LUẬN văn THẠC sỹ QUẢN lý PHƯƠNG TIỆN dạy học ở các TRƯỜNG THCS HUYỆN THỌ XUÂN, THANH hóa

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các cấp lãnh đạo, Ban Giám hiệu; Ban chủ nhiệm khoa Tâm lí Giáo dục; Phòng Đào tạo sau đại học Trường Đại học Hồng Đức; Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thọ Xuân; các thầy giáo, cô giáo và đội ngũ cán bộ quản lý, cùng đông đảo các bạn đồng nghiệp của các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở thực tế, tham gia đóng góp những ý kiến quý báu cho việc nghiên cứu luận văn.

BỘ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO UBND TỈNH THANH HÓA

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

_ 

MAI XUÂN HẢI

QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH HÓA ĐÁP ỨNG YÊU

CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THANH HÓA, NĂM 2017

MAI XUÂN HẢI

QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH HÓA ĐÁP ỨNG YÊU

CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lí giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

Người hướng dẫn khoa học: TS Dương Thị Thoan

THANH HÓA, NĂM 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này không trùng lặp với các khóa luận, luận văn, luận án và các công trình nghiên cứu đã công bố.

Người cam đoan

Mai Xuân Hải i

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các cấp lãnh đạo, Ban Giám hiệu; Ban chủ nhiệm khoa Tâm lí - Giáo dục; Phòng Đào tạo sau đại học Trường Đại học Hồng Đức; Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Thọ Xuân; các thầy giáo, cô giáo và đội ngũ cán bộ quản lý, cùng đông đảo các bạn đồng nghiệp của các trường Trung học cơ sở trên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ, cung cấp tài liệu, tạo mọi điều kiện thuận lợi về cơ sở thực tế, tham gia đóng góp những ý kiến quý báu cho việc nghiên cứu luận văn.

Đặc biệt, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Dương Thị Thoan - người thầy - người hướng dẫn khoa học đã tận tâm bồi dưỡng kiến

thức, phương pháp nghiên cứu, năng lực tư duy và trực tiếp giúp đỡ tận tình, đầy trách nhiệm cho tôi trong suốt thời gian thực hiện và hoàn thành luận văn.

Tôi cũng xin gửi lời tri ân sâu sắc tới bạn bè, đồng nghiệp và gia đình đã động viên, khích lệ, tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá trình nghiên cứu nhưng luận văn chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, tôi kính mong nhận được những lời chỉ dẫn quý báu của các thầy giáo, cô giáo, ý kiến đóng góp trao đổi của các bạn đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn.

Xin chân thành cảm ơn!

ii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Xuất phát từ thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa còn có hạn chế, bất cập 2

1.3 Quản lý phương tiện dạy học của các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa chưa được ai nghiên cứu 2

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

3.1 Khách thể nghiên cứu 3

3.2 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 4

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận 5

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn và đề xuất các biện pháp quản lý phương tiện dạy học ở trường Trung học cơ sở 5

7.3 Phương pháp xử lý dữ liệu thu thập trong nghiên cứu 5

8 Dự kiến đóng góp của luận văn 5

9 Cấu trúc luận văn 5

iii

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về phương tiện dạy học 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy học 10

1.2 Một số khái niệm cơ bản 13

1.2.1 Quản lý 13

1.2.2 Quản lý giáo dục 19

1.2.3 Quản lý nhà trường trung học cơ sở 22

1.2.4 Phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở 25

1.2.5 Quản lý phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở 33

1.3 Định hướng đổi mới giáo dục hiện nay 34

1.3.1 Quan điểm của Đảng về đổi mới giáo dục 34

1.3.2 Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông 36

1.3.3 Yêu cầu về quản lý phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 37

1.4 Quản lý phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 38

1.4.1 Các chức năng quản lý phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 38

1.4.2 Chức năng, nhiệm vụ của Hiệu trưởng trường trung học cơ sở trong quản lý phương tiện dạy học 39

1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở 40

1.5.1 Các yếu tố khách quan 41

1.5.2 Các yếu tố chủ quan 43

Kết luận chương 1 44

iv

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THỌ XUÂN, TỈNH THANH HÓA ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

45

2.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục của huyện Thọ Xuân 45

2.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa huyện Thọ Xuân 45

2.1.2 Về giáo dục 47

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 51

2.2.1 Mục đích khảo sát 51

2.2.2 Nhiệm vụ khảo sát 51

2.2.3 Mẫu khách thể khảo sát 51

2.2.4 Nội dung khảo sát 52

2.2.5 Phương pháp khảo sát 52

2.2.6 Cách đánh giá 52

2.3 Thực trạng phương tiện dạy học ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 53

2.3.1.Thực trạng nhận thức về vai trò của việc sử dụng PTDH đối với việc nâng cao chất lượng bài giảng 53

2.3.2 Thực trạng số lượng, cơ cấu, chất lượng PTDH 55

2.3.3 Thực trạng trang bị (mua sắm) phương tiện dạy học 58

2.3.4 Thực trạng mức độ sử dụng phương tiện dạy học 60

2.3.5 Thực trạng bảo quản, sửa chữa phương tiện dạy học 62

2.4 Thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 64 2.4.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên và cán bộ quản lý về tầm quan trọng của quản lý PTDH ở các trường THCS huyện Thọ Xuân 65

v

2.4.3 Tổ chức bộ máy trong quản lý phương tiện dạy học 69

2.4.4 Chỉ đạo trong quản lý phương tiện dạy học 71

2.4.5 Kiểm tra trong quản lý phương tiện dạy học 73

2.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 75

2.5.1 Các yếu tố chủ quan 75

2.5.2 Các yếu tố khách quan 78

2.6 Đánh giá thực trạng quản lý PTDH của các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục 80

2.6.1 Điểm mạnh và nguyên nhân 80

2.6.2 Điểm yếu và nguyên nhân 81

Kết luận chương 2 83

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THỌ XUÂN TỈNH THANH HÓA ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC 84

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 84

3.1.1 Đảm bảo tính kế thừa 84

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn 84

3.1.3 Đảm bảo tính đồng bộ 85

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi 85

3.1.5 Đảm bảo tính hiệu quả 85

3.2 Các biện pháp đề xuất 86

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL, GV và HS về ý nghĩa, tầm quan trọng của PTDH đối với quá trình dạy học 86

3.2.2 Nhóm biện pháp quản lý việc mua sắm phương tiện dạy học 87

3.2.3 Nhóm biện pháp quản lý việc khai thác, sử PTDH 90

3.2.4 Nhóm biện pháp quản lý công tác bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa phương tiện dạy học 93

vi

3.2.5 Nhóm biện pháp tổ chức các điều kiện hỗ trợ 95

3.3 Mối quan hệ của các nhóm biện pháp 97

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các nhóm biện pháp đã đề xuất 99

3.4.1 Mục tiêu khảo nghiệm 99

3.4.2 Nội dung khảo nghiệm 99

3.4.3 Mẫu khách thể khảo nghiệm 99

3.4.4 Tiêu chí và thang đánh giá kết quả 100

3.4.5 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 100

3.4.6 Khảo sát tính khả thi của các nhóm biện pháp 103

3.4.7 Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các nhóm biện pháp quản lý phương tiện dạy học của các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa 105

Kết luận Chương 3 107

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 108

1 Kết luận 108

2 Khuyến nghị 109

2.1 Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo 109

2.2 Đối với UBND huyện 110

2.3 Đối với phòng GD&ĐT 110

2.4 Đối với Hiệu trưởng trường THCS 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO 112

PHỤ LỤC

vii

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮTBGD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Số lượng CB, GV, CNV bậc THCS qua các năm 54

Bảng 2.2 Chất lượng CB,GV,CNV bậc THCS năm học 2016 - 2017 55

Bảng 2.3 Thống kê CBQL, CBGV và CB Thiết bị - TV được khảo sát 57

Bảng 2.4 Vai trò của việc sử dụng PTDH đối với việc nâng cao chất lượng bài giảng 59

