, giáo dục, nghệ thuật

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề về văn hoá luôn có một vị trí quan trọng. Những quan điểm của Người về văn hoá là kim chỉ nam để Đảng ta hoạch định chính sách, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn xây dựng đất nước. Những quan điểm và hoạt động văn hoá của Người đã góp phần vào sự tiến bộ và phát triển nền văn minh của nhân loại. Công lao to lớn này đã được đánh giá trong Nghị quyết của UNESCO về kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người: “Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, nghệ thuật là kết tinh truyền thống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam, và những tư tưởng của Người là hiện thân của các dân tộc, tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau. Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam, và là nhà văn hoá kiệt xuất”

MỤC LỤC

NỘI DŨNG c Ăn nen Sen Sen se: 2

1.văn hóa giáo dục cccccŸec.e 2

2 văn hóa văn nghệ - -‹ - c< 5 c=s ca c3 s3 33 *sss seseee 6

3 về văn hóa đời sống ccceececccecenseececenteeeveentaven: 10

KẾT LUẬN - e-cc << sec << ses2 11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề về văn hoá luôn có một vị trí quan

trọng Những quan điểm của Người về văn hoá là kim chi nam dé Dang ta

hoạch định chính sách, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn xây

dựng đất nước Những quan điểm và hoạt động văn hoá của Người đã góp

phan vào sự tiến bộ và phát triển nền văn minh của nhân loại Công lao to

lớn này đã được đánh giá trong Nghị quyết của UNESCO vé ky niém 100

năm ngày sinh của Người: “Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong

các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, nghệ thuật là kết tinh truyền thông hàng ngàn

năm của nhân dân Việt Nam, và những tư tưởng của Người là hiện thân của

các dân tộc, tiêu biêu cho việc thúc đây sự hiểu biết lẫn nhau Người là vị

anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam, và là nhà văn hoá kiệt xuất”

NỘI DUNG

1.văn hóa giáo dục

Hồ Chí Minh phê phán nền giáo dục phong kiến kinh viện xa thực tế và coi trọng mẫu người theo quan niệm của nho giáo: “tam cương ngũ thường”, coi thường kẻ tiêu nhân chỉ coi trọng kẻ đại nhân, phụ nữ bị tước mất quyền học vẫn sống trong khuôn phép “tam tòng tứ đức” Người cũng đã tố cáo nền giáo dục

thực dân là nền giáo dục ngu dân, đồi bại, xảo trá, nguy hiểm hơn cả sự dốt nát

Sau khi cách mạng Tháng Tám thành công văn hóa giáo dục trở thành một mặt trận quan trọng trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất

nước nhà.

Những quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa giáo dục:

- Mục tiêu của văn hóa giáo đục để thực hiện cả ba chức năng của văn hóa và

bằng giáo đục Giáo dục đề mở mang dân trí, nâng cao kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng đúng đăn và tình cảm cao đẹp, những phẩm chất trong sáng và phong cách

lành mạnh cho nhân dân Giáo dục dé đào tạo con người có ích cho xã hội Học dé làm việc, làm người, làm cán bộ Giáo dục để đào tạo những con người mới vừa có

đức vừa có tài, những công dân biết làm chủ để đóng góp tích cực vào sự nghiệp

xây dựng và bảo vệ tô quốc Giáo dục còn là để “cải tạo trí thức cũ”, “đào tạo trí

thức mới”, thực hiện “công nông tri thức hóa”, xây dựng đổi ngũ tri thức ngày càng đông đảo và có trình độ ngày càng cao Nền văn hóa giáo dục còn phải đào tạo lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng, xây đựng đất nước giàu mạnh sánh vai cùng các cường quốc năm châu

-Phải tiễn hành cải cách giáo đục gồm xây dựng một hệ thông trường lớp

với trương trình nội dung dạy và học thật khoa học, thật hợp lý, phù hợp với

những bước phát triển của ta Giáo dục phải đảm bảo kiến thức toàn diện Nội dung

giáo dục phải bao gồm cả văn hóa, trính trị, khoa học kỹ thuật, chuyên môn nghề

nghiệp, lao động Các nội dung đó có mối quan hệ mật thiết với nhau Cần phải

học tập khoa học, kỹ thuật bởi chúng ta đang sống trong thời đại mà cuộc cách

mạng khoa học và công nghệ hiện đang tiến như vũ báo, loài người đang vận dụng

những thành tựu kỳ diệu của khoa học, kỹ thuật, công nghệ dé day mạnh sản xuất

và cải tạo nhanh chóng bộ mặt của thế giới Phải chú ý học chính trị, vì nếu chỉ học

văn hóa, kỹ thuật mà không có chính trị thì như người nhắm mắt mà đi Học chính

trị là học chủ nghĩa Mắc -Lê Nin hiểu rõ nhiệm vụ cách mạng, đường lỗi chính

sách của Đảng và Nhà nước Để từ đó vững tin vào lý tưởng cách mạng, tránh được mọi sai lầm vấp ngã

