Nghiên cứu, giảng dạy Triết học trong thời đại 4.0

Vị trí, vai trò, tầm quan trọng của dạy học Triết học trong các trường cao đẳng, đại học hiện nay; chỉ ra được những thành tựu, hạn chế và những bất cập trong dạy học triết học hiện nay, để đề xuất những giải pháp phù hợp phát huy thành tựu, khắc phục hạn chế, nhằm phát huy vai trò của dạy học triết học trong đào tạo đại học ở nước ta hiện nay.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

KHOA TRIẾT HỌC

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG

BỐI CẢNH CUỘC CÁCH MẠNG 4.0

HÀ NỘI, 2019

PHẦN THỨ NHẤT: 4

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 4

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THU THẬP, XỬ LÝ THÔNG TIN 5

TRONG DẠY HỌC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN 5

CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC TRONG THỜI ĐẠI 5

CÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4.0 5

PGS.TS Hoàng Thúc Lân 5

Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội 5

DẠY, HỌC TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 16

TS Hồ Công Đức 16

Khoa Triết học, Trường ĐHSP Hà Nội 16

GIẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC 28

TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG 4.0 28

PGS.TS Nguyễn Thị Thọ 28

Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội 28

NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VÀ CHỦ NGHĨA 36

MÁC - LÊNIN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 36

TS Cao Thị Sính 36

ĐỊNH HƯỚNG GIÁO DỤC Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI - 51

TẦM QUAN TRỌNG CỦA TRIẾT HỌC TRONG GIÁO DỤC Ở VIỆT NAM 51

TS Trương Thị Thanh Quý 51

Trường Đại học Y Hà Nội 51

VẬN DỤNG NHỮNG ĐIỂM MỚI TRONG GẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN HIỆN NAY 62

PGS.TS Trần Đăng Sinh 62

Khoa Triết học - Trường ĐHSP Hà Nội 62

VAI TRÒ CỦA GIẢNG VIÊN TRONG QUÁ TRÌNH DẠY HỌC TRIẾT HỌC Ở BẬC ĐẠI HỌC THỜI ĐẠI 4.0 70

TS Phạm Thị Quỳnh 70

Khoa Triết học - Trường ĐHSP Hà Nội 70

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY, HỌC MÔN TRIẾT HỌC 77

MÁC – LÊNIN TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 .77

Khoa Triết học – Đại học Sư phạm Hà Nội 77

THỜI ĐẠI 4.0 VÀ VIỆC GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC 84

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC 84

TS Trần Thị Ngọc Anh 84

Khoa Triết học 84

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 84

PHẦN THỨ HAI: 95

VẬN DỤNG VÀO THỰC TIỄN GIẢNG DẠY HIÊN NAY 95

MỘT SỐ TRAO ĐỔI NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG 96

GIẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY 96

Nguyễn Thị Hoàn 96

GV - NCS trường Đại học Thủy Lợi 96

GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG THỜI ĐẠI 104

CÔNG NGHIỆP 4.0 – NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 104

TS Bùi Thị Thủy 104

Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội 104

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÌNH HUỐNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN TRONG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HIỆN NAY 117

Ths Nguyễn Thị Liên 117

Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội 117

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC - GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG THỜI ĐẠI CÔNG NGHỆ 4.0 129

PGS.TS Nguyễn Thị Thường 129

Khoa Triết học - ĐHSP Hà Nội 129

GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC SƯ PHẠM CHO SINH VIÊN KHOA TRIẾT HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG DẠY TRIẾT HỌC TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG 4.0 HIỆN NAY 141

Ths Trần Thị Hà Giang – Khoa Triết học – ĐHSP Hà Nội 141

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY, HỌC MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 …147 Vũ Thị Hải – Khoa Triết học – ĐHSP Hà Nội ……….147

BÁO CÁO ĐỀ DẪN HỘI THẢO KHOA HỌC

“Nghiên cứu và giảng dạy triết học trong bối cảnh cuộc cách mạng

4.0”

- Kính thưa các quý vị đại biểu!

- Kính thưa các nhà khoa học!

Lời đầu tiên thay mặt Ban tổ chức Hội thảo, tôi xin nhiệt liệt chào mừng

quý vị đại biểu, các nhà khoa học tham dự Hội thảo khoa học “Nghiên

cứu và giảng dạy triết học trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0”

