“Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình sự Việt Nam”LUẬN VĂN THẠC SỸ

Do đó tác giả đã nghiên cứu thực tiễn đồng thời dựa trên quy định của pháp luật hình sự hiện hành về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đồng thời lấy đó làm đề tài luận văn thạc sĩ luật họ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi tên: Dương Chí Hiếu, là học viên lớp Cao hoc ̣ Luâṭ khóa 7 Đợt 2 năm 2018 (Mã lớp: CH18LHS_ BL7_2); Chuyên ngành: Luâṭ Hình sự và Tố tụng hình sự (Mã ngành: 8380104) Là tác giả nghiên cứu đề tài Luận văn thạc sĩ Luật học “Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình sự Việt Nam”

Tôi xin cam đoan đề tài luận văn nêu trên là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học TS Phan Anh Tuấn, trong luận văn có sử dụng, trích dẫn một số nguồn tài liệu, ý kiến và quan điểm nghiên cứu khoa học của một số tác giả

là nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật học Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, trung thực và tin cậy

Nay tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Phòng Đào tạo sau đại học, trường Đại Học Trà Vinh xem xét để tôi được bảo vệ luận văn với đề tài nghiên cứu nêu trên Chân thành cảm ơn!

Trà Vinh, ngày tháng năm 2020

Tác giả

Dương Chí Hiếu

LỜI CẢM ƠN

Để thực hiện tốt luận văn“Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình

sự Việt Nam” người viết đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều cá nhân, cơ quan, tổ chức

Trước tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến TS Phan Anh Tuấn, đã dành nhiều thời gian quý báo và tâm huyết để hướng dẫn, chỉ dạy trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Em xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô giảng viên đã truyền đạt những kiến thức hữu ích để em làm nền tảng cho việc nghiên cứu đề tài luận văn của mình

Ngoài ra, tôi xin gửi lời cảm ơn đến tập thể đơn vịPhòng Tư Pháp huyện Vĩnh Lợi- tỉnh Bạc Liêu nơi tôi đang công tác vì đã tạo điều kiện và luôn động viên trong suốt quá trình tôi theo học cao học, cũng như thời gian tôi hoàn thành luận văn thạc sĩ

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục bảng vii

Tóm tắt viii

MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 3

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6

5 PHẠM VI GIỚI HẠN ĐỀ TÀI 6

6 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT 6

7 KẾT CẤU LUẬN VĂN 7

CHƯƠNG 1.NHỮNG VẤN ĐẾ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 8

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, DẤU HIỆU PHÁP LÝ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16TUỔI 8

1.1.1 Khái niệm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 8

1.1.2 Đặc điểm tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 9

1.1.3 Các dấu hiệu pháp lý hình sự của tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 10

1.1.3.1 Các dấu hiệu định tội 10

1.1.3.2 Hình phạt và các dấu hiệu định khung hình phạt 15

1.2 PHÂN BIỆT TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI VỚI CÁC TỘI PHẠM KHÁC MÀ NẠN NHÂN DƯỚI 16 TUỔI 20

1.2.1 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142 Bộ luật hình sự) với Tội cưỡng dâm người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (Điều 144 Bộ luật hình sự) 20

1.2.2 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi (Điều 145 Bộ luật hình sự năm 2015) 21

1.2.3 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổivới Tội dâm ô đối với người dưới 16 tuổi (Điều 146 Bộ luật hình sự 2015) 21 1.2.4 Phân biệt Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi với Tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm (Điều 147 Bộ luật hình sự) 22 1.3 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY 23 1.3.1 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi từ năm 1945 đến trước khi ra đời Bộ luật hình sự năm 1985 23 1.3.2 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong Bộ luật hình sự năm 1985 23 1.3.3 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) 25 1.3.4 Quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) 26

