Bài 6 các xét nghiệm khảo sát miễn dịch truyền máu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG Các xét nghiệm trước truyền máu • Bộ xét nghiệm trước truyền máu gồm 1 loạt các xét nghiệm trên máu bệnh nhân người nhận máu và máu người cho, để đảm bảo chọn đ

Trang 1

BÀI 6:

CÁC XÉT NGHIỆM KHẢO SÁT

MIỄN DỊCH TRUYỀN MÁU

Trang 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÔNG

Chuẩn đầu ra bài học

Sau khi học xong bài này sinh viên cĩ khả năng

1 Trình bày được tầm quan trọng của việc thực hiện

các xét nghiệm miễn dịch trước truyền máu.

2 Trình bày được nguyên tắc định nhĩm máu ABO,

Rh, kết quả và ý nghĩa lâm sàng của các xét nghiệm này.

Trang 3

Chuẩn đầu ra bài học

3 Giải thích được sự cần thiết phải tìm kháng thể bất thường trong máu người nhận và máu người cho

4 Trình bày được nội dung, ý nghĩa của chứng nghiệm phù hợp trước truyền máu.

5 Liệt kê các xét nghiệm đánh giá hiệu quả sau truyền máu và tai biến cĩ thể xảy ra do truyền máu khơng phù hợp

Trang 4

Trang 5

Các xét nghiệm trước truyền máu

• Truyền máu là một phương pháp điều trị đặc biệt

• Ngồi tác dụng tích cực hữu hiệu của nĩ mà hiện

nay chưa cĩ một loại sản phẩm nhân tạo nào cĩ thể thay thế hồn tồn được, truyền máu cịn cĩ thể gây ra những tai biến cĩ thể dẫn tới tử vong cho bệnh nhân.

Trang 6

• Bộ xét nghiệm trước truyền máu gồm 1 loạt

các xét nghiệm trên máu bệnh nhân (người nhận máu) và máu người cho, để đảm bảo chọn được chế phẩm máu tốt nhất đảm bảo

an tồn truyền máu.

Trang 7

• Trước tiên: Cần xác định nhĩm máu hệ ABO

và Rh trên hồng cầu bệnh nhân và sàng lọc kháng thể đồng miễn dịch chống hồng cầu

cĩ trong huyết thanh bệnh nhân Các xét nghiệm này cũng được thực hiện trên máu người cho vào lúc lấy máu.

Trang 8

• Tiếp theo: Thực hiện phản ứng chéo giữa

huyết thanh bệnh nhân với hồng cầu người cho và ngược lại huyết thanh người cho với hồng cầu bệnh nhân Trong một số trường hợp cần tiến hành nghiệm pháp Coombs trực tiếp trước khi chọn máu và truyền máu.

Trang 9

Định nhĩm máu ABO

• Nguyên lý: Nhĩm máu hệ ABO được xác định

nhờ sự cĩ mặt của kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu và kháng thể trong huyết thanh Hai thành phần này gặp nhau sẽ xảy ra phản ứng ngưng kết đặc hiệu.

Trang 10

– Hoặc ngược lại, nếu khơng cĩ kháng thể trong huyết thanh thì

cĩ thể suy ra là cĩ kháng nguyên tương ứng trên hồng cầu.

Trang 11

Định nhĩm máu ABO

– Nhờ vậy để định nhĩm máu hệ ABO thì ngồi phương

pháp huyết thanh mẫu, người ta cịn sử dụng phương pháp hồng cầu mẫu.

– Hiện nay quy chế truyền máu quy định phải tiến hành

định nhĩm máu hệ ABO bằng cả hai phương pháp.

Trang 12

Trang 13

Trang 14

Trang 15

Nhận định kết quả

Trang 17

Giá trị lâm sàng

• Việc truyền máu khơng phù hợp hệ ABO: cĩ thể gây ra

phản ứng dạng tan máu cấp Phản ứng thường là do kháng thể typ IgM hoạt hố bổ thể và gây vỡ hồng cầu

• Bệnh tan máu ABO ở trẻ sơ sinh: Cĩ thể xảy ra khi

kháng thể chống A và chống B typ IgG của người mẹ đi qua rau thai và gắn lên hồng cầu thai cĩ kháng nguyên tương ứng

Trang 18

Định nhĩm máu Rh

Nguyên lý:

•Dựa trên phản ứng ngưng kết KN-KT

•Định nhĩm máu hệ Rh dựa trên sự cĩ mặt của

KN D trên bề mặt hồng cầu (phương pháp HTM)

•Sử dụng kháng thể đơn dịng anti-D (IgM) để xác định KN D

Trang 19

– Người cho máu thì phải coi là Rh(+) để chỉ

truyền cho bệnh nhân Rh(+).

