CỘNG HÒA INDONESIA GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO NHẰM BẢO VỆ VÀ CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC GIAI ĐOẠN 1991-2015. TT LUẬN ÁN TIẾN SĨ

Với những lý do trên, tác giả lựa chọn vấn đề: "Cộng hòa Indonesia giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc giai đoạn 1991- 2015" làm hướng nghiên cứ

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

TRẦN VĂN AN

CỘNG HÒA INDONESIA GIẢI QUYẾT

XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO NHẰM BẢO VỆ

VÀ CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC

GIAI ĐOẠN 1991-2015

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LSPTCS, CNQT & GPDT

Mã số: 62 22 03 12

HÀ NỘI - 2019

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS,TS THÁI VĂN LONG

2 PGS,TS NGUYỄN HỮU CÁT

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Vào hồi giờ ngày tháng năm 2019

Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia

Và thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xung đột sắc tộc, tôn giáo đang là chủ đề có tính thời sự ở nhiều khu vực, quốc gia trên thế giới, nhất là khi đặt vấn đề này trong mối liên hệ với vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của các quốc gia Từ sau Chiến tranh thế giới lần thứ Hai đến nay, các nước thuộc địa nói chung, Indonesia nói riêng dù ít hay nhiều đều đang phải đối mặt với vấn đề ly khai và những bất ổn an ninh, chính trị có nguồn gốc từ những bất đồng về sắc tộc và tôn giáo Việc giành được độc lập đã khó, song việc giữ được độc lập thực sự, nhất là về chính trị, kinh tế còn khó hơn rất nhiều Để phát triển bền vững, mỗi quốc gia phải giải quyết tốt các mâu thuẫn xã hội, tạo lập môi trường hòa bình, ổn định trong nước, phải giữ cho lòng dân yên, hạn chế đến mức tối đa sự bất bình đẳng, sự chênh lệch về mức sống giữa các cộng đồng dân cư, ngăn ngừa và giải quyết tốt các mâu thuẫn có liên quan đến sắc tộc, tôn giáo giữa các cộng đồng dân cư

Indonesia không chỉ là quốc gia nhiều đảo nhất mà còn là quốc gia

có số người theo đạo Hồi đông nhất thế giới Đất nước của hơn 17000 hòn đảo này là nơi sinh sống của nhiều dân tộc khác nhau Ngoài việc có đa số người dân theo đạo Hồi, thì ở Indonesia còn có nhiều nhóm dân cư theo các tôn giáo và tín ngưỡng khác nhau Kể từ khi Indonesia trở thành quốc gia độc lập (1945), cuộc đấu tranh bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia đã trải qua rất nhiều thử thách, khó khăn liên quan đến việc giải quyết các mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo của các chính phủ Indonesia, nhằm không chỉ duy trì sự toàn vẹn lãnh thổ, thống nhất quốc gia mà còn hướng đến tạo lập một môi trường hòa bình để phát triển bền vững

Sau Chiến tranh Lạnh, nhất là từ khi bước sang thế kỷ XXI đến nay, việc giải quyết xung đột sắc tộc và tôn giáo luôn là sự quan tâm hàng đầu của các chính phủ Indonesia, do nước này vẫn tiếp tục phải đối diện với các vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo cả cũ và mới Nền độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia, một lần nữa lại bị đe dọa trước phong trào

ly khai ở nhiều địa phương của nước này, đặc biệt là ở Aceh

Việt Nam cũng là một quốc gia đa dân tộc, đa tôn giáo như Indonesia Trong những năm đổi mới vừa qua, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm đến việc đoàn kết dân tộc, đoàn kết giữa các cộng

đồng dân cư, cho dù họ thuộc dân tộc thiểu số hay đa số, theo tôn giáo hay tín ngưỡng nào Đoàn kết là nền tảng để tạo lập môi trường hòa bình, phát triển bền vững Trên cơ sở đó, việc tham khảo kinh nghiệm xử lý, giải quyết các vấn đề có liên quan đến sắc tộc, tôn giáo, xung đột sắc tộc và tôn giáo ở Indonesia sẽ cung cấp những bài học rất có giá trị cho các quốc gia trong khu vực trong đó có Việt Nam

