MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG VIẾT VĂN TẢ CẢNH CHO HỌC SINH LỚP 6 Ở TRƯỜNG THCS TRƯỜNG LONG HÒA 1. Lời nói đầu 1.1. Lý do chọn đề tài: Văn học là một bộ môn nghệ thuật sáng tạo, ngôn từ đầy giá trị. Có thể coi mỗi một tác phẩm văn học là một viên ngọc trong cuộc sống, nó bay bổng tạo nên những khúc nhạc làm cho cuộc sống đời th¬ường thêm chất thơ. Vậy làm thế nào cho học sinh mình cảm nhận đ¬ược chất thơ của cuộc sống đời th¬ường để rồi từ đó các em nói ra, viết ra những điều mà các em đã học, đã cảm nhận trong cuộc sống xung quanh thường ngày, tự các em tạo nên những tác phẩm nghệ thuật giá trị ? Tôi nghĩ đó là một việc làm mà mỗi thầy cô giáo đang tìm cách đi nhẹ nhàng nhất và có hiệu quả nhất cho riêng mình. Đối với môn ngữ văn, giữa học và làm là cả một thao tác, một khoảng cách khó. Riêng làm văn, đòi hỏi các em phải có cách viết già dặn hơn, sinh động hơn và đặc biệt trong văn tả cảnh phải có hình ảnh sống động, thuyết phục lòng người. Điều đó không thể đi từ lý thuyết sang thực hành ngay đư¬ợc, bởi cảm nhận của các em còn đơn giản, cụ thể, vốn từ, vốn hiểu biết phần nhiều còn nghèo nàn…do vậy mà các em ch¬ưa có nhiều vốn từ, tính hình ảnh, sáng tạo nghệ thuật trong viết văn.
Trang 1MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP RÈN KỸ NĂNG VIẾT VĂN TẢ CẢNH CHO HỌC SINH LỚP 6 Ở TRƯỜNG THCS TRƯỜNG LONG HÒA
1 Lời nói đầu
1.1 Lý do chọn đề tài:
Văn học là một bộ môn nghệ thuật sáng tạo, ngôn từ đầy giá trị Có thể coi mỗi một tác phẩm văn học là một viên ngọc trong cuộc sống, nó bay bổng tạo nên những khúc nhạc làm cho cuộc sống đời thường thêm chất thơ Vậy làm thế nào cho học sinh mình cảm nhận được chất thơ của cuộc sống đời thường để rồi từ đó các em nói ra, viết ra những điều mà các em đã học, đã cảm nhận trong cuộc sống xung quanh thường ngày, tự các em tạo nên những tác phẩm nghệ thuật giá trị ? Tôi nghĩ đó là một việc làm mà mỗi thầy cô giáo đang tìm cách đi nhẹ nhàng nhất
và có hiệu quả nhất cho riêng mình
Đối với môn ngữ văn, giữa học và làm là cả một thao tác, một khoảng cách khó Riêng làm văn, đòi hỏi các em phải có cách viết già dặn hơn, sinh động hơn
và đặc biệt trong văn tả cảnh phải có hình ảnh sống động, thuyết phục lòng người Điều đó không thể đi từ lý thuyết sang thực hành ngay được, bởi cảm nhận của các em còn đơn giản, cụ thể, vốn từ, vốn hiểu biết phần nhiều còn nghèo nàn…do vậy mà các em chưa có nhiều vốn từ, tính hình ảnh, sáng tạo nghệ thuật trong viết văn
Thực tế các em đã quá quen với việc thực hành viết văn dạng văn bản mẫu
và tái tạo văn bản tương tự mẫu ở bậc tiểu học Cho nên việc sáng tạo một văn bản nghệ thuật đối với các em học sinh lớp 6 là việc làm vô cùng khó khăn và ít
