Vận dụng tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của hồ chí minh vào xây dựng tinh thần đoàn kết trong sinh viên đại học bách khoa hà nội

Công lao to lớn này đã được UNESCO khẳng định trong Nghị quyết về tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người: "Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

BÁO CÁO TIỂU LUẬN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Đề tài : Vận dụng tư tưởng đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh vào xây dựng tinh thần đoàn kết trong sinh viên Đại học Bách Khoa Hà Nội GVHD : PHẠM THỊ MAI DUYÊN Sinh viên MSSV Nguyễn Thành Đạt 20185754

Bùi Văn Mạnh 20185857

Đào Duy Nam 20185867

MỞ ĐẦU

I, Lý do chọn đề tài

Hồ Chí Minh được tổ chức UNESCO ghi nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam, nhà văn hóa kiệt xuất Ngay từ lúc ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh đã nghĩ tới một

xã hội mới tự do, hạnh phúc, không có áp bức, bóc lột, bất công Trên cơ sở truyền thống tốt đẹp của nền văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam, Hồ Chí Minh đã tiếp thu, chắt lọc tinh hoa văn hóa phương Đông, phương Tây, văn hóa mácxít, từng bước xây dựng

lý luận văn hóa

Tháng 8-1943, khi còn trong nhà tù của Tưởng Giới Thạch, lần đầu tiên Hồ Chí Minh nêu ra một định nghĩa về văn hóa:"Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức

sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn"

Hồ Chủ tịch đã để lại cho dân tộc và nhân loại một di sản đồ sộ, vô cùng quý báu Đó là cuộc đời, sự nghiệp, tư tưởng, và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Trong kho tàng ấy, Tư tưởng

Hồ Chí Minh giữ một vị trí đặc biệt Cùng với Chủ nghĩa Mác -Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành “kim chỉ nam cho hành động” của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta Đó là thứ vũ khí lý luận vô cùng sắc bén, là ngọn hải đăng soi đường chỉ lối cho dân tộc Việt Nam tiến về phía trước

Việc nghiên cứu về Hồ Chí Minh nói chung, tư tưởng Hồ Chí Minh nói riêng đã được tiến hành từ mấy chục năm nay với sự góp mặt của đông đảo các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước Trong quá trình nghiên cứu ấy, các nhà lý luận một mặt làm rõ khái niệm, các nội dung cụ thể của Tư tưởng Hồ Chí Minh Một trong số ấy không thể không nói tới giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa Tư tưởng của Người về văn hóa không chỉ đúng trong giai đoạn nước ta thời kì kháng chiến mà còn là kim chỉ Nam cho mọi hướng đi của Đảng và nhà nước trong công cuộc xây dựng văn hóa hiện nay

II, Mục đích nghiên cứu

Việc lựa chọn đề tài này nhằm mục đích nghiên cứu học tập sâu về Tư tưởng Hồ Chí Minh,

về cơ sở hình thành tư tưởng văn hóa qua các thời kỳ, về giá trị tư tưởng trong giai đoạn kháng chiến và giai đoạn hiện nay Trong đó chú trọng về giá trị tư tưởng đối với công cuộc xây dựng văn hóa trong thời đại mới

III, Phạm vi nghiên cứu

Vận dụng nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, nhằm hình thành và phát triển những yếu

tố hiện đại của văn hoá dân tộc phù hợp với những đặc điểm mới của đất nước và thời đại,

Hồ Chí Minh đã chủ trương thực hiện 5 điểm cơ bản:

1 Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường

2 Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng

3 Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi của nhân dân trong xã hội

4 Xây dựng chính trị: dân quyền

5 Xây dựng kinh tế

Đây là những nhiệm vụ quan trọng, đồng thời là những tiêu chí căn bản để xây dựng một nền văn hoá mới mà Người đã tiên liệu từ khi còn phải sống trong gông xiềng của nhà tù Tưởng Giới Thạch

NỘI DUNG Chương 1: Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

I Những đặc trưng cơ bản của nền văn hoá Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Thấm đẫm tính dân tộc, hiện đại và nhân văn