Sinh thời Ph.Ănghen đã từng khẳng định: “Một dân tộc muốn đứng vữngtrên đỉnh cao của khoa học cần phải có tư duy lý luận” Tư duy lý luận có vai tròhết sức quan trọng và cần thiết đối với nghiên cứu khoa học Triết học là mộttrong ba bộ phận cấu thành chủ nghĩa Mác - Lênin, trang bị cho người học nănglực tư duy lý luận, tư duy biện chứng khá sâu sắc Vì vậy, nghiên cứu và dạyhọc triết học luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm Triết học làkhoa học nghiên cứu những qui luật chung nhất của tự nhiên, xã hội, tư duy;triết học cung cấp cho con người tri thức về thế giới quan, phương pháp luậnbiện chứng nhằm giải thích và cải tạo thế giới Vì thế, trước đây, bây giờ và mãi

về sau, vai trò xây dựng thế giới quan và phương pháp luận đúng đắn cho nhậnthức khoa học và hoạt động thực tiễn của triết học là không thể thay đổi Nhưng

đó là vấn đề lý luận, còn thực tiễn thì có đúng như vậy không? Liệu triết học cóphải đúng là quan trọng và cần thiết như người ta vẫn nói? Nếu thực sự là vậythì việc truyền bá những kiến thức triết học hiện nay có đáp ứng được đúng yêucầu mà xã hội, mà thực tiễn đòi hỏi, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập và pháttriển? Đó cũng là chủ đề chính mà các đại biểu tập trung thảo luận tại hội thảolần này

Kính thưa quý vị đại biểu, kính thưa các nhà khoa học!

Vấn đề nghiên cứu và dạy học triết học trong các trường đại học nhữngnăm gần đây có phần chưa được coi trọng, đặc biệt từ khi sáp nhập, lồng ghéptriết học với các môn Kinh tế chính trị, Chủ nghĩa xã hội khoa học thành mônNguyên lý 1, số giờ bị cắt xén, kiến thức bị lược bỏ nhiều Bên cạnh đó, nhiềugiảng viên không được đào tạo chuyên môn sâu về Triết học cũng tham giagiảng dạy nên làm mất đi cái hay, cái đẹp cũng như giá trị của môn học đối vớingười học Từ đó, người học cảm thấy nhàm chán, khô cứng, không hứng thúhọc Triết học, và hạn chế khả năng gắn triết học với các lĩnh vực chuyên ngành

Vì thế, mục đích của Hội thảo hướng tới là cần nhận thức đúng vị trí, vai trò,tầm quan trọng của dạy học Triết học trong các trường cao đẳng, đại học hiệnnay; chỉ ra được những thành tựu, hạn chế và những bất cập trong dạy học triếthọc hiện nay, để đề xuất những giải pháp phù hợp phát huy thành tựu, khắc phụchạn chế, nhằm phát huy vai trò của dạy học triết học trong đào tạo đại học ởnước ta hiện nay

Kính thưa quý vị đại biểu, kính thưa các nhà khoa học!

Ban Tổ chức Hội thảo đã nhận được 15 bài tham luận của các nhà khoahọc xoay quanh chủ đề Hội thảo Một trong những nội dung mà nhiều đại biểu

đề cập đề là việc xác định cho đúng vai trò và ý nghĩa của môn khoa học nàytrong bối cảnh hiện nay cũng như phải phát triển và bổ sung, vận dụng triết họcMác như thế nào vào thực tiễn cuộc sống, thực tiễn giảng dạy đại học

Vấn để đổi mới nghiên cứu và giảng dạy triết học hiện nay là một trongnhững nội dung được nhiều đại biểu đề cập đến nhất Nhiều tham luận đã chỉ ranhững hạn chế như: việc nghiên cứu triết học Mác - Lênin những năm qua cóphát triển nhưng chưa có những đóng góp mang tính bước ngoặt và thay đổi;nghiên cứu triết học nhưng kém về khả năng vận dụng những nguyên lý của triếthọc Mác - Lênin vào việc phân tích chứng thực đường lối chủ trương của Đảng;nghiên cứu lý luận nhiều nhưng không có những nghiên cứu mang tính chất kỹthuật để kiểm nghiệm nhưng vấn đề lý luận trong thực tiễn; tiếp cận đơn tuyến –không tích hợp được với tri thức hiện đại mà nặng về lối dậy áp đặt, sa đà trích

dẫn Về phía sinh viên, sinh viên thiếu kiến thức nền và nhiều kỹ năng cần thiếtkhác để có thể học triết học Về phía giáo viên thì giảng dạy không sáng tạo,không vận dụng kiến thức vào thực tiễn khiến triết học trở thành một môn khóhiểu và quá cao siêu đối với sinh viên Giáo trình môn học này hiện nay là giáotrình chung cho nhiều đơn vị đào tạo mà không tính đến mục đích đào tạo môntriết học ở từng chuyên ngành, từng lĩnh vực đều có những nét riêng

Có thể nói các ý kiến của các báo cáo đã đi đến cùng với ý kiến riêng, cóphản biện, tranh luận để đi đến những thống nhất về mặt giải pháp cho vấn đềnâng cao chất lượng nghiên cứu, giảng dạy môn triết học hiện nay Nó cũngchứng tỏ những boăn khoăn thực, những trăn trở day dứt không ngừng của rấtnhiều thầy cô đã gắn bó nhiều năm cuộc đời mình với sự nghiệp nghiên cứu vàtruyền bá các tri thức triết học, xới lên nhiều vấn đề, hội thảo cũng kỳ vọng sẽđưa đến nhiều thay đổi trong tư duy và hành động của những người giảng dạy và

cả những người học triết hiện nay!