có hứng thú Hơn nữa sự say mê đọc tư liệu văn học của các em học sinh bây giờ quả là ít ỏi, hầu như là không có bởi những thông tin hiện đại: Hoạt hình, truyện tranh, đặc biệt là dịch vụ In-tơ-nét tràn lan, điện thoại thông minh đã cuốn hút lòng trẻ Điều đó đương nhiên làm nghèo nàn vốn ngôn từ nghệ thuật quý giá của văn học trong mỗi học sinh
Từ những cơ sở trên, tôi thiết nghĩ: Quá trình rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh khối 6 là một việc làm thiết thực, chúng ta phải hướng cho các em
Trang 2làm và làm một cách kiên trì, lâu dài, cặn kẽ để có hiệu quả tốt nhất Bởi chính suy nghĩ ấy, tôi đã rút ra được một số phương pháp rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 6 và đây cũng là lý do tôi chọn đề tài này
1.2 Phạm vi của đề tài:
Đến với đề tài này, tôi tập trung vào một số phương pháp rèn kỹ năng nhằm giúp những em học sinh lớp 6 tại trường Trung học cơ sở Trường Long Hòa ngại học, ngại viết, chưa biết cách xác định đúng yêu cầu của đề bài, chưa biết cách tìm ý, lập ý, chưa có kỹ năng diễn đạt tốt, chưa xây dựng và liên kết đoạn văn tốt trong bài văn tả cảnh để có hướng làm bài được tốt hơn và mang lại những tác phẩm nghệ thuật có giá trị
2 Thực trạng
Qua thực tế, bản thân tôi nhận thấy kỹ năng viết văn tả cảnh của các em học sinh còn rất hạn chế, phần lớn là những em học sinh có học lực yếu kém Cụ thể nhất là qua kết quả bài viết số 5 trong học kì II, năm học 2014-2015 ở các lớp 6/1, 6/3 như sau:
6/1 28(100%) 1 (3,6%) 1 (3,6%) 17(60,7%) 7 (25%) 2(7,1%) 6/3 31 (100%) 2 (6,5%) 3 (9,7%) 16 (51,6%) 6 (19,3%) 4 (12,9%)
Hiện nay, chương trình cấp I, II khá nặng nhưng thời lượng dành cho phân môn tập làm văn viết về văn tả cảnh lại rất ít, vì vậy mà đa số các em thường làm theo những bài văn mẫu hoặc chỉ viết theo dàn bài mà giáo viên đã hướng dẫn lập Bên cạnh đó, thầy cô cũng không có nhiều thời gian để hướng dẫn và kiểm tra sát từng em học sinh
Từ tình hình trên, tôi đã thống kê, tìm hiểu nguyên nhân Sau khi đã xác định nguyên nhân, tôi đã đưa ra những phương pháp tốt nhất nhằm giúp học sinh rèn được những kỹ năng viết văn tả cảnh Theo tôi, nguyên nhân có nhiều nhưng tập trung một số nguyên nhân cơ bản sau đây:
- Một số học sinh vì lười học, ngại học, chán học văn và chưa thực sự có hứng thú với môn học nên không chuẩn bị tâm thế tốt cho giờ học văn;
Trang 3- Sự say mê đọc tư liệu văn học còn rất hạn chế, cách cảm nhận của các em cũng còn đơn giản, cụ thể, vốn từ, vốn hiểu biết phần nhiều còn nghèo nàn…do vậy mà các em chưa có nhiều vốn từ, tính hình ảnh, sáng tạo nghệ thuật trong viết văn;
- Hầu như tất cả các em chưa có thói quen tìm hiểu, quan sát, ghi chép những điều xung quanh mình…, vì thế mà việc viết được một bài văn miêu tả tốt còn hạn chế;
