Khảo sát thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng anh (có so sánh với tiếng việt)

Khảo sát thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng Anh Có so sánh với tiếng Việt Vũ Ngọc Hạnh Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Ngôn ngữ học; Mã số: 60 22 01 Ngư

Khảo sát thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng Anh

(Có so sánh với tiếng Việt)

Vũ Ngọc Hạnh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Ngôn ngữ học; Mã số: 60 22 01

Người hướng dẫn: PGS TS Hoàng Anh Thi

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Hệ thống hóa những quan điểm lý luận trong việc nghiên cứu thuật ngữ và

thuật ngữ mỹ thuật của các nhà nghiên cứu thế giới và các nhà nghiên cứu Việt Nam Phân biệt thuật ngữ và danh pháp, thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng Anh theo các con đường hình thành, kiểu ngữ nghĩa và đặc điểm cách thức biểu thị của thuật ngữ mỹ thuật Khảo sát đặc điểm cấu tạo của thuật ngữ mỹ thuật tiếng Anh về mặt cấu tạo Khảo sát các kiểu dịch tương đương và một số thủ pháp được sử dụng trong chuyển

dịch tương đương và không tương đương thuật ngữ mỹ thuật Anh - Việt

Keywords: Mỹ thuật; Thuật ngữ; Ngôn ngữ học; Tiếng Anh; Tiếng Việt

Content

PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Chúng ta đang sống trong thời đại mà nền công nghiệp hiện đại đã thay thế sức lao động của con người trong hầu hết mọi ngành nghề, cũng như các quan hệ giao lưu giữa các nước trên thế giới ngày càng phát triển Nhờ chính sách đổi mới của đảng và nhà nước mà kinh tế, văn hoá, khoa học nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn Trong sự phát triển đó, hợp tác giao lưu và học tập văn hoá, khoa học kỹ thuật nước ngoài đóng góp một phần đáng

kể Những yêu cầu này chính là động lực thúc đẩy các cơ quan, viện trường và nhóm hoặc các

cá nhân biên soạn thuật ngữ phục vụ cho các chuyên ngành khác nhau, đặc biệt là thuật ngữ trong tiếng Anh, ngôn ngữ đã trở nên phổ biến hàng đầu trên thế giới Theo nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học trên thế giới, thuật ngữ là bộ phận phát triển mạnh nhất so với các bộ phận khác trong từ vựng Thuật ngữ phát triển theo sự phát triển của khoa học thuật ngữ trong các ngôn ngữ cũng ra đời rất nhanh để đáp ứng nhu cầu sử dụng trong các lĩnh vực khoa học

kỹ thuật Vì thế cần thiết phải có ngày càng nhiều các đề tài nghiên cứu về thuật ngữ Ở Việt

Nam cũng đã có những luận án, luận văn và những nghiên cứu về thuật ngữ thương mại, thuật ngữ công nghệ thông tin

Tuy nhiên, có một mảng thuật ngữ còn chưa được quan tâm nghiên cứu nhiều ở Việt Nam là thuật ngữ mỹ thuật Thuật ngữ mỹ thuật tuy không phải là mảng thuật ngữ ngữ phát triển nhanh nhất, nhưng cũng không nằm ngoài sự phát triển chung của thuật ngữ: tăng đều theo thời gian Thêm vào đó, sinh viên và những người làm về mỹ thuật ở Việt Nam nói chung lại không thể không đụng chạm tới các thuật ngữ này Bản thân những người làm công tác giảng dạy như chúng tôi cũng thấy khó khăn khi mà sự nghiên cứu thuật ngữ mỹ thuật ở Việt Nam chưa đáp ứng được nhu cầu học tập nghiên cứu: chưa có cuốn từ điển hay một công trình nghiên cứu thuật ngữ mỹ thuật công nghiệp nào Thậm chí, một tài liệu tiếng Anh chuyên ngành làm cơ sở cho việc giảng dạy và học tập một cách chính thống cũng chưa có Trong khi đó, mỹ thuật đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống tinh thần, mỹ thuật cũng như các ngành khác yêu cầu ngày một cao hơn, hoàn thiện hơn, đó là lý do các họa sĩ phải có ý thức tự vươn lên, có kiến thức chuyên môn sâu, biết kết hợp các yếu tố trong và ngoài nước

