Khảo sát đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế của trung quốc

Văn bản quy phạm; Ngôn ngữ học; Trung Quốc Văn bản quy phạm pháp luật là hình thức của pháp luật, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó c

Khảo sát đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật

trong lĩnh vực kinh tế của Trung Quốc

Lê Tuệ Nhã Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Khoa Ngôn ngữ học

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học; Mã số: 60.22.01 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Việt Thanh

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Nghiên cứu các vấn đề lý luận về văn bản quản lý, quy phạm pháp luật trong

lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc Đặc trưng văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc từ góc độ cấu trúc tổng thể Đặc trưng ngôn ngữ VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc từ góc độ cấu trúc nội tại.So sánh sự tương đồng và khác biệt giữa VBQPPL của tiếng Trung và tiếng Việt trong lĩnh vực kinh tế

Keywords Văn bản quy phạm; Ngôn ngữ học; Trung Quốc

Văn bản quy phạm pháp luật là hình thức của pháp luật, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có các quy tắc xử sự chung, được Nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội Đây là sự thể chế hoá thiết chế xã hội, nói cách khác đó là văn bản cụ thể hoá đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước cầm quyền trong lãnh đạo và quản

lý Tuy nhiên, để có các văn bản quy phạm pháp luật thực sự có chất lượng, đòi hỏi các nhà lập pháp trong việc soạn thảo văn bản không chỉ phải nắm được nội dung cụ thể của các bộ luật mà còn phải có kiến thức ngôn ngữ học, đặc biệt là kiến thức về ngôn ngữ học văn bản để tạo ra những văn bản không chỉ đúng về khuôn mẫu, cấu trúc mà còn đạt được hiệu quả giao tiếp cao Như vậy, chỉ khi nào nắm vững và dung hoà được sự hiểu biết về hai lĩnh vực này thì mới có thể có những bộ luật chính xác về nội dung và phù

hợp về hình thức, giúp cho người tiếp nhận văn bản có thể nắm bắt được thông tin nhanh chóng từ đó mà có cách thi hành hợp lý

Từ những lý do về mặt lý luận và thực tiễn ở trên, chúng tôi quyết định lựa chọn

đề tài “Khảo sát đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế của

Trung Quốc (Có so sánh với văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế của Việt Nam) ” và khảo sát qua 350 văn bản của lĩnh vực kinh tế Trung Quốc được ban hành

từ năm 1992 đến năm 2011 với mục đích nghiên cứu, làm rõ những đặc điểm của các văn

bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế từ góc độ ngôn ngữ học của Trung Quốc

trong sự so sánh với các văn bản trong lĩnh vực tương ứng của Việt Nam, đồng thời góp

phần vào việc hoàn thiện ngôn ngữ văn bản quy phạm pháp luật nói riêng và nâng cao trình độ văn hoá pháp luật cho cả dân tộc nói chung

Luận văn này sẽ góp phần cung cấp và làm rõ hơn cơ sở lý luận và dữ liệu cho việc nghiên cứu các loại hình văn bản, đặc biệt là loại hình văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh tế, đồng thời làm rõ những nét tương đồng và khác biệt cơ bản so với ngôn ngữ trong thể loại văn bản này của Việt Nam Bên cạnh đó, nghiên cứu ngôn ngữ pháp

luật và đặc điểm văn bản quy phạm pháp luật sẽ đóng góp gián tiếp vào việc xây dựng

luật pháp, nghiên cứu so sánh luật pháp, cung cấp những căn cứ khoa học và sự ủng hộ như phương pháp và tiêu chuẩn kiểm nghiệm cho những kỹ thuật liên quan đến ngôn ngữ pháp luật Các kết quả của luận văn này cũng đóng góp trực tiếp vào việc dịch văn bản quy phạm pháp luật giữa hai tiếng Trung và tiếng Việt, đồng thời góp phần trong công tác

giảng dạy ngôn ngữ chuyên ngành luật trong lĩnh vực kinh tế và các ứng dụng khác thuộc ngôn ngữ và pháp luật

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CÓ LIÊN QUAN 1.1 Văn bản

Có thể coi văn bản là chuỗi ký hiệu ngôn ngữ thuộc một hệ thống nào đó, bao gồm

ít nhất từ hai câu trở lên, tạo thành một chỉnh thể mang một nội dung ý nghĩa trọn vẹn và được cấu tạo tuân theo đặc trưng của một phong cách chức năng nhất định, tức hoàn chỉnh cả về hình thức lẫn nội dung