- Một số em học sinh làm bài văn không tuân thủ các bước: Tìm hiểu đề, tìm ý, lập ý, lập dàn bài, viết bài hoàn chỉnh, đọc chỉnh sửa do đó dẫn đến bài viết lạc đề, bài làm không đủ ý, bố cục bài làm lộn xộn, thậm chí bố cục không đủ 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài Một số em chưa biết vận dụng kỹ năng quan sát, tưởng tượng, so sánh, nhận xét trong văn miêu tả một cách linh hoạt để làm nổi bật lên đặc điểm tiêu biểu của sự vật, làm bài văn miêu tả sinh động hơn;
- Một số học sinh vào đầu năm học còn chưa biết viết một đoạn văn là như thế nào, khả năng đọc còn chậm, đặc biệt là khả năng nói còn rất kém;
- Học sinh còn phụ thuộc vào nhiều sách tham khảo
Chính vì những thực trạng trên nên tôi đã thực hiện đề tài “Một số phương pháp rèn kỹ năng viết văn tả cảnh cho học sinh lớp 6 ở trường Trung học cơ sở Trường Long Hòa”, và đây là một trong những phương pháp giúp học sinh học tốt môn Ngữ văn, đặc biệt là đối với phân môn tập làm văn về văn tả cảnh
3 Giải pháp thực hiện:
Để giúp học sinh có được những kỹ năng làm bài văn tả cảnh tốt hơn Trước hết, học sinh lần lượt nắm vững các phương pháp rèn kỹ năng sau đây:
3.1 Phương pháp rèn kỹ năng xác định yêu cầu của đề bài để xây dựng hướng làm bài
Đây là một trong những kỹ năng quan trọng để giúp học sinh làm tốt bài văn của mình hay nói cách khác đó là phần tìm hiểu đề để xác định đúng đối tượng miêu tả Kỹ năng này là để giúp cho các em xác định được yêu cầu đề bài trên ba phương diện: Một là thể loại; Hai là nội dung cần làm là gì ?; Và ba là phạm vi phải làm
Trang 4Ví dụ:
Đề bài miêu tả cảnh như sau: “Em hãy miêu tả cảnh trường em vào một buổi sáng đẹp trời khi em đi học”
Ở đề này, giáo viên cho học sinh thấy: Đây là một đề bài dạng miêu tả cảnh tổng hợp Vậy thế nào là cảnh tổng hợp ? - Giáo viên chỉ rõ cho học sinh thấy ta xác định cảnh tổng hợp nhờ những từ ngữ nào ?
Chẳng hạn, đề yêu cầu tả cảnh tổng hợp thường chứa những từ ngữ như: “Một miền quê, quê hương em, cảnh trường em vào buổi sáng ” Cảnh tổng hợp là cảnh như thế nào ? Là cảnh gồm nhiều cảnh nhỏ, cảnh lẻ Những cảnh nhỏ của quê hương hay miền quê thường là cánh đồng, dòng sông, con đường làng, trường học sau đó giúp học sinh hình dung được cụ thể về cảnh miêu tả ở thời gian nào (mùa nào), ở không gian nào (cảnh đó như thế nào) Việc xác định được đúng yêu cầu của đề như ở ví dụ trên sẽ giúp các em rất nhiều trong việc định hình được đối tượng miêu tả
3.2 Phương pháp rèn kỹ năng tìm ý, lập dàn ý cho bài văn tả cảnh
Khi học sinh đã xác định đúng yêu cầu của đề, xác định chính xác đối tượng miêu tả nhưng chắc chắn chưa thể định hình được hướng đi cho bài viết Để giúp học sinh định hình được hướng đi của bài viết văn tả cảnh, tôi đã hướng dẫn học sinh bước tìm ý cho bài văn tả cảnh:
- Nhất thiết phải theo một trình tự: Tìm ý bao quát không gian của cảnh chung sẽ tả, sau đó cụ thể sẽ có những cảnh nào ? Cảnh như thế nào ?