Bảng 2.5 Thực trạng số lượng, cơ cấu PTDH của nhà trường 61

Bảng 2.6 Thực trạng chất lượng PTDH của nhà trường 63

Bảng 2.7 Thực trạng việc trang bị (mua sắm) phương tiện dạy học 65

Bảng 2.8 Thực trạng sử dụng PTDH của nhà trường 66

Bảng 2.9 Thực trạng bảo quản, sửa chữa PTDH của nhà trường 68

Bảng 2.10 Vai trò của quản lý PTDH ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa 71

Bảng 2.11 Thực trạng công tác lập kế hoạch QL PTDH của nhà trường 73

Bảng 2.12 Thực trạng công tác tổ chức thực hiện QL PTDH của nhà trường 75

Bảng 2.13 Thực trạng công tác chỉ đạo thực hiện quản lý PTDH của nhà trường 78

Bảng 2.14 Thực trạng công tác kiểm tra việc thực hiện quản lý PTDH của nhà trường 79

Bảng 2.15 Các yếu tố chủquan ảnh hưởng đến quản lý PTDH 82

Bảng 2.16 Các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến quản lý PTDH ở trường THCS trên địa bàn huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa 84

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết của các nhóm biện pháp 107

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp 109

v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1 Tầm quan trọng của các biện pháp quản lý PTDH 72

Biểu đồ 2.2 Thực trạng công tác lập kế hoạch quản lý PTDH 75

Biểu đồ 2.3 Thực trạng công tác tổ chức quản lý PTDH 77

Biểu đồ 2.4 Thực trạng công tác chỉ đạo thực hiện quản lý PTDH 79

Biểu đồ 2.5 Thực trạng công tác kiểm tra trong quản lý PTDH 82

Biểu đồ 2.6 Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan đến quản lý PTDH 84

Biểu đồ 2.7 Thực trạng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan đến quản lý PTDH 86

Biểu đồ 3.1 Biểu đồ đánh giá mức độ cần thiết của các giải pháp quản lý PTDH ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thọ Xuân 109

Biểu đồ 3.2 Biểu đồ đánh giá mức độ khả thi của các biệnpháp quản lý PTDH ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thọ Xuân 111

Biểu đồ 3.3: Tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ khả thi 113

của các biện pháp quản lý PTDH 113

vi

Là một trong sáu thành tố của quá trình dạy học (gồm mục tiêu, nội

dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, phương tiện dạy học và kiểm

tra đánh giá); phương tiện dạy học là tiền đề giúp đổi mới phương pháp dạyhọc, góp phần làm sáng tỏ lý thuyết, tạo điều kiện cho học sinh hoạt động với

tư cách là trung tâm của quá trình dạy học; là điều kiện để thực hiện nguyên

lý giáo dục “học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn”; Phương tiện

dạy học có tác dụng tích cực và có tính động lực, tác động một cách có hiệuquả đối với quá trình dạy của thầy và học của trò; đẩy mạnh hoạt động nhậnthức và phát triển năng lực nhận thức của học sinh, giúp học sinh tự khámphá, chiếm lĩnh tri thức mới nhằm phát triển tư duy, óc quan sát, năng lực ghinhớ, khả năng vận dụng sáng tạo, củng cố rèn luyện kỹ năng; cung cấp kiếnthức cho học sinh một cách chắc chắn, chính xác và trực quan; do đó hấp dẫn

và kích thích được hứng thú học tập của học sinh; rút ngắn thời gian giảngdạy mà vẫn bảo đảm học sinh lĩnh hội đủ nội dung học tập; thể hiện đượcnhững yếu tố trong thực tế khó hoặc không quan sát, tiếp cận được; gia tăngcường độ lao động của cả giáo viên và học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả dạyhọc

Như vậy chúng ta thấy, việc quản lý và sử dụng có hiệu quả phươngtiện dạy học có vai trò rất quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học,đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

1.2 Xuất phát từ thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa còn có hạn chế, bất cập

Các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa sau những nămthay sách đã được nhà nước cấp một số lượng lớn phương tiện dạy học củacác môn học từ lớp 6 đến lớp 9 Đồng thời trong những năm gần đây, việc đầu

tư kinh phí xây dựng cơ sở vật chất các nhà trường và mua sắm phương tiệndạy học được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương quan tâm đúngmức; ngày càng có nhiều thư viện, phòng học bộ môn và trường học đạtchuẩn quốc gia theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tạo điều kiệnthuận lợi cho giáo viên trong việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phầnvào việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng dạyhọc Tuy nhiên, việc mua sắm, sử dụng và bảo quản phương tiện dạy học vẫncòn những vấn đề bất cập, hạn chế Nhiều giáo viên chưa thường xuyên sửdụng phương tiện dạy học trong các tiết dạy, tình trạng dạy chay ở một bộphận giáo viên vẫn chưa chấm dứt Số lượng phương tiện dạy học còn thiếu,chất lượng chưa đảm bảo; việc giữ gìn, bảo quản phương tiện dạy học chưađược quan tâm đúng mức; việc khai thác, sử dụng chưa thống nhất, chưa đồngbộ; việc đổi mới phương pháp dạy học của Giáo viên có chuyển biến tích cựcnhưng chưa mạnh mẽ Những yếu kém về công tác quản lý phương tiện dạyhọc là một trong những nguyên nhân cơ bản làm cho việc đổi mới giáo dụccác trường THCS huyện Thọ Xuân chưa thực sự hiệu quả, chất lượng dạy vàhọc còn thấp

1.3 Quản lý phương tiện dạy học của các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa chưa được ai nghiên cứu.

Qua tìm hiểu của bản thân về quản lý PTDH cho thấy có một số tác giảtrong và ngoài nước nghiên cứu về quản lý PTDH, tuy nhiên những biện pháp

quản lý của các đề tài nghiên cứu trên chỉ là định hướng chung hoặc chỉ ápdụng tốt cho các trường THCS nơi tác giả tiến hành khảo sát, nghiên cứu.Chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý PTDH của các trường THCShuyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa Với mong muốn tìm hiểu sâu sắc hơn vềquản lý phương tiện dạy học, phục vụ cho công tác quản lý Bên cạnh đó, bảnthân là người làm công tác chỉ đạo chuyên môn tại Phòng GD&ĐT; quản lý,chỉ đạo chuyên môn các trường THCS; việc tìm ra các biện pháp quản lý hợp

lý để giúp các nhà trường phát huy hiệu quả của phương tiện dạy học, hỗ trợtốt cho việc đổi mới phương pháp, nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng yêucầu đổi mới giáo dục là rất cần thiết

Từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Quản lý phương tiện dạy học ở các trường Trung học cơ sở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” làm hướng nghiên cứu.

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng quản lý phươngtiện dạy học ở các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, đề xuấtcác biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học,góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục ở

các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý phương tiện dạy học của Hiệu trưởng trường THCShuyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

4 Giả thuyết khoa học

Trong những năm qua, quản lý PTDH của các trường THCS huyện Thọ

Xuân, tỉnh Thanh Hóa đã đáp ứng được một phần yêu cầu phục vụ dạy họctrong nhà trường Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu đổi mới giáo dục thì việcquản lý PTDH tiếp tục bộc lộ những hạn chế, bất cập về hệ thống PTDH, về

sử dụng và bảo quản PTDH Nếu đề xuất được các biện pháp quản lý PTDHphù hợp và thực hiện chúng một cách đồng bộ, đáp ứng được yêu cầu đổi mớigiáo dục thì sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH, từ đó nâng cao chất lượngdạy học trong các nhà trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa

5 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý phương tiện dạy học ở trườngTHCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

- Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý phương tiện dạy học ở cáctrường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáodục

- Đề xuất các biện pháp quản lý PTDH của các trường THCS huyệnThọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn nội dung nghiên cứu: Quản lý phương tiện dạy học ở các

trường THCS đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

- Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: Các nghiên cứu thực tiễn được triển

khai tại 6 trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa gồm THCS LêThánh Tông, THCS Nam Giang, THCS TT Sao Vàng, THCS Thọ Lâm,THCS Xuân Lai, THCS Xuân Thiên

- Giới hạn về khách thể nghiên cứu:

