Giá Trị Nghệ Thuật của Tranh Dân gian Đông Hồ

Đ TÀI Ề : GIÁ TR NGH THU T DÒNG TRANH DÂN GIAN ĐÔNG H Ị Ệ Ậ Ồ

M C L Ụ Ụ

C

M Đ U Ở Ầ 1

1.Lý do ch n đ tàiọ ề 1

2 Các công trình nghiên c u liên quan đ n đ tài :ứ ế ề 1

3 M c đích và nhi m v nghiên c u đ tàiụ ệ ụ ứ ề 3

3.1 M c đíchụ 3

3.2 Nhi m vệ ụ 3

4.Đ i t ng nghiên c u và khách th nghiên c uố ượ ứ ể ứ 4

4.1 Đ i t ng nghiên c uố ượ ứ 4

4.2 Khách th nghiên c uể ứ 4

5 Ph m vi nghiên c u đ tàiạ ứ ề 4

6.Ph ng pháp nghiên c u đ tàiươ ứ ề 4

7 B c c đ tàiố ụ ề 4

CH ƯƠ NG 1 M T S V N Đ LÍ LU N V GIÁ TR NGH THU T TRONG Ộ Ố Ấ Ề Ậ Ề Ị Ệ Ậ DÒNG TRANH ĐÔNG H THU N THÀNH-B C NINH Ồ Ở Ậ Ắ 5

1.1 M t s khái ni mộ ố ệ 5

1.1.1 Khái ni m ngh thu tệ ệ ậ 5

1.1.2 Khái ni m giá tr ngh thu tệ ị ệ ậ 5

1.2 Gi i thi u v dòng tranh Đông Hớ ệ ề ồ 7

1.2.1 Ngu n g c hình thànhồ ố 7

1.2.2 Các giai đo n phát tri nạ ể 9

1.2.3 Th lo iể ạ 10

1.2.4 Đ c đi m trong dòng tranh Đông Hặ ể ồ 10

CH ƯƠ NG 2:TRANH DÂN GIAN ĐÔNG H - GIÁ TR NGH THU T X A VÀ NAY Ồ Ị Ệ Ậ Ư

20

2.1 Giá tr ngh thu t dòng tranh dân gian Đông H thu s khaiị ệ ậ ồ ở ơ 20

2.1.1 V ch t li u:ề ấ ệ 20

2.1.2 Kĩ thu t vẽ tranh thu s khai:ậ ở ơ 21

2.1.3 Các hình th c bi u đ t:ứ ể ạ 23

2.2 Giá tr ngh thu t dòng tranh Đông H hi n nayị ệ ậ ồ ệ 25

2.2.1 Ch t li u làm tranhấ ệ 26

2.2.2 Kĩ thu t vẽ tranhậ 27

2.2.3 Các hình th c bi u đ tứ ể ạ 28

CH ƯƠ NG 3: GI I PHÁP GI GÌN GIÁ TR NGH THU T C A DÒNG TRANH Ả Ữ Ị Ệ Ậ Ủ ĐÔNG HỒ 32

K T LU N Ế Ậ 33

DANH M C TÀI LI U THAM KH O Ụ Ệ Ả 34

PH L C Ụ Ụ 35

M Đ U Ở Ầ

1 Lý do ch n đ tài ọ ề

Trang Đông H là dòng tranh ch có Vi t Nam Tranh Đông H cũng làồ ỉ ở ệ ồdòng tranh có t lâu đ i Vi t Nam (th k XVII) Dòng tranh Đông H tr i quaừ ờ ở ệ ế ỷ ồ ả

r t nhi u thăng tr m trong quá trình phát tri n nh ng năm 1945 tranh Đôngấ ề ầ ể ở ư

H r t đ c nh ng ng i “ch i tranh” yêu thích và a chu ng Có th i gianồ ấ ượ ữ ườ ơ ư ộ ờtrang Đông H là m t th không th thi u trong ngôi nhà c a ng i Vi t Khi t tồ ộ ứ ể ế ủ ườ ệ ế

đ n xuân v V i giá thành r , th i gian làm ra m t b c tranh ng n và giá trế ề ớ ẻ ờ ộ ứ ắ ịngh thu t trong m i b c tranh Nên tranh Đông H đã đ c m i ng i yêuệ ậ ỗ ứ ồ ượ ọ ườthích l a ch n Nh ng tr i qua nh ng thăng tr m c a th i gian ngày nay dòngự ọ ư ả ữ ầ ủ ờtranh Đông H đang b mai m t và r i d n vào quyên lãng Ngày nay, đ c bi t làồ ị ộ ơ ầ ặ ệ

gi i tr d n không còn tìm h u h c h i v dòng tranh này n a Khi n cho m tớ ẻ ầ ể ọ ỏ ề ữ ế ộnét đ p c a dân t c đang d n b r i vào lãng quyên.ẹ ủ ộ ầ ị ơ

Chính vì v y nhóm em đã th o lu n làm v đ tài giá tr ngh thu t dòngậ ả ậ ề ề ị ệ ậtranh Đông H Đ qua đ tài này làm n i b t lên giá tr ngh thu t c a dòngồ ể ề ổ ậ ị ệ ậ ủtranh Đ a dòng tranh tr l i v i đ i s ng ng i Vi t, gi gìn giá tr v n có c aư ở ạ ớ ờ ố ườ ệ ữ ị ố ủdòng tranh Qua đ tài này ng i đ c cũng hi u thêm v dòng tranh Đông H ề ườ ọ ể ề ồPhát huy và gi gìn v đ p c a dòng tranh Đông Hữ ẻ ẹ ủ ồ

2 Các công trình nghiên c u liên quan đ n đ tài : ứ ế ề

V i đ tài v giá tr ngh thu t trong dòng tranh Đông H có r t nhi u tàiớ ề ề ị ệ ậ ồ ấ ề

li u nói v đ tài này nh : cu n sách “ Dòng tranh dân gian Đông H ” – Nguy nệ ề ề ư ố ồ ễ

Th Thu (Ch biên), cu n sách “Ngh tranh dân gian Đông H - Di s n văn hóaị ủ ố ề ồ ả

Vi t Nam” - Nguy n Đăng Ch , Vũ An Ch ngệ ễ ế ươ

Cu n sách : “Dòng tranh dân gian Ðông H ” xu t b n năm 2019 c a nhómố ồ ấ ả ủtác gi Nguy n Th Thu Hòa (ch biên), Tr nh Sinh, Lê Bích do Nhà xu t b n Thả ễ ị ủ ị ấ ả ế

dân gian Đông H ” m i đ c xu t b n, giúp đ c gi thêm nhi u hi u bi t vồ ớ ượ ấ ả ộ ả ề ể ế ềdòng tranh dân gian n i ti ng này Cu n sách v i nhi u t li u quý sẽ là đóngổ ế ố ớ ề ư ệgóp m i trong vi c nghiên c u văn hóa, mỹ thu t, l ch s , dân t c h c…ớ ệ ứ ậ ị ử ộ ọ

Tranh dân gian Đông H là m t trong ba dòng tranh dân gian n i ti ngồ ộ ổ ế

nh t c a n c ta (cùng v i tranh Kim Hoàng và tranh Hàng Tr ng) Tranh Đôngấ ủ ướ ớ ố

H (xã Song H , huy n Thu n Thành, t nh B c Ninh) đã đ c nhà n c x pồ ồ ệ ậ ỉ ắ ượ ướ ế

h ng Di s n văn hóa phi v t th qu c gia ngày 27/12/2012 và đang đ trình hạ ả ậ ể ố ệ ồ

s lên t ch c UNESCO đ x p h ng di s n văn hóa toàn c u.Đây là m t dòngơ ổ ứ ể ế ạ ả ầ ộtranh h i t đ c tâm th c ngàn năm c a ng i Vi t ch t phác, đáng yêu v iộ ụ ượ ứ ủ ườ ệ ấ ớ

nh ng c v ng nho nh quanh cu c s ng bình d Tranh là ph ng ti n đ hữ ướ ọ ỏ ộ ố ị ươ ệ ể ọmiêu t cu c s ng sinh ho t hàng ngày c a mình, cũng là ph ng th c đ hả ộ ố ạ ủ ươ ứ ể ọgiao c m v i th n linh, th hi n đ i s ng tín ng ng Không nh ng th , tranhả ớ ầ ể ệ ờ ố ưỡ ữ ếĐông H còn là nh ng tác ph m ngh thu t th c s v i cách ph i màu đ c đáo,ồ ữ ẩ ệ ậ ự ự ớ ố ộcách in nét, in m ng đ c tr ng Đ y là nh ng b c tranh quê v i m t chút s c sả ặ ư ấ ữ ứ ớ ộ ặ ỡ

