“Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam”LUẬN VĂN THẠC SỸ

Cũng từ nhận thức chưa thật đầy đủ và sâu sắc những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật tố tụng hình sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự mà một số Thẩm phán và Hội thẩm nhâ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi

Các nội dung và trích dẫn trong luận văn này bảo đảm độ tin cậy và chính xác Những tham khảo trong luận văn này đều được trích dẫn đầy đủ Mọi sao chép không hợp lệ, vi phạm quy định viết luận văn tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm

Trà Vinh, ngày … tháng … năm 2020

Học viên

Trịnh Út Mười

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tôi đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp Cao học chuyên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự với đề tài “Chuẩn bị xét

xử sơ thẩm vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam” Trước hết tôi xin trân thành cảm ơn quý thầy, cô đã tận tình giảng dạy tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến TS Võ Thị Kim Oanh, người đã dành nhiều thời gian và tâm huyết để tận tình hướng dẫn, chỉ bảo cho tôi trong suốt quá trình tôi thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục bảng vi

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 2

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

3.1 Mục đích nghiên cứu 4

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 5

4.1 Đối tượng nghiên cứu 5

4.2 Phạm vi nghiên cứu 5

5 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5

5.1 Phương pháp luận 5

5.2 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN 6

6.1 Ý nghĩa lý luận của Luận văn 6

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của Luận văn 6

7 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 6

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 7

1.1 KHÁI NIỆM .7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 7 1.1.2 Chủ thể chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 12

1.1.3 Thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 14

1.1.4 Nội dung (nhiệm vụ) của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự 16

1.2 KINH NGHIỆM LẬP PHÁP TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN TRƯỚC KHI BAN HÀNH BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 18

1.2.1 Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi ban hành bộ luật tố tụng hình sự năm 1988 18

1.2.2 Giai đoạn từ năm 1988 đến trước khi ban hành bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 21

1.2.3 Giai đoạn từ năm 2003 đến trước khi ban hành bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 22

CHƯƠNG 2 QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TÓ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM NĂM 2015 VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG 25

2.1 QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 25

2.1.1 Quy định về nhận hồ sơ vụ án, bản cáo trạng và thụ lý vụ án 25

2.1.2 Quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử 26

2.1.3 Quy định về áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế 31

2.1.4 Quy định về giải quyết yêu cầu, đề nghị trước khi mở phiên tòa 32

2.1.5 Quy định về trả hồ sơ để điều tra bổ sung 32

2.1.6 Quy định về tạm đình chỉ vụ án 34

2.1.7 Quy định về đình chỉ vụ án 35

2.1.8 Quy định về phục hồi vụ án 35

2.1.9 Quy định về việc giao, gửi quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm 36

2.2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 37

2.2.1 Thực tiễn áp dụng quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử tại Tòa án nhân dân hai cấp các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng 39

2.2.2 Thực tiễn áp dụng quy định về nghiên cứu hồ sơ vụ án hình sự tại Tòa án nhân dân hai cấp các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng 43

2.2.3 Thực tiễn thực hiện quy định về áp dụng, thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn tại Tòa án nhân dân hai cấp các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng 44

2.2.4 Thực tiễn áp dụng quy định về các quyết định tố tụng của Tòa án trong quá trình chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại Tòa án nhân dân hai cấp các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng 46

2.2.5 Nguyên nhân những hạn chế, vi phạm trong chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự tại Tòa án nhân dân hai cấp các tỉnh Bạc Liêu, Cà Mau, Sóc Trăng 48

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 54

3.1 NHU CẦU NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 54

3.2 CÁC GIẢI PHÁP CỤ THỂ 56

3.2.1 Giải pháp pháp luật 56

3.2.2 Giải pháp khác 57

KẾT LUẬN 63

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 64

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Thống kê các loại thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm của một vụ án hình sự thông thường 27 Bảng 2.2 Thống kê các loại thời hạn chuẩn bị xét xử của một vụ án hình sự phức tạp 27 Bảng 2.3 Thống kê các loại thời hạn chuẩn bị xét xử của một vụ án hình sự được Tòa

án nhận lại sau khi trả lại cho Viện kiểm sát để điều tra bổ sung 28 Bảng 2.4 Thống kê kết quả xét xử sơ thẩm từ năm 2015 đến năm 2019 tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bạc Liêu 37 Bảng 2.5 Thống kê kết quả xét xử sơ thẩm từ năm 2015 đến năm 2019 tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Cà Mau 37 Bảng 2.6 Thống kê kết quả xét xử sơ thẩm từ năm 2015 đến năm 2019 tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Sóc Trăng 38

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Thực hiện Nghị quyết của Đảng và Nhà nước về xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do dân và vì nhân dân, đảm bảo quyền con người và quyền công dân được quy định trong Hiến Pháp năm 2013 “ Tòa