+ Nhóm CBQL nhà trường gồm Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổtrưởng, Tổ phó chuyên môn

+ Nhóm giáo viên, cán bộ phụ trách thiết bị

7 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, nhiều phương pháp nghiên cứu khácnhau được sử dụng như:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Thu thập, nghiên cứu, phân tích các tài liệu liên quan đến đề tài

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý, quản lý phương tiện dạyhọc qua các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Nghiên cứu hệ thống các văn bản pháp quy, những quy chế của Chínhphủ, các quy định của ngành Giáo dục liên quan đến công tác quản lý giáodục, quản lý phương tiện dạy học trong nhà trường

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn và đề xuất các biện pháp quản lý phương tiện dạy học ở trường Trung học cơ sở

Bằng việc quan sát, điều tra, phỏng vấn và xin ý kiến chuyên gia, lấy ýkiến cán bộ, giáo viên, nhân viên các trường THCS, nhóm phương pháp nàyđược sử dụng nhằm khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý PTDH trong cáctrường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, đồng thời kiểm chứng mức

độ hợp lý và tính khả thi của các biện pháp quản lý được đề xuất trong luậnvăn này

7.3 Phương pháp xử lý dữ liệu thu thập trong nghiên cứu

Sử dụng các phép toán cơ bản và ứng dụng công nghệ thông tin trongviệc xử lý các dữ liệu thu thập trong nghiên cứu nội dung đề tài

8 Đóng góp của luận văn

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý, quản lý phương tiện dạy họcđáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

- Làm rõ thực trạng quản lý PTDH ở các trường THCS huyện ThọXuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

- Đề xuất được một số biện pháp quản lý PTDH ở các trường THCS huyệnThọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu; kết luận, kiến nghị; danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục, luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý phương tiện dạy học ở trường phổ

thong đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý phương tiện dạy học ở các

trường trung học cơ sở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổimới giáo dục

Chương 3: Biện pháp quản lý phương tiện dạy học của các trường

trung học cơ sở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mớigiáo dục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC Ở TRƯỜNG

PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về phương tiện dạy học

Dạy học là quá trình tác động tích cực, có hướng đích của người dạyđến người học, theo quy luật của quá trình nhận thức, nhằm trang bị tri thức,hình thành kỹ năng giúp người học HĐ thực tiễn có hiệu quả Biện chứng củaquá trình nhận thức được hiểu theo nghĩa chung nhất như V I Lênin đã chỉ ra:

“Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý của sự nhận thức hiện thực khách quan” [20; tr 179] Theo Hồ Chí Minh, nhận thức diễn ra một quá trình: “Thực hành sinh hiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận chỉ đạo thực hành” [24; tr 681] Theo đó, để HĐ dạy học đạt hiệu quả, người dạy

với tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng đã có của mình cần huy động tất cả nhữngđiều kiện có thể để tác động tích cực vào các giác quan và trí nhớ của ngườihọc; qua đó cung cấp các sự kiện, các hình ảnh, các tri thức để người học hìnhthành nhận thức cảm tính (cảm giác, tri giác và biểu tượng) và nhận thức lýtính (khái niệm, phán đoán, suy luận) Đây là quá trình lâu dài, phức tạp, đòihỏi sự tương tác tích cực giữa các thành tố cấu thành quá trình dạy học: chủthể (người dạy) - khách thể (người học) - môi trường (quy trình, điều kiện vậtchất, phương tiện bảo đảm…)

Điều đó cho thấy rằng, vai trò của PTDH trong QTDH là cực kỳ cầnthiết, quan trọng; PTDH là công cụ lao động sư phạm của GV và HS, là nhữngyếu tố không thể thiếu trong QTDH Với tư cách là công cụ lao động sư phạmcủa GV và HS, trong những trường hợp sử dụng đúng quy định, phù hợp vớiđặc trưng bộ môn, PTDH đóng vai trò cung cấp nguồn thông tin cho HS tronghọc tập, tạo ra nhiều khả năng để GV trình bày nội dung bài học một cách sâu

sắc, thuận lợi; hình thành được ở HS những phương pháp học tập tích cực, chủđộng.

Theo tài liệu của Dự án Việt - Úc về đào tạo giảng viên (VAT): Kiếnthức thu được qua nghe là 11%, qua nhìn là 81%, qua các giác quan khác là9% Kiến thức nhớ được qua nghe là 20%, qua nhìn là 30%, qua nghe và nhìn

là 50%, qua nói là 80%, qua nói và làm là 90%

PTDH đóng vai trò minh họa, tăng tính trực quan trong bài giảng củagiáo viên, giúp HS không chỉ nhận biết được hiện tượng mà còn nắm rõ bảnchất của hiện tượng, vì vậy có vai trò lớn trong quá trình nhận thức của họcsinh Với vai trò quan trọng của PTDH trong quá trình nhận thức của HS nên

đã có nhiều tác giả nghiên cứu đến vấn đề này, tiêu biểu như:

Trên thế giới từ thế kỷ XVI đã có công trình nghiên cứu về PTDH nhưKomenski nhà giáo dục Tiệp Khắc Về sau trường phái giáo dục Xô - Viếtcũng có các nhà giáo dục như Usinski; A N Leontiev hay J H.Pestalossingười Thụy Sĩ đã phát triển quan điểm dạy học trực quan để đạt hiệu quả cao

Ở Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu về PTDH, chức năng và cáchthức sử dụng PTDH Có thể kể các tác giả tiêu biểu như:

Tác giả Vũ Trọng Rỹ trong bài viết “PTDH với việc đổi mới phương pháp DH ở trường phổ thông” [34], đã đi sâu trình bày mối quan hệ giữa

phương pháp và PTDH, từ đó đề xuất những phương hướng đổi mới PTDH

trong trường phổ thông

Tô Xuân Giáp với công trình: “Phương tiện dạy học - Hướng dẫn chế tạo và sử dụng” [13], tác giả đã đưa ra cơ sở phân loại và phân loại

PTDH, cách thức lựa chọn, thiết kế, chế tạo, sử dụng PTDH và các điều kiện

để đảm bảo sử dụng có hiệu quả PTDH Theo tác giả: “Phương tiện dạy học được sử dụng đúng, có tác dụng làm tăng hiệu quả sư phạm của nội dung và phương pháp dạy học lên rất nhiều” [13; tr 89].

Trong giáo trình “Lý luận dạy học ở trường THCS” do Nguyễn

Ngọc Bảo và Trần Kiểm viết [2], đã dành toàn bộ chương 5 để viết về PTDH;

theo các tác giả, PTDH có ý nghĩa quan trọng trong việc vận dụng phươngpháp dạy học.

Tác giả Trần Quốc Đắc chủ biên “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn của việc xây dựng, sử dụng cơ sở vật chất và PTDH ở trường phổ thông Việt Nam” [12], đã đưa ra các quan điểm làm cơ sở cho việc sử dụng PTDH, xác

định vị trí, vai trò của cơ sở vật chất, PTDH ở trường phổ thông Tác giả đã

nhận định: “PTDH phải được sử dụng, hiệu quả sử dụng là mục tiêu cơ bản nhất và là mục tiêu duy nhất của toàn bộ công tác thiết bị trường học Sử dụng có hiệu quả PTDH là một nhiệm vụ nặng nề, khó khăn của người thầy giáo, điều này đòi hỏi người thầy giáo phải có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao với yêu cầu sử dụng PTDH” [12; tr 65].

Tác giả Phí Đức Nam có bài viết “Hệ thống phương tiện dạy học ở trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” [26], bàn về định hướng cho

hệ thống PTDH ở trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diệngiáo dục và đào tạo, với ý kiến về: Hệ thống PTDH sẽ được xây dựng theo 8lĩnh vực giáo dục, các chuyên đề học tập, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và

các hoạt động nghiên cứu khoa học Trong đó tác giả nhấn mạnh: “Việc thay

đổi cách tiếp cận mục tiêu giáo dục và định hướng đổi mới chương trình giáo dục cho cấp THPT đã khiến cho hệt hống phương tiện dạy học (PTDH) ở trường THPT cũng có những thay đổi đáng kể” [26; tr 6].