đ làm n i b t trong khung c nh các n p nhà tranh gi n d Tranh Đông H t ngể ổ ậ ả ế ả ị ồ ừ

là m t “món ăn” tinh th n không th thi u c a gia đình Vi t x a m i khi T t đ nộ ầ ể ế ủ ệ ư ỗ ế ếxuân v ề

Cu n sách “Dòng tranh dân gian Đông H ” có dung l ng 231 trang khố ồ ượ ổ

l n (21 x 29 cm), v i h n 500 hình nh (ph n l n đ c ch p m i) Không chớ ớ ơ ả ầ ớ ượ ụ ớ ỉ

gi i thi u r t kỹ v làng H , v các ngh nhân, v thăng tr m ngh in tranh c aớ ệ ấ ề ồ ề ệ ề ầ ề ủdòng tranh kh c g và vẽ tay đã n i ti ng, các tác gi cu n sách còn gi i thi uắ ỗ ổ ế ả ố ớ ệ

v i đ c gi hai th lo i tranh khác cũng c a làng H nh ng còn ít ng i đ cớ ộ ả ể ạ ủ ồ ư ườ ượ

bi t là “tranh Đ th ” - ch y u đáp ng các nhu c u tâm linh x a, và “tranh Trế ồ ế ủ ế ứ ầ ư ổ

gi y” - có tính ch t trang trí, l u ni m Nh ng lo i tranh này ch còn m t s r t ítấ ấ ư ệ ữ ạ ỉ ộ ố ấngh nhân còn nh và gi ngh ệ ớ ữ ề

Theo tác gi Lê Bích, n i dung sách đ c p nhi u chi ti t ít đ c bi t nhả ộ ề ậ ề ế ượ ế ưquy trình kh c ván in, quy trình làm đi p, quy trình làm ch i thét, kỹ thu t "c n"ắ ệ ổ ậ ả

m u, in ch ng m u "nh s c" đ t o ra hi u qu l p lang pha m u và các m uầ ồ ầ ị ắ ể ạ ệ ả ớ ầ ầtiêu bi u c a tranh… Cu n sách còn cho bi t m i quan h cung c u gi a làngể ủ ố ế ố ệ ầ ữÐông H và các làng bên c nh, làng Ð o Tú cung c p ch i thét, làng Ð ng Caoồ ạ ạ ấ ổ ốcung c p gi y dó, vai trò c a h p tác xã trong s n xu t và duy trì tranh dân gianấ ấ ủ ợ ả ấ

t i làng Ðông H x a B n đ c có th tìm th y nhi u t li u m i đ c các nghạ ồ ư ạ ọ ể ấ ề ư ệ ớ ượ ệnhân ho c đ i di n gia đình các ngh nhân chia s , giúp cho cu n sách này cóặ ạ ệ ệ ẻ ố

nh ng nét khác bi t so v i nhi u cu n sách tranh Ðông H t ng xu t b n tr cữ ệ ớ ề ố ồ ừ ấ ả ướđây M t đi m m i n a là sách đ c p đ n ch trên tranh Ðông H M t s tranhộ ể ớ ữ ề ậ ế ữ ồ ộ ố

c đ ng, tranh th i Pháp thu c, tranh l ch s đ c đ thêm ch Hán - Nôm hayổ ộ ờ ộ ị ử ượ ề ữ

qu c ng đ chú thích, làm rõ nghĩa, đ ng th i góp ph n t o thành m t ch nhố ữ ể ồ ờ ầ ạ ộ ỉ

th giàu tính th m mỹ Sách cũng đ c p m t s ng d ng tranh Ðông H trongể ẩ ề ậ ộ ố ứ ụ ồ

cu c s ng hi n đ i.ộ ố ệ ạ

Tác gi Nguy n Th Thu Hòa chia s thêm, thách th c đ i v i ê-kíp làmả ễ ị ẻ ứ ố ớ

cu n sách Dòng tranh dân gian Ðông H là làm m i nh ng đi u đã cũ Không điố ồ ớ ữ ềtheo v t sách t ng khai thác, nhóm tác gi mong mu n b n đ c sẽ tích lũy thêmệ ừ ả ố ạ ọnhi u ki n th c m i v dòng tranh dân gian lâu đ i nh t, đa d ng v s l ngề ế ứ ớ ề ờ ấ ạ ề ố ượ

s n ph m Cu n sách gi i thi u thêm hai th lo i tranh ít đ c bi t đ n c aả ẩ ố ớ ệ ể ạ ượ ế ế ủÐông H là tranh đ th và tranh tr gi y, hay còn g i là tr "lé" Vi c nh c đ nồ ồ ế ổ ấ ọ ổ ệ ắ ếhai dòng tranh đã th t truy n trong cu n sách đ th h sau bi t đ n và t hàoấ ề ố ể ế ệ ế ế ự

v b dày c a làng tranh Ðông H , cũng là g i ý đ khôi ph c tranh tr gi yề ề ủ ồ ợ ể ụ ổ ấtrong t ng lai không xa.Cu n sách còn kh c h a chân dung các ngh nhân tiêuươ ố ắ ọ ệ

bi u c a tranh Ðông H nh Nguy n Ðăng Ch , Nguy n H u Sam, Nguy n H uể ủ ồ ư ễ ế ễ ữ ễ ữ

Qu và hai c ngh nhân - h a sĩ Nguy n Ðăng Khiêm, Nguy n Ðăng S n.ả ố ệ ọ ễ ễ ầ

Ð hi u rõ h n v làng, v ngh , nhóm tác gi đã m i m t s chuyên giaể ể ơ ề ề ề ả ờ ộ ố

v kh o c u b y bia đá đình làng Ðông H và bia m t m t dòng h chuyênề ả ứ ả ở ồ ộ ổ ộ ọlàm tranh làng Nhóm th c hi n hàng trăm chuy n đi th c t , g p g , tròở ự ệ ế ự ế ặ ỡchuy n v i ngh nhân, tham v n ý ki n các chuyên gia nghiên c u mỹ thu t, vănệ ớ ệ ấ ế ứ ậhóa, đ h a c cũng nh ti p thu ý ki n ph n bi n c a gi i chuyên môn, cho nênồ ọ ổ ư ế ế ả ệ ủ ớ

cu n sách đã có nh ng đóng góp m i trong nghiên c u văn hóa, mỹ thu t, l ch s ố ữ ớ ứ ậ ị ửTheo Giám đ c Nhà xu t b n Th gi i Tr n Ðoàn Lâm, sách đ c đ u t côngố ấ ả ế ớ ầ ượ ầ ưphu, h th ng toàn b quá trình phát tri n c a làng tranh Ðông H Cu n sáchệ ố ộ ể ủ ồ ốthâu tóm nh ng kỹ thu t đ c bi t và nh ng tinh hoa c a dòng tranh này, là cănữ ậ ặ ệ ữ ủ

c , t li u khá tin c y, đ ng th i t o ra nh ng ý t ng sáng tác m i.ứ ư ệ ậ ồ ờ ạ ữ ưở ớ

3 M c đích và nhi m v nghiên c u đ tài ụ ệ ụ ứ ề

3.1 M c đích ụ

M c đích: Tìm hi u n i dung, hình th c và ý nghĩa v dòng tranh Đông Hụ ể ộ ứ ề ồcùng v i nh ng nét đ p, nét văn hóa dòng tranh quý báu c a dân t c Nhìn nh n,ớ ữ ẹ ủ ộ ậđánh giá th c tr ng phát tri n v giá tr ngh thu t cũng nh là gi i pháp c th ,ự ạ ể ề ị ệ ậ ư ả ụ ể

k p th i đ gi gìn và phát tri n dòng tranh Đôngị ờ ể ữ ể Hồ

Trình bày l ch s hình thành tranh Đông H , khái ni m giá tr ngh thu t,ị ử ồ ệ ị ệ ậcách làm tranh, phân tích nh ng giá tr ngh thu t c a tranh khi x a và hi n nay,ữ ị ệ ậ ủ ư ệ

nh ng nhân t tác đ ng đ n dòng tranh Đông H ữ ố ộ ế ồ

Chúng tôi sẽ đ n làng Song H (B c Ninh) n i làm tranh Đông H , nay chế ồ ắ ơ ồ ỉcòn 2 nhà làm tranh đ tìm hi u rõ h n v n i dung, hình th c và ý nghĩa c aể ể ơ ề ộ ứ ủ

nh ng b c tranh Cùng v i đó, chúng tôi sẽ ph ng v n m t s ng i dân trongữ ứ ớ ỏ ấ ộ ố ườlàng đ bi t thêm v th c tr ng giá tr ngh thu t c a tranh Đông H hi n nay ể ế ề ự ạ ị ệ ậ ủ ồ ệ