Để tạo điều kiện cho các nhà chuyên môn học hỏi, luận văn của chúng tôi lấy thuật ngữ mỹ thuật làm đối tượng khảo sát, mong muốn được đặt nền móng đầu tiên cho mảng thuật ngữ

mỹ thuật, giúp thêm tư liệu cho việc giảng dạy tiếng Anh ở lĩnh vực mỹ thuật đang còn rất hiếm hoi tài liệu

2 ĐỐI TƢỢNG VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

a/ Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng Anh và tiếng Việt

Đó là những thuật ngữ biểu đạt các khái niệm được sử dụng trong lĩnh vực mỹ thuật

b/ Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là bước đầu khảo sát thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng Anh và tiếng Việt để làm sáng tỏ những đặc trưng của hệ thuật ngữ trong mỗi ngôn ngữ

Từ đó đề xuất ý kiến góp phần biên soạn giáo trình chuyên ngành cho sinh viên mỹ thuật

c/ Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hoá những quan điểm lý luận trong việc nghiên cứu thuật ngữ và thuật ngữ

mỹ thuật của các nhà nghiên cứu thế giới và các nhà nghiên cứu Việt Nam Từ đó xác định cơ

sở lý luận cho luận văn

Phân biệt thuật ngữ và danh pháp, thuật ngữ mỹ thuật trong tiếng Anh theo các con đường hình thành, kiểu ngữ nghĩa và đặc điểm cách thức biểu thị của thuật ngữ mỹ thuật

Khảo sát đặc điểm cấu tạo của thuật ngữ mỹ thuật tiếng Anh về mặt cấu tạo Xác định

tiếng Việt Trên cơ sở đó tìm ra sự khác biệt và tương đồng giữa các thành tố cấu tạo nên hệ thuật ngữ giữa hai ngôn ngữ

Khảo sát các kiểu dịch tương đương và một số thủ pháp được sử dụng trong chuyển dịch tương đương và không tương đương thuật ngữ mỹ thuật Anh - Việt

3 TƯ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

a/ Tư liệu nghiên cứu : Tư liệu nghiên cứu của luận văn gồm 843 thuật ngữ mỹ thuật

tiếng Anh được lựa chọn từ những tài liệu sau:

1 Buckett (2000), câu chuyện nghệ thuật, Nxb tổng hợp HCM

2 Design in Finland (1989) ,The Finnish Foreign Trade Association, Finland

3 Encyc of mosaic(Từ điển bách khoa vẽ trang trí)

4 Nguyễn Phi Hoanh (1993), Mỹ thuật và nghệ sĩ, Nxb thành phồ HCM

5 Đặng Thị Bích Ngân (2002) , Từ điển thuật ngữ mỹ thuật phổ thông, Nxb

Giáo dục

6 Nguyễn Long Tuyền (2001), Vật liệu, công nghệ và kỹ thuật của nghệ thuật

ứng dụng và nghệ thuật tạo hình - NCKH cấp bộ

7 Oxford advanced learner’s dictionary Oxford university press 1995

8 Rethinking Design (1992), Mohawk Paper Mills, Inc

9 Từ điển Anh -Việt (English-Vietnamese Dictionary unabridged), Nxb Giáo

dục 1995

10.Từ điển Anh -Việt (English-Vietnamese Dictionary unabridged), Nxb

Khoa học Xã hội 1993

11.Từ điển Anh-Việt & Việt-Anh thường dùng (English–Vietnamese and

Vietnamese - English Dictionary), Nxb Khoa học Xã hội- Hà Nội

12 Từ điển Việt –Anh, Nxb Thế giới 1995

13 Thuật ngữ Mỹ thuật Pháp-Việt & Việt- Pháp,UBKHXHVN-Viện Ngôn ngữ

học 1970

b/ Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn, chúng tôi sử dụng các thủ pháp phân tích ngôn ngữ học thống kê, phân tích cấu trúc và phân tích ngữ nghĩa các thuật ngữ khảo sát Từ đó xác định các đặc điểm của thuật ngữ mỹ thuật Anh-Việt Chúng tôi cũng sử dụng thủ pháp so sánh đối chiếu các thuật ngữ mỹ thuật tiếng Anh với thuật ngữ mỹ thuật tiếng Việt để tìm ra nét tương đồng và khác biệt giữa thuật ngữ mỹ thuật tiếng Anh và tiếng Việt

4 BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, luận văn được trình bày ở 3 chương sau:

Chương 1: Một số cơ sở lý luận

Chương 2: Đặc điểm của thuật ngữ mỹ thuật tiếng Anh

Chương 3: Bước đầu khảo sát thuật ngữ mỹ thuật tiếng Việt và so sánh với

hệ thuật ngữ mỹ thuật tiếng Anh

References

SÁCH TIẾNG VIỆT

1 Nguyễn Tài Cẩn (2004) Ngữ pháp tiếng Việt (tiếng- từ ghép- đoản ngữ) Nxb

HQGHN

2 Đỗ Hữu Châu (1962) Giáo trình tiếng Việt tập 2 Nxb Giáo dục, Hà Nội

3 Đỗ Hữu Châu (1999) Các bình diện của từ và từ tiếng Việt Nxb ĐHQGHN

4 Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến (1997).Cơ sở ngôn ngữ học