Nhấn mạnh vai trò của PTDH nói riêng, thiết bị giáo dục nói chungtrong việc nâng cao chất lượng giáo dục thể chất trong nhà trường, tác giả Hà

Sỹ Nguyên có bài viết: “Sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thể chất trong nhà trường” [28] Trên cơ

sở khảo sát thực trạng cơ sở vật chất, thiết bị giáo dục thể chất trong nhàtrường, tác giả đã đề xuất một số giải pháp sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất,thiết bị giáo dục thể chất

Tác giả Nguyễn Thu Tuấn trong bài viết “Đổi mới phương pháp dạy

học môn Mĩ thuật ở trường trung học cơ sở với việc sử dụng phối hợp các

phương tiện dạy học” [35], đã nêu lên vai trò của phương pháp dạy học và

PTDH trong quá trình dạy học; mối quan hệ giữa phương pháp DH và PTDHtrong dạy học Mĩ thuật

Tác giả Tạ Xuân Phương có bài viết: “Một số nguyên tắc cơ bản sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông” [29] Trong bài viết, tác giả đưa ra một số nguyên tắc cơ bản cần nắm vững để

khai thác và sử dụng có hiệu quả các PTDH, thiết bị DH trong quá trình DHĐịa lí ở trường phổ thông

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý phương tiện dạy học

Từ năm học 2006 - 2007 tiến hành chương trình cải cách sách giáokhoa đại trà, các trường phổ thông được Nhà nước đầu tư trang bị, PTDH theodanh mục phương tiện, PTDH tối thiểu Tuy nhiên, trên thực tế phương tiệndạy học được cấp vẫn chưa đủ, quá trình sử dụng phương tiện dạy học haomòn và hỏng chưa được bổ sung kịp thời, việc sử dụng PTDH của GV chưađạt hiệu quả do nhiều hạn chế về số lượng, chất lượng PTDH, kĩ năng sửdụng của GV, đặc biệt là biện pháp quản lý của Hiệu trưởng các nhà trườngdẫn đến không phát huy được hiệu quả của PTDH trong việc đổi mới PPDH,nâng cao chất lượng giáo dục

Chính vì vậy đã có nhiều đề tài nghiên cứu về quản lý PTDH nhằm tìm ranhững biện pháp quản lý PTDH một cách hiệu quả, nâng cao chất lượng giáodục đào tạo, gắn lý thuyết với thực hành Vấn đề này có thể điểm qua một sốcông trình nghiên cứu là bài báo, luận văn cao học và giáo trình của các tác giảnhư sau:

Tác giả Thiều Văn Nam có bài viết “Quản lý sử dụng thiết bị dạy học các trường THPT ở tỉnh Kiên Giang đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” đăng

trên tạp chí Thiết bị giáo dục [27]; trong đó tác giả đã đề cập đến thực trạngquản lý sử dụng thiết bị dạy học các trường THPT ở tỉnh Kiên Giang, trên cơ

sở phân tích những thành công và hạn chế của việc quản lý sử dụng thiết bị

dạy học các trường THPT ở tỉnh Kiên Giang, tác giả đã đề xuất các biện phápquản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các trường THPT tỉnh Kiên Giang

Tác giả Nguyễn Thị Thoa trong bài viết “Quản lý thiết bị dạy học ở trường Cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp” [36], đã đi sâu tìm hiểu thực trạng quản lý thiết bị dạy học

ở trường Cao đẳng nghề công nghiệp Thanh Hóa, từ đó đề xuất những biệnpháp quản lý thiết bị dạy học ở nhà trường một cách hiệu quả

Tác giả Nguyễn Thị Bích Hạnh với công trình “Các biện pháp quản lý PTDH của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Quảng Trị trong giai đoạn hiện nay” [15], trong đó tác giả đã phân tích, đánh giá những biện pháp quản

lý PTDH trong các nhà trường THPT ở tỉnh Quảng Trị, từ đó đề xuất các biệnpháp quản lý PTDH của Hiệu trưởng

Tác giả Mai Văn Tòng trong công trình “Các biện pháp quản lý PTDH của Hiệu trưởng các trường THPT tỉnh Đồng Tháp” [37], đã nêu lên thực

trạng việc quản lý, sử dụng, bảo quản PTDH của các trường THPT tỉnh ĐồngTháp, đưa ra các biện pháp quản lý PTDH của Hiệu trưởng trường THPT

Tác giả Nguyễn Đình Minh với công trình “Quản lý phương tiện dạy học tại một số trường trung học chuyên nghiệp trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” [25], đã nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp cho việc quản

lý PTDH tại một số trường trung học chuyên nghiệp trên địa bàn thành phố

Hồ Chí Minh

Để cung cấp cho quản lý các nhà trường có một cái nhìn tổng thể, đầy

đủ các khái niệm, phân loại, các biện pháp quản lý cơ sở vật chất và phương

tiện dạy học trong nhà trường, tác giả Phan Quốc Bảo có giáo trình “Quản lý

cơ sở vật chất và phương tiện kỹ thuật giáo dục” [3], đây là những nội dung

giúp người Hiệu trưởng có thể áp dụng trong công tác quản lý cơ sở vật chất

và PTDH ở trường mình quản lý

Tác giả Đặng Hùng trong công trình “Biện pháp quản lý phương tiện dạy học ở các trường THCS trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà

Nẵng” [17], đã đưa ra các biện pháp quản lý PTDH cho các trường THCS trên

cơ sở thực trạng của việc sử dụng, bảo quản, quản lý PTDH của các trườngTHCS quận Ngũ Hành Sơn

Tác giả Nguyễn Minh Tuyền nghiên cứu về “Biện pháp quản lý PTDH

ở trường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh” [39] Trong đó tác giả hệ thống hóa

một số vấn đề chung về lý luận quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học

và quản lý PTDH; khảo sát đánh giá thực trạng việc quản lý PTDH củatrường Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh giai đoạn 2006 - 2011, từ đó đề xuất một

số biện pháp quản lý PTDH ở trường Cao đẳng Sư phạm

Tác giả Võ Đăng Chín có đề tài “Biện pháp quản lý phương tiện dạy học ở các trường THCS huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam” [7] Thông

qua việc nghiên cứu lý luận về quản lý PTDH, tìm hiểu thực trạng quản lýPTDH của Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Nam Trà My, tỉnhQuảng Nam trong giai đoạn 2006 - 2012, từ đó đề xuất các biện pháp quản lýcủa Hiệu trưởng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH, góp phần đổi mớiphương pháp dạy học ở các trường THCS huyện Nam Trà My, tỉnh QuảngNam

Tác giả Lê Thị Thu Hằng cũng nghiên cứu vấn đề này trong đề tài

“Quản lý PTDH tại các trường THCS quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay” [16] Từ việc đi sâu nghiên cứu cơ sở lý

luận và phân tích thực trạng công tác quản lý PTDH ở các trường THCS sởquận Bắc Từ Liêm, Hà Nội, theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, tác giả

đã đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý PTDH ởcác trường THCS quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội theo yêu cầu đổi mới giáo dụchiện nay

Như vậy, trong các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã đánh giáthực trạng quản lý PTDH, chỉ ra những tồn tại trong quản lý PTDH ở cáctrường THCS tại địa phương, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý PTDH gópphần nâng cao chất lượng dạy học nói chung và dạy học trong nhà trường

THCS ở địa phương nói riêng Tuy nhiên, ở mỗi địa phương có những điềukiện tự nhiên, điều kiện KT - XH khác nhau, nên nội dung các biện pháp quản

lý PTDH trường THCS ở các địa phương khác nhau cũng có những điểmkhác nhau Ở huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa, việc quản lý PTDH ở cáctrường THCS được Hiệu trưởng và CBQL các trường THCS rất quan tâm,nhưng trong thực tế việc quản lý PTDH trong trường THCS hiện nay đều chỉđang mang tính kinh nghiệm cá nhân, chưa có sự quản lý khoa học dựa trên cơ

sở lý luận về quản lý PTDH Do đó để có biện pháp quản lý tốt PTDH cho cáctrường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa cần phải có nghiên cứu đầy

đủ trên cơ sở đặc điểm tình hình, thực trạng việc sử dụng, bảo quản, quản lýPTDH của các trường THCS trên địa bàn huyện Vì vậy việc lựa chọn đề tài

nghiên cứu “Quản lý phương tiện dạy học ở các trường THCS huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” để giúp các nhà

trường phát huy hiệu quả của PTDH, hỗ trợ tốt cho việc đổi mới phươngpháp, nâng cao chất lượng dạy học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục là rấtcần thiết

1.2 Một số khái niệm cơ bản

1.2.1 Quản lý

1.2.1.1 Khái niệm về quản lý

Nguồn gốc phát triển loài người là lao động của cá nhân và lao động

chung C.Mác đã khẳng định: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ chế sản xuất Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” [23; tr 337].