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 29

2.1 THỰC TIỄN ĐỊNH TỘI DANH TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 29 2.2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ DẤU HIỆU ĐỊNH KHUNG HÌNH PHẠT TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 34 2.2.1 Thực tiễn áp dụng tình tiết định khung tăng nặng “phạm tội từ hai lần trở lên” 34 2.2.2 Thực tiễn áp dụng tình tiết định khung tăng nặng “phạm tội hai lần trở lên” và

“tái phạm nguy hiểm” 36 2.3 THỰC TIỄN QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT ĐỐI VỚI TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 38 2.4 ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 45 2.4.1 Kết quả đạt được 45 2.4.2 Những hạn chế, vướng mắc trong định tội danh tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 45 2.4.3 Những hạn chế trong quyết định hình phạt 47 2.4.4 Nguyên nhân của những hạn chế, sai sót 48

CHƯƠNG 3.CÁC YÊU CẦU VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 51

3.1 CÁC YÊU CẦU NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT

HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 51

3.1.1 Yêu cầu về ổn định trật tự xã hội 51

3.1.2 Yêu cầu hoàn thiện pháp luật và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ 51

3.1.3 Yêu cầu bảo vệ trẻ em và thực hiện các quyền trẻ em theo quy định 52

3.1.4 Yêu cầu thực hiện bảo vệ công lý và đấu tranh phòng chống tội phạm 53

3.2 CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG ĐÚNG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI 55

3.2.1 Giải pháp về pháp luật 55

3.2.2 Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng đúng pháp luật hình sự về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi 59

KẾT LUẬN 64

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS 1999: Bô luật hình sự năm 1999 sữa đổi, bổ sung năm 2009 BLHS 2015: Bô luật hình sự năm 2015 sữa đổi, bổ sung năm 2017

TANDTC: Tòa án nhân dân tối cao

VKSND: Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 Tổng hợp số liệu áp dụng các biện pháp trách nhiệm hình sự từ năm 2015 đến năm 2019 của ngành Tòa án nhân dân cả nước đối với “Tội hiếp dâm người dưới

16 tuổi” theo BLHS năm 2015 39

TÓM TẮT

Xuất pháp từ thực tiễn tình hình tội phạm xâm hại tình dục nói chung và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi nói riêng, qua tìm hiểu nghiên cứu công tác xử lý tội phạm còn có nhiều khó khăn, vướng mắc, việc áp dụng pháp luật không thống nhất giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong quá trình xử lý tội phạm đã dẫn đến việc án bị hủy, thay đổi thành tội danh khác và cải sử hình phạt còn chiếm tỷ lệ cao trong tổng số các vụ án đã tiến hành xử lý

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến kết quả trên, trong đó có nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan, mỗi nguyên nhân đều dẫn đến hậu quả nhất định mà người gánh chịu hậu quả trước tiên là người bị kết án, bên cạnh đó là người làm công tác giải quyết vụ án

Do đó tác giả đã nghiên cứu thực tiễn đồng thời dựa trên quy định của pháp luật hình sự hiện hành về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, đồng thời lấy đó làm đề tài luận văn thạc sĩ luật học cho mình, vì nhận thấy đây là vấn đề nóng của xã hội, tội phạm xảy ra hầu như khắp địa bàn cả nước và ngày càng có những tiết gây tranh cãi về mặt pháp luật khi tiến hành xử lý

Trong phần mở đầu của luận văn, giới thiệu khái quát một số vấn đề chung đối

và lý do chọn lựa đề tài “Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình sự Việt

Nam” và các vấn đề khác như tình hình nghiên cứu, mục đích và nhiệm vụ nghiên

cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu,

ý nghĩa của luận văn

Phần nội dung của luận văn được chia làm ba chương

Chương 1 nêu ra những vấn lý luận và pháp luật về tội Hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo pháp luật hình sự Việt Nam, đây là cơ sở lý luận về mặt khoa học pháp lý và pháp luật được áp dụng cho việc xử lý tội đối với tội danh này, là nền tảng cho các cơ quan tiến hành tố tụng vận dụng vào thực tiễn khi giải quyết các vụ án