• Người Rh(-) truyền hồng cầu thì phải

chọn máu Rh(-)

Nhĩm máu người nhận máu

Nhĩm máu của đơn vị máu

D(-) D(-)

D(+) D(+) hoặc

D(-)

Trang 20

Ý nghĩa lâm sàng

• Trường hợp cấp cứu truyền máu D(+) cho

người nhận D(-):

Người bệnh là nam giới

 Với phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ: cân nhắc lợi ích hiện tại và nguy cơ tan máu sơ sinh tương lai

Trang 21

Trang 22

 Tan máu trẻ sơ sinh:

– Kháng nguyên D được nĩi đến nhiều nhất trong

tan máu sơ sinh do bất đồng nhĩm máu mẹ-con

Cơ chế tương tự KTMD chống A, B.

– Tỷ lệ người Rh(-) ở VN rất thấp (~0,07%) nhưng tỷ

lệ vàng da tan máu sơ sinh do bất đồng Rh lại cao Khả năng cĩ KTMD cao hơn hệ ABO nhiều.

Trang 23

 Tan máu trẻ sơ sinh:

– Để tránh sinh KTMD trong trường hợp mẹ Rh(-) con Rh(+) thì khi mang thai lần đầu đến ngày chuyển dạ, cần tiêm kháng thể chống D

– Kháng thể này cĩ tác dụng phá huỷ các hồng cầu Rh(+) con sang mẹ, khơng cho KN D tiếp xúc với hệ MD của người mẹ.

Trang 24

Xét nghiệm tìm kháng thể

miễn dịch đồng loại

• Là XN nhằm mục đích phát hiện KT thiếu thuộc type IgG

chống hồng cầu mà phương pháp ngưng kết thơng thường khơng phát hiện được.

• Gồm 2 kỹ thuật:

 Coomb TT: Phát hiện kháng thể trên bề mặt hồng cầu

 Coomb GT: Phát hiện kháng thể lưu hành trong huyết tương

Trang 25

Nguyên lý

1 Xét nghiệm coomb TT:

Là XN nhằm phát hiện KT thiếu thuộc type IgG, đã phản ứng đặc hiệu với kháng nguyên (KN) trên bề mặt hồng cầu, nhưng khơng gây ngưng kết Khi cĩ mặt của kháng thể coombs (anti γ globulin người),

KT này liên kết các KT thiếu trên bề mặt hồng cầu, phản ứng ngưng kết xuất hiện

Trang 26

Nguyên lý

2 Xét nghiệm coombs gián tiếp:

Để phát hiện KT thiếu trong huyết thanh, 2 bước:

Bước 1: Gắn KT lên bề mặt hồng cầu “O” khỏe mạnh, để tạo giá đỡ kháng thể

Bước 2: Phát hiện KT gắn hồng cầu nhĩm “O” bằng KT coombs, nếu cĩ ngưng kết cho kết quả (+)

Trang 28

Coombs trực tiếp

•XN cho thấy hồng cầu đã bị mẫn cảm trong cơ

thể ( bao phủ bởi kháng thể và hoặc bổ thể):

Thiếu máu tan máu tự miễn

Tan máu ở trẻ sơ sinh

Thiếu máu tan máu do cơ chế MD – DƯ (do thuốc)

Tan máu do tai biến truyền máu

Tan máu trong bệnh ung thư

Trang 29

Coombs gián tiếp

•Tìm sự cĩ mặt của KT chống hồng cầu trong huyết

tương người bệnh:

 Tìm KT bất thường (phụ nữ cĩ thai, người truyền máu nhiều lần)

 Chéo coombs trước truyền máu

 Xác định 1 vài nhĩm máu: Duffy, Le, Jk (kidd)