Lao động cần có tổ chức và thống nhất nhằm tạo ra sức mạnh để đạtđược mục đích chung Trong lịch sử phát triển loài người xuất hiện một dạng

lao động mang tính đặc thù là tổ chức - điều khiển con người với các HĐ theo

những yêu cầu nhất định, được gọi là quản lý

Quản lý là một chức năng lao động bắt nguồn từ tính chất lao động của

xã hội Từ khi con người bắt đầu hình thành các nhóm để thực hiện những mụctiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá nhân riêng lẻ, thì nhucầu quản lý cũng hình thành như một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực

cá nhân hướng tới những mục tiêu chung Xã hội phát triển qua các phươngthức sản xuất từ cộng sản nguyên thủy đến nền văn minh hiện đại, trong đóquản lý luôn là một thuộc tính tất yếu lịch sử khách quan gắn liền với xã hội ởmọi giai đoạn phát triển của nó Thuộc tính đó bắt nguồn từ bản chất của hệthống xã hội đó là HĐ lao động tập thể - lao động xã hội của con người Trongquá trình lao động con người buộc phải liên kết lại với nhau, kết hợp lại thànhtập thể Điều đó đòi hỏi phải có sự tổ chức, phải có sự phân công và hợp táctrong lao động, phải có sự quản lý

Như vậy, quản lý là một HĐ xã hội bắt nguồn từ tính chất cộng đồngdựa trên sự phân công và hợp tác để làm một công việc nhằm đạt được mụctiêu chung đề ra

Mặc dù quản lý là một thuộc tính tất yếu gắn liền với xã hội nhưng chỉkhi xã hội phát triển đến một trình độ nhất định thì quản lý mới được tách rathành một chức năng riêng của lao động xã hội; dần dần hình thành những tậpthể, những tổ chức và cơ quan chuyên hoạt động quản lý - hệ thống quản lý(chủ thể quản lý)

Xã hội càng phát triển về trình độ và quy mô sản xuất, về văn hóa, khoahọc, kỹ thuật công nghệ, thì trình độ quản lý, tổ chức, điều hành và công nghệquản lý cũng càng được nâng lên và phát triển không ngừng

Quản lý là một trong những hoạt động vừa khó khăn, phức tạp; vừa làmột nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với sự tồn tại và phát triển xã hội, suythoái hay thịnh vượng của một tổ chức, một quốc gia, thậm chí là toàn cầu Sựphát triển xã hội dựa vào nhiều yếu tố: sức lao động, tri thức, nguồn vốn, tài

nguyên, năng lực quản lý Trong đó năng lực quản lý được xếp hàng đầu.Năng lực quản lý là sự tổ chức, điều hành, kết hợp tri thức với việc sử dụngsức lao động, nguồn vốn và tài nguyên để phát triển xã hội Quản lý tốt thì xãhội phát triển, ngược lại nếu buông lỏng hay quản lý tồi thì sẽ mở đường cho

sự rối loạn, kìm hãm sự phát triển xã hội

Có một thực tế phải thừa nhận rằng: quan hệ quản lý là một bộ phận đadạng, phức tạp của quan hệ xã hội Nhìn nhận QL dưới từng góc độ khácnhau, mỗi tác giả đưa ra một khái niệm về QL khác nhau

Cách hiểu thông thường nhất về quản lý theo Từ điển Tiếng Việt:

“Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động theo những yêu cầu nhất định”

[41, tr.1030] Đồng thời, có thể kể đến những định nghĩa tiêu biểu của các nhàkhoa học trong và ngoài nước về quản lý như sau:

5888 Theo Harol Koontz: “Quản lý là một nghệ thuật nhằm đạt được mục tiêu đã đề ra thông qua việc điều khiển, chỉ huy, phối hợp, hướng dẫn hoạt động của những người khác” [21; tr 28].

Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người quản lý mong muốn” [22; tr

56]

Theo tác giả Nguyễn Minh Đạo: “Quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt tới mục tiêu đã đề ra” [8; tr 103].

Theo Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý

là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [6; tr 105].

Như vậy, bản chất của quản lý là một loại lao động để điều khiểnlao động Đó là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến

khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của

tổ chức để đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường Xã hội ngàycàng phát triển các loại hình lao động ngày càng phong phú, phức tạp,tinh vi thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng và quyết định để

tổ chức hướng tới đích bằng con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất Với bảnchất là một khoa học và nghệ thuật trong việc điều khiển và phối hợp sự

nỗ lực của con người vì mục tiêu chung Trong xã hội hiện đại, tính khoahọc và nghệ thuật của quản lý được đề cao

Trong quản lý, mối quan hệ giữa chủ thể quản lý, khách thể quản lý vàmục tiêu quản lý rất chặt chẽ Chủ thể quản lý sử dụng các công cụ, cácphương pháp để tác động đến khách thể quản lý nhằm hướng đến mục tiêu.Công cụ và phương pháp càng đa dạng, phong phú thì hiệu quả quản lý càngcao Trong quá trình quản lý, chủ thể quản lý không tác động một chiều đếnkhách thể quản lý mà khách thể quản lý cũng có tác động ngược lại đến chủthể quản lý Bởi vậy, trong khi quản lý, chủ thể quản lý không nên cứng nhắcthực hiện các biện pháp quản lýmà cần xem xét sự tác động của khách thểquản lý, từ đó có biện pháp phù hợp, hiệu quả Đó chính là sự mềm dẻo, linhhoạt trong quản lý

Các quan niệm về quản lý trên tuy được diễn đạt theo những cách thứckhác nhau nhưng chúng đều nhấn mạnh vào ba đặc điểm cơ bản của hoạtđộng quản lý đó là:

Thứ nhất, HĐ quản lý luôn được tiến hành trong một không gianxác định là tổ chức, luôn phải tính đến môi trường với những hoàn cảnh đặctrưng, xác định của nó

Thứ hai, HĐ quản lý là tập hợp những tác động có sự phối hợp, nỗ lựccủa các cá nhân trong tập thể để nhằm thực hiện những mục tiêu của tổ chức

Quan hệ này luôn có sự xuất hiện của hai loại chủ thể là chủ thể quản lý (bên tạo ra những sự tác động có định hướng đến đối tượng trong tổ chức) và đối tượng bị quản lý (bên tiếp nhận sự tác động và thực hiện theo sự tác động để

đạt được mục tiêu của tổ chức)

Thứ ba, HĐ quản lý bao giờ cũng hướng tới những mục tiêu xác định

và được thực hiện theo một quá trình, quỹ đạo có sự sắp đặt và kếhoạch trước Mục tiêu này chính là căn cứ để chủ thể quản lý bằng phươngpháp quản lý đã tạo ra những chuỗi tác động cụ thể lên đối tượng bị quản lý

và hướng những đối tượng này theo ý muốn Bởi vậy, tính mục đích luôn

là thuộc tính cơ bản, hữu cơ của HĐ quản lý

Căn cứ vào những đặc điểm chung của các định nghĩa trên, chúng tôi

thống nhất quan niệm: Quản lý là việc đạt tới mục đích của tổ chức một cách

có kết quả và hiệu quả thông qua quá trình lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo

và kiểm tra các nguồn lực của tổ chức.