-Phương chám, phương pháp giáo dục

Phương chám phải luôn gan nội dung giáo dục với thực tiễn Việt Nam, học

đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế; học tập phải kết hợp với lao động

Muốn đây mạnh sự nghiệp giáo dục phải phối hợp cả ba khâu; gia đình, nhà trường, xã hội Trong quan hệ giữa thầy và trò, cần phát huy truyền thống giáo dục

tốt đẹp “?ón sư frọng đạo ” Học ở mọi nơi, mọi lúc, học mọi người, học suốt đời, coi trọng việc tự học, tự đào tạo và đào tạo lại Thực hiện dân chủ bình dang trong

giáo dục Học tập là một quá trình lao động gian khổ, phải rèn luyện những đức tính, những tập quán tốt đẹp trong học tập, phải có tinh thần say học tập, có quyết tâm, có nghị lực dé học tập không ngừng Học ở lớp chỉ là một phần, phần chủ yếu

là phải học trong lao động, trong công tác trong hoạt động thực tiễn Học ở những người thầy ở trong trường lớp, học ở những người xung quanh — bạn bè, đồng chí,

đồng nghiệp, nhất là nhân dân Tóm lại, học ở mọi lúc, mọi nơi, học mọi ngu0oi

Phương pháp giáo dục phải xuất phát và bám chắc vào mục tiêu giáo dục

Giáo dục là một khoa học nên cách dạy phải phù hợp với lứa tuôi; dạy từ dễ đến

khó; kết hợp học tập với vui chơi có ích, lành mạnh; giáo dục phải dung phương pháp nêu gương: giáo dục phải gắn liền với thi đua-Phải không ngừng nâng cao đảng trí

- _ Quan tâm xây dựng đội ngũ giáo viên vì không có giáo viên thì không

có giáo dục Phải xây dựng đội ngũ giáo viên có phẩm chất yêu nghè;

phải có đạo đức có đạo đức cách mạng: phải yên tâm công tác, đoàn

kết; phải giỏi về chuyên môn, thuần thục về phương pháp Người đi

giáo dục cũng phải được giáo dục, phải học thêm mãi, học không bao

giờ đủ, còn sống còn phải học Ngoài ra việc giáo dục cán bộ, đảng

viên là vẫn đề đã được Hồ Chí minh đặc biệt quan tâm trong suốt cuộc

đời hoạt động cách mạng của người Nếu nâng cao dân trí là mục tiêu

của giáo dục với các tầng lớp nhân dân thì nâng cao đảng trí phải là

mục tiêu giáo dục đối với cán bộ đảng viên Người đỏi hỏi cán bộ, đảng viên phải nâng cao sự tu dưỡng về chủ nghĩa Mác -Lê Nin đê giữ vững lập trường, quan niệm, phương pháp chủ nghĩa Mác — Lê Nin và tổng hợp những kinh nghiệm của Đảng ta, phân tích một cách đúng đăn về đặc điểm của nước ta Có thể nói rằng, quan niệm Hồ Chí Minh vê văn hóa giáo dục rất phong phú và hoàn chỉnh Quan điểm ấy

đã được thực hiện và đem lại những thành tựu và niềm tự hào to lớn

cho nền giáo dục Việt nam trong suốt mấy thập kỷ qua Hiện nay chúng ta cần phải nghiên cứu và quán triệt hơn nữa quan điểm về văn

hóa của giáo dục của Hồ Chí Minh, nhằm đưa sự nghiệp giáo dục

nước ta tiêp tục tiên lên

Trong di sản tư tưởng của Hồ Chí Minh , tu tưởng về giáo dục luôn có ý

nghĩa lí luận và thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp giáo dục nước nhà