Về phương diện khoa học, việc nghiên cứu xung đột sắc tộc, tôn giáo

và quá trình giải quyết các vấn đề trên sẽ giúp trả lời hàng loạt câu hỏi khoa học như: liệu bản thân các tôn giáo, sắc tộc có phải là nguyên nhân tạo nên xung đột sắc tộc, tôn giáo không, hay những xung đột đó là do chúng bị chính trị hóa? Tại sao một quốc gia Hồi giáo ôn hòa như Indonesia lại có đất cho sự phát triển của chủ nghĩa cực đoan Hồi giáo như

đã thấy hiện nay? Đâu là những giải pháp hiệu quả để khắc phục những xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia cũng như ở nhiều nơi khác trên thế giới? Việc trả lời các câu hỏi không chỉ có ý nghĩa về mặt lý luận mà có

cả ý nghĩa thực tiễn cấp bách

Với những lý do trên, tác giả lựa chọn vấn đề: "Cộng hòa Indonesia

giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc giai đoạn 1991- 2015" làm hướng nghiên cứu cho đề tài luận án Tiến sĩ

lịch sử, chuyên ngành Lịch sử phong trào cộng sản, công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Luận án đi sâu phân tích thực trạng giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo của Cộng hòa Indonesia nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc từ năm 1991 đến năm 2015, rút ra ý nghĩa và những kinh nghiệm cho việc giải quyết các vấn đề dân tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm

vụ chủ yếu sau:

Thứ nhất, làm rõ một số khái niệm về xung đột sắc tộc, tôn giáo, về

độc lập dân tộc, bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc của các nước đang phát triển sau Chiến tranh Lạnh

Thứ hai, phân tích các nhân tố tác động đến tình trạng xung đột sắc

tộc, tôn giáo tại Cộng hòa Indonesia từ năm 1991 đến năm 2015

Thứ ba, làm rõ thực trạng xung đột sắc tộc, tôn giáo, đồng thời, phân

tích ý nghĩa của việc giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo đối với nhiệm vụ bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc ở Indonesia từ năm 1991 đến năm 2015

Thứ tư, rút ra những kinh nghiệm cho việc giải quyết các vấn đề dân

tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của các nước Đông Nam Á và Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu tình hình xung đột sắc tộc,

tôn giáo ở Indonesia, những thách thức từ các cuộc xung đột đó đối với độc lập dân tộc, toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia và các nỗ lực giải quyết của chính phủ nước này nhằm giải quyết các vấn đề trên

Xung đột sắc tộc và tôn giáo tại Indonesia đã xuất hiện từ những thế

kỷ trước với phạm vi rộng lớn, phức tạp Trong khuôn khổ luận án tiến sĩ,

đề tài chỉ tập trung nghiên cứu một số điểm xung đột sắc tộc-tôn giáo, ly khai dân tộc điển hình ở Indonesia như: Đông Timor; Aceh; Irian Jaya; Maluku; xung đột giữa người Hoa và người bản địa từ năm 1991 đến năm

2015 Từ đó luận án đi sâu phân tích thực trạng giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo của Cộng hòa Indonesia trong giai đoạn này nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc

Về không gian: toàn bộ lãnh thổ Indonesia bao gồm khu vực trung

tâm và các đảo, quần đảo của nước này

Về thời gian: từ 1991 đến 2015

+ Đề tài lấy mốc năm 1991 vì đây là thời kỳ Trật tự thế giới 2 cực kết thúc, Liên xô tan rã, tình hình chính trị, an ninh khu vực và thế giới có nhiều biến động lớn ảnh hưởng đến công cuộc củng cố độc lập của các quốc gia đang phát triển nói chung và ở Cộng hòa Indonesia nói riêng

+ Mốc năm 2015 là mốc Indonesia có sự chuyển giao quyền lực từ Tổng thống Susilo Bambang Yudhoyono sang Tổng thống Joko Widodo,

là thời điểm có những thay đổi về bối cảnh bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc (trong Cộng đồng ASEAN), năm đó cũng là năm vấn đề xung đột tôn giáo sắc tộc ở Indonesia được giải quyết một cách cơ bản

