“Pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự từ thực tiễn áp dụng tại tỉnh Kiên Giang”LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Để giải quyết mâu thuẫn đó, pháp luật về tố tụng dân sự quy định bị đơn có quyền và nghĩa vụ thu thập, giao nộp chứng cứ cho Tòa án và chứng minh cho sự phản bác của mình đối với yêu cầu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công

bố trong bất kỳ công trình nào khác

Trà Vinh, ngày tháng năm 2020

Học viên thực hiện

Huỳnh Thị Thùy linh

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành Luận văn này, trước hết em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến quý Thầy Cô trường Đại học Trà Vinh đã tận tình giảng dạy, không chỉ mang lại cho em những kiến thức cơ bản trong lĩnh vực học tập mà còn cả cách sống, cách làm người khi bước chân ra xã hội

Đặc biệt, em xin cảm ơn sự quan tâm chỉ dẫn tận tình của Thầy Trần Huỳnh Thanh Nghị đã tạo điều kiện giúp em có thể hoàn thành tốt nhất Luận văn này

Ngoài ra, em cũng gửi lời cảm ơn chân thành đến tập thể lớp CH18LDS_KG7_2 Khóa: 7 Đợt 2 - năm 2018 nói riêng và toàn thể các bạn của em đã quan tâm, chia sẻ, động viên trong thời gian em nghiên cứu đề tài

Vì kiến thức và thời gian có hạn, thêm vào đó do kinh nghiệm chưa có nhiều nên Luận văn này không thể tránh khỏi những sai sót, em rất mong nhận được sự đóng góp của quý Thầy Cô, anh chị để Luận văn được tốt hơn

Cuối cùng, em xin kính chúc quý Thầy Cô luôn dồi dào sức khỏe, gặt hái được nhiều thành công trong công tác giảng dạy và nghiên cứu

Em xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục bảng v

Tóm tắt vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 6

4 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU 6

5 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU 6

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 7

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 8

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 9

1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 9

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 9 1.1.1.1 Khái niệm về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 9

1.1.1.2 Đặc điểm nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 10

1.1.2 Ý nghĩa và vai trò nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 12

1.1.2.1 Ý nghĩa của nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 12

1.1.2.2 Vai trò của nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 14

1.1.3 Quy định của pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự qua các thời kỳ tại Việt Nam 17

1.1.3.1 Giai đoạn từ 1945 đến 1989 17

1.1.3.2 Giai đoạn từ 1990 đến 2004 19

1.1.3.3 Giai đoạn từ năm 2004 đến tháng 06 năm 2016 20

1.1.3.4 Giai đoạn từ tháng 07 năm 2016 đến nay 21 1.2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN

1.2.1 Quy định về phương tiện chứng minh 22

1.2.2 Quy định về nội dung chứng minh 23

1.2.3 Quy định về nguyên tắc chứng minh 24

1.2.4 Một số trường hợp không cần phải chứng minh 29

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 32

2.1 THỰC TIỄN THỰC HIỆN NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH KIÊN GIANG 32

2.1.1 Thực trạng thực hiện nghĩa vụ chứng minh của bị đơn ở cấp sơ thẩm tại Tòa án nhân dân trên địa bàn tỉnh Kiên Giang 32

2.1.2 Những vướng mắc, bất cập trong việc thực hiện nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 34

2.1.2.1 Những vướng mắc, bất cập trong việc thực hiện nghĩa vụ chứng minh của bị đơn từ thực tiễn xét xử của Tòa án nhân dân tỉnh Kiên Giang 34

2.1.2.2 Những vướng mắc, bất cập của pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự 37

2.2 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 43

2.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ NGHĨA VỤ CHỨNG MINH CỦA BỊ ĐƠN 49

2.3.1 Tạo điều kiện để bị đơn có thể tự bảo vệ 49

2.3.2 Mở rộng tranh tụng tại phiên tòa 53

2.3.3 Giải quyết vấn đề tài chính 54

KẾT LUẬN 577

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 59

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn ở cấp sơ thẩm tại Tòa án nhân dân trên địa bàn tỉnh Kiên Giang 32