- Bao quát không gian cảnh được coi là một thao tác quan trọng đầu tiên của bức tranh cảnh, rất quan trọng trong việc định hình vị trí cảnh vật Vậy học sinh cần phải nắm được cách viết phần bao quát không gian cảnh như thế nào ? Thực tế khi làm bài, tôi thấy học sinh thường viết một cách cộc lốc, cụt ngủn, có khi chỉ viết được một, hai câu cho phần tả bao quát
- Để tả bao quát cảnh, trước hết phải xác định vị trí miêu tả khái quát Thường là một vị trí cao hơn, xa cảnh trung tâm để có thể chụp được toàn cảnh miêu tả Theo đề trên, các em phải giới thiệu đôi nét về trường học: Vị trí địa lý, trục đường, hướng mặt, diện tích, ranh giới trường với xung quanh
Trang 5Bài làm của học sinh Bài gợi ý của thầy
Trường em nằm trên một khu đất cát
rộng, bằng phẳng, sân trường có nhiều
hoa muốn biển Khi em đến, hai cánh
cổng trường to lớn mở ra Lớp học, bàn
ghế, thầy cô và những người bạn thân
của tuổi học trò chờ đón chúng em
Trường Trung học cơ sở Trường Long Hòa nằm ở địa bàn ấp Nhà Mát, xã Trường Long Hòa, thị xã Duyên Hải, tỉnh Trà Vinh Trường nằm trên trục đường liên xã, cạnh Tỉnh lộ 913 Trường quay mặt về hướng nam Từ trên cao nhìn xuống, trường như nằm trên một tấm thảm xanh khổng lồ của cánh đồng hoa màu bạt ngàn suốt ngày reo vui với nắng gió
Quá trình tìm ý gắn với lập dàn ý là một kĩ năng cực kì quan trọng Qua nhiều tiết làm bài kiểm tra, điều tôi lo lắng buồn phiền mà tôi đã thấy đó là nhiều
em không lập dàn bài, nguyên nhân là do đâu? Có phải chăng là do các em chưa thấy tầm quan trọng của dàn bài Nếu định ra được dàn bài, có thể các em sẽ thành công hơn một nửa trên các phương diện: Thời gian, trình tự, nội dung viết Và đây
có lẽ là nguyên nhân chính thường xảy ra mà thầy cô giáo thường phê trong bài làm của các em: Bài làm sơ sài, nội dung lộn xộn, xa đề, lạc đề Điều này chứng
tỏ, phần lớn học sinh chưa biết, chưa có kĩ năng lập dàn bài Và đây cũng là do phần lỗi của mỗi giáo viên chúng ta
Vậy, để học sinh thực hiện tốt kĩ năng này, mỗi thầy cô giáo phải thường xuyên nói và bắt buộc các em rèn kĩ năng lập dàn bài, để kĩ năng này dần trở thành thói quen nhưng phải kiên trì thực hiện cho bằng được và theo từng đối tượng Đối với những em ở mức học trung bình có thể lập dàn bài sơ lược, đại cương Còn các em học khá giỏi có thể dựa trên dàn ý đại cương mà xây dựng dàn bài chi tiết hơn nữa
Dàn bài chung văn tả cảnh
Đề vận dụng vào dàn bài: Tả cây phượng ở trường em vào mùa hè (hoặc bất cứ cây nào)
Trang 6Mở bài
Giới thiệu cảnh được tả: Cảnh
gì, ở đâu ? Lý do tiếp xúc với cảnh, ấn tượng chung ?
Giới thiệu cây được tả : Cây gì, ở đâu ? Lý do tiếp xúc với cây, ấn tượng chung ?