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở hệ thống các quan điểm và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về Hình thái kinh tế-xã hội; về Nhà nước và giai cấp; về thời đại, vấn đề dân tộc và quyền tự quyết dân tộc…Đồng thời vận dụng những quan điểm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc; những quan điểm đường lối dân tộc, tôn giáo, chính sách đối ngoại của chính phủ Indonesia; các chủ trương chính sách nêu trong cương lĩnh, văn kiện, nghị quyết của Đảng và Nhà nước Việt Nam để tiếp cận, nghiên cứu thực hiện mục tiêu và những nhiệm vụ đặt ra cho luận án

Ngoài ra, tác giả luận án còn nghiên cứu và sử dụng một số quan điểm lý luận của các học giả tư sản và các học giả mang tư tưởng dân tộc chủ nghĩa để phân tích và nghiên cứu về một số vấn đề như: nền dân chủ

tư sản, vai trò của nhà nước pháp quyền tư sản trong việc ban hành các giải pháp nhằm giải quyết các xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc trong nước, củng cố và bảo vệ nền độc lập dân tộc của quốc gia

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Những nguyên lý, phương pháp luận cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử là phương pháp lịch sử và logic, cùng với hệ thống phương pháp luận sử học mác xít là những cơ sở chính

để hình thành phương pháp nghiên cứu luận án

- Phương pháp lịch sử: đề tài nghiên cứu được đặt trong tiến trình lịch sử cụ thể, không gian, thời gian đó là bối cảnh của Indonesia nói riêng; của tình hình thế giới, khu vực từ năm 1991 đến năm 2015; theo giai đoạn phát triển nhất định; phù hợp với logic lịch sử

- Phương pháp phân tích địa - chính trị: luận án được xem xét các vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo cùng ảnh hưởng của nó trước hết dưới góc độ địa - chính trị, trong không gian địa lý tự nhiên và địa lý nhân văn của khu vực, từ đây thấy rõ lợi ích, mục tiêu chính trị, nguyên nhân, biểu hiện… của xung đột sắc tộc, tôn giáo và những tác động của nó tới Indonesia

- Phương pháp lôgic, nghiên cứu tình huống, so sánh hệ thống: Các nghiên cứu sẽ phải từ những diễn biến, những xung đột sắc tộc, tôn giáo đã

và đang xảy ra để phân tích, làm rõ những giải pháp giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo tại Cộng hòa Indonesia nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc, từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc giải quyết các vấn đề dân tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

- Phương pháp phân tích và tổng hợp: được tác giả sử dụng trong xử

lý và đánh giá các nguồn tài liệu, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các chủ đề liên quan đến đề tài

Thêm vào đó, tác giả luận án cũng sử dụng các phương pháp như: sưu tầm tư liệu, hệ thống, phân loại, thống kê, phương pháp phỏng vấn chuyên gia, phương pháp liên ngành lịch sử, quan hệ quốc tế, chính trị quốc tế nhằm hỗ trợ cho các phương pháp nghiên cứu chính

5 Những đóng góp về khoa học của luận án

Một là, luận án đã nghiên cứu một cách hệ thống về nguyên nhân,

thực trạng và tác động của xung đột sắc tộc, tôn giáo đối với độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ của Indonesia trong giai đoạn từ 1991 đến 2015

Hai là, luận án đã làm rõ những nỗ lực của Chính phủ Indonesia

trong quá trình giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo ở nước họ, chỉ ra những thành tựu và hạn chế của các nỗ lực đó

Ba là , tìm ra được những đặc điểm chính của xung đột sắc tộc tôn

giáo ở Indonesia trong so sánh với các cuộc xung đột tương tự ở một vài nước Đông Nam Á khác

Bốn là, góp thêm những cứ liệu từ thực tiễn giải quyết xung đột sắc

tộc, tôn giáo của Cộng hòa Indonesia nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc cho Việt Nam trong hoạch định chính sách dân tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

- Về lý luận: luận án khẳng định xung đột tôn giáo, sắc tộc ở

Indonesia không phải là sự va chạm giữa văn minh Hồi giáo và Thiên chúa giáo Nguồn cội của các cuộc xung đột đó là kết quả sự chính trị hóa tôn giáo của một số thế lực chính trị ở Indonesia nhằm phục vụ cho lợi ích riêng mà thôi