Đ xu t m t s gi i pháp b o t n và phát huy nh ng giá tr ngh thu tề ấ ộ ố ả ả ồ ữ ị ệ ậ

Ph m vi không gian: Làng tranh Đông H -Thu n Thành- B c Ninhạ ồ ậ ắ

Ph m vi th i gian: T năm 1986 đ n nayạ ờ ừ ế

6 Ph ươ ng pháp nghiên c u đ tài ứ ề

Đ th c hi n đ c m c đích trên đ tài sẽ s d ng m t s ph ngể ự ệ ượ ụ ề ử ụ ộ ố ươpháp sau: Nghiên c u tài li u th c p và ph ng v n, quan sát thu th p tàiứ ệ ứ ấ ỏ ấ ậ

Ch ng 2:ươ Th c tr ng giá tr ngh thu t c a dòng tranh Đông Hự ạ ị ệ ậ ủ ồ

Ch ng 3: Gi i pháp gi gìn giá tr ngh thu t c a dòng tranh Đông Hươ ả ữ ị ệ ậ ủ ồ

1.1 M t s khái ni m ộ ố ệ

Ngh thu t là s sáng t o, các ho t đ ng đ t o ra các s n ph m (có thệ ậ ự ạ ạ ộ ể ạ ả ẩ ể

là v t th ho c phi v t th ) mang l i nh ng giá tr l n v tinh th n, t t ng vàậ ể ặ ậ ể ạ ữ ị ớ ề ầ ư ưở

có giá tr th m mỹ, mang giá tr văn hóa và làm rung đ ng c m xúc, t t ng tìnhị ẩ ị ộ ả ư ưở

c m c a khán gi (ng i th ng th c tác ph m ngh thu t) Trong m i lo iả ủ ả ườ ưở ứ ẩ ệ ậ ỗ ạhình ngh thu t l i có nh ng quy đ nh và ý nghĩa v ngh thu t khác nhau,ệ ậ ạ ữ ị ề ệ ậ

nh ng đ u có chung quan đi m v giá tr tinh th n và t t ng.ư ề ể ề ị ầ ư ưở

1.1.2 Khái ni m giá tr ngh thu t ệ ị ệ ậ

H i ho ra đ i tr c khi loài ng i có ch vi t hàng ch c ngàn năm.ộ ạ ờ ướ ườ ữ ế ụ

Ng i ta đã tìm th y các b c ho đ c vẽ cách đây t i 35-40 ngàn năm trong cácườ ấ ứ ạ ượ ớhang đ ng t i châu Âu và Úc, trong khi ch vi t xu t hi n kho ng 3500 – 4000ộ ạ ữ ế ấ ệ ảnăm v tr c Cho dù ngh thu t đã tr i qua bao cu c b dâu, luôn có m t s iề ướ ệ ậ ả ộ ể ộ ợdây vô hình n i li n các ho sĩ t th i ti n s , c đ i, trung c , Ph c H ng, t iố ề ạ ừ ờ ề ử ổ ạ ố ụ ư ớ

hi n đ i, và đ ng đ i S i dây đó là: Ngh sĩ sáng t o ra ngh thu t đ bi uệ ạ ươ ạ ợ ệ ạ ệ ậ ể ể

hi n chính h , bi u hi n nh ng gì h cho là quan tr ng, có ý nghĩa nh t, ph nệ ọ ề ệ ữ ọ ọ ấ ảánh các khía c nh khác nhau trong cu c s ng c a chính h Trong chúng ta, m tạ ộ ố ủ ọ ộ

s ng i có m t s b c thi t c n bi u hi n n i tâm qua vi c t o nên các tácố ườ ộ ự ứ ế ầ ể ệ ộ ệ ạ

ph m ngh thu t H có ph i là nh ng ng i khác th ng không? Đ i v i m tẩ ệ ậ ọ ả ữ ườ ườ ố ớ ộ

s ng i trong s h , câu tr l i là có B i lẽ, đ bi u hi n đ c chính mình m tố ườ ố ọ ả ờ ở ể ề ệ ượ ộcách thuy t ph c, tr c h t là đ i v i chính h , h c n đ c Tr i phú cho m tế ụ ướ ế ố ớ ọ ọ ầ ượ ờ ộ

kh năng đ c bi t g i là Tài năng.ả ặ ệ ọ

Trong L i t a cho ti u thuy t “Chân dung Dorian Gray” – cu n ti uờ ự ể ế ố ểthuy t duy nh t c a mình, Oscar Wilde vi t: “Cái c duy nh t đ làm ra m t v tế ấ ủ ế ớ ấ ể ộ ậ

vô d ng là vì ta ng ng m nó sâu s c Toàn b ngh thu t là vô d ng “ụ ưỡ ộ ắ ộ ệ ậ ụ

Năm 1891 Bernulf Clegg, m t sinh viên đ i h c Oxford, đã g i th đ nghộ ạ ọ ử ư ề ịOscar Widle gi i thích Trong th tr l i, Wilde đã vi t nh sau (trích):ả ư ả ờ ế ư

“Ngh thu t là vô d ng b i m c đích c a nó đ n gi n là ch nh m t oệ ậ ụ ở ụ ủ ơ ả ỉ ằ ạnên m t tâm tr ng Nó không nh m đ ch d n hay t o nh h ng lên hànhộ ạ ằ ể ỉ ẫ ạ ả ưở

đ ng theo b t c m t ki u gì (…) N u vi c th ng ngo n m t tác ph m nghộ ấ ứ ộ ể ế ệ ưở ạ ộ ẩ ệthu t l i đ c n i ti p b i m t hành đ ng d i b t c hình th c nào, thì ho cậ ạ ượ ố ế ở ộ ộ ướ ấ ứ ứ ặ

đó ch là m t tác ph m r t th c p, ho c ng i xem không c m nh n đ c toànỉ ộ ẩ ấ ứ ấ ặ ườ ả ậ ượ

b n t ng ngh thu t c a nó M t tác ph m ngh thu t cũng vô d ng nhộ ấ ượ ệ ậ ủ ộ ẩ ệ ậ ụ ư

m t đóa hoa Đoá hoa n cho ni m sung s ng c a chính nó Chúng ta có đ cộ ở ề ướ ủ ượ

m t kho nh kh c sung s ng khi ng m hoa n Đó là t t c nh ng gì có th nóiộ ả ắ ướ ắ ở ấ ả ữ ể

v quan h gi a chúng ta và hoa T t nhiên, ng i ta có th đem hoa đi bán vàề ệ ữ ấ ườ ểthu l i cho mình, nh ng vi c đó ch ng dính dáng gì đ n hoa c Đó không ph i làợ ư ệ ẳ ế ả ả

m t ph n c a b n ch t c a loài hoa Đó là m t s tình c Đó là m t s l mộ ầ ủ ả ấ ủ ộ ự ờ ộ ự ạ

d ng.”ụ

Th c ch t, Oscar Wilde đã di n gi i l i quan đi m v ngh thu t tuy tự ấ ễ ả ạ ể ề ệ ậ ệ

đ i cu Kant Kant cho r ng cái Đ p là cái gì đó không có b t kỳ m t ch c năngố ả ằ ẹ ấ ộ ứnào khác ngoài ch c năng làm cái Đ p Khi đó m t v t th th sẽ tr thành thu nứ ẹ ộ ậ ể ể ở ầtúy là m t v t th , hi n ra hoàn toàn ch vì nó đ p ch không vì b t c côngộ ậ ể ệ ỉ ẹ ứ ấ ứ

d ng nào khác Nh v y ngh thu t theo Kant là m t cách bi u di n đ p c aụ ư ậ ệ ậ ộ ể ễ ẹ ủ

m t hình th c, thông qua đó ngh sĩ m c s c t ng t ng đ liên t c m r ngộ ứ ệ ặ ứ ưở ượ ể ụ ở ộquan ni m v chính cái Đ p Đi u đó có nghĩa là ngh thu t đã đi ra ngoài thệ ề ẹ ề ệ ậ ế

gi i c a lý trí, và cái Đ p là đi u ta không th c t nghĩa đ c [1].ớ ủ ẹ ề ể ắ ượ

“Vô d ng” (useless) đây không đ ng nghĩa v i “Vô giá tr ” (having noụ ở ồ ớ ịvalue) T “Ngh thu t” (Art) trong nh n đ nh “Ngh thu t là vô d ng” (Art isừ ệ ậ ậ ị ệ ậ ụuseless) đ c dùng đ ch “ngh thu t sáng t o” (creative art) hay “fine art” (mỹượ ể ỉ ệ ậ ạthu t), t m g i là “ngh thu t thu n túy” hay “ngh thu t tuy t đ i”, đó nghậ ạ ọ ệ ậ ầ ệ ậ ệ ố ở ệ