Hiến pháp năm 2013 khẳng định: “Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại” Quan điểm này tiếp tục tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “xây dựng một nền văn hoá Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học và đại chúng” Theo Hồ Chí Minh, nền văn hoá Việt Nam

là nền văn hoá có gốc rễ, cội nguồn từ truyền thống văn hoá dân tộc, thể hiện tâm hồn, cốt cách, bản sắc của con người Việt Nam Nền văn hoá ấy kế thừa truyền thống văn hoá của dân tộc ta trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước Đó là truyền thống yêu nước thương nòi, tinh thần đoàn kết, cố kết cộng đồng; tinh thần nhân ái khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất; tinh thần dũng cảm, kiên cường bất khuất, mưu trí, gan dạ trong chống giặc ngoại xâm Những truyền thống ấy không những phải được giữ gìn mà còn phải được phát huy cao độ trong sự nghiệp xây dựng nền văn hoá hiện nay Chính vì vậy, Hồ Chí Minh rất coi trọng công tác giáo dục truyền thống lịch sử dân tộc Người căn dặn: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam” Đồng thời Người yêu cầu “phải phát huy hết cốt cách dân tộc, phải lột cho hết tinh thần dân tộc, để cổ vũ đồng bào ta, để giáo dục con cháu ta” Người phê phán mọi biểu hiện tôn sùng văn hoá ngoại Theo Người, càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác- Lênin bao nhiêu càng phải coi trọng những truyền thống văn hoá tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu Người đòi hỏi phải giữ gìn và phát huy những vốn văn hoá quý báu của dân tộc, loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong đời sống tinh thần của nhân dân vừa kế thừa những truyền thống tốt đẹp vừa phê phán, loại bỏ các tập tục cổ hủ lạc hậu Với quan điểm dân tộc hiện đại, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Để phục vụ sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa thì văn hoá phải xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức”; “Con đường đúng đắn duy nhất là xây dựng một nền văn hoá nghệ thuật xã hội chủ nghĩa về nội dung và dân tộc về hình thức Nền văn hoá mà chúng ta xây dựng là một nền văn hoá “mở” Một mặt, nó kế thừa và phát huy những giá trị trong truyền thống dân tộc, mặt khác nó tự làm giàu mình bằng việc tiếp thu

có chọn lọc tinh hoa văn hoá nhân loại, làm cho nền văn hoá mới ở Việt Nam vừa mang những đặc trưng phản ánh cốt cách, bản sắc và truyền thống văn hoá dân tộc, vừa bắt nhịp được với hơi thở của cuộc sống hiện đại, phù hợp với trình độ khoa học và trình độ văn minh mà nhân loại đã đạt được

2 Gắn chặt với sự nghiệp cách mạng của dân tộc và là một bộ phận của sự nghiệp cách

mạng theo Tư tưởng Hồ Chí Minh

Văn hoá không tách rời kinh tế và chính trị, một mặt, nó chịu sự chi phối của kinh tế và chính trị nhưng mặt khác, văn hoá có tác động trở lại to lớn đến kinh tế và chính trị Chính vì

thế Người coi văn hoá nghệ thuật cũng là mặt trận, và anh chị em nghệ sỹ là những chiến

sỹ trên mặt trận ấy Người khẳng định: “Rõ ràng là dân tộc bị áp bức thì văn nghệ sĩ cũng mất tự do Văn nghệ sĩ muốn có tự do thì phải tham gia cách mạng” Để làm tròn nhiệm vụ, chiến sỹ nghệ thuật cần có lập trường vững, tư tưởng đúng Về sáng tác, thì cần thấu hiểu, liên hệ và đi sâu vào đời sống của nhân dân Như thế, mới bày tỏ được cái tinh thần anh dũng và kiên quyết của quân và dân ta, đồng thời để giúp phát triển và nâng cao tinh thần ấy” Người viết tiếp: “Trong sự nghiệp vĩ đại kháng chiến, kiến quốc của dân tộc ta, văn hoá gánh một phần rất quan trọng” “Văn hoá cũng như chính trị, kinh tế và tín ngưỡng, đạo đức đều được phát triển tự do Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà, mà anh chị em văn hoá và trí thức phải làm cũng như là những chiến sỹ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc” Chính vì vậy, Hồ Chí Minh luôn coi trọng sự nghiệp xây dựng văn hoá của nước nhà, và nhiều lần Người đã nói rằng: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà có bốn vấn