- Về thực tiễn: Qua phân tích thực trạng giải quyết xung đột sắc tộc,

tôn giáo của Cộng hòa Indonesia nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc

giai đoạn 1991-2015, luận án góp phần gợi mở một số vấn đề thực tiễn trong việc hoạch định và triển khai các chính sách dân tộc, tôn giáo cùng chính sách đối ngoại của Việt Nam thông qua hợp tác giải quyết vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo trong bối cảnh những biến đổi của môi trường địa - chính trị khu vực hiện nay

- Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích trong công tác nghiên cứu, giảng dạy môn Lịch sử Phong trào Cộng sản, Công nhân quốc tế và giải phóng dân tộc; môn Quan hệ quốc tế; các môn: lịch sử thế giới hiện đại; lịch sử Đông Nam Á; lịch sử Quan hệ quốc tế…

7 Kết cấu của đề tài:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục chữ viết tắt, tài liệu tham khảo, nội dung đề tài được kết cấu thành 4 chương, 09 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Để thực hiện các nhiệm vụ đặt ra trong nghiên cứu tác giả luận án đã tiếp cận với một khối lượng tài liệu tham khảo lớn của các nhà nghiên cứu Indonesia, các học giả nước ngoài và các nhà khoa học Việt Nam liên quan đến vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo ở đất nước này Nguồn tài liệu đó tập trung nghiên cứu trên nhiều phương diện: địa lý, lịch sử, văn hoá, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội, chiến lược phát triển kinh tế

vĩ mô của Indonesia Nguồn tài liệu đã tiếp cận được là cơ sở và là cứ liệu quan trọng giúp nghiên cứu sinh tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về những vấn đề mà luận án cần tập trung giải quyết

1.1 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI VỀ INDONESIA

Đông Nam Á là khu vực có vị trí chiến lược quan trọng của thế giới nên luôn giành được sự chú ý nghiên cứu của nhiều học giả với những góc

độ tiếp cận đa dạng Indonesia là một nước lớn trong khu vực, có những nét đặc thù về điều kiện tự nhiên, dân cư, nhưng cũng có lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, củng cố độc lập dân tộc, phong cách ứng xử cũng như trình độ phát triển xã hội khá tương đồng so với các quốc gia khác cùng khu vực nên được giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm Về tổng quát có thể

phân các công trình nghiên cứu về Indonesia ở trên thế giới thành các

nhóm sau: Thứ nhất, những công trình nghiên cứu về Indonesia của các học giả quốc tế; Thứ hai, các công trình nghiên cứu của các học giả Indonesia; Thứ ba, các công trình nghiên cứu của các học giả Việt Nam

Thứ tư, các luận văn, luận án về Indonesia

1.2 MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ KẾT QUẢ KHOA HỌC MÀ LUẬN ÁN

SẼ KẾ THỪA TỪ NGHIÊN CỨU CỦA NHỮNG NGƯỜI ĐI TRƯỚC

Các công trình đã tiếp cận ở nhiều góc độ, phân tích, lý giải, những khía cạnh khác nhau về nguyên nhân, thực trạng xung đột sắc tộc, tôn giáo,

ly khai dân tộc ở Indonesia và bước đầu làm sáng tỏ việc quốc gia này xử

lý các xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc cùng những ảnh hưởng của nó đến sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc trong thời gian từ sau Chiến tranh Lạnh đến năm 2015 Đây chính là nguồn tài liệu tham khảo quý để NCS tham khảo, phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án Những kết quả nghiên cứu mà luận án có thể kế thừa từ những công trình trên bao gồm:

Thứ nhất, đã làm rõ các khái niệm về sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân

tộc phân tích những tác động của nó đến tình hình kinh tế, chính trị, xã hội của Indonesia

Thứ hai, đã làm rõ nguyên nhân, diễn biến và một số giải pháp xử lý

các xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc ở Indonesia từ sau Chiến tranh Lạnh