1.2.1.2 Chức năng quản lý

Khi nhìn nhận HĐ quản lý dưới góc độ chức năng hoạt động, một số

nhà khoa học đã khẳng định: “Quản lý là hoạt động của việc lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra hoạt động của các thành viên của một tổ chức để thực hiện những mục tiêu của tổ chức đó” [21; tr 94].

Để thực hiện chu trình quản lý hoàn chỉnh, về cơ bản, quản lý bao gồmbốn chức năng sau:

- Chức năng kế hoạch hóa (lập kế hoạch) là quá trình vạch ra các mục tiêu cho tương lai của tổ chức và quy định cách thức thực hiện để đạt được mục

tiêu đó Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa:

+ Xác định, định hình mục tiêu (phương hướng) đối với tổ chức;

+ Xác định và đảm bảo về nguồn lực của tổ chức để đạt được các mục

nhằm làm thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thểcủa tổ chức Chính nhờ việc tổ chức có hiệu quả, người quản lý mới có thểphối hợp, điều hành tốt hơn các nguồn nhân lực và vật lực Thành công của tổchức phụ thuộc nhiều vào năng lực của người quản lý trong việc sử dụng cácnguồn lực sao cho hợp lý và hiệu quả.

- Chức năng chỉ đạo là quá trình điều khiển tổ chức hoạt động theo

đúng kế hoạch đã đề ra

- Chức năng kiểm tra là quá trình thanh tra, giám sát hoạt động của tập

thể Chức năng này là hết sức cần thiết để đánh giá hiệu quả hoạt động của tổchức Đây là quá trình tự điều chỉnh đối với người quản lý khi diễn ra theochu trình sau:

+ Người QL đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hành động;

+ Người quản lý đối chiếu, đo lường kết quả, sự thành đạt so với nhữngchuẩn mực đã đặt ra;

+ Người quản lý tiến hành những điều chỉnh sai lệch;

+ Người QL hiệu chỉnh, sửa lại chuẩn mực nếu thấy cần thiết

Các chức năng này phối hợp với nhau một cách chặt chẽ, biệnchứng,không thể tách rời Sự phối hợp này được thể hiện qua sơ đồ sau:

Sơ đồ: Mối quan hệ giữa các chức năng quản lý

Kế hoạch hóa

Tổ chức Kiểm tra

Chỉ đạo

Thông tin QL

Nhìn vào sơ đồ ta thấy điều cần chú ý đối với người quản lý là khi thựchiện mỗi một chức năng là đã hoàn thành một giai đoạn trong chu trình quản

lý Tuy nhiên sự phân chia chu kỳ quản lý thành các giai đoạn chỉ có tính chấttương đối để giúp người quản lý định hướng cho hoạt động quản lý của mình.Còn trong thực tế, các giai đoạn này gối đầu lên nhau, bổ sung cho nhau, xâmnhập vào nhau Và một yêu cầu không thể thiếu được để người quản lý thựchiện được các chức năng trên là thông tin Bởi vì thông tin được coi như làmột công cụ, hoặc một chức năng đặc biệt trong chu trình quản lý Thiếuthông tin hoặc thông tin sai thì công tác quản lý sẽ gặp rất nhiều khó khăn, dễdẫn đến những quyết định sai lầm

1.2.2 Quản lý giáo dục

1.2.2.1 Khái niệm

Tính đặc thù của quá trình giáo dục là tạo ra một sản phẩm đặc biệt đó

là con người phù hợp với yêu cầu của xã hội Đây là một vấn đề có ý nghĩacực kỳ quan trọng trong sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Theo

M.I.Kônđacốp trong cuốn Cơ sở lí luận của khoa học quản lí giáo dục, do Trường Cán bộ quản lý giáo dục xuất bản năm 1984: “Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt, bản chất của nó là sự truyền đạt và lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử, xã hội của các thế hệ loài người Nhờ có giáo dục mà các thế

hệ nối tiếp nhau phát triển tinh hoa văn hoá dân tộc và nhân loại được kế thừa, bổ sung và trên cơ sở đó mà xã hội loài người không ngừng tiến lên” [19; tr 125]

Điều này khẳng định trong thời đại ngày nay, giáo dục trở thành độnglực, là nhân tố quyết định sự thúc đẩy sự phát triển của xã hội Giáo dục đã trởthành mục tiêu phát triển hàng đầu của các quốc gia trên thế giới Bởi vì chỉ

có giáo dục mới đào tạo được những gười lao động mới - lao động có trí tuệcao đáp ứng yêu cầu sự phát triển của xã hội Chính do vị trí quan trọng nhưvậy của giáo dục nên các nhà nghiên cứu giáo dục đã đưa ra nhiều quan niệmkhác nhau về quản lý giáo dục:

Chuyên gia giáo dục Liên Xô M.I.Kônđacốp đã khẳng định:”Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có hướng đích của chủ thể quản lý ở tất cả các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ

cơ quan quản lý cao nhất là Bộ đến Sở và nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thế hệ và tâm

lý trẻ em” [19; tr 164].

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [31; tr 134].

Từ những phân tích trên, chúng tôi quan niệm: Quản lý giáo dục là quá trình tổ chức và điều khiển các hoạt động giáo dục của chủ thể quản lý theo những nguyên tắc, yêu cầu nhất định nhằm đem lại hiệu quả cao nhất cho quá trình giáo dục.

1.2.2.2 Các nguyên tắc trong quản lý giáo dục

Trong điều hành công việc quản lý của mình các nhà quản lý nói chung

và các nhà quản lý giáo dục nói riêng đã kết hợp các yếu tố kinh tế, giáo dục,tâm lý xã hội để thực hiện lao động quản lý của mình Trong quá trình điềuhành quản lý các nhà quản lý thường vận dụng các nguyên tắc sau:

- Đảm bảo tính Đảng

Các nhà quản lý khi thực hiện quá trình quản lý của mình phải bám sátchủ trương, đường lối, chính sách của Đảng Nói cách khác, nhà quản lý phảicoi đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước là kim chỉ nam cho quá trìnhhoạt động của hệ thống Mục tiêu, lý tưởng của Đảng bao trùm mục tiêu củahoạt động của hệ thống Mục đích, lý tưởng của hệ thống phải nằm trong mục

đích lý tưởng của Đảng đó là Vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công

bằng, dân chủ, văn minh Lý tưởng của Đảng là sợi chỉ đỏ xuyên suốt chu

trình QL của tất cả các hoạt động Có như vậy thì tính Đảng trong chu trình

QL mới đảm bảo

- Tập trung dân chủ

Đây là nguyên tắc quan trọng tạo khả năng quản lý một cách khoa học

có sự kết hợp chặt chẽ của cơ quan khoa học với sức mạnh quảng đại củaquần chúng trong việc thực hiện mục tiêu quản lý Tập trung trong quản lýđược hiểu là toàn bộ hoạt động của hệ thống được quyết định, chỉ đạo bởi cơquan quyền lực cao nhất của hệ thống Các mục tiêu giải pháp của họ đề rachính là mục tiêu, giải pháp của cả hệ thống và thành viên trong hệ thống đềuphải thực hiện và tuân theo Vì vậy, các nhà quản lý phải phát huy nguyên tắctập trung dân chủ trong quá trình quản lý của mình

- Đảm bảo tính hệ thống

Nguyên tắc này đòi hỏi người quản lý phải biết vận dụng, tiếp cận hệthống để QL Phải biết quy luật hoạt động của hệ thống mình quản lý, điều kiệnkinh tế, chính trị xã hội, điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến hệ thống Tiếp cận hệthống coi đối tượng quản lý là một hệ vì nó có cấu trúc, chức năng được thiết lậpbởi mối quan hệ tương hỗ giữa các yếu tố hợp thành Do tác động tương hỗ đó

mà nó có khả năng tự điều chỉnh và có thể tự điều khiển được nếu nắm được quyluật tác động qua lại