đề phải chú ý đến, cũng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá” Tư tưởng đó của Người thể hiện rõ quan điểm duy vật, phát triển toàn diện đất nước trên tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

3 Sâu sắc tính nhân dân (tính đại chúng)

Hồ Chí Minh cho rằng: “Cái văn hoá mới này cần phải có tính khoa học, tính đại chúng, thì mới thuận với trào lưu tiến hoá của tư tưởng hiện đại Nay nước ta đã được độc lập, tinh thần được giải phóng, cần phải có một nền văn hoá hợp với khoa học và hợp với cả nguyện vọng của nhân dân” Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nền văn hoá mới bắt nguồn từ trong nhân dânsẽ “luôn luôn tìm tòi những con đường để làm sao có thể kể một cách chân thật hơn, chân thành hơn cho nhân dân nghe về những mối lo âu và suy nghĩ của nhân dân” Người luôn uốn nắn, phê bình lối nói, lối viết và lối sáng tác xa rời nhân dân, không phù hợp với trình độ và thị hiếu thẩm mỹ của nhân dân Đồng thời, Người đề cao vai trò sáng tạo văn hoá nghệ thuật của nhân dân và coi những sáng tác của nhân dân như “những viên ngọc quý” Người thường căn dặn những người làm công tác văn hoá, nghệ thuật phải đi sâu vào thực tế cuộc sống, hiểu được tâm tư tình cảm, nguyện vọng, thị hiếu của nhân dân để từ

đó các sáng tác của mình phục vụ được nhân dân một cách tốt nhất Tư tưởng đó của Người thể hiện quan điểm vì con người, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế- xã hội đất nước

II Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề văn hoá luôn có một vị trí quan trọng Những quan điểm của Người về văn hoá là kim chỉ nam để Đảng ta hoạch định đường lối, sách lược phát triển văn hoá qua các giai đoạn cách mạng Những quan điểm và hoạt động văn hoá của Người không những làm phong phú thêm kho tàng văn hoá của dân tộc, mà còn góp phần vào sự tiến bộ và phát triển nền văn minh của nhân loại Công lao to lớn này đã được UNESCO khẳng định trong Nghị quyết về tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người: "Sự đóng góp của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong các lĩnh vực văn hoá, giáo dục, nghệ thuật là kết tinh truyền thống hàng ngàn năm của nhân dân Việt Nam và những tư tưởng của Người

là hiện thân của các dân tộc, tiêu biểu cho việc thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam và là nhà văn hoá kiệt xuất"

1 Định nghĩa về văn hóa

Tháng 8 năm 1943, lần đầu tiên Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa về văn hóa, định nghĩa này

có nhiều quan điểm gần với quan niệm hiện đại về văn hóa

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chũ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm mục đích thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn

2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề chung của văn hóa

a) Quan điểm về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

- Văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng

- Văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong nền kinh tế chính trị, phải phục vụ nhiệm

vụ chính trị, thúc đẩy nền kinh tế và xây dựng xã hội mới

b) Quan điểm về tính chất của nền văn hóa

- Tính dân tộc: là đặc tính, cái “cốt cách”, cái tinh túy bên trong, là bản chất đặc trưng của nền văn hóa dân tộc; phải biết giữ gìn, kế thừa, phát huy những truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, phát triển những truyền thống tốt đẹp ấy cho phù hợp với những điều kiện lịch sử mới của đất nước

- Tính khoa học: là tính hiện đại, tiên tiến, thuận với trào lưu tiến hóa của tư tưởng hiện đại: hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã họi

- Tính đại chúng: là phục vụ nhân dân, hợp với nguyện vọng của nhân dân, đậm đà tính nhân văn, do đại chúng nhân dân xây dựng

c) Quan điểm về chức năng của văn hóa

- Một là, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và những tình cảm cao đẹp

- Hai là, mở rộng hiểu biết, nâng cao dân trí

- Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất, phong cách và lối sống tốt đẹp, lành mạnh; hướng con người tới chân, thiện, mỹ để hoàn thiện bản thân

3 Quan niệm của Hồ Chí Minh về một số lĩnh vực chính của văn hóa

a) Văn hóa giáo dục

Mục tiêu của văn hóa giáo dục: là thực hiện cả ba chức năng của văn hóa thông qua việc dạy

và học

Phải tiến hành cải cách giáo dục: để xây dựng một hệ thống trường lớp với chương trình và nội dung dạy và học thật khoa học, phù hợp với những bước phát triển của nước ta