Kính thưa quý vị đại biểu, kính thưa các nhà khoa học!

Ban tổ chức Hội thảo tin tưởng rằng, với trình độ, năng lực và sự tâmhuyế trách nhiệm của mình, các quý vị đại biểu, các nhà khoa học sẽ làm sáng tỏnhững vấn đề lý luận và thực tiễn xoay quanh chủ đề hội thảo, nhằm nâng caochất lượng nghiên cứu và dạy học Triết học trong các trường cao đẳng, đại họchiện nay

Cuối cùng, thay mặt Ban tổ chức hội thảo, tôi xin kính chúc các quý vị đại biểu, cùng toàn thể các nhà khoa học mạnh khỏe, hạnh phúc! Chúc hội thảo thành công rực rỡ!

Xin trân trọng cảm ơn!

PHẦN THỨ NHẤT: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THU THẬP, XỬ LÝ THÔNG TIN

TRONG DẠY HỌC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO SINH VIÊN

CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC TRONG THỜI ĐẠI

CÁCH MẠNG KHOA HỌC CÔNG NGHỆ 4.0

PGS.TS Hoàng Thúc Lân Khoa Triết học - Trường ĐHSP Hà Nội

1 Mở đầu

Dạy học các môn khoa học chính trị là truyền thụ những tri thức lý luận cơ bảncủa chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm củaĐảng, chính sách pháp luật của nhà nước, nên bài giảng phải gắn liền và mang hơithở của thực tiễn mới tăng thêm sức thuyết phục và độ tin cậy đối với người học.Thực tế cho thấy, lý luận luôn xuất phát từ thực tiễn, phản ánh bản chất, qui luậtvận động khách quan của thực tiễn kinh tế, chính trị văn hóa của nhân loại Trithức của lý luận chính trị là một hệ thống mở cần phải bổ sung và hoàn thiện quathực tiễn Vì thế, trong thời đại văn minh công nghệ hiện nay, với sự bùng nổthông tin trên toàn cầu diễn ra nhanh chóng; hoạt động học tập của mỗi ngườikhông chỉ bó hẹp trong phạm vi trong nước, khu vực và toàn cầu để luận giảinhững vấn đề thực tiễn dưới góc độ lý luận, nên rất cần phải cập nhật thông tin mớicủa nhân loại Cách mạng khoa học công nghệ 4.0 là cuộc cách mạng trí tuệ nhântạo đã và đang đặt ra nhiều vấn đề mới cả về lý luận và thực tiễn phải bổ sung vàphát triển Bài viết tập trung phân tích đặc thù dạy học học các môn lý luận chính

và sự cần thiết vai trò của năng lực thu thập, xử lý thông tin trong nâng cao chấtlượng dạy học các môn khoa học này trong thời đại các mạng khoa học công nghệ4.0

NỘI DUNG

1 Đặc thù dạy học các môn khoa học lý luận chính trị trong các

trường cao đẳng và đại học ở nước ta hiện nay

Dạy học các môn khoa học lý luận chính trị bao gồm ba bộ phận cấuthành chủ nghĩa Mác - Lênin như triết học Mác - Lênin, kinh tế chính trị và chủnghĩa xã hội khoa học, cùng các môn Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sảnViệt Nam, Chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng Hồ Chí Minh Các môn học nàymang tính khái quát và trừu tượng cao, nhằm trang bị thế giới quan, phươngpháp luận khoa học cùng các qui luật chính trị xã hội, bồi dưỡng và phát triểnnăng lực tư duy lý luận cho người học

Đặc thù của các môn khoa học lý luận chính trị so với các khoa học khác,biểu hiện: đặc thù về đối tượng môn học, về phương pháp giảng dạy, về đội ngũgiảng viên

Đặc thù về đối tượng môn học Các môn lý luận chính trị là hệ thống cáckhoa học chính trị xã hội mang tính khái quát và trừu tượng cao Nếu như tínhtrừu tượng của các khoa học khác có thể được ký hiệu hoá, mô hình hoá thì khoahọc lý luận chính trị chỉ có thể diễn giải bằng khái niệm lôgíc thuần tuý Hệthống tri thức của khoa học lý luận chính trị là hệ thống mở cho nên sức sốngcủa nó là sự gắn bó, vận dụng vào thực tiễn, đồng thời qua thực tiễn mà hoànthiện, bổ sung các nguyên lý, qui luật, phạm trù của chúng