Thân bài
Tập trung tả cảnh vật chi tiết theo một thứ tự hợp lý :
+ Tả bao quát
+ Tả chi tiết :
- Từ ngoài vào (vị trí quan sát, cảnh )
- Đi vào bên trong (vị trí quan sát, cảnh vật chính )
- Cảnh chính hoặc cảnh quen thuộc mà em thường tiếp xúc (vị trí quan sát, những cảnh chính ) Tập trung tả cảnh vật chi tiết theo một thứ tự hợp lý
Tập trung tả cây chi tiết theo một thứ tự hợp lý :
+ Tả bao quát
+ Tả chi tiết :
- Từ bên ngoài vào (vị trí quan sát, chiều cao, diện tích che phủ )
- Đi đến gần hơn (vị trí quan sát, gốc, thân, cành, lá )
- Cảnh chính hoặc hình ảnh đặc sắc của cây vào mùa hè : Hoa, dáng vẻ, màu sắc quen thuộc
mà em thường tiếp xúc (vị trí quan sát, những nét đặc trưng ) Kết bài
Cảm nghĩ chung sau khi tiếp xúc, tình cảm riêng hoặc nguyện vọng của bản thân
Cảm nghĩ chung sau khi tiếp xúc, tình cảm riêng hoặc nguyện vọng của bản thân
3.3 Phương pháp rèn kỹ năng viết phần mở bài, kết bài
Giáo viên ra một số cách mở bài để học sinh luyện theo:
- Cách mở bài hay thường là gián tiếp: Có thể giới thiệu cảnh bằng lời mời gọi du khách để giới thiệu cảnh và bộc lộ cảm xúc của người viết một cách khái quát Có thể dẫn dắt từ lời thơ, bài hát về cảnh sẽ tả để giới thiệu cảnh Hoặc có thể bộc lộ cảm xúc hồi tưởng về cảnh để mà giới thiệu
Dù là cách mở bài nào, giáo viên cũng lưu ý cho học sinh đủ ý cần nêu trong mở bài Đó là phải đảm bảo ba yêu cầu: Dẫn vào đề, nội dung đề, chuyển ý
Mở bài của học sinh Thầy giáo gợi ý cách mở bài
Trang 7Trường em mang tên Trường Trung
học cơ sở Trường Long Hòa Hôm nay,
em đến trường sớm hơn mọi ngày để
làm công việc trực nhật lớp nên có dịp
quan sát vẻ đẹp của trường trước buổi
học
Cách mở trực tiếp : Thường lệ, cứ
đúng 6 giờ 30 phút sáng hàng ngày, em đạp xe đến trường Từ xa, ngôi trường Trung học cơ sở Trường Long Hòa hiện lên rất đẹp, gần gũi, thân thuộc quá ! Mái trường mến thương
Cách mở gián tiếp: Một nhà thơ có viết
“ Trường của em be bé
Nằm lặng giữa rừng cây”
Trường Trung học cơ sở Trường Long Hòa mà em đang học không phải là mái trường be bé Trường của em là một ngôi trường đẹp, rộng lớn, khang trang Bước vào cổng trường, em thấy mình lớn lên từng ngày
- Kết bài không những đủ ý chốt của bài viết mà nên tạo độ lắng cho nốt trầm xao xuyến vang vọng trong tâm hồn người đọc, điều này phụ thuộc vào trình
độ diễn đạt của học sinh, vì thế giáo viên nên hướng các em trau dồi ngay trong tư liệu văn học
Kết bài của học sinh Thầy giáo gợi ý cách kết bài
- Em rất yêu mến ngôi trường em đang
học Nơi đây đã chứng kiến bao kỷ
niệm êm đềm trong sáng của chúng em
- Ôi ! Mái trường sao mà đáng yêu thế
này Những cảnh vật nơi đây, những kỷ
niệm về tuổi học trò nơi đây đã in trong
kí ức, trong tâm hồn của em Đến
trường sớm để được nhìn ngắm trường
Năm tháng rồi cũng sẽ qua đi, em sẽ lớn lên, trưởng thành Thời gian không gian rộng mở, em có thể đi đến nhiều chân trời nhưng mái trường Trung học
cơ sở Trường Long Hòa em vẫn lưu giữ bao nhiêu kỉ niệm đẹp về thầy cô, bạn bè, những bài học hay Thương nhớ mái trường xưa !