Nội dung giáo dục phải toàn diện: bao gồm cả văn hóa, chính trị, khoa học-kỹ thuật, chuyên môn nghề nghiệp, lao động và phải luôn luôn gắn nội dung giáo dục với thực tiễn Việt Nam, theo nguyên lý: học đi đôi với hành, lý luậ phải liên hệ với thực tiễn, nhà trường gắn liền với gia đình và xã họi

b) Văn hóa văn nghệ

Hồ Chí Minh đưa ra ba quan điểm chủ yếu về văn hóa văn nghệ:

Một là, văn nghệ là mặt trận, nghệ sĩ là chiến sĩ trên mặt trận ấy Tác phẩm văn nghệ là vũ khí sắc bén trong đấu tranh cách mạng, trong xây dựng xã hội mới, con người mới

Hai là, văn nghệ phải gắn liền với thực tiễn của đời sống nhân dân

Ba là, phải có những tác phẩm văn nghệ xứng đáng với thời đại mới của đất nước và dân tộc

c) Văn hóa đời sống

Thực chất là xây dựng đời sống mới, bao gồm: đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới

- Đạo đức mới: theo Người, để xây dựng đời sống mới trước hết phải xây dựng đạo đức mới: “Nêu cao và thực hành Cần, Kiệm, Liêm, Chính từ là nhen lửa cho đời sống mới”

- Lối ống mới: là lối ống có lý tưởng, có đạo đức, là lối sống văn minh, tiên tiến, kết hợp hài hòa truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại

- Nếp sống mới: Xây dựng nếp sống văn minh, làm cho lối sống mới dần trở thành thói quen, thành phong tục tập quán tốt đẹp, tiếp thu, kế thừa và phát triển những thuần phong

mỹ tục của dân tộc một cách biện chứng; “Phải cấm hẳn say sưa, cờ bạc, hút sách, trộm cắp; phải tìm cách làm cho không có một lời đánh chửi nhau, kiện cáo nhau, làm cho làng mình thành một làng phong thuần tục mỹ”

Chương 2: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí minh về văn hóa vào xây dựng và phát triển nền

văn hóa và con người Việt Nam hiện nay

I Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam theo đường lối tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Vai trò của văn hóa trong các giai đoạn của cách mạng Việt Nam

Đảng, Nhà nước Việt Nam rất coi trọng vai trò của văn hóa trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, điều đó không chỉ bắt nguồn từ truyền thống lịch sử dân tộc, mà còn ở

sự khẳng định trên thực tế vai trò, ảnh hưởng to lớn của văn hóa Việt Nam trong quá trình dựng nước và giữ nước qua hàng ngàn năm lịch sử Tại Hội nghị văn hóa toàn quốc tháng 11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trình bày một quan niệm giản dị nhưng mang tính nguyên

lý, có ý nghĩa cơ bản, lâu dài là: “Văn hóa soi đường cho quốc dân đi”, với nội hàm hết sức sâu sắc, gồm các yếu tố: (1) Xây dựng tâm lý: Tinh thần độc lập, tự cường (2) Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình, làm lợi cho quần chúng (3) Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan đến phúc lợi nhân dân trong xã hội (4) Xây dựng chính trị: dân quyền (5) Xây dựng kinh tế Điều này cho thấy phạm vi rộng lớn, tầm ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa đối với tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, càng làm nổi bật hơn các mối quan hệ cơ bản giữa văn hóa với kinh tế, văn hóa với chính trị và văn hóa với sự phát triển xã hội