Tư tưởng giáo dục của Hồ Chí Minh không chỉ bó hẹp trong việc giáo dục

tri thức, học vẫn cho con người, mà có tính bao quát, sâu xa, nhưng lại vô

cùng sinh động và thiết thực, nhằm tạo ra những con người toàn điện, có tri

thức, lý tưởng, đạo đức, sức khoẻ, thâm mĩ

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục vừa là thành qủa của su chat loc tinh tế

tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại, vừa mang đậm hơi thở của cuộc sống

Do vậy, ở Hồ Chí Minh, lý luận giáo dục và thực tiễn giáo dục có sự thống

nhất hữu cơ, không tách rời nhau Đúng như Nghị quyết UNESCO đánh giá:

"Sự đóng góp quan trọng về nhiều mặt của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục và nghệ thuật là kết tỉnh của truyền thống hàng

ngàn năm của nhân dân Việt Nam và những tư tưởng của Người là hiện thân

của những khát vọng của các dân tộc trong việc khăng định bản sắc dân tộc của mình và tiêu biêu cho việc thúc đây sự hiệu biệt lần nhau” Hồ Chí Minh

đã đưa ra quan điêm hêt sức sâu sắc và mới mẻ về vai trò, mục đích, nội

dung và phương pháp giáo dục

phía trước

2 văn hóa văn nghệ

Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hoá nghệ thuật là di sản quí báu của dân tộc

Việt Nam Tư tưởng ấy thể hiện không chỉ trong bài nói, bài viết của Người

mà còn thể hiện trong cả cuộc đời hoạt động cách mạng của Người Là một

nhà cách mạng hành động, thông qua người thực, việc thực mà Người đặt

van đề và giải quyết vấn đê rất hiệu quả Thế giới suy tôn Hồ Chí Minh là

Danh nhân văn hoá không đơn thuần chỉ căn cứ vào những bài nói hay bài

viết của Người, mà hơn tất cả, Người là một nhà văn hóa và mang văn hoá

ay dé phục vụ cho dân tộc theo đúng tỉnh thần: .Nếu văn hoá là nhu cầu

của sự sinh tồn của loài người thì văn hoá ấy phải phục vụ cho chính con

nguoi

Trong tư tưởng của Bác, nội hàm của khái niệm văn hoá được đề cập đến hết sức bình dị mà sâu sắc, văn hóa bao hàm cả văn hoá vật chất và văn hoá tinh thần:

“ Vì lẽ sinh tôn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát

minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ

thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá Văn hoá là sự tông hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người sản sinh ra nhằm thích ứng nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”

Văn hoá, như cách Bac dat van dé, bao gém tat thay mọi lĩnh vực của đời sông vật chât và tính thân, tôn tại, phát triên vì sự sinh tôn của con người, vì vậy, có những

lúc Người đề cập tới văn hoá một cách chính thông bằng các khái niệm khoa học,

nhưng khi khác, văn hóa lại được đề cập bằng văn học nghệ thuật, một hình thức

thê hiện của nó Và trong quá trình tìm đường cứu nước, cứu dân tộc thứ văn hóa

dy được sử dụng như một phương tiện hiệu quả hay vũ khí sắc bén Năm 1927, Người viết Đường Cách mệnh Đây có thê coi là một tác phẩm mang phong thái văn hóa hiện thực Thông qua tác phẩm, Bác muốn thay đôi quan niệm phong kiến trước đây bằng cách tạo ra một thế giới quan mới cho thế hệ thanh niên yêu nước Đó là thế giới quan hiện thực về người chiến sĩ cách mạng có tư cách, dũng khí, có các phẩm chất đạo đức cần thiết với mình, với người và với công việc,

có tinh thần quốc tế trong sáng Bác viết tác phẩm này với mục đích vừa giản dị vừa thiết thực: Sách này chỉ ước ao sao đồng bào xem rồi thì nghĩ lại, nghĩ rồi thì tỉnh dậy, tỉnh rồi thì đứng lên đoàn kết với nhau mà làm cách mệnh

-Văn nghệ là một mặt trận, văn nghệ sĩ là chiến sĩ, tác phẩm văn nghệ là

vũ khí sắc bén trong đấu tranh cách mạng, trong xây dựng xã hội mới, con người mới