Khoa học lý luận chính trị mang tính cách mạng sâu sắc và triệt để cao

Có thể khẳng định, dạy học khoa học lý luận chính trị không chỉ cung cấp chosinh viên tri thức về thế giới quan, phương pháp luận khoa học mà còn góp phầnhình thành lập trường chính trị, phẩm chất đạo đức, tư tưởng cách mạng nhânvăn sâu sắc

Tính đặc thù của các môn lý luận chính trị ở chỗ, hệ thống khái niệm cótính lôgíc chặt chẽ, linh hoạt mềm dẻo, liên quan mật thiết với nhiều môn khoahọc cụ thể Nội dung môn học nhiều, phức tạp do tính hệ thống chặt chẽ quiđịnh

Tính đặc thù về phương pháp giảng dạy Phương pháp giảng dạy các môn

lý luận chính trị cần làm rõ tính tư tưởng, tính cách mạng của giai cấp công nhân

và nhân dân lao động, phương pháp giảng dạy nó cũng phải in đậm trong ý thứcngười học tính định hướng, tính tư tưởng Giảng dạy lý luận chính trị không chỉtruyền đạt tri thức khoa học mà còn giáo dục tư tưởng cho sinh viên

Dạy học các môn lý luận chính trị phải thể hiện sự thống nhất biện chứnggiữa lý luận và thực tiễn Thống nhất giữa lý luận với thực tiễn trước hết thểhiện trong hệ thống giáo trình, bài giảng phải gắn với hoạt động thực tiễn đồngthời nó lại có vai trò định hướng, cải tạo, thúc đẩy sự phát triển của thực tiễn

Đặc thù của tri thức các môn khoa học lý luận chính trị là môn học lý luậnnên giảng viên không thể sử dụng, phòng thí nghiệm, các dụng cụ thực hành nhưcác khoa học cụ thể mà phải phân tích những số liệu, sự kiện của đời sống kinh

tế - chính trị - xã hội để chứng minh cho các lý luận và làm phong phú, sinhđộng thêm bài giảng Các khoa học cụ thể nghiên cứu các lĩnh vực riêng biệt,tập trung vào một khía cạnh nhất định của thế giới khách quan nên thường được

cụ thể hoá bằng những sự vật, số liệu cụ thể thông qua thực hành, thí nghiệmkhảo sát

Đặc thù của giảng dạy các môn khoa học lý luận chính trị còn thể hiện ởđội ngũ giảng viên Khác với các môn khoa học khác, giảng viên khoa học lýluận chính trị ngoài việc nắm vững hệ thống tri thức chuyên ngành còn phải cótầm hiểu biết rộng về tri thức của các khoa học khác Đồng thời phải có vốnsống thực tế đa dạng, phong phú mới có thể làm cho bài giảng hấp dẫn, lôi cuốn

sự tập trung của sinh viên Giảng viên phải có lập trường chính trị đúng đắn, cóniềm tin khoa học và một lý tưởng cách mạng trong sáng, quyết hy sinh phấnđấu cho một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh

2 Năng lực thu thập và xử lý thông tin

Thông tin trong giảng dạy các môn lý luận chính trị bao gồm: thông tinkinh tế, thông tin khoa học kỹ thuật, thông tin văn hóa - xã hội Thông tin trong

dạy học lý luận chính trị được xét dưới các gốc độ nhận thức luận và bản thểluận Về nhận thức luận thì thông tin của con người được hiểu: "Thông tinthường được hiểu là nội dung chứa trong thông báo bằng văn bản hay lời nói"1

hoặc "thông tin là dữ liệu mà có thể nhận thấy, hiểu được và sắp xếp lại với nhauthành hình kiến thức"2, hay "thông tin là nội dung thế giới bên ngoài được thểhiện trong sự nhận thức của con người"3

Nội dung thứ hai về mặt bản thể luận của khái niệm thông tin là: thông tingắn liền và thông qua tác động qua lại giữa các sự vật, hiện tượng, mang tínhkhách quan Nó bắt nguồn từ tính đa dạng, nhiều vẻ về cấu trúc cũng như về mốiquan hệ của các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan, và nó còn bắtnguồn từ thuộc tính khách quan, phổ biến của vật chất - thuộc tính phản ánh

Từ sự phân tích ở trên chúng ta thấy rằng thông tin rõ ràng là một mặt của

phản ánh, đó là mặt phản ánh cái đa dạng Vì vậy, có thể nói khái niệm thông

tin đã làm sâu sắc thêm phạm trù "phản ánh" trong triết học Bởi vì thuộc tínhphản ánh được miêu tả về mặt số lượng chính xác bởi lượng thông tin mà nóphản ánh và thông tin còn làm rõ cơ cấu, trình độ của thuộc tính phản ánh củavật chất!