Với tư cách là nền tảng tinh thần xã hội, là bộ lọc, định hướng giá trị và điều tiết hoạt động trong các lĩnh vực của đời sống xã hội Xây dựng và phát triển văn hóa suy cho cùng là hướng tới xây dựng con người Con người làm nên lịch sử và quyết định tương lai của chính mình, trong đó có văn hóa, các đặc trưng văn hóa cộng đồng, dân tộc Văn hóa định hình các giá trị chuẩn mực của con người, phù hợp với điều kiện lịch sử, các giai đoạn phát triển của mỗi quốc gia Đó cũng là cơ sở để phân biệt sự khác nhau về văn hóa giữa các dân tộc, cũng như sự thấm sâu của văn hóa trong hoạt động của con người, trong sự vận hành của chế độ xã hội Ở trong nước, mỗi khi kinh tế lâm vào khó khăn, chính trị xa rời tính nhân văn, xã hội khủng hoảng niềm tin, đạo đức xuống cấp, khi đó văn hóa đóng vai trò điều chỉnh trực tiếp, thông qua các giá trị cốt lõi như niềm tin, đạo đức, giá trị thẩm mỹ, truyền thống dân tộc, là động lực để giúp cho đất nước vượt qua những khó khăn đó Khi quốc gia, dân tộc, Tổ quốc bị xâm lăng, văn hóa lại chính là chất keo kết dính, cố kết cộng đồng, sức mạnh nội sinh để đánh bại kẻ thù xâm lược

2 Tính quy luật của phát triển văn hóa trong quá trình đi lên CNXH ở Việt Nam

Khi xác định đặc điểm nổi bật của thời đại trong giai đoạn hiện nay, Cương lĩnh 2011 của Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định: “Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ, phát triển và tiến bộ xã hội dù gặp nhiều khó khăn, thách thức, nhưng sẽ có bước tiến mới Theo quy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội”, và “Đi lên CNXH là khát vọng của nhân dân ta, là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh, phù hợp với xu thế phát triển của lịch sử” Tư tưởng chỉ đạo này là sự phản ánh quy luật tiến hóa khách quan của lịch sử nhân loại, qua các hình thái kinh tế - xã hội, được thực tiễn khẳng định Ở Việt Nam, quá trình

đi lên CNXH được xác định với nhiều bước đi, nhiều giai đoạn phân kỳ phát triển, phải trải qua thời kỳ quá độ với những cải biến xã hội sâu sắc Trong quá trình đó, từng chặng đều xác định rõ mục tiêu, phương hướng, các mối quan hệ phải giải quyết và đặc biệt là mục tiêu tổng quát, đặc trưng về xã hội XHCN mà Việt Nam hướng tới Theo đó, Cương lĩnh

2011, cũng chỉ rõ “Mục tiêu tổng quát khi kết thúc thời kỳ quá độ ở nước ta là xây dựng được về cơ bản nền tảng kinh tế của CNXH với kiến trúc thượng tầng về chính trị, tư tưởng, văn hóa phù hợp, tạo cơ sở để nước ta trở thành một nước XHCN ngày càng phồn vinh, hạnh phúc” Tương ứng với mục tiêu tổng quát đó, 8 đặc trưng về mô hình xã hội XHCN, cũng được chỉ ra cụ thể, là những vấn đề mang tính quy luật, có mối quan hệ khăng khít hữu

cơ với nhau, trong đó “có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”

Tính quy luật được thể hiện, phản ánh sự phát triển của văn hóa trong mối quan hệ với kinh

tế, chính trị, xã hội mà còn trực tiếp đóng góp chung vào sự phát triển đất nước, văn hóa thực sự gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần của

xã hội, từng bước phản ánh rõ hơn tính chất của nền văn hóa tiến bộ, văn minh, khoa học,

kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, hướng đến hiện đại, theo xu thế phát triển của thời đại và văn minh nhân loại Vai trò của văn hóa trong dẫn dắt, điều tiết sự phát triển kinh tế, xã hội bằng mục tiêu nhân văn, giá trị truyền thống và hiện đại, trở thành nền tảng tinh thần, tự hào dân tộc, gắn kết cộng đồng, tạo nên sức mạnh nội sinh, khát vọng vươn lên vì một nước Việt Nam XHCN phát triển theo hướng hiện đại