Hiện nay, tồn tại nhiều loại văn bản trong đời sống xã hội mà được sản sinh ra với

nội dung và hình thức khác nhau Mỗi loại văn bản đều nhằm mục đích riêng của chủ thể

tạo văn bản và đảm nhận chức năng nhất định Trong đó chúng tôi sẽ khảo sát loại văn

bản điển hình có chức năng như tính pháp lí, tính quản lý điều hành, cụ thể là văn bản

quy phạm pháp luật thuộc văn bản quản lí nhà nước

1.2 Văn bản quản lý nhà nước

Là một thể loại văn bản chứa đựng các quy phạm pháp luật và các quan hệ pháp luật

tồn tại trong xã hội với chức năng thông tin, pháp lí và quản lí điều hành, trong việc vận

dụng các quy phạm pháp luật vào đời sống thực tiễn cũng như việc giải quyết các nhiệm

vụ có tính bắt buộc theo quy định của pháp luật Nội dung trong văn bản chính là những phát ngôn chính thức của cơ quan, đơn vị, tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội Vì thế, loại văn bản này là cơ sở pháp lý mang tính chuẩn mực cho hoạt động của mọi cá nhân, đơn

vị, tổ chức kinh tế, chính trị, xã hội

1.3 Văn bản quy phạm pháp luật

Văn bản quy phạm pháp luật là một bộ phận trong hệ thống văn bản quản lý nhà nước, là biểu hiện hoặc chứa đựng nội dung pháp luật bằng hình thức văn bản, là văn bản pháp luật do cơ quan Nhà nước có quyền chế định quy phạm pháp luật (Cơ quan Nhà nước thẩm quyền-国家权力机关, Cơ quan hành chính Nhà nước-国家行政机关, Cơ

quan tư pháp Nhà nước-国家司法机关) chế định, ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó có các quy tắc xử sự chung, được Nhà nước đảm bảo thực hiện nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là sự thể chế hoá thiết

chế xã hội, nói cách khác đó là văn bản cụ thể hoá đường lối, chủ trương, chính sách, phát luật của Đảng và Nhà nước cầm quyền trong lãnh đạo và quản lý, có sức ràng buộc

phổ biến và có thể được sử dụng nhiều lần đối với các đối tượng khác nhau

Từ khái niệm nói trên có thể thấy VBQPPL có những đặc điểm sau: VBQPPL là hình thức của pháp luật, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ban hành, luôn chứa đựng các quy phạm pháp luật; VBQPPL có tên gọi, nội dung và trình tự ban hành theo luật

định

+ Phân loại

Có nhiều tiêu chí để phân loại VBQPPL, trong luận văn này chúng tôi sẽ giới thiệu

hai tiêu chí phân loại tiêu biểu nhất:

1 Căn cứ Hiến pháp năm 1982-《宪法》(đã được sửa đổi, bổ sung vào năm 2004)

và Luật lập pháp năm 2000-《立法法》, hệ thống VBQPPL hiện nay của Trung Quốc bao gồm: Hiến pháp (宪法), Pháp luật và giải thích pháp luật (法律及法律解释), Pháp quy hành chính (行政法规), Pháp quy địa phương (地方性法规), Điều lệ tự trị và Điều lệ đơn hành (自治条例和单行条例), Luật cơ bản của đặc khu hành chính (特别行政区基本法), Quy chương (规章)

2 Theo loại hình văn bản

Trong phạm vi nghiên cứu 350 văn bản trong luận văn này, để tiện cho việc khảo sát, mô tả và tìm hiểu rõ những nét chung và riêng biệt của từng kiểu loại văn bản của hệ thống VBQPPL thường được áp dụng trong lĩnh vực kinh tế, chúng tôi cũng đưa ra phân

loại theo loại hình văn bản, đó bao gồm: Điều lệ (条例), Biện pháp (办法), Quy định

(规定), Tế tắc (细则), Quyết định (决定) và Thông tư (通知)

1.4 VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc

VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế là văn bản viết do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền soạn thảo và ban bố theo trình tự luật định để giải thích, điều chỉnh các vấn đề

kinh tế, các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực kinh doanh, thương mại, nó có hiệu

lực pháp luật hoặc tuy không có hiệu lực pháp luật nhưng có ý nghĩa pháp luật Các văn

bản này đại diện cho ý chí nhà nước, thể hiện tinh thần pháp luật nhà nước một cách trung thành và có thể tạo ra hậu quả pháp luật nhất định