và tiếng Việt Nxb Giáo dục, Hà Nội

5 Nguyễn Hồng Cổn (2001).“Vấn đề tương đương trong dịch thuật” Tạp chí Ngôn

ngữ số11

6 Hữu Đạt,Trần Trí Dõi, Đào Thanh Lan (1998).Cơ sở tiếng Việt Nxb Giáo dục, Hà

Nội

7 Nguyễn Thiện Giáp (1998) Từ vựng học tiếng Việt Nxb Giáo dục, Hà Nội

8 Nguyễn Thiện Giáp (2003) Dẫn luận ngôn ngữ Nxb Giáo dục, Hà Nội

9 Nguyễn Thị Việt Nga (2009) Bước đầu nghiên cứu đối chiếu chuyển dịch hệ thuật

ngữ du lịch Anh – Việt, Luận văn thạc sĩ

10 Nguyễn Thị Bích Hà (2000) Đặc điểm cấu tạo thuật ngữ thương mại Nhật - Việt

Nxb khoa học xã hội

11 Hoàng Văn Hành (1983) “Về sự hình thành và phát triển thuật ngữ tiếng Việt”

Tạp chí ngôn ngữ số 4

12 Vũ Quang Hào Hệ thuật ngữ quân sự tiếng Việt, ĐHTHHN, 1991

13 Hoàng Xuân Hãn.(1948) Danh từ khoa học Nxb Vĩnh Bảo, Sài Gòn

14 Phạm Cao Hoàn (1998) Hội họa thời phục hưng Nxb Mỹ thuật

15 Bùi Mạnh Hùng (2008) Ngôn ngữ học đối chiếu Nxb Giáo dục

16 Lưu Vân Lăng (1977) “Thống nhất quan niệm về tiêu chuẩn của thuật ngữ khoa

học” Tạp chí Ngôn ngữ số 1

17 Lotte D S, Nguyên lý xây dựng hệ thuật ngữ khoa học kỹ thuật, tài liệu dịch của

18 Hoàng Phê (chủ biên) (2008) Từ điển tiếng Việt Nxb Đà Nẵng

19 Nguyễn Kim Thản (1963, 1964) Nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Việt Nxb Khoa

học Xã hội, Hà Nội, tập I; tập II

20 Nguyễn Thị Kim Thanh (2000) Luận án tiến sỹ: Khảo sát việc tiếp nhận và sử

dụng thuật ngữ điện tử – tin học viễn thông tiếng Anh trong tiếng Việt hiện đại

Nxb Đại học KHXH& NV, Hà Nội

21 Huỳnh Phạm Hương Trang (1996) Bí quyết vẽ màu nước Nxb Mỹ thuật

22 Nguyễn Văn Tu (1966) Khái luận ngôn ngữ học Nxb Giáo dục Hà Nội

23 Nguyễn Văn Tu (1968) Từ vựng học tiếng Việt hiện đại Nxb Giáo dục Hà Nội

24 Viện Mỹ thuật Mỹ thuật ứng dụng (1986) ( kỷ yếu Hội nghị khoa học lần thứ nhất)

25 Lê Huy Trường (1999) Ngữ pháp tiếng Anh, Nxb Giáo dục

26 N.V.Xtankêvich (1982) Loại hình các ngôn ngữ Nxb đại học và trung học chuyên

nghiệp Hà Nội

27 Đoàn Thúy Qùynh (2007) Khảo sát hệ thuật ngữ khí tượng thúy văn tiếng Anh ,

Luận văn thạc sĩ

28 Lê Quang Thiêm (2008) Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ Nxb ĐHQGHN

SÁCH TIẾNG NƯỚC NGOÀI

* Tiếng Anh:

29 Mohawk Paper Mills, Inc (1992) Rethinking Design

30 The Finnish Foreign Trade Association Finland (1989) Design in Finland

31 Little, Nina F (1982) American decorative wall painting New York

32 Patricia Seligman (1991) Oils Edition published in London

33 Patricia Seligman (1988) Painting murals North light bôks Ohio

34 Barker, M (1992) A Coursebook on translaion London and New York

35 Jackson H & Amvela (2000) E Word, meaning and Vocabulary: An introduction

to modern English lexicology Trowbridge Cromwell

36 Newmark, P (1988) Translation equivalence: Nature in the encyclopedia of

language and linguistics Oxford

37 Randolph Quirk (1998), A university grammar of English, Sedney Greenbau

38 Penny Ur (1996) Acourse in language teaching Cambridge University Press

*TIẾNG NGA

39 Kyзьин H Π, K onpocы o cyщнocmu mepмuнa “ Becтник МГУ ” , 1962 , вып 4

40 Винokyp Г.О, О нeкomopых яьлeнuях cлoьooбpaзoьaнuя oб pyccкоŭ

meхнuчecкоŭ mepмuнолozuны , “ Γpyды Mock Ин –тиcтopии , филocoфии и литepaтypы”.Τ 5.Cбopник cтaтeŭ no языкознaнию,AH CCCP, M., 1939

41 Moиceeв A И, O языко оŭ npupoбе mepмuна “ Лингвиcтические пpoблемы нayчнo –техническоŭ теpминoлогии” , Hayka, M, 1970

42 Bиногpaдов B.B , Pycckuŭ язык Гpaммamuчeckoe yчeнue o cлoьe , Yчпeгиз, M., 1947

43 Бoльшaя co emckaя энцkлоneбuя., T 25, Coветская э чиклoпедия , M.,

1976

44 Axмaнoвa O X, Cлоьаpь лuн ucmuчeckux mepмuноь , Coвeтckaя

энциkлопедия , M.,1966

WEBSTES

45 http:// en.etymology Dictionary – word origins - word

46 http:// en.wikipedia.org

47 http:// baylon 8 dictionnaries

48 http:// Oxford University Press, 2004 ,

59 http:// lingoes

50 http:// Oxford American Dictionary

51 http:// Encyclopaedia Britannica

52 Aristotle (384 – 322 BCE), Greek Philosopher