Tính quy luật của xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong quá trình đi lên CNXH ở Việt Nam còn được thể hiện ở sự gắn bó hữu cơ, không thể tách rời giữa Việt Nam và thế giới, giữa yêu cầu phát triển văn hóa và đóng góp của văn hóa trong từng bước đi, từng giai đoạn phát triển từ thấp đến cao và cuối cùng là CNXH Theo tiến trình phát triển của lịch sử, văn minh của nhân loại, xét trên tổng thể, thế

hệ sau phải hơn thế hệ trước, đó là vấn đề mang tính quy luật Đối với mỗi quốc gia, tùy theo đặc điểm riêng có, khả năng vận dụng quy luật mà tạo ra sự phát triển cao thấp khác nhau trên các lĩnh vực, trong đó có văn hóa Thông thường, đối với mỗi một chế độ xã hội, một quốc gia, các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội đều có sự tương đồng, gắn kết hữu cơ về trình độ phát triển, về sự tác động tương hỗ lẫn nhau giữa các lĩnh vực Có thể vì nhiều lý do, ở quốc gia nào đó, lĩnh vực này phát triển nhanh hoặc chậm hơn lĩnh vực kia, nếu biết phát huy yếu tố văn hóa với tư cách là “hệ điều tiết”, “bộ lọc văn hóa”, quốc gia đó vẫn có thể tạo ra bước phát triển nhanh, đột phá Thế giới ngày nay, khoa học, công nghệ phát triển nhanh như vũ bão, tạo nên các giá trị văn minh vật chất và văn minh tinh thần,

mà đỉnh cao là văn minh tinh thần CNXH là giai đoạn phát triển cao của xã hội loài người trên các lĩnh vực, Việt Nam đi lên CNXH từ điểm xuất phát thấp, phải trải qua nhiều giai đoạn, đến năm 2030, 2045 và xa hơn nữa, với mục tiêu hướng tới xã hội XHCN Trong quá

trình đó, bản thân văn hóa sẽ cùng phát triển và là sức mạnh nội sinh, động lực, thậm trí là khâu đột phá, nền tảng tinh thần sẽ đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước, đó là vấn đề mang tính quy luật

3 Định hướng giải pháp phát triển nền văn hóa Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Một là, tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cấp ủy đảng, chính quyền, các tổ chức xã hội và người dân về vị trí, vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước; tuyên tuyền gương người tốt, việc tốt, xây dựng gia đình văn hóa, môi trường văn hóa xã hội lành mạnh; coi trọng giáo dục truyền thống, tự hào, tự tôn dân tộc; phát triển văn hóa cũng là để xây dựng con người có nhân cách và xây dựng con người cũng là để phát triển văn hóa bền vững, tiếp tục cụ thể hóa đặc trưng văn hóa, đặc tính con người Việt Nam trong điều kiện mới, hoàn thiện hệ giá trị chuẩn mực văn hóa, con người; phát huy tốt vai trò của văn hóa với tư cách là hệ điều tiết phát triển xã hội

Hai là, tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa, coi trọng xây dựng luật pháp, hoàn thiện thể chế phát triển văn hóa phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế; bổ sung, hoàn thiện một số cơ chế, chính sách mang tính đặc thù của văn hóa, nghệ thuật, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số; một số quy định pháp luật về những vấn đề liên quan đến quyền tác giả và các quyền liên quan phù hợp với luật pháp quốc tế; xử lý hài hòa mối quan hệ giữa phát triển văn hóa với phát triển kinh tế -

xã hội Hoàn chỉnh hệ tiêu chí về văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới, cụ thể hóa nội dung văn hóa trong chính trị và kinh tế, coi trọng việc đánh giá các tác động của các chính sách kinh tế đối với văn hóa và ngược lại xây dựng tiêu chí văn hóa cho cấp ủy đảng các cấp Tăng cường đấu tranh phòng, chống các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trên lĩnh vực văn hóa

Ba là, tăng cường đầu tư, đẩy mạnh tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận, nâng cao khả năng dự báo, định hướng phát triển văn hóa, con người Tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế

về văn hóa theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả; khuyến khích hình thành các quỹ đào tạo, khuyến học, phát triển nhân tài, quảng bá các tác phẩm văn học nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu tinh thần của người dân và giới thiệu văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc

tế

Huy động các nguồn lực xã hội, đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa; coi trọng bảo tồn các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, các giá trị văn hóa của dân tộc thiểu số Có các chính sách mới, phù hợp nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển, hưởng thụ văn hóa ở các vùng khó khăn, miền núi, vùng sâu, vùng xa Phát triển các thiết chế văn hóa, đảm bảo tính hiệu quả trong sử dụng, phù hợp với vùng miền, tập quán dân tộc Đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, minh bạch, công khai và sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư cho phát triển văn hóa, đầu tư cho văn hóa phải tương đương với tăng trưởng kinh tế Phát triển công nghiệp văn hóa