sĩ dùng tài ngh và kỹ năng đ bi u hi n sáng t o c a mình Khi xem tác ph mệ ể ể ệ ạ ủ ẩ

do ngh sĩ sáng t o ra nh v y, công chúng có các rung đ ng th m mỹ Và đó làệ ạ ư ậ ộ ẩ

t t c B i n u ngh sỹ dùng tài năng c a mình đ làm nên m t v t có ch c năngấ ả ở ế ệ ủ ể ộ ậ ứnào khác ngoài s rung đ ng th m mỹ (ví d nh m t cái bình đ c m hoa, m tự ộ ẩ ụ ư ộ ể ắ ộcái gh đ ng i, v.v., t c có m t công d ng nào đó) thì ngay l p t c v t đó sẽế ể ồ ứ ộ ụ ậ ứ ậthu c v đ mỹ ngh (craft) ch không còn là mỹ thu t thu n túy n a T ng tộ ề ồ ệ ứ ậ ầ ữ ươ ự

nh v y, n u tài năng c a ngh sĩ đ c áp d ng vào qu ng cáo th ng m i hayư ậ ế ủ ệ ượ ụ ả ươ ạ

kỹ ngh thì ngh thu t thu n túy tr thành “thi t k ” (design) hay đ c g iệ ệ ậ ầ ở ế ế ượ ọchung là “ngh thu t ng d ng” (applied art) Nói tóm l i, ngh thu t trong nh nệ ậ ứ ụ ạ ệ ậ ậ

đ nh “Ngh thu t là vô d ng” không có ch c năng nào khác ngoài vi c truy n đ tị ệ ậ ụ ứ ệ ề ạ

m t ý t ng.ộ ưở

Trong di n t nh n gi i Nobel văn ch ng năm 1972, bình lu n v l iễ ừ ậ ả ươ ậ ề ờtiên tri c a Fyodor Dostoevsky “Cái đ p sẽ c u th gi i”, Alexandr Solzhenitsynủ ẹ ứ ế ớ

đã phát bi u nh sau:ể ư

“N m gi Ngh thu t trong tay, chúng ta t cho r ng mình là ch nhânắ ữ ệ ậ ự ằ ủ

c a nó, hùng h đi u khi n nó, đ i m i nó, c i cách nó, tuyên ngôn nó, bán nó l yủ ổ ề ể ổ ớ ả ấ

ti n, dùng nó đ b đ nh ng k m nh, coi nó ho c nh trò tiêu khi n trong cácề ể ợ ỡ ữ ẻ ạ ặ ư ể

ca khúc th tr ng, n i t u quán, ho c nh hòn đá hay cái g y, b t k cái gì tómị ườ ơ ử ặ ư ậ ấ ể

đ c, đ ph c v các đòi h i chính tr tho ng qua, hay các nhu c u xã h i h nượ ể ụ ụ ỏ ị ả ầ ộ ạ

h p Nh ng, m c cho m i dày vò c a chúng ta, Ngh thu t v n không b v y b n,ẹ ư ặ ọ ủ ệ ậ ẫ ị ấ ẩ

v n không vì th mà đánh m t đi ngu n g c c a mình, v n luôn luôn, và trongẫ ế ấ ồ ố ủ ẫ

m i cách chúng ta dùng nó, r i chi u lên chúng ta m t ph n cái ánh sáng bí m tọ ọ ế ộ ầ ậbên trong c a nó (…) Ngh thu t hé m cho chúng ta, tuy l m , tuy ng n ng i,ủ ̣ ệ ậ ở ờ ờ ắ ủ

nh ng đi u không th nào đ t đ c b ng lý trí Nh chi c g ng th n trongữ ề ể ạ ượ ằ ư ế ươ ầtruy n c tích, nhìn vào nó ta không th y chính mình mà ch t th y m t kho nhệ ổ ấ ợ ấ ộ ả

kh c ta ch ng khi nào đ t t i, phóng t i, bay t i đ c Và ch có tâm h n đangắ ẳ ạ ớ ớ ớ ượ ỉ ồ

th n th c.”ổ ứ Giá tr c a ngh thu t là nh v y.ị ủ ệ ậ ư ậ

Đ xác đ nh chính xác ngh tranh dân gian Đông H ra đ i t bao gi , thìể ị ề ồ ờ ừ ờ

đ n nay v n ch a có tài li u nào dám kh ng đ nh ế ẫ ư ệ ẳ ị

Hi n nay t i đình làng H v n còn m t t m bia đá có niên đ i t th kệ ạ ồ ẫ ộ ấ ạ ừ ế ỷXVI Theo các c trong làng H k l i, tr c đây phía d i t m bia này có kh cụ ồ ể ạ ướ ướ ấ ắhình hai con chu t giã g o Hình nh con chu t giã g o đó r t gi ng v i b cộ ạ ả ộ ạ ấ ố ớ ứtranh đám c i chu t Tuy nhiên hi n nay nh ng hình kh c trên bia đá đó đãướ ộ ệ ữ ắkhông còn n a.ữ

Ng i làng theo đó suy đoán r ng: Có th , dòng tranh Đông H đ c raườ ằ ể ồ ượ

đ i vào th k XVI - Cùng th i đi m ra đ i c a t m bia Hi n nay, không có xácờ ế ỷ ờ ể ờ ủ ấ ệminh chính xác v th i đi m ra đ i c a dòng tranh Đông H Nh ng các nhàề ờ ể ờ ủ ồ ưnghiên c u thì cho r ng dòng tranh Đông H ra đ i t kho ng th k th XVII -ứ ằ ồ ờ ừ ả ế ỷ ứXVIII

Theo nhà nghiên c u: Trang Thanh Hi n (Đ i H c Mỹ thu t Vi t Nam) cóứ ề ạ ọ ậ ệchia s và cho bi t: Ông t c a ngh kh c in tranh là ông L ng Nghĩa H c, s ngẻ ế ổ ủ ề ắ ươ ộ ốvào kho ng th k XV Ông này t ng sang Trung Qu c và h c ngh kh c in tranhả ế ỉ ừ ố ọ ề ắ Trung Hoa r i mang v truy n l i cho làng H ng L c, Li u Tràng, H i D ng

Sau đó ngh tranh này đ c ph bi n kh p n i.ề ượ ổ ế ắ ơ

Không ph i ng u nhiên mà m t dòng tranh kh c g v n du nh p t Trungả ẫ ộ ắ ỗ ố ậ ừHoa nh ng l i đ c phát tri n m nh mẽ Đ i Vi t Ch a nhi u ng i bi t, th cư ạ ượ ể ạ ở ạ ệ ư ề ườ ế ự

ch t th lo i tranh kh c g đã có t th i Lý Tr n Đó chính là nh ng m c b nấ ể ạ ắ ỗ ừ ờ ầ ữ ộ ảkinh ph t m c b n kinh ph t, bên c nh nh ng b n kh c ch , cũng có nh ngậ Ở ộ ả ậ ạ ữ ả ắ ữ ữ

b n kh c mang hình vẽả ắ

Nhà nghiên c u Trang Thanh Hi n nói: “R t có th chính cái nôi này đã t oứ ề ấ ể ạnên b c đ m phát tri n r c r cho dòng tranh Đông H th k XVIII Tuyướ ệ ể ự ỡ ồ ở ế ỷnhiên, vi c ra đ i c a m c b n kinh ph t l i b t ngu n t nguyên nhân vô cùngệ ờ ủ ộ ả ậ ạ ắ ồ ừ

gi n d ả ị

S dĩ có vi c kh c tranh theo Kinh Ph t, là do ng i Vi t x a có đ n 80%ở ệ ắ ậ ườ ệ ư ế

là không bi t ch Vi c đ c kinh ph t ch y u là h c thu c lòng Vì th các m cế ữ ệ ọ ậ ủ ế ọ ộ ế ộ

b n hình nh ra đ i nh m giúp cho ng i Vi t hi u đ c n i dung và gi i nghĩaả ả ờ ằ ườ ệ ể ượ ộ ả

l i Kinh Ph t d y Và ngh in kh c tranh đ c ra đ i”.ờ ậ ạ ề ắ ượ ờ

Câu h i đ t ra l i t i sao ngh làm tranh kh c g dân gian l i không phátỏ ặ ạ ạ ề ắ ỗ ạtri n t i làng H ng L c, Li u Tràng, H i D ng - N i kh i ngu n c a dòng tranhể ạ ồ ụ ễ ả ươ ơ ơ ồ ủnày mà l i phát tri n r c r làng Đông H c a t nh B c Ninh.ạ ể ự ỡ ở ồ ủ ỉ ắ