Trang 30

Chứng nghiệm phù hợp

• Hay cịn gọi là “phản ứng chéo”, kỹ thuật xét

nghiệm hồ hợp

• Mục tiêu: Nhằm kiểm tra sự hồ hợp về miễn

dịch giữa máu người nhận và đơn vị máu, chế phẩm để đảm bảo:

Trang 31

Chứng nghiệm phù hợp

• Mục tiêu: Nhằm kiểm tra sự hồ hợp về miễn dịch

giữa máu người nhận và đơn vị máu, chế phẩm để đảm bảo:

1 Cơ thể người nhận khơng cĩ kháng thể chống lại kháng nguyên trên hồng cầu đưa vào

2 Đơn vị máu, chế phẩm khơng cĩ kháng thể chống lại kháng nguyên trên hồng cầu bệnh nhân.

Trang 32

Kỹ thuật

Chéo ống I: phản ứng giữa HC người cho và HT BN

Chéo ống II: phản ứng giữa HT người cho và HC BN

Tùy thuộc vào máu và chế phẩm máu chỉ định mà thực hiện phản ứng chéo I và/hoặc chéo II

Máu tồn phần: thực hiện cả chéo I và chéo II

Trang 33

Trang 34

 37°C/AHG: phát hiện kháng thể nĩng IgG

• Phản ứng chéo ống II: Tiến hành ở 1 điều kiện 22°C

Trang 35

Đánh giá kết quả

Trang 36

Trang 37

• Nếu ống I dương tính: Khơng được truyền, vì nếu túi

máu này được truyền vào sẽ bị tiêu huỷ bởi kháng thể tương ứng cĩ trong huyết tương bệnh nhân

• Nếu ống II dương tính: Trong huyết tương/túi máu

người cho cĩ kháng thể nhưng khi truyền từng giọt vào cho bệnh nhân thì lượng kháng thể này sẽ được pha lỗng nhanh chĩng trong tuần hồn, do đĩ khơng đủ khả năng gây tiêu huỷ hồng cầu bệnh nhân

Trang 38

Các xét nghiệm sau truyền máu

• Đánh giá hiệu quả mang lại do truyền máu: So

sánh HCT 24h sau truyền với trước truyền

• Khảo sát các phản ứng tan máu do truyền máu:

Dấu hiệu tan máu: Phát hiện Hb huyết tương bằng mắt hoặc định lượng, bilirubin, haptoglobin

Xét nghiệm tìm nguyên nhân gây tan máu: Định lại nhĩm Abo, Rh, Coombs trực tiếp, khảo sát lại kháng thể bất thường

Trang 39

Tài liệu tham khảo

• TS.BSCKII Hà Thị Anh, 2009, Huyết học –

Truyền máu Nhà xuất bản Y học.

Trang 40

Câu hỏi trắc nghiệm

Xác định nhĩm máu hệ ABO bằng cách:

A Phương pháp huyết thanh mẫu

B Phương pháp hồng cầu mẫu

C Làm trên đá men

D Tất cả đều đúng

Trang 41

Giai đọan II của trắc nghiệm thuận hợp nhằm phát hiện:

A Kháng thể miễn dịch của hệ thống Kell, Kidd, Duffy.

B Kháng thể tự nhiên.

C Kháng thể của hệ Rhesus

D Kháng thể của hệ Rhesus và Kháng thể miễn dịch của hệ thống Kell, Kidd, Duffy

Trang 42

Chứng nghiệm Coombs gián tiếp dương tính trong các trường hợp sau:

A Bệnh nhân đã được truyền máu nhiều lần trước đĩ.Bệnh nhân bị bệnh thiếu máu tiêu huyết tự

miễn.

B Huyết thanh bệnh nhân cĩ kháng thể lạnh.

C Bệnh nhân bị bệnh thiếu máu tiêu huyết tự miễn.

D Bệnh nhân bị bệnh thiếu máu tiêu huyết tự miễn

và HT bệnh nhân cĩ kháng thể lạnh

Tiêu đề	Các Xét Nghiệm Khảo Sát Miễn Dịch Truyền Máu
Trường học	Trường Đại Học Y Tế Công Cộng

Định dạng
Số trang	42
Dung lượng	1,07 MB