- Đảm bảo tính khoa học và thực tiễn

Sự kết hợp của hai phạm trù khoa học và thực tiễn mang tính quy luậttrong mọi hoạt động của con người, lý luận luôn soi đường, dẫn lối cho thực tiễn

và thực tiễn là nơi kiểm nghiệm lý luận Do đó trong lĩnh vực quản lý đòi hỏingười quản lý phải biết vận dụng hài hoà giữa lý luận và thực tiễn Trên cơ sở lýluận chung về quản lý đã tích luỹ được, người quản lý cần phải biết đặc điểmhoạt động của hệ thống mình quản lý, cũng như phải nắm được các yếu tố ảnhhưởng đến hệ thống như kinh tế, chính trị xã hội, điều kiện tự nhiên, đặc thù địaphương… Trên cơ sở đó mới xây dựng được mục tiêu chiến lược của hệ thống

- Đảm bảo tính hiệu quả

Hiệu quả là cơ sở kinh tế cho sự tồn tại và phát triển của tổ chức Vấn

đề đặt ra là với nguồn nhân lực, vật lực cố định nhưng lại tạo ra hiệu quả lớnnhất, chất lượng tốt nhất Hiệu quả không những là nguyên tắc quản lý màcòn là thước đo năng lực của nhà quản lý

Tuy nhiên, do mối quan hệ người với người trong quá trình giáo dục cónhững nét đặc thù riêng, do đó nhà quản lý phải kết hợp đầy đủ các nguyên tắctrên một cách đồng bộ, khéo léo, đúng lúc, đúng đối tượng một cách tế nhị vàhợp lý, có như vậy mới phát huy được nội lực của hệ thống trong quá trình giáodục

1.2.3 Quản lý nhà trường trung học cơ sở

Nhà trường là thành tố cơ bản của hệ thống giáo dục nên quản lý nhàtrường là một bộ phận quan trọng của quản lý giáo dục Thực chất của quản lýnhà trường là đưa các hoạt động của nhà trường vận hành theo đúng mục tiêugiáo dục Trong nhà trường, quản lý nhà trường chủ yếu hướng đến quản lýcon người Do đó, quản lý trường học là tác động tối ưu của chủ thể quản lýđến cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm phát huy các nguồn lực, thúc đẩy sựphát triển của nhà trường

Trường THCS là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốcdân Trường có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng TrườngTHCS là đơn vị chuyên môn, giúp UBND xã, phường, thị trấn tổ chức thựchiện chương trình giáo dục ở địa phương theo quy định của chính phủ Đồngthời trường THCS chịu sự quản lý về chuyên môn của phòng GD&ĐT huyện,thị, thành phố theo quy định của Luật giáo dục và Điều lệ trường phổ thôngcủa Bộ GD&ĐT Giáo dục THCS được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6đến lớp 9

Điều lệ trường THCS, THPT có nhiều cấp học ban hành kèm theoThông tư số 12/2011/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT [5] quy địnhtrường trung học có nhiệm vụ và quyền hạn sau đây:

1 Tổ chức giảng dạy, học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mụctiêu, chương trình giáo dục phổ thông dành cho cấp THCS và cấp THPT do Bộtrưởng Bộ GD&ĐT ban hành Công khai mục tiêu, nội dung các hoạt động giáodục, nguồn lực và tài chính, kết quả đánh giá chất lượng giáo dục.

2 Quản lý GV, cán bộ, nhân viên theo quy định của pháp luật

3 Tuyển sinh và tiếp nhận HS; vận động học sinh đến trường; quản lýhọc sinh theo quy định của Bộ GD&ĐT

4 Thực hiện kế hoạch phổ cập giáo dục trong phạm vi được phân công

5 Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực cho HĐ giáo dục Phốihợp với gia đình HS, tổ chức và cá nhân trong HĐ giáo dục

6 Quản lý, sử dụng và bảo quản cơ sở vật chất, trang thiết bị theo quyđịnh của Nhà nước

7 Tổ chức cho GV, nhân viên, HS tham gia hoạt động xã hội

8 Thực hiện các hoạt động về kiểm định chất lượng giáo dục

9 Thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của phápluật

Hoạt động giáo dục trên lớp được tiến hành thông qua việc dạy và họccác môn học theo quy định trong chương trình giáo dục THCS do Bộ trưởng

Bộ GD&ĐT ban hành

Mục tiêu giáo dục THCS: Nhằm giúp HS củng cố, phát triển những kết

quả của giáo dục Tiểu học; có học vấn phổ thông ở trình độ cơ sở và nhữnghiểu biết ban đầu về kĩ thuật và hướng nghiệp để tiếp tục học THPT, trung cấpnghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

Nội dung giáo dục THCS: Nhằm giúp HS củng cố, phát triển những

nội dung đã học ở Tiểu học, bảo đảm cho HS có những hiểu biết phổ thông cơbản về Tiếng Việt, toán, lịch sử dân tộc; kiến thức khác về khoa học xã hội,khoa học tự nhiên, pháp luật, tin học, ngoại ngữ; có những hiểu biết cần thiếttối thiểu về kĩ thuật và hướng nghiệp

Phương pháp giáo dục THCS: Phải phát huy được tính tích cực, tự giác,

chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đốitượng HS, điều kiện của từng lớp học; bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học;khả năng hợp tác; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác độngđến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho HS

Hình thức tổ chức giáo dục THCS: Bao gồm các hình thức tổ chức dạy

học và hoạt động giáo dục trên lớp, trong và ngoài nhà trường Các hình thứcgiáo dục phải đảm bảo cân đối, hài hòa giữa dạy học các môn học và HĐ giáodục; giữa dạy học theo lớp, nhóm và cá nhân, bảo đảm chất lượng giáo dụcchung cho mọi đối tượng và tạo điều kiện phát triển năng lực cá nhân của HS.Đối với HS có năng khiếu, có thể vận dụng hình thức tổ chức dạy học và HĐgiáo dục phù hợp nhằm phát triển các năng khiếu đó

GV cần chủ động lựa chọn, vận dụng các phương pháp và hình thức tổchức giáo dục cho phù hợp với nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể

Để thực hiện tốt chức năng nhà trường theo quy định, công tác quản lý nhàtrường nói chung và quản lý dạy học nói riêng phải được tổ chức thực hiện tốt

Dựa trên chức năng của nhà trường, tác giả Phạm Minh Hạc trong ấn

phẩm Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI, đã đưa ra quan niệm về quản lý nhà trường như sau: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh” [14; tr 154].

Quản lý nhà trường là quản lý giáo dục ở tầm vi mô, vì vậy trên cơ sởđịnh nghĩa về quản lý giáo dục, tác giả đưa ra định nghĩa về quản lý nhà

trường THCS như sau: Quản lý nhà trường trung học cơ sở là hoạt động tích cực của chủ thể quản lý, bao gồm hệ thống những tác động có mục đích, có

kế hoạch của người quản lý (Hiệu trưởng) lên các đối tượng quản lý (GV, nhân viên, HS, cơ sở vật chất…) để đạt tới mục tiêu giáo dục của nhà trường đã được xác định.

1.2.4 Phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở

1.2.4.1 Khái niệm về phương tiện dạy học

Theo Từ điển tiếng Việt: “Phương tiện là cái dùng để làm một việc gì, để đạt một mục đích nào đó” [40; tr 1021]; “Thiết bị là tổng thể nói chung những máy móc, dụng cụ, phụ tùng cần thiết cho một hoạt động nào đó” [40; tr 1213].

Cho đến nay, trong giáo dục nói chung và trường học nói riêng đã vàđang sử dụng một số thuật ngữ khác nhau khi nói về phương tiện, thiết bịphục vụ cho quá trình dạy học như: cơ sở vật chất, PTDH, PTDH, thiết bịtrường học, dụng cụ học tập, giáo cụ trực quan, đồ dùng dạy học, tài liệu, họcliệu… Trong đó có thể hiểu:

- Cơ sở vật chất bao gồm phòng thí nghiệm, vườn trường, phòng học,bàn ghế, các thiết bị kĩ thuật phục vụ các hoạt động của nhà trường như máytính, máy in, máy photocopy, máy ảnh

- PTDH là toàn bộ những trang thiết bị, đồ dùng, dụng cụ được sử dụngphục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy và học tập trong nhà trường Ví dụ: hệthống tăng âm, loa, micro, máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa phương tiện,máy vi tính; các loại tranh, ảnh, tranh giáo khoa, bản đồ, bảng biểu; các loại

mô hình Đôi khi, người ta coi tất cả các phương tiện kể trên cũng thuộc về

cơ sở vật chất của trường học

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Phương tiện dạy học (còn gọi là

đồ dùng dạy học, phương tiện dạy học) là một vật thể hoặc một tập hợp các vật thể mà giáo viên sử dụng trong quá trình dạy học để nâng cao hiệu quả của quá trình này, giúp HS lĩnh hội khái niệm, định luật, hình thành các tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, thái độ cần thiết” [41; tr 1238].