Chương 2 của luận văn là phân tích và đánh giá thực tiễn công tác định tội danh

và áp dụng các biện pháp trách nhiệm hình sự, căn cứ vào số liệu tổng hợp của ngành Tòa án các cấp tác giả đã thống kê lại những điểm cần lưu ý đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, minh họa bằng các ví dụ từ việc trích dẫn bản án mà tòa án đã ban hành trong việc xử lý tội phạm

Chương 3 là quan điểm cá nhân của tác giả về các yêu cầu và giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, trong đó chia làm 2nhóm giải pháp chính, gồm: Giải pháp về mặt pháp luật, đã nêu ra các yêu cầu đối với pháp luật cần phải sớm đáp ứng và khắc phục những hạn thiếu sót và hạn chế hiện nay; Các giải pháp khác nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Hiến pháp năm 2013 quy định tại Điều 20 như sau: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ hình thức đối xử nào khác xâm phạm thân thể, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm” Hiến pháp đã đặt ra trách nhiệm bảo vệ nhân phẩm, danh dự của trẻ em là nhiệm vụ của tất cả các tổ chức

và công dân, do nhiều ngành luật điều chỉnh trong đó có pháp luật hình sự, và tại

khoản 1 Điều 37 Hiến pháp năm 2013 quy định: “Trẻ em được nhà nước, gia đình và

xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ em Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bốc lột sức lao động và những hành vi khác xâm phạm quyền trẻ em” Do trẻ em chưa phát triển đầy đủ về thể chất,

tâm sinh lý, chưa có khả năng nhận thức một cách cơ bản và tự bảo vệ mình nên ở độ tuổi này rất dễ tổn thương về mọi mặt

Qua tìm hiểu và theo dõi tình hình tội phạm thời gian qua loại tội phạm xâm hại tình dục đối với phụ nữ và trẻ em luôn là vấn đề thời sự và được dư luận hết sức quan tâm, trong đó nổi lên là các tội xâm hại tình dục đối với người dưới 16 tuổi, đây không chỉ là vấn đề xã hội mà dưới góc độ pháp lý đặt ra yêu cầu đòi hỏi việc vận dụng pháp luật đúng đắn để xử lý tội phạm trên

Nhìn chung kinh tế xã hội của cả nước ta phát triển với tốc độ nhanh, do đó tình hình an ninh trật tự xã hội luôn là vấn đề được xã hội quan tâm, các tội về hiếp dâm gia tăng trong đó thời gian gần đây nổi bật là tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, khó khăn trong việc áp dụng pháp luật đúng đắn trong việc xử lý Trước tình hình đó, vấn

đề bảo vệ trẻ em tránh khỏi sự xâm hại thân thể và tình dục đang là vấn đề cấp thiết nhất, vì đây đối tượng chưa thực sự phát triển về mặt thể chất và tinh thần, các em cần được sống trong môi trường lành mạnh, trong sạch để phát triển bình thường, phát huy hết tiềm năng và khả năng mà con người có được BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) ra đời cũng đã quy định khá cụ thể về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi tại Điều 142 BLHS

Tuy nhiên, vẫn còn các vướng mắc và thiếu sót chưa đáp ứng được hết yêu cầu của thực tiễn Xuất phát từ tình hình tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi hiện nay đang có

xu hướng tăng cả về số lượng và mức độ nguy hiểm, người phạm tội có thể là những người thân thích, quen biết nạn nhân thực hiện hành vi phạm tội trái với pháp luật cũng như các chuẩn mực đạo đức xã hội