+ Phân loại

Phạm trùm nội dung của VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc rất rộng rãi

Dựa vào các tiêu chí khác nhau, sự phân loại cũng tương ướng khác nhau:

1 Theo quy luật khách quan của kinh tế được phản ánh

Căn cứ Cục thống kê Nhà nước ban hành “Thông tư về in phát „Quy định phân loại ba

sản nghiệp lớn‟”(Ngày 14 tháng 5 năm 2003) 国家统计局颁布《关于印发<三大产业划分规定>的通知》(2003年5月14日) , VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc có thể chia thành ba sản nghiệp lớn,

-khoảng 13 lĩnh vực

2 Theo yếu tố của quan hệ pháp luật

Giáo sư Hình Tinh (刑星) cho rằng: VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc có

thể được chia thành 9 loại theo yếu tố của quan hệ pháp luật

3 Theo giai đoạn phát triển kinh tế

Mặc dù ở Trung Quốc đã có Luật kinh tế từ rất lâu, nhưng mãi sau năm 1978, Luật

kinh tế mới được ra đời và phát triển với chức năng chính thức với là: điều chỉnh toàn bộ

quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình vận hành hoạt động kinh tế và các quy phạm pháp luật Những VBQPPL trong lĩnh vực tương ứng được xuất hiện lần lượt vào các giai

đoạn như: Năm 1978 – 1984, Năm 1984 – 1992 và Sau năm 1992

CHƯƠNG 2: ĐẶC TRƯNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC KINH TẾ Ở TRUNG QUỐC TỪ GÓC ĐỘ CẤU TRÚC TỔNG THỂ 2.1 Cấu trúc tổng thể

Cấu trúc của VBQPPL được hiểu là các loại hình thức cụ thể đối với sự tổ chức và

sắp xếp yếu tố cấu thành, tài liệu, nội dung của VBQPPL

2.2 Đặc điểm chung của cấu trúc tổng thể VBQPPL

Do nhu cầu của thực tế và tính chuyên môn, cấu trúc tổng thể của VBQPPL có đặc điểm nổi bật so với các thể loại văn bản khác, chủ yếu được thể hiện tập trung vào những đặc điểm đặc trưng sau đây:

2.2.1 Cấu trúc nội dung

Ở Trung Quốc, quy phạm pháp luật là hành vi tiêu chuẩn cao nhất xã hội, có hiệu lực pháp luật không được nghi ngờ Vì thế, các tầng lớp thống trị từ xưa đến nay đều hết

sức coi trọng sự áp dụng VBQPPL Từ quá trình soạn thảo, sửa chữa đến xác lập cuối cùng, đều phải gọt giũa từng câu từng chữ, cân nhắc nhiều lần

2.2.1.1 Đặc điểm nội dung

VBQPPL mang tính quyền lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và thường có phạm vi ảnh hưởng rộng Vì vậy, nội dung VBQPPL phải đáp ứng được các

yêu cầu có tính mục đích, tính khoa học, tính khả thi và tính quy phạm

2.2.1.2 Phong cách hành chính

VBQPPL mang tính quyền lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền và thường có phạm vi ảnh hưởng rộng Vì vậy, nghiên cứu phong cách hành chính được thể hiện trong VBQPPL có thể xuất phát từ những đặc điểm chủ yếu là đảm bảo tính chính xác, tính nghiêm túc và theo khuôn mẫu nhất định Bên cạnh đó, ngôn ngữ của VBQPPL cũng được thể hiện các đặc tính phong cách hành chính có những yêu cầu cụ thể về cách

sử dụng từ ngữ và xây dựng câu

Suy cho cùng, chính vì các quy phạm pháp luật và quá trình thực hiện mang tính phổ biến và tính ổn định, cho nên các điều khoản được bao gồm trong mọi bộ phận cấu thành của VBQPPL, tương ứng với nó đều là một cách thống nhất và ổn định Cố định hoá các điều khoản, yêu cầu nội dung phải chính xác, minh bạch, xúc tích, chủ đề nổi bật Ví dụ trong nội dung của các VBQPPL thường phải liệt kê các điều kiện, hình thức phương pháp, trường hợp hoặc kết quả có khả năng áp dụng và phát sinh