Văn nghệ là mặt trận được hiểu nó là một bộ phận cách mạng, là văn nghệ

cách mạng “Mặt trận” là thể hiên tính chất cam go, quyết liệt Cho nên tác phẩm văn nghệ và ngòi bút của các văn nghệ sĩ phải là vũ khí sác bén, là “phò chính trừ

tà”, là vạch trần, tố cáo tội ác, âm mưu của lực lượng thù địch đầu độc văn hóa; về

chiêu bài “công lý”, “dân chủ” Đồng thời văn nghệ có vai trò thức tỉnh, định

hướng, cô vũ tỉnh thần đấu tranh, tổ chức lực lượng, động viên dân chúng phân khởi, tin tưởng thực hiện tháng lợi chủ trương, đường lối, chính sách của đảng và

nhà nước

Có chính quyên, tính chất mặt trận của văn nghệ vẫn không giảm, mà lại tăng lên, nặng nề hơn Bởi vì, xây dựng nền văn nghệ cách mạng là nhiệm vụ chủ yếu, lâu dài Văn nghệ vừa tiếp tục tham gia kháng chiến, đấu tranh thống nhất

nước nhà, vừa xây dựng xã hội mới, con người mới Văn nghệ góp phần định hướng tư tưởng đúng đắn theo quan điểm của Đảng, bóc trần những thói hư tật xấu như tham ô, nhũng lạm, lãng phí, quan liêu Là những lực cản trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội Mặt trận những người làm công tác văn nghệ dưới sự lãnh đạo của Đảng thực hiện nhiệm vụ “xây” và “chống”, sẽ góp phần to lớn đưa

cách mạng đến thang lợi Quan điểm của Hồ Chí Minh coi văn nghệ là một mặt trận là quan điểm rất độc đáo, đòi hỏi các chiến sĩ chiễn đấu trên mặt trận này vừa bên bỉ, kiên cường, dũng cảm, vừa phải biết sử dụng vũ khí của mình một cách sắc

bén và có hiểu quả; phải có lập trường tư tưởng vững vàng Hơn nữa trên mặt trận văn nghệ lại phải có tài năng sáng tạo do chính yêu cầu của văn nghệ đặt ra Vì vậy, ngoài việc nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, nghề nghiệp, nâng cao hiểu biết về cuộc sống và con người, Hồ Chí Minh vẫn thường căn dặn văn nghệ phải bồi đưỡng phẩm chất và tài năng — những điều kiện cần thiết cho sáng tạo văn nghệ

Văn nghệ là chiến sỉ vì vậy cần có lập trường vững vàng, tư tưởng đúng đắn,

đặt lợi ích và nhiệm vụ phụng sự nhân dân và tô quốc lên trên hết họ phải nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, nghiệp vụ, đặc biệt phải có phảm chất bản lĩnh, tài

năng để sáng tạo ra những sản phâm tinh thần phục vụ cuộc sống, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn Hồ Chí Minh không những là lãnh tụ tối cao của Đảng và dân tộc mà còn luôn luôn là chiến sĩ tiên phong trên mặt trận văn hóa văn nghệ

Người dùng văn nghệ như một vũ khí sắc bén để vạch trần tô cáo tội ác của kẻ thù,

đả kich những thói hư tật xấu; đồng thời thức tỉnh và cô vũ tinh thân đẫu tranh của

nhân dân bị áp bức Văn nghệ phải gắn liền với thực tiễn với đời sống nhân d

-Phải gắn liền với thực tiễn của đời sống nhân dân Thực tiễn đời sông của

nhân dân ta là lao động, sản xuất ,, chiến đấu , sinh hoạt và xây dựng cuộc sống

mới Văn nghệ vừa phải phản ánh thực tiễn ấy, vừa phải hướng cho nhân dân thúc

đây sự phát triển của thực tiễn ấy theo quy luật của cái đẹp Chỉ có thực tiễn đời

sống của nhân dân mới đem lại nguồn sinh khí vô tận cho văn nghệ Thực tiễn ấy cung cấp những chất liệu không bao giờ vơi cạn cho văn nghệ Tuy nhiên, những

chất liệu của cuộc sống không phải tự nhiên đến với văn nghệ sĩ, muốn nắm được

nó, văn nghệ sĩ phải liên hệ và đi sâu vào đời sống của nhân dân, đề hiểu thấu, tâm

tư tình cảm và nguyện vọng của họ Quần chúng là những người làm ra lịch sử, sáng tạo ra của cái vật chất và tinh thần Họ là những người đánh giá tác phẩm văn nghệ trung thực, khách quan, chính xác Nhân dân là người hưởng thụ các giá trỊ tinh thần Do đó, yêu cầu quan trọng bậc nhất đối với chiến sĩ văn nghệ là phải thực sự hòa mình với quần chúng và không được quên răng chỉ có nhân dân mới nuôi dưỡng nguôn cho sáng tác cho nhà văn; nếu nhà văn quên điều đó nhân dân sẽ quên anh ta