Như vậy, tiếp cận với mặt bản thể luận và nhận thức luận của khái niệmthông tin đã cho chúng ta thấy rõ sự khái quát triết học về bản chất khách quan,phổ biến của hiện tượng thông tin trên lập trường duy vật biện chứng là đúng

đắn, khoa học Khái niệm: "Thông tin là cái đa dạng được phản ánh" thực sự là

cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho các khoa học cụ thể, đặc biệt là lýthuyết thông tin, điều khiển học, tin học phát triển và hơn nữa nó còn là cơ sởthế giới quan, phương pháp luận để tư duy con người có thể tiếp nhận, xử lý,làm chủ được thông tin trong thời đại thông tin hiện nay

1 Hà Dũng (1995), Quản trị thông tin tinh giản, Nxb Thống kê, Hà Nội, tr 3.

2 Hoàng Kiếm (1997), Tin học đại cương, Nxb Giáo dục, tr 9.

3 Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Bộ môn Tin học (1996), Tập bài giảng tin học, tr8.

Như vậy, thông tin xã hội là dạng thông tin cao nhất và phức tạp nhất Đó

là cái đa dạng (không phải chỉ những tính chất, đặc điểm bên ngoài của sự vật

mà cả những thuộc tính, mối quan hệ bên trong, bản chất cấp 1, rồi cấp 2, )được phản ánh nhưng không phải là phản ánh thụ động, không chọn lọc mà làphản ánh tích cực, có chọn lọc, hơn nữa đó là phản ánh sáng tạo, có ý thức của

bộ óc con người đối với hiện thực khách quan trên cơ sở hoạt động thực tiễn của

họ Trong tất cả các lĩnh vực của xã hội loài người như kinh tế, chính trị, vănhóa, khoa học, giáo dục, y tế, quân sự, thể thao v.v từ khoảng giữa thế kỷ XX,nhất là trong gần hai thập kỷ lại đây đều có sự bùng nổ thông tin

Thông tin xã hội - có đầy đủ ba mặt; cú pháp, ngữ nghĩa và thực dụng.Qua việc nghiên cứu nấc thang phát triển của thuộc tính thông tin của thế giớivật chất, chúng ta thấy rằng dù là thông tin trong giới vô sinh, hữu sinh, trong xãhội hay trong các thiết bị kỹ thuật điều khiển một hệ thống vật chất này muốnnhận thông tin về một hệ thống vật chất khác thì thông tin đều phải qua một quátrình vận động nhất định, đó là quá trình thông tin Mô tả và làm rõ quá trìnhthông tin cũng là góp phần làm sáng tỏ bản chất của thông tin!

Năng lực thu thập và xử lý thông tin là khả năng chủ thể nắm bắt, sàng lọc, phân loại và vận dụng thông tin trong các khoa học và thực tiễn cuộc sống

để minh họa cho tri thức lý luận trừu tượng để gắn lý lụân với thực tiễn cuộc sống.

Trong dạy học lý luận chính trị cần phải định hướng cho người học nguồntin và khả năng nhận diện phê phán những nguồn tin không chính thống, phảnđộng, bôi nhọ Đảng, Nhà nước, nói xấu chế độ, đánh tráo khái niệm nhằm mụcđích xuyên tạc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Vì vậy, giảngviên Lý luận chính trị phải có chuyên môn vững vàng, và nắm bắt thông tin đadạng, phong phú, nhạy cảm và có khả năng nhận diện được những quan điểm saitrái, thù địch

Thông tin là một trong những yếu tố cơ bản, cần thiết để con người nâng cao

hiểu biết, hoàn thiện vốn tri thức nghề nghiệp, tri thức cuộc sống để nâng cao tầm hiểubiết của bản thân Nếu thiếu thông tin thì chủ thể tư duy sẽ bị nghèo nàn về vốn trithức, hiểu biết, không phát huy hết vai trò tư duy sáng tạo của mình; ngược lại, nắmbắt thông tin kịp thời, nhanh nhạy sẽ tạo điều kiện để họ kiểm tra, hoàn thiện vốn trithức của mình

Thu thập thông tin đòi hỏi người giảng viên phải có khả năng khai thác trên cácphương tiện thông tin đại chung như sách, báo, phim ảnh, các kênh truyền hình, cáctrang mạng có độ tin cậy cao về bản quyền và tính pháp lý Sau khi thu thập thông tin,giảng viên phái có khả năng phân tích, phân loại, đánh giá thông tin, lựa chọn mộtcách khéo léo để minh chứng, đưa vào bài giảng Bên cạnh đó, việc tiếp nhận và xử lýthông tin còn phải có cách nhìn biện chứng hai chiều, thông tin cùng chiều và thôngtin trái chiều, để có cách tiếp cận đa chiều về một vấn đề sẽ hiểu thấu đáo và triệt đểhơn vấn đề khoa học cần truyền tải Xử lý thông tin phải được xem xét, đánh giákhách quan, khoa học, phải biết nhận diện các quan điểm sai trái thông qua cách tiếpcận khách quan, toàn diện, lịch sử cụ thể…