Thứ ba, các công trình nghiên cứu trên bước đầu đã rút ra một số

kinh nghiệm mang tính phổ quát về xử lý xung đột, ly khai dân tộc ở Indonesia

1.3 NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU HOẶC LÀM SÂU SẮC HƠN

Trên cơ sở tiếp thu những kết quả nghiên cứu của các công trình nghiên cứu trước, luận án sẽ tập trung giải quyết và làm sáng tỏ một số vấn

đề sau:

Một là, một số khái niệm xung quanh vấn đề giải quyết xung đột sắc

tộc, tôn giáo nhằm củng cố độc lập dân tộc của các nước đa dân tộc, đa tôn giáo trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay

Hai là, những nhân tố nào tác động đến xung đột sắc tộc, tôn giáo và

việc giải quyết nó nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc ở Cộng hòa Indonesia giai đoạn 1991-2015

Ba là, ý nghĩa và những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn giải quyết

xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc ở Indonesia đối với các quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam

Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu của luận án, do những điều kiện chủ quan và khách quan, tác giả tự nhận thấy có những vấn đề nêu

ra mới chỉ giải quyết được một phần hoặc có những vẫn đề nghiên cứu chưa sâu Tác giả sẽ tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện trong thời gian tiếp theo

Tiểu kết chương 1

Tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan cho thấy, các công trình nghiên cứu rất đa dạng cả về nội dung, hình thức và cách tiếp cận Các công trình đã tiếp cận ở nhiều góc độ, phân tích, lý giải, những khía cạnh khác nhau về nguyên nhân, thực trạng xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc ở Indonesia và bước đầu làm sáng tỏ việc quốc gia này xử lý các xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc cùng những ảnh hưởng của nó đến sự nghiệp củng cố độc lập dân tộc trong thời gian từ sau Chiến tranh Lạnh đến năm 2015 Luận án tiếp thu, kế thừa kết quả của các công trình trước, vận dụng và phát triển trong nghiên cứu, phục vụ cho việc làm rõ các vấn đề theo chủ đề của đề tài luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu, theo mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu, cho thấy còn thiếu hụt trên nhiều vấn đề mà luận án phải tiếp tục giải quyết Đó là: thống nhất một số khái niệm liên quan đến nội dung luận án; những nhân tố nào tác động đến xung đột sắc tộc, tôn giáo và việc giải quyết nó nhằm bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc ở Cộng hòa Indonesia giai đoạn 1991-2015; ý nghĩa và những kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo, ly khai dân tộc ở Indonesia đối với các quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam

Chương 2 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XUNG ĐỘT SẮC TỘC , TÔN GIÁO TRONG CÔNG CUỘC BẢO VỆ, CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CỘNG HÒA INDONESIA GIAI ĐOẠN 1991-2015

2.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO

VÀ BẢO VỆ, CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC THÔNG QUA GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO

2.1.1 Một số vấn đề lý luận về xung đột sắc tộc, tôn giáo và ảnh hưởng của nó đến độc lập dân tộc

* Khái niệm về “dân tộc”, “tộc người”

- Dân tộc là một cộng đồng chính trị - xã hội, thiết lập trên một lãnh thổ nhất định, bao gồm một hay nhiều tộc người, được quản lý, chỉ đạo bởi một nhà nước chung, thống nhất

- Tộc người (sắc tộc) là khái niệm xã hội phức hợp, có thể hiểu theo nghĩa hẹp và theo nghĩa rộng Theo nghĩa hẹp, tộc người là khái niệm dùng để chỉ những tập hợp người khá thuần nhất, sống cạnh nhau và có chung các đặc điểm về văn hoá mà trong đó yếu tố biểu hiện rõ nhất là việc sử dụng một ngôn ngữ Theo nghĩa rộng, tộc người được hiểu là một cộng đồng người liên kết với nhau bởi một phức hợp các tính chất chung

về các mặt nhân chủng, ngôn ngữ, chính trị,… Sự kết hợp các tính chất đó tạo thành một hệ thống riêng, một cấu trúc mang tính văn hoá chủ yếu - một nền văn hoá cộng đồng riêng biệt

* Khái niệm “xung đột sắc tộc”; “Tôn giáo”; “xung đột tôn giáo”