2.2.2 Liên Kết

2.2.2.1 Khái niệm và phương thức liên kết văn bản

LK là một thuộc tính tất yếu của văn bản với khái niệm biểu hiện những mối quan

hệ, liên hệ cả về hình thức và nội dung giữa các câu trong văn bản Về hình thức, tham gia vào LK văn bản là những từ, cụm từ, câu Về nội dung, tham gia vào LK văn bản là những hành động, sự việc, sự kiện đã, đang, sẽ diễn ra trong thế giới khách quan LK hình thức biểu hiện LK nội dung và LK nội dung được thể hiện thông qua LK hình thức Trong đó, LK nội dung lại được xem xét dưới hai bình diện là: LK chủ đề và LK logic

2.2.2.2 Liên kết trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế Trung Quốc

Tìm hiểu VBQPPL của lĩnh vực kinh tế Trung Quốc cho thấy, có khá nhiều phương

tiện liên kết được sử dụng như: phép lặp từ vựng, lặp ngữ pháp, phép tỉnh lược mạnh, phép nối, phép tuyến tính, phép thế đại từ Song do bị quy định bởi yêu cầu tạo ra tính chất đặc biệt đó là tính chặt chẽ, minh xác… nên một số phương tiên LK được sử dụng

nổi trội hơn hẳn

Phần này chúng tôi khảo sát hai phương tiện LK đặc trưng được sử dụng chủ yếu

trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế Trung Quốc là phép lặp từ vựng, lặp ngữ pháp, phép

thế đại từ với vai trò LK chủ đề của văn bản và phép tuyến tính với vai trò tạo trật tự

logic chặt chẽ về nội dung trong văn bản

2.2.3 Hình thức cấu trúc

Vấn đề về cấu trúc của văn bản có thể đa dạng và phức tạp khác nhau, có nhiều cách nhìn nhận về vấn đề này khác nhau song về cơ bản đều có cái khuôn cứng của

VBQPPL có thể được thể hiện dưới hình thức tương ứng sau:

- Phần mở đầu: Lời nói đầu hoặc Căn cứ ban hành đảm bảo các nội dung

- Phần nội dung: Nội dung chính

- Phần kết: Điều khoản thi hành

Không phải VBQPPL nào cũng yêu cầu phải đảm bảo đầy đủ các phần như mô hình trên Tùy vào văn bản đó thuộc kiểu loại nào thì sẽ có những yếu tố phù hợp cho loại văn bản đó Tuy nhiên, với các phần được thể hiện trong VBQPPL thì đó là việc triển khai

những quy định, quy phạm pháp luật dưới dạng như “chương”, “tiết”, “điều”, “khoản” rất

ngắn gọn, cụ thể, không diễn giải hay giải thích nội dung mà chỉ nêu ra những thông tin

cần

2.3 Cấu trúc thể thức của những kiểu loại VBQPPL chủ yếu trong lĩnh vực kinh tế ở Trung Quốc

Một VBQPPL bao giờ cũng phải tuân theo một số quy định cơ bản tùy theo từng

thể loại cụ thể Hay nói cách khác, mỗi văn bản phải tuân theo một “khuôn mẫu” nhất định nào đó Người ban hành phải đảm bảo sao cho văn bản được ban hành đúng thể thức của nó

Hiện nay, trong hệ thống VBQPPL Trung Quốc có hơn 20 thể loại, nhưng có một

số thể loại văn bản được xuất hiện với tỷ lệ tương đối thấp, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, chúng tôi tập trung khảo sát thể thức cụ thể của 7 loại VBQPPL thường được áp dụng trong lĩnh vực kinh tế qua sự phân tích tiêu đề và nội dung chính, đó phân biệt là: Luật (法), Điều lệ (条例), Biện pháp (办法), Quy định (规定), Tế tắc (细则), Quyết định

3.1 Phong cách ngôn ngữ

Xét trên bình diện ngôn ngữ học, VBQPPL là phương tiện giao tiếp mà ở đó quan

hệ liên nhân giữa các vai giao tiếp là quan hệ mang tính áp đặt, một chiều, quan hệ bất bình đẳng về quyền lực Trong đó, một bên là đại diện cho quyền lực tối cao của cộng đồng - cơ quan nhà nước có thẩm quyền và một bên là các tổ chức, tập thể, cá nhân công nhân bình thường Chức năng liên nhân giữa các vai giao tiếp này được thể hiện trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế qua phong cách ngôn ngữ và phong cách ngôn ngữ VBQPPL luôn phải đảm bảo tính chính xác, ngắn gọn, đơn giản, dễ hiểu, nghiêm túc và trang trọng