Sau khi thu thập thông tin người giảng viên dạy các môn khoa học lý luận phải

có khả năng sắp xếp các hộp tin một cách khoa học để phục vụ cho công tác dạy họchiệu quả, cập nhật và hấp dẫn hơn

Tiếp nhận thông tin ở sinh viên không chỉ dừng lại ở việc nắm vững tri thức cơbản trong nhà trường (qua bài giảng trên lớp, qua các hoạt động rèn luyện thực tiễn,thực tập chuyên môn, nghề nghiệp), mà còn là tiếp nhận thông tin qua báo chí, phimảnh, truyền hình, internet và qua các kênh khác liên quan đến chuyên môn, nghềnghiệp của họ Sau khi thu nhận thông tin, sinh viên phải xử lý, chọn lọc, phân loạithông tin (nhằm phục vụ cho chuyên môn, nghiên cứu, rèn luyện nghiệp vụ nghềnghiệp; làm giàu vốn tri thức cho bản thân ) Hơn nữa, sau khi ra trường họ cần phảinâng cao năng lực thu thập, xử lý, chọn lọc, vận dụng linh hoạt, tinh tế thông tin đóvào nâng cao chất lượng nghề nghiệp sau này

Thu thập, xử lý thông tin ở sinh viên không chỉ dừng lại ở việc tiếp thu, lĩnhhội tri thức, làm mới kiến thức cho mình, mà còn phải lựa chọn, truyền tải thông tin đó

có hiệu quả vào hoạt động thực tiễn nghề nghiệp của mình Thông tin mà sinh viêncần lĩnh hội bao gồm những thành tựu mới của khoa học và công nghệ; thông tin vềthực trạng và xu hướng vận động, biến đổi, phát triển của các sự kiện trong nước, khuvực và thế giới; thông tin về các chuẩn mực đạo đức cộng đồng và đạo đức nghềnghiệp Thực tế cho thấy, sinh viên hạn chế về năng lực này sẽ ảnh hưởng không tốtđến chất lượng nghề nghiệp sau này Khắc phục các hạn chế trên, sinh viên phải cókhả năng tư duy lôgíc tốt, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các nguyên tắc phương phápluận biện chứng duy vật vào quá trình thu thập và xử lý thông tin mới đạt chất lượng

và hiệu quả theo mục đích, yêu cầu của công việc đặt ra Sinh viên đại học cần phải cónăng lực tiếp nhận, xử lý, tổng hợp thông tin phục vụ hoạt động học tập, rèn luyệnnăng lực nghề nghiệp để hoàn thiện và phát triển bản thân

2 Vai trò của thu thập, xử lý thông tin trong dạy học lý luận chính trị trong giai đoạn hiện nay

Thứ nhất, giúp cho giải dạy gắn lý luận và thực tiễn, tăng sức thuyết phục của bài giảng

Dạy các môn khoa học lý luận chính trị là truyền thụ những tri thức khoa học lýluận có tính khái quát và trừu tượng mang tính qui luật về tự nhiên, xã hội tư duy,cùng các vấn đề thuộc về đường lối, quan điểm, cương lĩnh của Đảng cộng sản ViệtNam; những tri thức về qui luật kinh tế cơ bản đem lại cho người học thế giới quan,phương pháp luận quan trọng trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì vậy, đểnâng cao chất lượng dạy học, giúp cho bài giảng sinh động, cập nhật với thực tiễn đòihỏi cả người dạy và người học lý luận chính trị phải gắn tri thức với thực tiễn, lựa chọnnhững thông tin phù hợp để giúp cho bài giảng trở nên hấp dẫn và thu hút người học.Thu thập và xử lý thông tin hiệu qua, khoa học vận dụng linh hoạt, khéo léo và tinh tếvào bài giảng để minh chứng cho những tri thức khoa học trừu tượng, làm cho bàigiảng lý luận chính trị gần gũi, thiết thực với cuộc sống hơn

Thứ hai, định hướng và luận giải thông tin đúng đắn, nâng cao năng lực thu thập và xử lý thông tin cho người học

Thời đại công nghệ thông tin đặc biệt là thành tựu của công nghệ thông tin 4.0với những thông tin mới thông minh, sẽ làm cho nhiều vấn đề mới nảy sinh mâu thuẫnvới hiện thực, nên trong dạy học lý luận chính trị rất cần có sự định hứng và luận giảithông tin chính xác, khách quan, khoa học Bên cạnh đó, việc bùng nổ thông tin đachiều có cả những thông tin cùng chiều, ngược chiều, chính diện và phản diện, đôi khinhững thông tin mang tính xuyên tạc, phản động sẽ gây nhiễu, ảnh hửng đến chấtlượng dạy học lý luận chính trị Vì thế, việc giảng viên định hướng, giúp đỡ người họckhai thác, phân loại xử lý thông tin trên quan điểm khách quan, khoa học là hết sứccần thiết Qua đó, sinh viên có khả năng nhận diện được những quan điểm sai trái; có