Ngoài ra, tình hình tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi ngày càng diễn biến phức tạp, số lượng gia tăng cũng như mức độ nguy hiểm, gây tâm lý khủng hoảng đối với nạn nhân, hoang mang trong nhân dân và làm ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự

xã hội Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cho thấy còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc định tội danh, định khung và quyết định hình phạt dẫn đến oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm, xử lí quá nghiêm khắc hoặc nhẹ hơn với tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, gây ảnh hưởng đến chất lượng của pháp luật khi vận dụng vào cuộc sống

Do đó, việc tìm hiểu nghiên cứu các quy định của pháp luật và thực tiễn thực thi áp dụng pháp luật đối với tội danh này là một vấn đề cần thiết, đặc biệt là việc nghiên cứu thực tiễn là một nhu cầu thực tế, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả và tính đúng đắn trong việc áp dụng pháp luật đối với địa phương Bản thân mong muốn đóng góp một phần công sức và sự hiểu biết của mình cho công tác nghiên cứu và hoàn thiện pháp luật về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng chống tội phạm

Đó là lý do mà tác giả quyết định chọn đề tài: “Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo luật hình sự Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ luật học.

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

- Mục tiêu chung:

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng của Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017) về Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được quy định tại Điều 142 Bộ luật hình sự (BLHS), luận văn sẽ chỉ ra những vướng mắt, bất cập trong áp dụng pháp luật đối với tội này Trên cơ sở đó,luận văn sẽ đưa ra những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định pháp luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

- Mục tiêu cụ thể:

Để đạt được mục tiêu chung như đã nêu trên, Luận văn đặt ra và giải quyết các mục tiêu cụ thể sau đây:

+ Nghiên cứu để làm rõ những vấn đề lý luận về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi theo luật hình sự Việt Nam

+ Khảo sát, làm rõ thực trạng áp dụng các quy định luật hình sự về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trên thực tế;

+ Phân tích, đánh giá về những vướng mắc, khó khăn, bất cập trong quy định và thực tiễn áp dụng quy định của Luật hình sự Việt Nam về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi;

+ Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng các quy định của pháp luật về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi trong Bộ luật hình sự Việt Nam

3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Liên quan đến các tội xâm phạm tình dục nói chung và tội hiếp dâm người dưới

16 tuổi nói riêng đã có nhiều luận văn thạc sĩ, khóa luận tốt nghiệp, đề tài nghiên cứu khoa học trong nghiên cứu về vấn đề này

- Nhóm thứ nhất: Các Giáo trình có liên quan về tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, như:

+ Võ Khánh Vinh (2003), Giáo trình lý luận chung về định tội danh, NXB

Công an nhân dân, Hà Nội

+ Võ Khánh Vinh (2005), Giáo trình luật hình sự Việt Nam Phần chung, NXB

Công an nhân dân, Hà Nội

+ Hoàng Văn Thành (2015), Kỹ năng xác định tội danh trong vụ án hình sự,

Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội1;

+ Võ Khánh Vinh (Chủ biên) (2012), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam- Phần

Các tội phạm, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội;

+ Võ Khánh Vinh (2013), Lý luận chung về định tội danh, NXB Khoa học xã

hội, Hà Nội;

+ Trường Đại học Luật Hà Nội (2012), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam

-Phần Các tội phạm, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội;

+ Trường Đại học Luật TP Hồ Chí Minh (2013), Giáo trình Luật hình sự Việt

Nam - Phần Các tội phạm, Nxb Hồng Đức- Hội Luật gia Việt Nam, TP.HCM;

+ Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2012), Giáo trình Luật hình

sự Việt Nam -Phần các tội phạm, Quyển 1, NXB Hồng Đức, TP.HCM.

+ Phạm Văn Beo (2012), Luật Hình sự Việt Nam - Phần các tội phạm, Quyển 2,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội;

1Hoàng Văn Thành (2015), Kỹ năng xác định tội danh trong vụ án hình sự, Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội,

[http://tks.edu.vn/thong-tin-khoa-hoc/chi- tiet/79/107], (ngày truy cập: 25/11/2016).