Trung Quốc điều tiết các hoạt động kinh tế bằng các VBQPPL, chỉ ra những quyền

lợi cũng như nghĩa vụ của mỗi một thành viên để từ đó mọi người biết mà làm theo

VBQPPL của lĩnh vực kinh tế cũng xây dựng cho các hoạt động kinh tế những quy phạm

cần thiết ấy bằng một loạt các nội dung chi tiết Các phương tiện động từ tình thái và một

số cấu trúc nội tại đặc thù đã góp phần quan trọng trong việc thể hiện ý nghĩa này

3.1.1 Tình thái

Phương tiện tình thái tương đối đa dạng và các kiểu loại ý nghĩa tình thái do chúng biểu hiện cũng thuộc nhiều loại khác nhau Kiểu động từ tình thái chức phận với ba loại ý nghĩa chính là: sự bắt buộc, sự cấm đoán và sự cho phép được sử dụng chủ yếu để tạo lập quyền và nghĩa vụ trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế

Bắt buộc: “phải” (“应当”), “phải” (“须/必须”), “có nghĩa vụ”

(“有义务/有……的义务), “có/chịu trách nhiệm” (有责任/承担……的责任)

Cấm doán: “cấm” (“禁止”), “không được” (“不得”)

Cho phép: “có quyền” (“有权”), “được/có thể” (“可以”)

Để thực hiện chức năng cơ bản của quy phạm pháp luật là điều tiết các quan hệ xã hội, các VBQPPL phải xác lập các quyền và nghĩa vụ cho đối tượng điều tiết Thực chất

đó là việc nói ra những gì phải làm (nghĩa vụ), được làm hoặc có thể làm (quyền), không được làm (cấm đoán) trong các trường hợp cụ thể Áp dụng những phương tiên động từ tình thái mà thể hiện phong cách ngôn ngữ VBQPPL một cách chính xác, ngắn gọn, đơn

giản, dễ hiểu, nghiêm túc và trang trọng có vai trò hết sức quan trọng Việc sử dụng các động từ ngữ vi có ý nghĩa cấm đoán Các câu tồn tại dưới dạng mệnh lệnh, thể hiện tính quyền uy của phía ban hành VBQPPL, và tính bắt buộc phải tuân thủ một cách nghiêm túc của người dân bình thường (hoặc phía đối tác) Đây cũng là tiêu chí nội hàm để đảm bảo tính quyền uy của các quy phạm pháp luật

3.1.2 Một số cấu trúc nội tại đặc thù

Nhìn về góc độ “màu sắc” ngôn ngữ, so với ngôn ngữ văn học có màu sắc sặc sở, thì ngôn ngữ VBQPPL chỉ là màu đen trắng Theo tác phẩm nổi tiếng ngôn ngữ học

“Khái luận tu từ học” -《修辞学发凡》, phong cách ngôn ngữ VBQPPL thuộc về phạm trùm tu từ tiêu cực [50.55] Nó cứ chuyển đạt tư tưởng lập pháp khách quan không chứa đựng những cảm xúc hoặc đánh giá chủ quan cá nhân, cũng không tô điểm bằng thủ pháp

tu từ tích cực, lời văn đơn điệu lạnh lùng, chỉ đòi hỏi sử dụng từ ngữ súc tích và câu chặt

chẽ quy luật để tập trung thể hiện tính trang nghiêm của ngôn ngữ

Với mục đích tích cực, pháp luật đã thiết lập phong cách ngôn ngữ được diễn đạt mang tính nghiêm túc và trang trọng và đặc tính này được thể hiện trong ngôn ngữ VBQPPL của lĩnh vực kinh tế qua ba hình thức cấu trúc là: xử lý (处置), đối cử (对举),

liệt kê (分列项目)

3.2 Từ ngữ

Một trong những đặc điểm nổi bật nhất của ngôn ngữ VBQPPL khác với ngôn ngữ

bình thường chính là từ ngữ của nó mang tính chất đặc biệt Từ ngữ VBQPPL chịu sự ảnh hưởng của hệ thống pháp luật mà cũng hình thành hệ thống riêng tương đối ổn định