ý thức đấu tranh chống lại những quan điểm đó trên lập trường thế giới quan duy vậtbiện chứng Trong dạy học lý luận chính trị, bên cạnh việc truyền thụ tri thức khoa học

cơ bản như cung cấp hệ thống các khái niệm, phạm trù qui luật… thì việc trang bịnăng lực thu thập và xử lý thông tin là hết sức cần thiết

Giảng viên phải hướng dẫn sinh viên phương pháp khai thác và thu thập, xử lýthông tin qua các phương tiện truyền thông như sách, báo, phim ảnh, truyền hình,internet, và thông tin từ thực tiễn kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội… cập nhật để đưavào bài giảng

Thứ ba, khắc phục cách dạy học áp đặt, giáo điều, tạo năng lực giải quyết vấn đề cho người học

Thực tế cho thấy, nếu giảng viên dạy lý luận chính trị sử dụng phương phápdạy học truyền thống theo kiểu thầy đọc trò chép, tầm chương trích cú, kinh viện sẽđẩy người học vào thế thụ động, lệ thuộc vào sách vở Vì thế, nếu giảng viên có khảnăng khai thác và xử lý thông tin hiệu quả sẽ giúp cho bài giảng gần gũi với cuộcsống, luận giải khoa học những vấn đề thực tiễn, đem hơi thở của thực tiễn để minhchứng cho những tri thức cơ bản của lý luận chính trị sẽ làm cho người học hứng thú

và đam mê hơn Gắn tri thức để giải quyết những vấn đề thời sự trong thực tiễn một

cách hiệu quả, như vấn đề tôn giáo, dân tộc, kinh tế, chính trị…

Thứ tư, bổ sung và hoàn thiện tri thức khoa học lý luận chính trị phù hợp với thực tiễn

Tri thức khoa học lý luận chính trị là một hệ thống mở, nên khi thực tiễn xã hộithay đổi, đặc biệt những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại cần phải bổ sung vàhoàn thiện thêm những nội dung thuộc thế giới quan, phương pháp luận Vì thế, chỉ cócập nhật thông tin, xử lý khoa học sẽ góp phần quan trọng vào giải đáp những vấn đề

mà khoa học lý luận chính trị cũ đã tỏ ra lạc hậu để bổ sung những tri thức mới Triếthọc tập trung giải quyết những vấn đề đương đại như ô nhiễm môi trường, bùng nổdân số, chiến tranh, khủng bố, trí tuệ nhân tạo… và tự hoàn thiện, bổ sung nội dungcập nhật tri thức lý luận

3 Kết luận

Phát huy vai trò của thu thập và xử lý thông tin trong dạy học lý luận chính trịcho sinh viên các trường cao đẳng và đại học hiện nay là việc làm cần thiết, đáp ứngyêu cầu, nhiệm vụ mang tính đặc thù của các môn học này Phát huy năng lực thu thập

và xử lý thông tin trong thực tiễn sẽ là một trong những nội dung cơ bản và cần thiếtđáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học các môn khoa học lý luận chính trịtrong thời đại cuộc cách mạng khoa học công nghệ lần thứ 4 của nhân loại Để nângcao chất lượng, hiệu quả thu thập và xử lý thông tin trong dạy học các môn lý luậnchính trị cần: 1) Mỗi giảng viên phải tự nỗ lực hoàn thiện bản thân cả về chuyên mônlẫn năng lực dạy và phương pháp nghiên cứu dạy học; 2) Cần đầu tư cơ sở vật hiện đạiđáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại; 3) Đổi mớiphương pháp kiểm tra, đánh giá người học theo hướng luận giải những kiến thức khoahọc trong tình hình mới; 4) Bản thân người học phải tự nhận thức vị trí vai trò mônhọc đối với nghề nghiệp và bản thân sau khi tốt nghiệp

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hà Dũng (1995), Quản trị thông tin tinh giản, Nxb Thống kê, Hà Nội.

2. Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh - Bộ môn Tin học (1996), Tập

bài giảng tin học.

3. Hoàng Kiếm (1997), Tin học đại cương, Nxb Giáo dục.

4. Nguyễn Trọng Văn (1991), "Tư tưởng đổi mới của Nguyễn Trường Tộ,

một biểu hiện mới của tinh thần dân tộc ở nửa sau thế kỷ XIX", Triết

học, (4), tr 54-56.