án nhân dân là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp ’’ Theo tinh thần cải cách tư pháp được quy định tại Nghị Quyết

số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ chính trị thì phán quyết của Tòa án chủ yếu dựa vào kết quả thẩm vấn công khai tại phiên tòa trên cơ sở nghiên cứu các tài liệu, kết quả thu thập chứng cứ có trong hồ sơ vụ án để quyết định Việc chuẩn bị xét xử, nhất

là nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án là yếu tố quan trọng để Thẩm phán chủ tọa phiên tòa và Hội thẩm tham gia Hội đồng xét xử nắm vững được nội dung vụ án; chủ tọa phiên tòa chủ động và vững tin trong điều hành phiên tòa, góp phần nâng cao chất lượng tranh tụng tại phiên tòa Chính vì vậy, chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự giữ vai trò quan trọng trong xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, trong bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người của người bị buộc tội trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, trong đó có cả sự nhận thức chưa thật đầy đủ

và sâu sắc về những vấn đề lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, nên mặc

dù đã khắc phục được khá nhiều điểm hạn chế, bất cập của BLTTHS năm 2003, nhưng các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015 về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự vẫn còn những điểm hạn chế, bất cập làm ảnh hưởng đến chất lượng chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Cũng từ nhận thức chưa thật đầy đủ và sâu sắc những vấn đề lý luận và quy định của pháp luật tố tụng hình sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ

án hình sự mà một số Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân của Tòa án nhân dân khi chuẩn bị xét xử nghiên cứu không kỹ hồ sơ vụ án, còn lúng túng trong đánh giá tài liệu, chứng cứ, chưa dự báo được hệ quả của các quyết định được đưa ra khi chuẩn bị xét xử Tình trạng trên đã ảnh hưởng không tốt đến chất lượng chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Để khắc phục tình trạng nói trên, cần có những công trình nghiên cứu về lý luận về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, nghiên cứu các quy định của pháp luật tố tụng hình sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, đánh giá một cách khách quan thực tiễn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự gắn với địa bàn nhất định

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả đã chọn và nghiên cứu đề tài: “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự như đã nhấn mạnh ở phần trên có vai trò

và ý nghĩa rất quan trọng trong việc đảm bảo các quyền tự do, dân chủ của công dân, đồng thời đảm bảo nguyên tắc tranh tụng tại phiên tòa Bởi tầm quan trọng của mình

mà vấn đề về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự đã được giới khoa học tố tụng hình sự nước ta quan tâm nghiên cứu Vì vậy, cho đến nay đã có khá nhiều công trình khoa học nghiên cứu chuẩn bị xét xử vụ án hình sự đã được công bố Trong số đó, trước hết phải kể đến các công trình nghiên cứu mang tính chất đại cương như: “Bình luận khoa học Bộ luật tố tụng hình sự” do GS TS Võ Khánh Vinh chủ biên (2011), Giáo trình “Luật tố tụng Hình sự Việt Nam” do tác giả Nguyễn Ngọc Chí chủ biên (2001) và được tái bản có sửa đổi, bổ sung do tác giả Hoàng Thị Minh Sơn chủ biên năm 2008, Tài liệu “Kỹ năng xét xử các vụ án hình sự” do tác giả Phạm Minh Tuyên biên soạn (2018), Giáo trình “Kỹ năng giải quyết vụ án hình sự” của Học viện Tư pháp (2011), Giáo trình “Luật tố tụng hình sự Việt Nam của Học viện Tư pháp (2011), Giáo trình “Xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Võ Thị Kim Oanh (2011), Giáo trình “Luật tố tụng hình sự Việt Nam” của trường Đại học Luật Hà Nội (2015); các công trình nghiên cứu chuyên sâu như Đề tài nghiên cứu cấp Bộ “Những vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách của tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Vũ Đức Khiển (1996) đã cung cấp cơ sở lý luận cũng như đánh giá thực trạng của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam Đề tài nghiên cứu cũng đã đưa ra một số lý luận và thực tiễn liên quan đến thời hạn trong tố tụng hình sự; Các đề tài khoa học khác như: “Một số vấn đề về quyết định tạm giam và thời hạn tạm giam trong trường hợp Hội đồng xét xử yêu cầu điều tra bổ sung tại phiên tòa” của tác giả Hoàng Đạt Nam (2017), “Những nguyên tắc cơ bản của Tố tụng hình sự Việt Nam và yêu cầu của việc sửa đổi toàn diện