B i vì B c Ninh x a chính là m t trong nh ng trung tâm Ph t Giáo l n c aở ắ ư ộ ữ ậ ớ ủ

ng i Vi t, n i đây có r t nhi u ngôi chùa n i ti ng nh : chùa Dâu, chùa Bútườ ệ ơ ấ ề ổ ế ưTháp, chùa Ph t Tích… Nên vi c làm tranh in Kinh Ph t vì th mà r t phát tri n.ậ ệ ậ ế ấ ể

V i s sáng t o b i các ngh nhân, làng tranh đã cho ra đ i r t nhi u b n kh cớ ự ạ ở ệ ờ ấ ề ả ắ

m c in h a v i ch đ là đ i s ng dân gian Vi t Nam.ộ ọ ớ ủ ề ờ ố ệ

Đi m đ c s c c a tranh dân gian Đông H là h c theo các đ tài in h a c aể ặ ắ ủ ồ ọ ề ọ ủdòng tranh Trung Hoa Nh ng l i đ c các ngh nhân sáng t o theo cách c aư ạ ượ ệ ạ ủ

ng i Vi t, th hi n b n s c dân t c Vi t trong t ng b c tranh Đông H ườ ệ ể ệ ả ắ ộ ệ ừ ứ ồ

1.2.2 Các giai đo n phát tri n ạ ể

Ra đ i vào kho ng th k 17 nh ng th i kỳ c c th nh c a dòng tranh nàyờ ả ế ỷ ư ờ ự ị ủvào kho ng năm 1945 Th i đó, 17 dòng h trong làng đ u làm tranh M i nămả ờ ọ ề ỗphiên ch bán tranh c a làng ch h p 5 phiên, m i phiên 5 ngày vào d p thángợ ủ ỉ ọ ỗ ị

Ch p đ bán cho khách th p ph ng ạ ể ậ ươ

Đ chu n b cho phiên ch , c làng t t b t t tháng 7 âm l ch.ể ẩ ị ợ ả ấ ậ ừ ị

Đ c bi t nh ng năm kháng chi n ch ng Pháp, khi c n c điêu linh, ĐHặ ệ ữ ế ố ả ướcũng r i vào c nh đ n bom lay l t, làng tranh b gi c đ t phá tan hoang, ng iơ ả ạ ắ ị ặ ố ườdân trong làng ch y lo n kh p n i, các b n kh c tranh cũng b thiêu cháy r i.ạ ạ ắ ơ ạ ắ ị ụNgh tranh t đó cũng b gián đo n ề ừ ị ạ

T năm 1970 – 1985, tranh Đông H đ c xu t sang 12 n c CNXH Th iừ ồ ượ ấ ướ ờ

kỳ này, vi c xu t kh u tranh đ t đ c k t qu r t nhi u T đó đ n năm 1990,ệ ấ ẩ ạ ượ ế ả ấ ề ừ ế

do s thay đ i v nhu c u th m mỹ và tác đ ng c a kinh t th tr ng, dòngự ổ ề ầ ẩ ộ ủ ế ị ườtranh ĐH t n t i lay l t Đ n nay, h u h t nh ng ng i làm tranh đ u b ngh ồ ạ ắ ế ầ ế ữ ườ ề ỏ ề

Hi n nay làng tranh ĐH ch còn l i 2 gia đình làm tranh là gia đình Ngh Nhânệ ỉ ạ ệNguy n H u Sam và Nguy n Đăng Ch ễ ữ ễ ế

Tr c nguy c mai m t, nhi u năm qua gia đình c Ngh Nhân Nguy nướ ơ ộ ề ố ệ ễ

H u Sam và Nguy n Đăng Ch đã không ng i b ra kinh phí đ thu gom hàngữ ễ ế ạ ỏ ểnghìn ván kh c, khuôn tranh quý t các gia đình b ngh Các ngh n nhân t nắ ừ ỏ ề ệ ậ

tu truy n ngh cho con cháu và nh ng ng i có nhu c u làm ngh Đ n nay,ỵ ề ề ữ ườ ầ ề ế

th h ngh nhân k c n đã ti p t c sáng t o, k th a di s n c a cha ông, giế ệ ệ ế ậ ế ụ ạ ế ừ ả ủ ữgìn các m u tranh dân gian truy n th ng và sáng tác thêm nhi u m u tranh m iẫ ề ố ề ẫ ớphù h p v i nhu c u th tr ngợ ớ ầ ị ườ

Nh ng thay đ i đ i v i th i x a c a Tranh Đông H ữ ổ ố ớ ờ ư ủ ồ:

Tranh Đông Hồ khá g n gũi v i đ i đa s dân chúng Vi t Nam, nh c t iầ ớ ạ ố ệ ắ ớ

h u nh ai cũng bi t c Tranh g n gũi vì hình nh c a nó đã đi vào th , vănầ ư ế ả ầ ả ủ ơtrong ch ng trình giáo d c ph thông Ngày nay tranh Đôngươ ụ ổ Hồ đã có nhi u maiề

m t, làng tranh cũng thay đ i nhi u Tuy v y, tranh Đôngộ ổ ề ậ Hồ v n đóng vai tròẫ

nh m t di s n văn hoá, m t dòng tranh dânư ộ ả ộ gian không th thi u.ể ế

Theo đánh giá c a m tủ ộ s ho sĩ, tranh Đôngố ạ H ồ in th i đi m hi n t iở ờ ể ệ ạ

th ng không có màu s c th m nh tranh c Màu tranh s d ng đ làm tranhườ ắ ắ ư ổ ử ụ ểĐông H ồ đã chuy n sang màu Công Nghi p, các b n kh c m i có b n khôngể ệ ả ắ ớ ả

đ c tinh t nh b n c M t s đi m đáng l u ý khác n a là m t s b n kh cượ ế ư ả ổ ộ ố ể ư ữ ộ ố ả ắ

đã đ c b ph n ch Hán (ho c ch Nôm) bên c nh ph n hình c a tranh khi nụ ỏ ầ ữ ặ ữ ạ ầ ủ ếtranh ít nhi b què c t v m t ý nghĩa.ề ị ụ ề ặ

đ ng nét, hình kh i T t c đã t o nên s đa d ng v hình th c th hi n trongườ ố ấ ả ạ ự ạ ề ứ ể ệtranh dân gian Đông H Các ngh nhân đã tìm đ c cách b c l ý t ng qua cácồ ệ ượ ộ ộ ưở

đ tài mang tính dân gian sâu s cề ắ

Cách b trí c nh v t trong tranh dân gian Đông H : ố ả ậ ồ

V chi u sâu không gian trong b c tranh, tranh dân gian Đông H các nghề ề ứ ồ ệnhân d u không di n t chi u sâu trong không gian M i hình đ c in, vẽ trên nề ễ ả ề ọ ượ ềtranh m t màu M c dù khi xem tranh, chúng ta đ u c m nh n đ c không gianộ ặ ề ả ậ ượtrong tranh Không gian đó đ c t o lên t các l p, các tuy n nhân v t tr c sau,ượ ạ ừ ớ ế ậ ướ

b i c nh v t đ c d ng lên m t cách c l ở ả ậ ượ ự ộ ướ ệ

M t cách b c c khác là theo t ng, l p Các nhân v t đ c dàn trên m tộ ố ụ ầ ớ ậ ượ ặtranh và không hình nào b che khu t Đó là nh ng tranh có nhi u nhân v t nhị ấ ữ ề ậ ư

tr m Vũ tr ng; R c tr ng;ạ ườ ướ ố …

M t s tranh l i đ c bài trí theo b c c t do Tuy v y, dù cách nào,ộ ố ạ ượ ố ụ ự ậ ởtranh đ u đ c x p x p theo m t b c c h p lí, h p lí gi a các tuy n nhân v t,ề ượ ắ ế ộ ố ụ ợ ợ ữ ế ậphong c nh và các m ng hình ph trả ả ụ ợ

Trong tranh, t l c a các nhân v t d a trên đ a v c a các nhân v t, do đóỉ ệ ủ ậ ự ị ị ủ ậ

ng i có đ a v cao nh t sẽ đ c vẽ v i t l to nh t và trên v trí cao nh t trênườ ị ị ấ ượ ớ ỉ ệ ấ ở ị ấ

b c tranh, và nh v y trái ng c v i lu t xa g n Nh ng khi xem tranh l i th yứ ư ậ ượ ớ ậ ầ ư ạ ấ

r t h p lí B i vì các ngh nhân vẽ theo quan ni m thu n tay, thu n m t.ấ ợ ở ệ ệ ậ ậ ắ