Vì vậy, từ ngữ VBQPPL đều có ý nghĩa nhất định về mặt pháp lí do hệ thống này trao cho và thấm thấu trong các thành phần ngôn ngữ liên quan Việc đứng trên địa vị đặc biệt, hình thức văn bản cố định, có hiệu lực mạnh mẽ đã quyết định từ ngữ VBQPPL được duy trì những đặc điểm thuần tuý là độc nhất, nghiêm túc và chuyên ngành Trong

đó, TN chuyên ngành được sử dụng rất nhiều để thoả mãn yêu cầu VBQPPL phải chính xác, chuẩn mực, rõ ràng, dễ hiểu, khách quan, nghiệm túc, trang trọng

3.2.1 Thuật ngữ

3.2.1.1 Khái niệm

Thuật ngữ chuyên ngành được nhận diện là nòng cốt của mọi môn khoa học, đóng vai trò LK bên trong và ngoài Tình trạng tồn tại, từ ngữ và câu liên quan của TN VBQPPL đều phải phụ thuộc vào đặc tính chuyên môn

Ngành luật cũng như các ngành khoa học xã hội khác, trong quá trình xây dựng và phát triển, đã sử dụng thuật ngũ với mục đích diễn tả những khai niệm pháp luật và phản ánh những hiện tượng liên quan, thuộc tính bản chất chỉ trong lĩnh vực pháp luật TN pháp luật đòi hỏi có ngữ nghĩa pháp định, đối tượng áp dụng pháp định hoặc đối tượng chi phối và ngữ cảnh đặc biệt, là từ vựng chủ chót của ngôn ngữ pháp luật mang tính chất tiêu biểu

Tuy nhiên, TN có thể trùng với từ ngữ thông thường xã hội, nhưng khái niệm được diễn

tả thì khác hẳn Nhìn về góc độ phạm vi pháp luật, TN chỉ được sử dụng trong ngữ cảnh

hạn chế Ngược lại, sử dụng từ ngữ khác thay thế TN trong ngữ cảnh pháp luật sẽ làm

cho những đặc điểm nội dung cũng thay đổi theo

Ngoài TN ra, một số từ ngữ chuyên dụng cũng thường xuyên được sử dụng trong VBQPPL Nói chung, từ ngữ chuyên dụng không có thuộc tính chuyên ngành của lĩnh vực riêng, cũng không phải do một lĩnh vực nào đó sáng tạo ra

3.2.1.2 Nguồn gốc

Cũng như phần trên đã giới thiệu, TN pháp luật là đại diện của khái niệm pháp luật hoàn chỉnh Các khái niệm này được hình thành qua thời gian lâu dài và quá trình tích luy lắng đọng, diễn biến, loại bỏ, ngưng tụ Trong VBQPPL, có khuynh hướng sử dụng

nhiều TN thay vì sử dụng các từ mang tính dân dả, khẩu ngữ Sau đây là những miêu tả

cụ thể về 4 nguồn gốc của TN pháp luật: Dùng tiếp TN pháp luật mang tính kế thừa; Sáng tạo TN pháp luật mới; Trích dẫn TN pháp luật nước ngoài; Chuyển đổi từ ngữ thông thường xã hội

3.2.1.3 Đặc trƣng

Sau khảo sát cho thấy, có bốn đặc trưng chủ yếu của TN pháp luật là: đơn nghĩa, chính xác, đối nghĩa, ngắn gọn, súc tích và mang tính dân tộc

3.2.2 Những từ loại đặc trƣng trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế

Theo chức năng ngữ pháp, ngôn ngữ VBQPPL có nội dung và đối tượng diễn tả đặc

biệt, cho nên từ ngữ sử dụng rất quy luật Chúng tôi quy nạp những đặc điểm từ loại mang tính tiêu biểu như: danh từ mang tính chất khái quát và trừu tượng và những phương vị danh từ(方位名词) để biểu thị thời gian hoặc phạm vi không cố định; một số động từ tình thái thể hiện thái độ dứt khoát, chính xác của pháp luật nhà nước và động từ

“是”-“là” đóng vai trògiải thích, phán đoán hoặc hạn chế phạm vi đối với một số khái niệm pháp luật; những phó từ được sử dụng trong VBQPPL nhằm mục đích đảm bảo tính chính xác và nghiêm chỉnh; giới từ xuất hiện trong VBQPPL để dẫn ra đối tượng, lý do, mục đích và phương thức; những từ nối được sử dụng trong VBQPPL phù hợp với logic pháp lý và lời văn súc tích, nghiêm chỉnh, chặt chẽ