TÓM TẮT

Trong các vụ án dân sự được giải quyết tại Tòa án luôn ẩn chứa những mâu thuẫn giữa các bên đương sự nói chung, bị đơn nói riêng, bên nào cũng mong muốn Tòa án quyết định cho mình đúng Để giải quyết mâu thuẫn đó, pháp luật về tố tụng dân sự quy định bị đơn có quyền và nghĩa vụ thu thập, giao nộp chứng cứ cho Tòa án

và chứng minh cho sự phản bác của mình đối với yêu cầu của nguyên đơn, yêu cầu phản tố của mình là có căn cứ và hợp pháp Như vậy, chứng minh là hoạt động tố tụng

cơ bản trong tố tụng dân sự, mang tính quyết định đến kết quả giải quyết vụ án dân sự, làm cơ sở cho Tòa án giải quyết vụ án dân sự được chính xác và đúng pháp luật Chứng minh trong tố tụng dân sự không chỉ có ý nghĩa đối với Tòa án trong giải quyết

vụ án dân sự mà còn có ý nghĩa đối với bị đơn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động xét xử, các bên đương sự nói chung, bị đơn nói riêng nhận thức pháp luật về quyền, nghĩa vụ chứng minh của mình còn nhiều hạn chế Việc thu thập, cung cấp, giao nộp chứng cứ cho Tòa án của bị đơn còn một số vấn

đề vướng mắc, khó khăn Với mong muốn làm rõ về mặt lý luận và thực tiễn những

vấn đề nêu trên, đề tài “Pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự từ thực tiễn áp dụng tại tỉnh Kiên Giang” được xây dựng ngoài phần mở đầu,

kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính gồm 02 chương:

Chương 1: Lý luận chung và quy định của pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tung dân sự

Chương 2: Thực trạng áp dụng quy định pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của

bị đơn và một số giải pháp hoàn thiện

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Bộ luật tố tụng dân sự được xây dựng bao gồm tổng hợp các quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình giải quyết các vụ án dân sự Quá trình tố tụng kéo dài từ khi Tòa án thụ

lý vụ án dân sự cho đến khi có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật Bất kỳ vụ án dân sự nào cũng chứa đựng những mâu thuẫn nhất định giữa các bên đương sự, có khi những mâu thuẫn này rất phức tạp Để giải quyết các vụ án dân sự này thì mọi vấn đề của vụ án đều phải được làm rõ thông qua quá trình chứng minh và tranh tụng Chính

vì vậy, cần phải có quy định rõ ràng về nghĩa vụ chứng minh của các chủ thể trong hoạt động tố tụng dân sự

Nghĩa vụ chứng minh là một trong những nội dung quan trọng trong tố tụng dân sự; là cơ sở để các bên tham gia trong các vụ án dân sự đưa ra yêu cầu và tiến hành tranh tụng tại Tòa án Nghĩa vụ chứng minh trong tố tụng dân sự được quy định nhằm thỏa mãn nguyên tắc bên nào đưa ra yêu cầu thì bên đó phải chứng minh được yêu cầu của mình đúng, phù hợp với quy định của pháp luật bằng chứng cứ Theo quy định tại Điều 93 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015: “Chứng cứ trong vụ việc dân sự là những gì

có thật được đương sự và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác giao nộp, xuất trình cho Tòa

án trong quá trình tố tụng hoặc do Tòa án thu thập được theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và được Tòa án sử dụng làm căn cứ để xác định các tình tiết khách quan của vụ án cũng như xác định yêu cầu hay sự phản đối của đương sự là có căn cứ

và hợp pháp” Quy định trên phù hợp hơn với thực tiễn tố tụng so với Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 sửa đổi, bổ sung năm 2011 Nhưng, các quy định về giao nộp chứng cứ; giám định chứng cứ; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp tài liệu, chứng cứ

và bảo vệ chứng cứ được áp dụng trong thực tiễn còn có sự bất cập, chưa rõ ràng Thứ nhất, đối với việc giao nộp chứng cứ; tại khoản 1 Điều 96 Bộ luật tố tụng dân sự năm

2015 đã quy định: “Trong quá trình Tòa án giải quyết vụ việc dân sự, đương sự có quyền và nghĩa vụ giao nộp tài liệu, chứng cứ cho Tòa án Trường hợp tài liệu, chứng

cứ đã được giao nộp chưa bảo đảm đủ cơ sở để giải quyết vụ việc thì Thẩm phán yêu cầu đương sự giao nộp bổ sung tài liệu, chứng cứ Nếu đương sự không giao nộp hoặc giao nộp không đầy đủ tài liệu, chứng cứ do Tòa án yêu cầu mà không có lý do chính