Dù b c c nh nào, các ngh nhân đ u có cách x p x p các m ng màuố ụ ư ệ ề ắ ế ảtheo các đ ng l n khác nhau r t phong phú Vì v y tranh dân gian dù ch đ cườ ượ ấ ậ ỉ ượ

vẽ v i ba, b n màu nh t đ nh và không pha tr n, nh ng nh ng đ ng nét t o vớ ố ấ ị ộ ư ữ ườ ạ ẻchuy n đ ng c a t ng màu trong tranh dân gian ta l i th y tranh có m t màuể ộ ủ ừ ạ ấ ộ

s c r t đ p, r t phong phú và sinh đ ng.ắ ấ ẹ ấ ộ

M t trong nh ng y u t n a trong ngôn ng t o hình là đ ng nét, hìnhộ ữ ế ố ữ ữ ạ ườ

m ng ả

Các nhân v t xoay trong b c c hình tròn đ ng, h ng vào tâm tr ng vàậ ố ụ ộ ướ ạ

đ u đ c vẽ b ng nh ng nét cong m m m i Đôi khi trong tranh l i có n ng nétề ượ ằ ữ ề ạ ạ ữ

th ng, d t khoát t o th cân b ng, hài hòa v nét vẽ, cũng nh v b c c.ẳ ứ ạ ế ằ ề ư ề ố ụ

T t c các y u t hình dáng, đ ng nét, màu s c, b c c đã t o nên vấ ả ế ố ườ ắ ố ụ ạ ẻ

đ p cho dòng tranh dân gian Đông H Cái đ p đây là cái đ p hài hòa, cân đ iẹ ồ ẹ ở ẹ ố

c u các y u t ngôn ng t o hình, mang theo nét h n h u, m c m c c a làngả ế ố ữ ạ ồ ậ ộ ạ ủquê

N u so sánh v i tranh dân gian Trung Qu c ta th y có nhi u nét g n nhauế ớ ố ấ ề ầ

v th lo i, v đ tài, n i dung tranh S nh h ng qua l i gi a các n n mĩề ể ạ ề ề ộ ự ả ưở ạ ữ ềthu t láng gi ng, có chung đ ng bi n gi i nh Vi t Nam và Trung Qu c là đi uậ ề ườ ệ ớ ư ệ ố ề

t t y u.ấ ế

Tuy v y s khác nhau cũng là đi u mà ta th y rõ t kĩ thu t, phong cách, làậ ự ề ấ ừ ậgiá tr th m mĩ, t t ng toát ra t các nhân v t, hình t ng trong tác ph m M iị ẩ ư ưở ừ ậ ượ ẩ ỗ

dân t c đ u có nh ng quan ni m th m mĩ và sáng t o khác nhau Đi u đó đã t oộ ề ữ ệ ẩ ạ ề ạnên nh ng nét đ c đáo riêng c a dòng tranh dân gian Đông H v i các dòngữ ộ ủ ồ ớtranh trong Vi t Nam và các dân t c trên th gi i…ệ ộ ế ớ

So v i các dòng tranh khác, tranh dân gian Đông H có tính bi u tr ng,ớ ồ ể ưtrang trí nh ng v n gi đ c nét m c m c, d hi u, g n gũi v i đ i s ng c aư ẫ ữ ượ ộ ạ ễ ể ầ ớ ờ ố ủ

ng i dân vùng châu th B c B , đ c đáo trong vi c s d ng đ ng nét ti t gi nườ ổ ắ ộ ộ ệ ử ụ ườ ế ả

và nh ng m ng màu d t đ u, là màu t nhiên c a c cây, hoa lá, t i sáng trênữ ả ẹ ề ự ủ ỏ ươ

n n gi y dó quét đi p óng ánh V n i dung, tranh dân gian Đông H ph n ánhề ấ ệ ề ộ ồ ảsâu s c đ i s ng tinh th n, v t ch t c a con ng i, xã h i theo quan đi m mỹắ ờ ố ầ ậ ấ ủ ườ ộ ể

h c dân gian c a ng i dân n i đây Đó là nh ng b c tranh kh c ho ọ ủ ườ ơ ữ ứ ắ ạ ước mơngàn đ i c a ng i lao đ ng v cu c s ng gia đình thu n hoà, m no, h nh phúc,ờ ủ ườ ộ ề ộ ố ậ ấ ạ

v m t xã h i công b ng, t t đ p Tranh dân gian Đông H góp ph n không nhề ộ ộ ằ ố ẹ ồ ầ ỏvào vi c l u gi nh ng v n văn hoá truy n th ng c a dân t c, làm cho đ i s ngệ ư ữ ữ ố ề ố ủ ộ ờ ốtinh th n c a ng i Vi t Nam thêm phong phú.ầ ủ ườ ệ

Ch t li u làm tranh Đông H : ấ ệ ồ

Gi y in tranh Đông H là gi y dó – đ c làm b ng v cây dó trên r ng,ấ ồ ấ ượ ằ ỏ ở ừ

gi y dó có đ c tính x p nh , b n dai, không nhoè khi vi t vẽ, ít b m i m t, ho cấ ặ ố ẹ ề ế ị ố ọ ặgiòn g y, m nát V i đ c tính ch ng m, gi y dó giúp cho các tác ph m nghẫ ẩ ớ ặ ố ẩ ấ ẩ ệthu t không b m m c và có tu i th t ng đ i cao Theo ngh nhân Nguy nậ ị ẩ ố ổ ọ ươ ố ệ ễĐăng Ch cho hay thì cây dó này ch có 3 t nh Qu ng Ninh, Tuyên Quang và Tháiế ỉ ở ỉ ảNguyên Gi y dó mang v v i b n l n nguyên sẽ đ c c t thành nhi u c , nhấ ề ớ ả ớ ượ ắ ề ỡ ỏ

nh t là 11x 2cm, l n nh t là 22x31cm Sau đó, ng i ta nghi n nát v con đi pấ ớ ấ ườ ề ỏ ệ(m t lo i sò v m ng bi n) đem tr n v i h (h đ c n u t b t g o t , ho cộ ạ ỏ ỏ ở ể ộ ớ ồ ồ ượ ấ ừ ộ ạ ẻ ặ

g o n p, có khi n u b ng b t s n - h dùng đ quét n n tranh th ng đ c n uạ ế ấ ằ ộ ắ ồ ể ề ườ ượ ấloãng t b t g o t ho c b t s n, h n u t b t n p th ng dùng đ dán) r iừ ộ ạ ẻ ặ ộ ắ ồ ấ ừ ộ ế ườ ể ồdùng ch i lá thông quét đi p lên m t gi y dó Ch i lá thông t o nên nh ngổ ệ ặ ấ ổ ạ ữ

đ ng rãnh li ti ch y theo đ ng quét khi n cho m t gi y có nh ng đ ng gânườ ạ ườ ế ặ ấ ữ ườ

l i lõm nên khi s lên có c m giác thô ráp nh s trên m t v i th c m Hi u ngồ ờ ả ư ờ ặ ả ổ ẩ ệ ứ

l t t đ c ch đ mà dòng tranh này th ng khai thác V đi p t nhiên choộ ả ượ ủ ề ườ ỏ ệ ựmàu tr ng v i ánh l p lánh nh ng m nh đi p nh d i ánh sáng Khi làm gi y,ắ ớ ấ ữ ả ệ ỏ ướ ấ

có th pha thêm màu khác vào h đ t o thành màu n n Gi y dó có qu t đi pể ồ ể ạ ề ấ ế ệnên ng i ta th ng g i là “gi y đi p”.ườ ườ ọ ấ ệ

Làng ngh Đông H t xa x a đã có nh ng liên k t công vi c v i nhi uề ồ ừ ư ữ ế ệ ớ ềlàng quê khác H đ n v i các làng vùng c a sông Thái Bình, làng bi n Qu ngọ ế ớ ử ể ảNinh đ mua v trai, v sò v nghi n v n làm ch t óng ánh s c đi p n n tranh;ể ỏ ỏ ề ề ụ ấ ắ ệ ề

đ n v i làng Đông C o, làng Phong Khê (B c Ninh) đ có đ c th gi y dó seoế ớ ả ắ ể ượ ứ ấ

v i kĩ thu t đ c bi t; và làng B i, làng Yên Thái (Hà N i) đ l y lo i gi y dó cóớ ậ ặ ệ ưở ộ ể ấ ạ ấ

kh dài dùng in các b tranh t bình Nh ng r m n p, giành giành, lá chè, hoaổ ộ ứ ữ ơ ếhoè… Đông H mua chuyên c a m t s làng lân c n làm, làm nguyên li u chồ ủ ộ ố ậ ệ ếmàu