Trang 8trước buổi học, đối với em đó là cảm
giác thật dễ chịu, thú vị
3.4 Phương pháp rèn kỹ năng dựng đoạn văn miêu tả cảnh
Dựng đoạn văn chính là cách sắp xếp các lời văn diễn đạt sao cho hợp lý, logic, chặt chẽ, mạch lạc Học sinh thường rất lúng túng không biết tả cảnh cụ thể
là tả cảnh gì ? Tả như thế nào ? Theo trình tự từ đâu ? Các em thường kể lể, liệt kê cảnh một cách lộn xộn, tràn lan, không tạo được ấn tượng cho người đọc
về cảnh Vậy chúng ta phải làm như thế nào để khắc phục tình trạng này Trước hết tôi hướng cho học sinh hình dung mỗi một cảnh nhỏ sẽ viết thành một đoạn văn trọn vẹn Trong đoạn văn đó sẽ đi từ khái quát đến cụ thể, bao giờ câu đầu đoạn cũng là câu miêu tả khái quát cảnh đó
Sau câu tả khái quát là một loạt câu miêu tả cụ thể theo trình tự từ gần đến
xa (hoặc ngược lại) theo tầm mắt Trong quá trình miêu tả, thầy cô giáo lưu ý cho học sinh trình tự miêu tả cho phù hợp với vị trí quan sát kết hợp lời văn so sánh, lời văn nhận xét, đánh giá và sự tưởng tượng phong phú, ý câu trước với câu sau lôgic với nhau tạo độ kết về mặt nghĩa Những câu ở cuối đoạn thường là những câu có ý nghĩa sâu sắc, làm đậm nét cho bức tranh thiên nhiên nên thầy cô hướng cho học sinh biết dành những lời văn trội hơn vào cuối đoạn
Ví dụ về cách dựng đoạn:
Cách dựng đoạn của học sinh Cách dựng đoạn theo gợi ý của thầy Ngôi trường to và đẹp quá ! Chúng em
có một khoản sân rộng để vui đùa, có
cả ghế đá của những thầy cô và các anh
chị đi trước tặng lại nhà trường để ngồi
nghỉ ngơi trong giờ giải lao Hàng cây
xanh hay phượng vĩ đã đứng đó trên
chục năm rồi, đã chia xẻ buồn vui cùng
bao thế hệ học trò và chứng kiến những
đổi thay của trường lớp Những cây
Bước chân đến cổng trường, trước mắt
em là tấm biển Trường Trung học cơ sở Trường Long Hòa bằng chữ màu trắng trên nền xanh trang trọng Vào trong, dãy phòng học, các cửa vẫn còn đóng
im ỉm Bên trên, một màn sương lờ mờ như trùm lên cảnh vật Xung quanh là những dãy hàng cây xanh Mỗi cây có một dáng vẻ riêng, cây nào cũng đẹp
Trang 9phượng cành lá xum xuê, khẳng khiu
như thế có hàng trăm cánh tay vươn ra
ôm lấy hoa và lá
Dưới bàn tay chăm sóc, sắp đặt của các thầy cô và chú bảo vệ, hình như mỗi cây có một nét đẹp rất riêng Lôi cuốn nhất là cây xanh, với gốc to nhỏ đủ đầy, cuối các chi từng túm lá xòe ra trông rất ngộ nghĩnh
3.5 Phương pháp rèn kỹ năng diễn đạt cho học sinh trong văn miêu tả cảnh
Tìm được đặc điểm tiêu biểu của cảnh sẽ tả đã là một bước quan trọng song chưa phải là đã tả cảnh Miêu tả cảnh là dựng lại được cảnh một cách sống động, chân thực, nghệ thuật Vậy những đặc điểm vừa tìm được ở trên sẽ diễn đạt như thế nào là một điều giáo viên cần phải quan tâm
Thực tế là qua nhiều bài làm văn miêu tả của học sinh, tôi thấy đáng buồn một điều là vốn ngôn từ của các em rất nghèo nàn, diễn đạt lủng củng, thường xảy