Tác giả Trần Hữu Quế đưa ra khái niệm khá cụ thể về PTDH như

sau: “PTDH còn gọi là phương tiện dạy học, đồ dùng dạy học, tất cả những phương tiện vật chất cần thiết giúp giáo viên và học sinh tổ chức

và tiến hành hợp lí có hiệu quả quá trình giáo dục, giáo dưỡng ở các cấp học, các môn học, các lĩnh vực để thực hiện được yêu cầu của chương

trình giảng dạy Ngoài ra Phương tiện dạy học còn là nguồn tri thức, là phương tiện chứa đựng và truyền tải thông tin, là phương tiện làm tăng giá trị lượng tin tức giúp cho quá trình trao đổi thông tin nhanh, nhiều và hiệu quả hơn” [32; tr 36].

PTDH là một vật thể hoặc tập hợp những đối tượng vật chất mà ngườigiáo viên sử dụng với tư cách là công cụ lao động, là phương tiện điều khiểnhoạt động nhận thức của học sinh, đối với học sinh thì đây là nguồn tri thức,

là các phương tiện giúp cho việc lĩnh hội các khái niệm, định luật, thuyết khoahọc, hình thành ở học sinh các kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảo việc giáo dục, phục

vụ các mục đích dạy học và giáo dục

Như vậy theo tác giả có thể hiểu PTDH là một tập hợp tất cả các phươngtiện vật chất cần thiết mà người GV và HS sử dụng trong quá trình dạy họcnhằm đạt được mục đích dạy học Đó là những công cụ giúp GV tổ chức, điềukhiển quá trình dạy học (thông báo thông tin, tổ chức - kích thích hoạt động nhậnthức, kiểm tra, đánh giá…) và những công cụ giúp cho việc lĩnh hội các kháiniệm, định luật, thuyết khoa học, hình thành ở HS các kỹ năng, kỹ xảo, đảm bảoviệc giáo dục, phục vụ các mục đích dạy học và giáo dục

Xét theo nghĩa hẹp, giữa “thiết bị” và “phương tiện” có điểm giống vàkhác nhau, trong đó “thiết bị” có nội hàm hẹp hơn và thường để chỉ có mộtphương tiện kĩ thuật nào đó Tuy nhiên, trong thực tế người ta thường sử dụnghai thuật ngữ này với cách hiểu như nhau

1.2.4.2 Phân loại phương tiện dạy học

* PTDH rất đa dạng Có nhiều cách phân loại PTDH như:

- Theo hình thức tồn tại của đối tượng thì PTDH gồm có: Tranh ảnh,bản đồ, lược đồ, Mô hình, mẫu vật, Dụng cụ, Phần mềm, Băng đĩa, Hóa chất,Thiết bị điện tử

- Theo chức năng thì PTDH gồm: PTDH truyền tải thông tin (chứngminh), PTDH luyện tập (thực hành), PTDH kiểm tra (đối chứng), PTDH hỗtrợ (dùng chung), PTDH phục vụ công tác nghiên cứu khoa học

* Theo thông tư số 01/2010/TT-BGDĐT ngày 18/01/2010 của BộGD&ĐT - Thông tư Ban hành Danh mục PTDH tối thiểu cấp THPT, PTDHđược phân chia theo các môn học: Công nghệ, Địa lý, GDCD, GDQP, Hóahọc, Hoạt động NGLL, Hướng nghiệp PT, Lịch sử, Ngữ văn, Sinh học, Thểdục, Tiếng Anh, Tin học, Toán học, Vật lý và Thiết bị dùng chung [4].

* Xét theo góc độ mỗi môn học, cũng như mục tiêu, nhiệm vụ, phạm vinghiên cứu, tác giả Nguyễn Đức Vũ phân ra hai nhóm PTDH chủ yếu làPTDH truyền thống và các thiết bị kỹ thuật trong dạy học [42]

- PTDH truyền thống: Bao gồm: tranh, ảnh, bảng, biểu đồ, sơ đồ, hìnhvẽ; phiếu học tập, lát cắt địa hình, SGK; bản đồ giáo khoa; mô hình, khối đồ,mẫu vật, vật mẫu; dụng cụ, các thí nghiệm đơn giản

Đặc điểm các PTDH truyền thống là được khai thác tri thức trực tiếp,ngay trong bản thân các phương tiện, không phải thông qua một khâu trunggian nào; rẻ tiền; dễ sử dụng

- Thiết bị kỹ thuật trong dạy học: Bao gồm: phim Slide; bản trong dùngcho máy chiếu qua đầu; băng, đĩa ghi âm và ghi hình; máy vi tính và multimedia(nhiều PT truyền thông); phần mềm dạy học

Các thiết bị kỹ thuật trong dạy học có đặc điểm chung là:

+ Muốn khai thác thông tin phải có thêm các máy móc chuyên dùng.+ Mỗi loại thiết bị kỹ thuật dạy học bao gồm hai khối: khối mang thôngtin và khối truyền tải thông tin tương ứng:

Khối mang thông tin Khối chuyển tải thông tin tương ứngPhim Slide, phim chiếu bóng Máy chiếu Slide, máy chiếu phimBăng, đĩa ghi âm Radiocassette, đầu đĩa, máy vitính

Băng, đĩa ghi hình Video, đầu đĩa hình, máy vi tínhPhần mềm dạy học Máy vi tính

+ Phải có lưới điện quốc gia; đắt tiền gấp nhiều lần các PTDH thôngthường; phải có trình độ sử dụng và bảo quản tốt; phải có phòng ốc chuyênbiệt để lắp đặt, sử dụng, bảo quản.

1.2.4.3 Một số yêu cầu về PTDH của trường THCS

PTDH của trường THCS cần đảm bảo:

- Tính khoa học sư phạm

PTDH phải đảm bảo học sinh tiếp thu được kiến thức, kỹ năng, thái độtương ứng nội dung chương trình học, giúp giáo viên truyền đạt cho học sinhnhững kiến thức cần thiết phù hợp với nội dung, chương trình học, nội dungsách giáo khoa, đảm bảo đúng đặc trưng của từng môn học, tâm lý lứa tuổicủa HS; giúp HS phát triển khả năng nhận thức và tư duy logic

Hình thức, nội dung và cấu tạo của PTDH đảm bảo các đặc trưng củaviệc dạy lý thuyết, thực hành và các nguyên lý sư phạm cơ bản

PTDH phải phù hợp với nhiệm vụ sư phạm và phương pháp giảng dạy,thúc đẩy khả năng tiếp thu của HS Các PTDH tập hợp thành bộ, phải có mốiliên hệ chặt chẽ về nội dung, bố cục, hình thức trong đó mỗi loại dụng cụ,PTDH trong mỗi bộ có vị trí, vai trò phù hợp

Tính khoa học sư phạm của PTDH là luôn bám sát đối tượng sử dụng.PTDH phải thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại và cáchình thức tổ chức dạy học tiên tiến

- Tính trực quan:

PTDH dùng biểu diễn trước học sinh phải đủ lớn để học sinh ở xa vàgần đều nhìn thấy được Phương tiện dạy học dùng cho cá nhân (thiết bị thínghiệm biễu diễn) phải phù hợp vị trí, tính chất thực hành

PTDH phải phù hợp tâm lý lứa tuổi, thị lực của GV và HS Hệ thống kíhiệu trên PTDH phải đủ lớn, rõ ràng, màu sắc rực rỡ, đẹp, có độ tương phảnmạnh và phù hợp với kí hiệu các thiết bị trong thực tế