Bộ luật tố tụng hình sự” của tác giả Trần Thế Vượng (1999), “Những nguyên tắc cơ bản của Luật Tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Hoàng Thị Sơn và Bùi Kiên Điện (1999), “Các nguyên tắc của tố tụng hình sự trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền” của tác giả Nguyễn Cảnh Hợp (2001) đã đề cập đến các nguyên tắc cần thiết trong việc xây dựng, triển khai thực hiện tố tụng hình sự, mà trong đó việc đảm bảo

thời hạn trong tố tụng hình sự được xem là một trong những nguyên tắc cơ bản trong pháp luật tố tụng hình sự, “Mô hình lý luận Bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Phạm Hồng Hải (2003) Trong số những công trình nghiên cứu mà tác giả luận văn này tham khảo để thực hiện đề tài có cả các luận văn thạc sĩ luật học, chẳng hạn như

Đề tài luận văn thạc sĩ luật học “Giai đoạn xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự Việt Nam” của tác giả Vũ Thị Thủy Tiên (2001) Trong luận văn này tác giả của nó đã nghiên cứu hệ thống cơ sở lý luận về giai đoạn xét xử sơ thẩm trong tố tụng hình sự với những vấn đề cơ bản của giai đoạn xét xử sơ thẩm trong suốt quá trình từ khi hồ sơ

vụ án được chuyển giao cho Tòa án, cho đến khi kết thúc phiên tòa ra bản án sơ thẩm hình sự Luận văn cũng đã đề cập đến những quy định về thời hạn chuẩn bị xét xử và thời hạn tạm giam để chuẩn bị xét xử Luận văn thạc sĩ luật học “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự - Lý luận và thực tiễn” của tác giả Huỳnh Anh Kiệt đã nghiên cứu

cơ sở lý luận cũng như chỉ ra những tồn tại, vướng mắc trong trong việc thực hiện các quy định pháp luật tố tụng hình sự về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, trong đó tác giả cũng đã đưa ra một số các nhận định về thời hạn chuẩn bị xét xử Luận văn thạc

sĩ “Thời hạn trong điều tra, truy tố, xét xử sơ thấm vụ án hình sự” của tác giả Nguyễn Bảo An (2012) đã cung cấp cơ sở lý luận cũng như đánh giá thực trạng triển khai, thực hiện các quy định của pháp luật về thời hạn trong điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm, cũng như thời hạn gia hạn để chuẩn bị xét xử, thời hạn hoãn phiên tòa Đồng thời, tác giả cũng đã đưa ra một số các đề xuất, kiến nghị nhằm đảm bảo và nâng cao chất lượng trong việc áp dụng thời hạn trong điều tra, truy tố, xét xử sơ thẩm Luận văn thạc sĩ luật học “Xét xử sơ thẩm theo luật tố tụng hình sự Việt Nam (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Đăk.Lăk)” của Nguyễn Sỹ Thành (2015) đã đưa ra cơ sở lý luận cũng như thực tiễn thi hành xét xử sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam tại Đăk Lăk Tác giả đề xuất một số các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự cũng như nâng cao chất lượng thực hiện pháp luật tố tụng hình sự Luận văn thạc sĩ luật học “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Đà Nẵng” của Cao Văn Hiếu (2014) đã đưa ra cơ sở

lý luận cũng như thực tiễn thi hành xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam tại Thành phố Đà Nẵng Tác giả đề xuất một số các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự cũng như nâng cao chất lượng thực hiện pháp luật tố tụng hình sự Đề tài thạc sĩ “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự theo

luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Ninh Thuận” của Đỗ Thị Hòa (2016) đã đưa ra cơ sở lý luận cũng như thực tiễn thi hành xét xử sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam tại tỉnh Ninh Thuận Tác giả đề xuất một số các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự cũng như nâng cao chất lượng thực hiện pháp luật tố tụng hình sự Trên cơ sở kết quả các nghiên cứu, khảo sát nêu trên, có thể thấy, ở nước ta đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về pháp luật tố tụng hình sự, các giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập chuyên sâu và cụ thể về chuẩn bị xét xử sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự nói chung Để có góc nhìn khái quát, hệ thống và chi tiết về lý luận chuẩn bị xét xử sơ thẩm trong pháp luật tố tụng hình sựViệt Nam, nhất là đi sâu nghiên cứu, phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật, từ

đó đưa ra một số các kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nói chung Vì vậy việc chọn đề tài “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam” là đòi hỏi cấp thiết mang giá trị lý luận

và thực tiễn

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ việc phân tích nhũng vấn đề lý luận, các quy định của pháp luật và thực tiễn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự Luận văn đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ở nước ta

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên đây, Luận văn tập trung:

- Phân tích những vấn đề lý luận và lịch sử hình thành, phát triển quy định pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự

- Phân tích, đánh giá thực tiễn quy định của pháp luật về chuẩn bị xét xử sơ thẩm và thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng hình sự trong chuẩn bị xét xử sơ thẩm ở một số tỉnh như Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau

- Đề xuất một số kiến nghị và đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự ở nước ta