Bốn là, quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ làm văn hóa phù hợp với yêu cầu mới, đến năm

2030 và tầm nhìn đến 2045 Nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác văn hóa, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, nhất là cán bộ đầu đàn, chuyên gia đầu ngành, doanh nhân trong lĩnh vực văn hóa, nghệ nhân Có chính sách phù hợp thu hút cán bộ trẻ, cán bộ dân tộc thiểu số trong các lĩnh vực văn hóa ở cơ sở Quy hoạch lại

hệ thống các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, trong đó vừa đảm bảo nhu cầu đào tạo các lĩnh vực văn hóa quần chúng, vừa chú trọng đào tạo chuyên sâu Xây dựng một số trường

đại học nghiên cứu về văn hóa mang tầm khu vực Tiếp tục hoàn thiện chính sách tôn vinh, đãi ngộ, trọng dụng những người tài, đặc biệt là những lĩnh vực văn hóa đặc thù

Năm là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp phát triển văn hóa, con người Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng, đề cao vai trò nêu gương của người đứng đầu trong thực hiện các quy định về văn hóa, đạo đức, lối sống Đẩy mạnh và đưa vào chiều sâu việc học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, coi trọng hiệu quả, chất lượng; thực hiện phong trào toàn dân xây dựng đời sống văn hóa ở cơ

sở Cụ thể hóa nội dung xây dựng văn hóa trong kinh tế, văn hóa trong chính trị, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá cán bộ chủ chốt các cấp, nhất là cán bộ cấp chiến lược về các nội dung liên quan đến đạo đức, văn hóa

Gắn kết ngay từ đầu kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và phát triển văn hóa Triển khai thực hiện có lộ trình đặt ngang hàng văn hóa với chính trị, kinh tế, xã hội về nhiệm vụ, đầu

tư kinh phí, trách nhiệm chính trị của các cấp ủy đảng, chính quyền, tổ chức xã hội và người dân; phát huy vai trò các phương tiện truyền thống đại chúng trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong giai đoạn mới

II Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa vào xây dựng con người Việt Nam mới hiện nay

1 Học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, lối sống

- Bồi dưỡng thế giới quan, phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Thế giới quan và phương pháp luận luôn thống nhất với nhau Các quy luật, nguyên lý, quan điểm trong chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vừa có ý nghĩa thế giới quan vừa có ý nghĩa phương pháp luận Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng ta xác định: "Tiến hành cách mạng xã hội chủ nghĩa trên lĩnh vực tư tưởng

và văn hóa làm cho thế giới quan Mác - Lênin và tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội"

Vì vậy, quá trình xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa phải coi trọng nhiệm vụ trang bị, giáo dục thế giới quan cách mạng và phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin Có như vậy, con người mới có được công cụ để nhận thức và hoạt động thực tiễn, giải thích, cải tạo và làm chủ thế giới Thực chất đó chính là những nguyên lý, quy luật của chủ nghĩa duy vật biện chứng, và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Nắm vững phương pháp luận biện chứng duy vật giúp cho con người khi xem xét sự vật, hiện tượng khách quan một cách đúng đắn, tránh cho ta mắc phải bệnh chủ quan duy ý chí tùy tiện trong hoạt động thực tiễn Yêu cầu khi vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, cần nhận thức đó là một

hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng xã hội chủ nghĩa Cần vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác hàng ngày của mỗi tổ chức và cá nhân

- Nêu cao tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên trong lao động, học tập, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định: dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là sức mạnh vô địch để chiến thắng lũ cướp nước và lũ bán nước Con người Việt Nam mới phải nuôi dưỡng được tinh thần yêu nước Chủ nghĩa yêu nước là giá trị truyền thống ngàn đời của dân tộc Việt Nam Trước hết phải nhận thức sâu sắc chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam với những nội dung cơ bản: Yêu quê hương, xứ sở, xóm làng; gắn bó và cố kết cộng đồng, hướng về dân, lấy dân làm gốc; tự hào lịch sử và văn hóa ông cha; ý thức bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia; ý thức sâu sắc về độc lập dân tộc