đáng thì Tòa án căn cứ vào tài liệu, chứng cứ mà đương sự đã giao nộp và Tòa án đã thu thập theo quy định tại Điều 97 của Bộ luật này để giải quyết vụ việc dân sự” Thiết nghĩ, pháp luật cần quy định rõ những lý do nào được xem là lý do chính đáng hoặc đưa ra những tiêu chí cụ thể, rõ ràng để một lý do được xem là lý do chính đáng trong

trường hợp nêu trên Thứ hai, đối với giám định chứng cứ, cũng chưa quy định rõ bên nào phải chịu chi phí giám định Thứ ba, về yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung

cấp tài liệu, chứng cứ chưa có quy định đủ mạnh để việc cung cấp chứng cứ được thuận lợi, thực tiễn cho thấy, việc yêu cầu cung cấp chứng cứ từ cơ quan, tổ chức, cá nhân còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình giải quyết vụ án

dân sự Thứ tư, về bảo vệ chứng cứ, đó là tính kịp thời của việc áp dụng các biện pháp

bảo vệ chứng cứ

Trong khi đó, nghĩa vụ chứng minh trong tố tụng dân sự được quy định tại Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, cụ thể: Tại Điều 91 quy định: “Đương sự có yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải thu thập, cung cấp, giao nộp cho Tòa án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp…” Đó là những quy định khoa học, phù hợp Có thể nói, nghĩa vụ chứng minh

là nghĩa vụ cơ bản, quan trọng nhất mà các chủ thể cần hoặc buộc phải thực hiện Thông qua việc thực hiện nghĩa vụ này, bị đơn thực hiện tốt nhất việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình và qua đó Tòa án có căn cứ để đưa ra các phán quyết đúng đắn Mục đích của hoạt động tố tụng là chứng minh và bản án, quyết định của Tòa án chính là kết quả cuối cùng của quá trình chứng minh đó

Tuy nhiên, thực tiễn hoạt động xét xử cho thấy nhận thức pháp luật của đương

sự nói chung, bị đơn nói riêng tham gia vụ án dân sự chưa đầy đủ, rõ ràng và việc thực hiện nghĩa vụ chưa đầy đủ hoặc cố tình thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ chứng minh của mình, nhất là việc thu thập chứng cứ để chứng minh của bị đơn khi chứng cứ đó không có sẵn mà ở các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền hoặc bị đơn không đủ điều kiện để thu thập chứng cứ hay việc yêu cầu cung cấp chứng cứ của bị đơn đối với các cơ quan có thẩm quyền hiện nay rất hạn chế và nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong những trường hợp vừa nêu là rất khó khăn Việc chậm, trễ cung cấp chứng cứ của bị đơn cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng tồn đọng

án, làm cho quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn chưa được đảm bảo, hiệu quả thực thi pháp luật chưa cao Với suy nghĩ đó và mong muốn nghiên cứu để làm sáng tỏ, đầy

đủ cả về lý luận và thực tiễn pháp lý về nghĩa vụ, trách nhiệm chứng minh của bị đơn

trong tố tụng dân sự, tác giả chọn đề tài: “Pháp luật về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn trong tố tụng dân sự từ thực tiễn áp dụng tại tỉnh Kiên Giang” để làm Luận văn

thạc sĩ Luật học cho mình

2 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Quá trình nghiên cứu các quy định về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn cho thấy

đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến nghĩa

vụ chứng minh của bị đơn Tuy vậy, mỗi nhà nghiên cứu có một cách tiếp cận khác nhau và các nhà nghiên cứu hầu hết chỉ là các bài viết, các bài tham luận trên các báo, tạp chí chuyên ngành Chính vì lý do trên, các tác giả chỉ tiếp cận nghĩa vụ chứng minh của bị đơn ở một góc độ nhất định, không có nhiều bài viết đem đến cho người đọc cái nhìn toàn diện, chuyên sâu về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn Sau đây là một

số công trình nghiên cứu tiêu biểu, được coi là tương đối đầy đủ, toàn diện liên quan đến đề tài nêu trên mà tác giả thu thập được:

Trước khi Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 được ban hành có một số bài viết, công trình liên quan như sau :

Về việc cung cấp và thu thập chứng cứ trong giai đoạn giải quyết vụ kiện dân

sự theo thủ tục sơ thẩm, Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Minh Hằng, Trường

Đại học Luật Hà Nội năm 2003 Luận văn này giải thích các quy định của pháp luật Việt Nam liên quan đến việc cung cấp và thu thập chứng cứ ở giai đoạn xét xử sơ thẩm Việc giải thích cũng được làm rõ hơn bằng các quy định hướng dẫn thi hành Bộ luật dân sự và bằng các ví dụ thực tế Bên cạnh việc giải thích các quy định pháp luật, Luận văn cũng có những gợi ý về cách thức và cơ sở pháp lý trong việc giải quyết một

số vấn đề đã hoặc có thể phát sinh trong thực tiễn áp dụng pháp luật Do vậy, Luận văn

sẽ là tài liệu nghiên cứu hữu ích đối với đối tượng nghiên cứu khoa học cũng như với những nhà hoạt động thực tiễn về nghĩa vụ chứng minh của bị đơn

Tuy nhiên, do đề tài này được thực hiện trước khi có Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 nên đối tượng nghiên cứu chủ yếu là các quy định của Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm

1994 và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động năm 1996, các quy định này đã hết hiệu lực nên chỉ có mang tính chất tham khảo

Xác định địa vị tố tụng của đương sự và đánh giá chứng cứ trong tố tụng dân

sự, của Nguyễn Thế Giai, đăng trên Tạp chí Dân chủ pháp luật số 9/2000

Sau khi Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 được ban hành, một số bài viết, công trình liên quan như:

Chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự của tác giả Hoàng Ngọc Thịnh, đăng trên Tạp chí Luật học năm 2004 góp ý dự thảo Bộ luật tố tụng dân sự; Chứng cứ và chứng minh - Sự thay đổi nhận thức trong pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam của Tưởng Duy Lượng cho Hội thảo Bộ luật tố tụng dân sự - Những điểm

mới và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn thi hành, do Học viện Tư pháp tổ chức tại

Hà Nội ngày 25/12/2004; Các quy định về chứng minh trong tố tụng dân sự của tác

giả Nguyễn Công Bình, đăng trên Tạp chí Luật học năm 2005 là số Đặc san về Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004…

Thời gian gần đây có, Một số vướng mắc trong quá trình thực hiện Bộ luật tố tụng dân sự - Những kiến nghị hoàn thiện của Tác giả Nguyễn Văn Cường đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân tháng 02/2010; Một số bất cập và vướng mắc của Bộ luật tố tụng dân sự chưa được hướng dẫn thi hành của Tác giả Trần Văn Trung, đăng trên tạp chí Tòa án nhân dân tháng 4/2011; Vai trò chứng minh của đương sự trong tố tụng dân

sự - Vấn đề cơ bản nhất của tố tụng dân sự Việt Nam hiện nay, Công trình dự thi giải thưởng “Sinh viên nghiên cứu khoa học” Đại học Luật Hà Nội năm 2009; Nguyên tắc nghĩa vụ cung cấp chứng cứ và chứng minh trong tố tụng dân sự, Luận văn thạc sĩ luật học của Đinh Quốc Trí, bảo vệ tại Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2012; Phân định ranh giới giữa nghĩa vụ chứng minh và trách nhiệm chứng minh trong tố tụng dân sự của Nguyễn Minh Hằng, đăng trên tạp chí Kiểm sát, số 20 năm 2012; Nguyên tắc trách nhiệm cung cấp chứng cứ của cá nhân, cơ quan, tổ chức trong tố tụng dân sự, Luận văn thạc sĩ luật học của Ngũ Thị Như Hoa, bảo vệ tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2014; Chứng cứ trong tố tụng theo pháp luật Việt Nam, Luận văn thạc

sĩ luật học của Nguyễn Quang Anh, Trường Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015; Thu thập, nghiên cứu và đánh giá chứng cứ trong tố tụng dân sự của Tòa án cấp sơ thẩm, Luận văn thạc sĩ luật học của Nguyễn Kim Lượng, bảo vệ tại Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015; Nghĩa vụ chứng minh trong tố tụng của Ngô Vĩnh Bạch

Dương, đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 7 năm 2015…