3.2.3 Cấu trúc từ ngữ VBQPPL mang tính linh hoạt

Sử dụng ngôn ngữ pháp luật mang tính linh hoạt trong VBQPPL để phù hợp với

những nội dung diễn tả không được tỉ mỉ, khiến cho sự phát triển vào chiều sâu và chiều

rộng của pháp luật Đồng thời, sử dụng ngôn ngữ pháp luật mang tính linh hoạt cũng có

thể đảm bảo tính chính xác, tính nghiêm chỉnh và tính khoa học của ngôn ngữ VBQPPL trong lĩnh vực kinh tế

Có thể nói, phạm vi sự vật và chủng loại hành vi liên quan đến pháp luật không khả năng cũng không tất yếu nêu ra từng cái một trong bộ luật nào đó Vì vậy, sử dụng ngôn ngữ pháp luật linh hoạt để khái quát là phương thức rất có hiệu quả và khả thi Bên cạnh đó, sự vật và hành vi phát sinh trong thời gian tương lai có thể dự tính, nhưng loại hình cụ thể thì hoàn toàn không được nắm chắc; Pháp luật lại chủ yếu quy phạm những

sự vật và hành vi phát sinh trong tương lai, cho nên phải sử dụng ngôn ngữ pháp luật mang tính linh hoạt nhằm mục đích bao quát tất cả nội dung có liên quan Ngôn ngữ pháp luật linh hoạt trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế hiện nay chủ yếu gồm các hình thức

như: Mô hình Chính - Phụ (C - P), Mô hình Chủ - Vị (C - V), Mô hình ghép chuỗi

(Chính - Phụ và Chủ - Vị), Mô hình từ ngữ quen dùng

3.3 Câu

Câu trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế phải phù hợp quy phạm logic, nhất là trong

khi chỉ các khái niệm phải rõ ràng, phán đoán phải chính xác, có thể phản ánh sự vật đúng với quy luật khách quan Bên cạnh đó, sự phù hợp quy phạm mang tính đơn nghĩa cũng rất đáng chú ý, tức là một câu chỉ có thể có một giải thích duy nhất, nếu không thì

sẽ làm cho đọc giả hiểu lầm, thậm chí còn ảnh hưởng tới công việc thực hiện đúng đắn

của pháp luật

Theo hình thức và yêu cầu diễn đạt của lĩnh vực pháp luật, những kiểu câu đặc trưng được sắp xếp và tổ chức trong VBQPPL một cách quy luật, chặt chẽ, đều có một số đặc trưng chung như: chủ đề nổi bật, xưng ho trực tiếp, hạn chế kỹ càng, chỉ hướng rõ ràng

3.3.1 Câu đơn và câu ghép

Xuất phát từ toàn bộ hình thức kết cấu của câu trong tiếng Hán hiện đại, chúng tôi

nhận thấy các kiểu câu rất phong phú về kiểu dạng và phức tạp về cấu trúc, có thể chia thành hai loại là câu đơn và câu ghép Kết cấu câu đơn hơi đơn giản, nó chỉ bao gồm một tầng cấu trúc quan hệ chủ vị hoặc phi chủ vị; Kết cấu câu ghép tương đối phức tạp, nó

bao gồm cấu trúc quan hệ chủ vị hoặc phi chủ vị từ hai tầng trở lên, tức trong nội bộ câu ghép đều là những câu đơn có ý nghĩa liên quan với nhau

3.3.1.1Câu đơn

Theo chức năng và ngữ khí, câu đơn được chia thành: câu trần thuật, câu hỏi, câu

cảm thán, nhưng trong VBQPPL của lĩnh vực kinh tế không bao giờ xuất hiện câu hỏi và câu cảm thán, nói cách khác, chỉ có câu trần thuật được áp dụng trong đó để biểu hiện nghiêm túc, trang trọng và quyền uy tuyệt đối của pháp luật

Đối với ngôn ngữ VBQPPL, để thuyết minh các quy phạm pháp luật một cách chính xác và rõ ràng thì phải sử dụng rất nhiều câu trần thuật Vì vậy, có thể nói rằng, câu trần thuật là loại hình câu quan trọng rất của ngôn ngữ VBQPPL Câu trần thuật bao gồm câu