- Xung đột sắc tộc là xung đột giữa các dân tộc khác nhau (có khi cùng một quốc gia, cùng một tôn giáo ) xuất phát từ yêu cầu giải quyết các mâu thuẫn, bất đồng giữa các dân tộc với nhau

- Tôn giáo là niềm tin của con người tồn tại với hệ thống quan niệm và hoạt động bao gồm đối tượng tôn thờ, giáo lý, giáo luật, lễ nghi và tổ chức

- Xung đột tôn giáo là sự va chạm, tranh chấp, đụng độ về giá trị tôn giáo giữa các cộng đồng tôn giáo

* Khái niệm “ly khai dân tộc”

- Ly khai dân tộc là thuật ngữ chỉ việc bên trong một quốc gia độc lập

có chủ quyền, có lãnh thổ toàn vẹn, do mâu thuẫn về vấn đề dân tộc, dưới

tác động của các nhân tố bên trong, bên ngoài, một số thế lực trong các dân tộc phi chủ thể hoặc các dân tộc thiểu số đưa ra các yêu sách chính trị, tiến hành hoạt động bạo lực, thậm chí thực hiện các hành động chống đối quân sự để đòi thành lập nhà nước độc lập hay tự trị

* Quan niệm về tác động từ xung đột sắc tộc, tôn giáo đến củng cố độc lập dân tộc của quốc gia đang phát triển trong hội nhập quốc tế

Tác động từ xung đột sắc tộc, tôn giáo đến củng cố độc lập dân tộc của quốc gia đang phát triển trong hội nhập quốc tế luôn gây ảnh hưởng tiêu cực đến độc lập dân tộc của quốc gia đang phát triển và quá trình củng cố độc lập dân tộc của họ trong hội nhập quốc tế Sự tác động này phụ thuộc vào nhiều yếu tố: mức độ, tính chất của những xung đột sắc tộc, tôn giáo; việc giải quyết những xung đột sắc tộc, tôn giáo của chính phủ; sự lợi dụng

và tác động của các thế lực bên ngoài

2.1.2 Quan niệm về bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc thông qua giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo của các nước đang phát triển

Bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc thông qua giải quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo của các nước đang phát triển là thực hiện tổng thể các giải pháp nhằm giải quyết đúng đắn vấn đề xung đột sắc tộc, tôn giáo, tạo điều kiện và sức mạnh để bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc; không để xung đột sắc tộc, tôn giáo làm phương hại đến độc lập dân tộc, đưa đất nước tiếp tục phát triển

2.2 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO Ở INĐONESIA GIAI ĐOẠN 1991-2015

2.2.1 Những nhân tố khách quan

Một là, đặc điểm tự nhiên, vị thế địa chiến lược của Cộng hòa Indonesia Hai là, bối cảnh quốc tế và khu vực

Tác động tích cực là, tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho việc giải

quyết xung đột sắc tộc, tôn giáo để giữ ổn định chính trị, củng cố độc lập

dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước của Indonesia Tác động tiêu cực

là, tạo ra những khó khăn mới cho sự phát triển kinh tế, xuất hiện của

những đối thủ cạnh tranh lớn về vốn đầu tư nước ngoài và thị trường tiêu

thụ hàng hoá (Trung Quốc) Ngoài ra, còn tạo nguy cơ xói mòn văn hóa

truyền thống và bản sắc dân tộc

2.2.2 Những nhân tố chủ quan

Thứ nhất, đặc điểm chính trị, văn hóa xã hội, tôn giáo của Cộng hòa

Indonesia Thứ hai, tình hình trong nước Cộng hòa Indonesia sau Chiến tranh Lạnh Thứ ba, chính sách dân tộc, tôn giáo của chính phủ Indonesia

Tiểu kết chương 2

Ở thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh, các cuộc xung đột tôn giáo, sắc tộc vẫn tiếp tục diễn ra ở Indonesia, đe dọa tới độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia này