Màu s c đ c s d ng trong tranh Đông H là màu t nhiên: màu đen l yắ ượ ử ụ ồ ự ấ

t than g xoan, r m n p hay than lá tre đ c ngâm kĩ trong chum v i vài thángừ ỗ ơ ế ượ ạ

r i m i s d ng đ c; màu xanh l y t g đ ng hay lá chàm – lá vùng dân t cồ ớ ử ụ ượ ấ ừ ỉ ồ ở ộthi u s phía B c, h th ng dùng đ nhu m qu n áo; màu vàng l y t hoaể ố ắ ọ ườ ể ộ ầ ấ ừgiành giành, hoa hòe – loài hoa v mùa hè ng i ta v n dùng đ s c n c u ngề ườ ẫ ể ắ ướ ốthanh nhi t; màu đ l y t g vang và s i son trên núi Thiên Thai; màu tr ng l yệ ỏ ấ ừ ỗ ỏ ắ ấ

t đi p v.v Nh ng ch t màu thô này đ c tr n v i nhau và hoà v i m t l ngừ ệ ữ ấ ượ ộ ớ ớ ộ ượ

b t n p tr c khi in đ t o m t l p h , làm cho gi y tranh c ng h n sau khiộ ế ướ ể ạ ộ ớ ồ ấ ứ ơ

Sau khi in thành tranh, k c lúc tranh khô, ng i xem v n c m nh n đ cể ả ườ ẫ ả ậ ượmàu s c c a tranh th t t i t n nh lúc tranh t Các hình kh i, m ng n đ tắ ủ ậ ươ ắ ư ướ ố ả ọ ặ

c nh m ng kia có s ăn ý hài hoà m t cách t nhiên.ạ ả ự ộ ự

Trên gi y đi p, khi h n h , khi thanh th n, nh ng màu nguyên đó rung lênấ ệ ớ ở ả ữtheo ánh sáng Màu vàng hòe t ng tr ng cho s no đ , màu vàng r m lên nhượ ư ự ủ ộ ưcánh đ ng lúa chín, màu xanh nh lũy tre, màu đ g c nh y m th m, màu nhi uồ ư ỏ ấ ư ế ắ ễtím nh th t l ng, màu đen nh váy lĩnh gi a mùa quan h T t c đ u là v tư ắ ư ư ữ ọ ấ ả ề ậ

li u có s n trong thiên nhiên mà cu c đ i chúng ăn sâu vào tâm th c ng i Vi tệ ẵ ộ ờ ứ ườ ệ

t thu xa nào B i v y, m i khi đ c c m m t b c tranh Đông H trên tay, baoừ ở ở ậ ỗ ượ ầ ộ ứ ồ

k ni m u th , tình yêu làng xóm, quê h ng, n i khát khao quay tr l i c iỉ ệ ấ ơ ươ ỗ ở ạ ộngu n dân t c l i s ng d y trong lòng bi t bao ng i con Vi t xa x ồ ộ ạ ố ậ ế ườ ệ ứ

Đ ng nét c a tranh dân gian Đông H ườ ủ ồ:

Đ ng nét là m t th pháp bi u hi n c a h i h a Đ ng nét t o nên sườ ộ ủ ể ệ ủ ộ ọ ườ ạ ự

uy n chuy n, nh p nhàng, kh e kho n c a tranh Tác d ng c b n c a đ ngể ể ị ỏ ắ ủ ụ ơ ả ủ ườnét là bao ngoài xác đ nh gi i h n c a hình nh.ị ớ ạ ủ ả

Ngh thu t làm tranh Đông H đ c đáo b i đ ng nét bao gi cũng đ cệ ậ ồ ộ ở ườ ờ ượ

th hi n sau cùng, b ng ván in nét Theo cách t o hình, đ ng nét làm nên linhể ệ ằ ạ ườ

h n cho b c tranh Đ ng nét cũng mang y u t trang trí cao Vì th , đ ng nétồ ứ ườ ế ố ế ườ

r t quan tr ng, nét là ph ng di n t o hình, là biên gi i c a các m ng màu vàấ ọ ươ ệ ạ ớ ủ ả

n n tranh Đ ng nét trong tranh Đông H thiên v s đ n gi n, ch c kh e, cóề ườ ồ ề ự ơ ả ắ ỏ

xu h ng cách đi u và trang trí h n là t th c.ướ ệ ơ ả ự

Hãy xem kĩ các b c tranh c a Đông H : “Gà đ i cát, đàn gà, vinh hoa, phúứ ủ ồ ạquý, ….” Ch th a có m ng đ tr ng, có nét lông dày c ng, vu t nh n nh l iỗ ư ả ể ố ứ ố ọ ư ưỡmác, có nh ng nét lông c ch là nh ng v ch ng n song song cách đ u Cũng cóữ ổ ỉ ữ ạ ắ ềlông đuôi m v nh lên, l i có lông đuôi gà tr ng r cong xu ng duyên dáng, cóẹ ể ạ ố ủ ốkhi lông c và l ng l i x p nh ngói l p.ổ ư ạ ế ư ợ

Trong tranh “Phú quý” hay “Vinh hoa”, tho t nhìn ta sẽ t ng các bé làạ ưở

m t, dù ôm gà hay v t, cóc hay cá Nh ng n u nhìn kẽ sẽ ph i thán ph c các nghộ ị ư ế ả ụ ệnhân x a” m i bé m t ki u tóc V n ch là m t lo t các nét ng n nh ng v i cáchư ỗ ộ ể ẫ ỉ ộ ạ ắ ư ớ

x p khác nhau sẽ cho ra nh ng c u trúc tóc khác nhau ế ữ ấ

Tranh Đông H ph c v ch y u cho bà con nông dân nên tranh có vi nồ ụ ụ ủ ế ề

d t khoát, kh e kho n làm b c tranh thêm sinh đ ng, ch t đ h a và bi u c mứ ỏ ắ ứ ộ ấ ồ ọ ể ảcao

Màu s c c a tranh ắ ủ dân gian Đông H : ồ

Màu s c đ c s d ng trong tranh Đông H là màu t nhiên, v i 4 gamắ ượ ử ụ ồ ự ớmàu c b n là màu đen, màu xanh, màu vàng và đ Màu đen l y t than g xoan,ơ ả ỏ ấ ừ ỗ

r m n p hay than lá tre đ c ngâm kĩ trong chum v i vài tháng r i m i s d ngơ ế ượ ạ ồ ớ ử ụ

đ c; màu xanh l y t g đ ng hay lá chàm – lá vùng dân t c thi u s phía B c,ượ ấ ừ ỉ ồ ở ộ ể ố ắ

h th ng dùng đ nhu m qu n áo; màu vàng l y t hoa giành giành, hoa hòe –ọ ườ ể ộ ầ ấ ừloài hoa v mùa hè ng i ta v n dùng đ s c n c u ng thanh nhi t; màu đ l yề ườ ẫ ể ắ ướ ố ệ ỏ ấ

t g vang và s i son trên núi Thiên Thai Tùy vào s thích và đ đ m c a tranhừ ỗ ỏ ở ộ ậ ủ

ng i ta sẽ tô đ m đ làm n i b t ho c làm nh t các chi ti t trong tranh đôngườ ậ ể ổ ậ ặ ạ ế

h Đ c l y hoàn toàn t thiên nhiên nên màu s n vẽ c a tranh đông h tuyồ ượ ấ ừ ơ ủ ồ

đ n gi n nh ng l i r t đ c bi t , không nh m l n v i b t kỳ tranh nào khác.ơ ả ư ạ ấ ặ ệ ầ ẫ ớ ấ

N n tranh Đông H ề ồ

Đ n n tranh Đông H có màu s c phong phú, các ngh nhân đã quét lênể ề ồ ắ ệ

n n đi p m t l p màu m ng N n tranh đông h th ng có ba màu: vàng chanh,ề ệ ộ ớ ỏ ề ồ ườ

tr ng đi p, đ ví d n n màu đ cho tranh đánh ghen đ l t t đ c cái nóngắ ệ ỏ ụ ề ỏ ể ộ ả ượ

gi n b c b i ng t ng t c a không khí lúc đó, n n màu vàng cho c nh vui t iậ ự ộ ộ ạ ủ ề ả ươtràn ng p s c xuân trên các b c tranh ngày t t,…ậ ắ ứ ế