ra hiện tượng bí từ, dùng sai nghĩa, từ, lặp từ, lặp ý như vậy để làm bài văn của học sinh diễn đạt trong sáng có sức hấp dẫn, tôi nghĩ rằng không có cách nào khác ngoài việc trau dồi ngôn từ nghệ thuật cho mỗi học sinh Để học sinh tự giác làm điều này là một việc làm rất khó, mà nên để học sinh tự làm sau khi giáo viên đã tạo được trong lòng học sinh sự yêu thích ngôn từ nghệ thuật Dựa vào tâm lý lứa tuổi, tôi đã gieo luồng yêu thích này qua việc cung cấp và phân tích một số tư liệu được giáo viên chọn lọc kỹ càng trích trong các tác phẩm của các nhà văn
Ví dụ: Đoạn trích miêu tả cảnh trong vườn dưới nắng chiều sau đây:
“ Chiều buông, ánh mặt trời trở nên vàng sậm hơn Ánh chiều vàng trải lên cành lá, mái nhà một màu vàng ong mon đẹp lạ vườn cây nhà tôi cũng vậy Giàn bầu mậm xanh tươi, lá non màu xanh nhạt, lá già thì xanh thẫm Ánh nắng chiều chiếu xuống giàn bầu, bí, cái cốt lá xanh ngắt lọc qua một lượt hắt một màu xanh ngọc bích xuống vườn Nhãn, bưởi, mít và các loại cây khác nữa tất cả đều xanh um tùm, trông như chiếc ô khổng lồ Đó là màu xanh no nắng, no gió và no thức ăn nuôi cây Vườn cây lao xao, gió thoảng đâu đây mùi hương quả chín, hương hoa ngọt lịm ”
Trang 10Sau mỗi một vài đoạn văn như thế, giáo viên phân tích những hình ảnh ngôn từ nghệ thuật sáng giá sao cho tạo được hứng khởi ở học sinh, kích thích các
em thích tìm, viết những lời văn hay Có lẽ rèn kỹ năng diễn đạt là một phương pháp đòi hỏi kỳ công nhất, nó cần phải mất một quá trình có nhiều bước
Sau khi tạo hướng thú cho học sinh qua cách tiếp xúc với các tư liệu chọn lọc, tôi mới cho các em luyện tập diễn đạt bằng hình thức giáo viên đưa ra một loạt hình ảnh, yêu cầu học sinh dùng lời văn kết hợp biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá, sử dụng những từ láy gợi hình, gợi âm để tập diễn đạt
Ví dụ :
- Hình ảnh cây phượng -> Cây phượng xum xuê, um tùm như chiếc ô khổng lồ, hứng lấy nắng mưa bảo vệ cho chúng em nô đùa sau những giờ học mệt nhọc, thấp thoáng sau tán lá phượng là những phòng học của ngôi trường nơi
em học,
- Hình ảnh không gian đồng cỏ -> Dọc theo cánh đồng là đồi cỏ may cứng nhọn trải bạt ngàn như một tấm thảm bạc phếch nắng mưa Những bông cỏ may rung rinh nhẹ nhàng trong gió chiều thu mát rượi như đang biểu diễn một điệu múa mềm mại nhịp nhàng Mấy chú chim sẻ tha thẩn trong vùng cỏ may rộng tìm kiếm sâu bọ và đâu đây tiếng cuốc vọng vào thưa thớt rồi tắt hẳn trong không gian đồng quê mùa thu
Ở giai đoạn luyện kỹ năng diễn đạt như thế này, bản thân tôi đặc biệt chú ý đến phép so sánh trong các câu văn Có thể coi so sánh hay để tạo những nốt luyến cho những bản nhạc ngôn từ, những nét đậm của bức tranh ngôn ngữ Tôi
đã hướng cho học sinh luyện tập cách dùng nhiều từ so sánh khác nhau sao cho thật đa dạng phong phú gợi cảm, tạo ấn tượng cho người đọc
Ví dụ :
- Dòng sông quê em dưới đêm trăng mềm mại như một áng tóc trữ tình
- Không gian quê hương y như một chiếc chuông lớn vô cùng treo suốt mùa thu
- Những lá sen già khum khum chẳng khác gì những chiếc thúng con đựng đầy ắp nắng chiều thu