Để có thể hiểu được vấn đề xung đột tôn giáo, sắc tộc nói chung, xung đột tôn giáo, sắc tộc ở Indonesia nói riêng, phần đầu của chương đề cập tới một số khái niệm cơ bản bao gồm các khái niệm về dân tộc, tộc người, tôn giáo, xung đột tôn giáo, xung đột sắc tộc và giải quyết các xung đột trên nhìn từ yêu cầu của sự bảo vệ và củng cố độc lập trong bối cảnh hội nhập quốc tế Những khái niệm này tạo thành khung phân tích và sẽ được sử dụng trong suốt quá trình tiếp cận và giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Phần còn lại của chương đề cập tới các nhân tố cả khách quan và chủ quan dẫn tới sự bùng phát xung đột tôn giáo, sắc tộc ở Indonesia trong gần 3 thập niên của thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh

Về phương diện khách quan: Đó là những biến đổi trong môi trường chính trị, kinh tế và văn hóa trên thế giới và trong khu vực ở thời kỳ sau Chiến tranh lạnh; là vị trí địa lý, địa - chiến lược cố hữu của Indonesia

Về chủ quan, các đặc điểm chính trị, văn hóa và tôn giáo của Indonesia là những nhân tố quan trọng tác động tới các xung đột sắc tộc,

và tôn giáo ở nước này trong thời kỳ sau Chiến tranh Lạnh Những hệ lụy

từ sự cai trị độc tài, chủ nghĩa tư bản thân hữu và sự phân phối không công bằng các lợi ích phát triển giữa các vùng, miền, các cộng đồng dân tộc đã tạo cơ hội cho sự gia tăng xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia từ năm

1991 tới nay

Chương 3 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO NHẰM BẢO VỆ VÀ CỦNG CỐ ĐỘC LẬP DÂN TỘC CỦA CỘNG

HÒA INDONESIA GIAI ĐOẠN 1991-2015

3.1 TÌNH HÌNH XUNG ĐỘT SẮC TỘC, TÔN GIÁO Ở INDONESIA TRONG GIAI ĐOẠN 1991-2015

3.1.1 Bức tranh chung về xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia từ sau 1991

Sau khi giành được độc lập, đất nước Indonesia đứng trước nhiều vấn

đề gay gắt về mâu thuẫn, xung đột dân tộc, sắc tộc, tôn giáo, điển hình là xung đột tại Đông Timor, Aceh, Irian Jaya, Maluku, xung đột giữa người Hoa và người bản địa… Các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo ở Indonesia rất đa dạng và được thúc đẩy bởi những động cơ khác nhau Cuộc xung đột

ở Tây Kalimantan vốn đã đôi chút im ắng, một lần nữa, đã bùng nổ vào năm 1999 với hàng trăm người bị giết Trước đó vào năm 1997, đã xảy ra

sự giết chóc trên phạm vi lớn và chủ yếu là giữa Dayaks và người Mã lai bản xứ chống lại nhóm di cư Madurese Hiện tượng người bản địa chống lại người di cư là khá phổ biến trong các cuộc xung đột cộng đồng ở Indonesia Trong khi đó, cuộc xung đột đang diễn ra ở Poso trên đảo Sulawesi làm chết 300 người lại là cuộc chiến giữa người Hồi giáo và người Thiên chúa giáo

Những cuộc xung đột dân tộc, tôn giáo diễn ra trong giai đoạn từ năm

1991 đến năm 2015 đã tạo cơ hội cho sự phát triển của tư tưởng ly khai đòi thành lập nhà nước riêng làm ảnh hưởng tiêu cực đến sự thống nhất quốc gia dân tộc của Indonesia Các phong trào ly khai bùng phát trên các đảo như Aceh, Đông Timor, Kalimantan, Irian Jaya, Maluku và tồn tại dai dẳng đã gây ra nhiều khó khăn cho Chính phủ Indonesia trong việc ổn định tình hình và thống nhất đất nước Nhận thức được nguy cơ đó, chính phủ Indonesia đã rất nỗ lực để có thể dập tắt các cuộc xung đột trên Tuy nhiên, kết quả thu được không như mong đợi

3.1.2 Một số cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo điển hình

Xung đột dân tộc ở Indonesia xảy ra ở nhiều nơi như Aceh, Papua, Maluku, Kalimantan Nhưng xung đột dân tộc mang tính chất li khai dân tộc rõ ràng nhất là ở Đông Timor, Tây Papua và Aceh