-Phải có những tác phẩm văn nghệ xứng đáng với dân tộc với thời đại Tác phâm văn nghệ xứng đáng với thời đại phải là tác phẩm vừa hay vừa chân thật

sự nghiệp cách mạng của nhân dân Đồng thời tác phẩm đó phải phục vụ quần chúng đông đảo nhân dân, được quân chúng yêu thích, đem lại những chuyên biến thích cực trong tư tưởng, tình cảm và tâm hồn mọi người Theo tư tưởng Hồ Chi Minh, văn nghệ phục vụ quần chúng không phải là hạ thấp văn nghệ, không phải là cung cấp cho họ những món ăn tinh thần được chế biến vội vàng, mà phải là những tác phẩm có tính nghệ thuật cao

Tính nghệ thuật cao trước hết phải là tác phẩm hay, chỉ diễn đạt vừa đủ những điều đáng nói, trình bày sao cho mọi người ai cũng hiểu được.Ngoài ra nó còn phụ thuộc vào những nội dung của tác phẩm phải chân thực và phong phú, hình thức của nó phải trong sáng và vui tươi, tạo nên sự hấp dẫn vì sự bô ích của

nó đối với dân chúng Văn nghệ hư cầu phải trên cải nên hiện thực, xuất phát từ hiện thực để rồi trở lại phục vụ hiện thực, nâng hiện thực lên cao hơn nữa Phản

ánh chân thực không phải chỉ dừng lại ở chỗ phản ánh những gì đã có trong đời

sông nhân dân, mà phải hướng nhân dân loại bỏ cái giả, cái sai, cái không đúng, cải

đở, cái xâu đê vươn tới cái lí tưởng

3 về văn hóa đời sông

Việc xây dựng đời sông mới đã được Hồ Chí Minh nêu ra từ rất sớm ngay khi mới giành được chính quyên,rồi nhanh chóng trở thành một phong trào quần

chúng sôi nỗi, tạo động lực mạnh mẽ cho sự nghiệp kháng chiến kiến quốc

Văn hóa đời sống thực chất là đời sống mới với ba nội dung: đạo đức mới,

lỗi sống mới, nếp sống mới, trong đó đạo đức mới đóng vai trò chủ yếu nhất Bởi vì

có dựa trên nền đạo đức mới thì mới xây dựng được lỗi sống mới, nếp sống mới,

và đạo đức mới lại được thê hiên trong lối sống và nếp sông

- Đạo đức mới: thực hành đời sống mới trước hết là thực hiện đạo đức cách

mạng Theo Hồ Chí Minh đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đâu tranh cho

Đảng, đặt lợi ích của Đảng, của nhân dân lao động lên trên lợi ích của cá nhân

mình; hết lòng phục vụ nhân dân, không sợ khó, không sợ khổ, gương mẫu trong

mỌi việc

-Lỗi sống mới: là lỗi sông có lý tưởng, có đạo đức, kết hợp hài hòa truyền

thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại tạo nên lỗi sống văn minh, tiên tiến Hoạt động ủa con người gồm: ăn, mặc, ở, đi lại, làm việc Tĩnh văn hóa ở

đây là biết cách ăn, cách mặc, cách ở con người văn hóa trong lỗi sống là phải có

một phong cách sông khiêm tốn, giản dị, chừng mực, điều độ, ngăn nắp, vệ sinh,

yêu lao động, quý thời gian, ít lòng ham muốn về vật chất, về chức quyền, danh

lợi Trong quan hệ với nhân dân, bạn bè, đồng chí thì cởi mở, chân tình, ân cần, tế

nhị; giàu lòng yêu thương, quý trọng con người; đối với mình thì nghiêm, đối với người thì khoan dung độ lượng Sửa đổi cách làm việc là phải có tác phong quan

chúng, tắc phong tập thê - đân chủ, tác phong khoa học Điều này đặc biệt cần thiết

10