Tính d b n tranh Đông H ị ả ồ

Sáng tác m u tranh và kh c ván là khâu lao đ ng sáng t o, khâu quanẫ ắ ộ ạ

tr ng, quy t đ nh s sinh t n c a m t làng tranh Nó đòi h i ít nhi u năng khi uọ ế ị ự ồ ủ ộ ỏ ề ế

b m sinh và kỹ năng lao đ ng cao các ngh nhân Công vi c sáng tác m u tranhẩ ộ ở ệ ệ ẫ

t n r t nhi u th i gian, tr c tiên ph i l a ch n đ tài, ý nghĩa, n i dung sâuố ấ ề ờ ướ ả ự ọ ề ộ

s c, màu s c hài hoà, b c c ch t chẽ và có giá tr ngh thu t cao Khi sáng tácắ ắ ố ụ ặ ị ệ ậ

m u tranh, các ngh nhân th ng s d ng bút lông và m c Nho đ vẽ lên gi yẫ ệ ườ ử ụ ự ể ấ

b n m ng và ph ng đ ng i th kh c, đ c ván theo m u N m trong xu thả ỏ ẳ ể ườ ợ ắ ụ ẫ ằ ế

bi n đ i chung c a các ngành ngh thu t dân gian, tranh Đông H do nhi u thế ổ ủ ệ ậ ồ ề ế

h cùng sáng tác và đ c đông đ o qu n chúng tham gia Vi c sáng tác m uệ ượ ả ầ ệ ẫtranh không ph i là vi c c a riêng các ngh nhân mà th ng là k t qu chungả ệ ủ ệ ườ ế ả

c a m t làng tranh, c a nhi u th h Trong quá trình in, tiêu th và th ngủ ộ ủ ề ế ệ ụ ưở

th c tranh M t b c tranh thông th ng c n có m t b n kh c nét và vài ba b nứ ộ ứ ườ ầ ộ ả ắ ả

kh c màu Tính th công trong kỹ thu t làm tranh và ph ng pháp kh c ván inắ ủ ậ ươ ắtranh là nguyên nhân làm tranh dân gian Đông H có nhi u d b n Cũng chính vìồ ề ị ả

th mà trong tranh Đông H , có tr ng h p m t m u nh ng có nhi u d b nế ồ ườ ợ ộ ẫ ư ề ị ảkhác nhau, ho c m t m u tranh cũng có đ n hai, ba cách phân b màu khác nhau.ặ ộ ẫ ế ố

Vì v y, có nhi u m u tranh c đ n nay chúng ta cũng ch a xác đ nh đ c chậ ề ẫ ổ ế ư ị ượ ủnhân sáng t o S khác nhau c a các t tranh có cùng tên g i là do s thêm b tạ ự ủ ờ ọ ự ớ

m t vài tình ti t nh ch đ trên tranh, th h a tranh, s l ng nhân v t, trangộ ế ư ữ ề ơ ọ ố ượ ậ

ph c, t th , … hay cũng có th thay đ i m t vài s c đ , màu n n tranh, màu s cụ ư ế ể ổ ộ ắ ộ ề ắcác h a ti t trong tranh, … ọ ế

Tr i qua hàng trăm năm hình thành và phát tri n, tranh dân gian Đông Hả ể ồ

tr thành món ăn tinh th n không th thi u c a đông đ o các t ng l p nhân dânở ầ ể ế ủ ả ầ ớ

Vi t Nam trong nhi u th k qua b i lẽ đ ng sau nh ng nét vẽ y l i ch a đ ngệ ề ế ỷ ở ằ ữ ấ ạ ứ ự

nh ng thông đi p n ng đ y tính nhân văn ữ ệ ẩ ữ ầ

M i m t b c tranh Đông H đ u có ý nghĩa riêng, th hi n nh ng c m ,ỗ ộ ứ ồ ề ể ệ ữ ướ ơnguy n v ng c a ng i lao đ ng, t nh ng đi u bình th ng, gi n d t i nh ngệ ọ ủ ườ ộ ừ ữ ề ườ ả ị ớ ữ

đi u thiêng liêng, cao quý Các b c tranh “Vinh hoa”, “Phú quý”, “Ti n tài”, “Ti nề ứ ế ế

l c”, “Gà đ i cát”, “Phúc, “Th ” là m t l i chúc năm m i t t đ p, phát tài, phátộ ạ ọ ộ ờ ớ ố ẹ

l c Đ t ng nh công lao c a các anh hùng dân t c có công v i n c, các nghộ ể ưở ớ ủ ộ ớ ướ ệ

nhân vẽ tranh “Hai Bà Tr ng tr gi c Hán”, “Bà Tri u đánh quân Ngô”, “Anư ừ ặ ệ

D ng V ng”, “Ngô V ng Quy n đánh Nam Hán” Đ giáo d c truy n th ngươ ươ ươ ề ể ụ ề ố

hi u h c, tôn s tr ng đ o c a dân t c, các ngh nhân vẽ tranh “Hi u h c”, “Vinhế ọ ư ọ ạ ủ ộ ệ ế ọquy bái t ”, “M c đ ng đ c sách”, “Th y đ cóc” ổ ụ ồ ọ ầ ồ

Nét h p d n c a tranh dân gian Đông H không ch đ c p đ n cu c s ng:ấ ẫ ủ ồ ỉ ề ậ ế ộ ốthóc đ y b , gà đ y sân, mong c vinh hoa phú quý… mà còn đ c p đ n cu cầ ồ ầ ướ ề ậ ế ộ

s ng l a đôi, v ch ng v i cái nhìn hóm h nh mà sâu s c ố ứ ợ ồ ớ ỉ ắ

Nét đ c đáo đ u tiên thu hút c m quan ng i xem c a tranh chính là ộ ầ ả ườ ủ ởmàu s c và ch t li u gi y in Gi y dùng in tranh là gi y dó đ c làm t v cây dó,ắ ấ ệ ấ ấ ấ ượ ừ ỏ

v i đ c tính x p, m m, m ng, dai, d hút màu mà khi in không b nhòe Trên gi yớ ặ ố ề ỏ ễ ị ấ

đ c quét lên m t l p h đi p có nét sáng óng ánh r t đ c thù b ng cách: ng iượ ộ ớ ồ ệ ấ ặ ằ ườ

ta nghi n nát v con đi p (m t lo i sò v m ng bi n) tr n v i h (lo i b t g oề ỏ ệ ộ ạ ỏ ỏ ở ể ộ ớ ồ ạ ộ ạ

t , ho c g o n p, có khi là b t s n), dùng ch i lá thông quét lên m t gi y dó V iẻ ặ ạ ế ộ ắ ổ ặ ấ ớ

ch i lá thông sẽ t o thành nh ng đ ng ganh ch y theo đ ng quét và v đi pổ ạ ữ ườ ạ ườ ỏ ệ

t nhiên cho màu tr ng có ánh l p lánh c a nh ng m nh đi p nh d i ánhự ắ ấ ủ ữ ả ệ ỏ ướsáng, trong quá trình làm gi y đi p có th pha thêm màu khác vào h Màu s cấ ệ ể ồ ắ

đ c s d ng trong tranh là màu t nhiên t cây c nh màu đen t than câyượ ử ụ ự ừ ỏ ư ừxoan hay than lá tre, màu xanh t g đ ng, lá chàm, màu vàng t hoa hòe, màu đừ ỉ ồ ừ ỏ

t s i son, g vang, … Đây là nh ng màu c b n, không pha tr n.ừ ỏ ỗ ữ ơ ả ộ

V th lo i, theo n i dung ch đ , tranh Đông H có th chia thành 7 lo iề ể ạ ộ ủ ề ồ ể ạchính: tranh th , tranh chúc t ng, tranh l ch s , tranh truy n, tranh ph ngờ ụ ị ử ệ ươngôn, tranh c nh v t và tranh ph n ánh sinh ho t.ả ậ ả ạ

V n i dung, tranh dân gian Đông H ph n ánh sâu s c đ i s ng tinh th n,ề ộ ồ ả ắ ờ ố ầ

v t ch t c a con ng i, xã h i theo quan đi m mỹ h c dân gian c a ng i dânậ ấ ủ ườ ộ ể ọ ủ ườvùng này Nh ng b c tranh nói lên c m ngàn đ i c a ng i lao đ ng v m tữ ứ ướ ơ ờ ủ ườ ộ ề ộ

cu c s ng gia đình thu n hòa, m no, h nh phúc và m t xã h i công b ng, t tộ ố ậ ấ ạ ộ ộ ằ ố

đ p.ẹ

Ý nghĩa c a m t s b c tranh dân gian Đông H : ủ ộ ố ứ ồ