5. Vũ Văn Viên (1992), "Về thực chất của tư duy khoa học hiện đại", Nghiên

cứu lý luận, (3), tr 19-21, 25.

6. Lê Hữu Nghĩa, Phạm Duy Hải (1998), Tư duy khoa học trong giai đoạn

cách mạng khoa học - công nghệ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

7. Phạm Quang Nghị (1994), "Sức sống của tư tưởng xã hội chủ nghĩa và yêu

cầu đổi mới, phát triển lý luận", Mấy vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mác

-Lênin trong giai đoạn hiện nay - Thông tin chuyên đề - Tài liệu tham khảo

phục vụ lãnh đạo, nghiên cứu và giảng dạy, Trung tâm Thông tin tư liệu Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, tr 73-86

-DẠY, HỌC TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC, CAO ĐẲNG TRONG THỜI ĐẠI CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

TS Hồ Công Đức Khoa Triết học, Trường ĐHSP Hà Nội

Tóm tắt:

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, nhân loại đang bước sang giai đoạn mới, giai đoạn của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 thì việc dạy, học các môn khoa học nói chung và môn triết học Mác - Lênin nói riêng tại các trường đại học, cao đẳng đang có nhiều thuận lợi nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức Vì vậy, ở bài viết này ngoài việc làm rõ vị trí, vai trò của môn triết học đối với đời sống xã hội, tác giả sẽ chỉ ra những thời cơ và thách thức đối với việc dạy, học môn triết học Mác - Lênin trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam hiện nay.

Từ Khóa: Cách mạng 4.0, dạy, học, triết học Mác - Lênin

1 Đặt vấn đề

Sự vận động và phát triển của xã hội đã quyết định thay đổi ý thức xã hộicủa con người như một tất yếu của lịch sử Lịch sử nhân loại phát triển từ thấpđến cao và trải qua nhiều cuộc các mạng khác nhau, mỗi một cuộc cách mạng nóđòi hỏi ý thức xã hội của con người cần phải được thay đổi cho phù hợp với thựctiễn đang diễn ra Hiện nay nhân loại đang bước sang một giai đoạn mới, giaiđoạn của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ở giai đoạn này với sự phát triển củakhoa học công nghệ, sự bùng nổ thông tin toàn cầu, tri thức của nhân loại đangđược phổ biến rộng rãi thông qua mạng internet, các trang mạng xã hội, v.v Dovậy, việc dạy, học các môn khoa học nói chung và môn triết học Mác - Lêninnói riêng ở các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam hiện nay đang được đónnhận nhiều thuận lợi để phổ biến tri thức môn học đến với người học một cách

dễ dàng, thuận lợi Tuy nhiên, bên cạnh đó, cũng đang đặt ra nhiều khó khan

thách thức, đòi hỏi quá trình dạy, học cũng cần phải có sự thay đổi cho phù hợpvới thực tiễn hiện nay

2 Nội dung

2.1 Vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội hiện nay

2.1.1 Vai trò thế giới quan và phương pháp luận của Triết học Mác-Lênin

Triết học là một trong những môn khoa học có vị trí và vai trò rất quantrọng trong cuộc sống của con người Triết học là hệ thống tri thức lý luận chungnhất của con người về thế giới, về vị trí và vai trò của con người trong thế giới

đó, do vậy, ngay từ thời cổ đại người ta đã xem triết học là khoa học của cáckhoa học Điều đó chứng tỏ rằng, ngay từ khi ra đời triết học đã có một vị trí vàvai trò quan trọng trong đời sống xã hội Cho đến ngày nay, mặc dù triết họckhông được xem là khoa học của các khoa học nhưng triết học vẫn chiếm vị trí

và vai trò vô cùng quan trọng trong các hoạt động của con người Có thể kể đếnTriết học một số có vai trò cơ bản như sau:

Thứ nhất, cung cấp thế quan và phương pháp luận cho mọi hoạt động của con người.

Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm, quan niệm của con người về thếgiới, về vị trí và vai trò của con người trong thế giới đó Thế giới quan ra đờinhằm định hướng cho các hoạt động của con người Do vậy, thế giới quan đúngđắn sẽ là tiền đề, điều kiện để xác lập nhân sinh quan đúng đắn, ngược lại thếgiới sai lầm sẽ dẫn đến hoạt động thực tiễn của con người sai lầm Trong lịch sử

xã hội mặc dù có nhiều hình thức thế giới quan, mỗi loại thế giới quan đều cónhững vai trò nhất định trong đời sống xã hội Tuy nhiên, trong các loại thế giớiquan chỉ có thế giới quan duy vật biện chứng là đúng đắn, là thế giới quan khoahọc phản ánh đúng quy luật vận động phát triển của hiện thực khách quan, phảnánh đúng mối quan hệ giữa con người và thế giới, vị trí của con người trong thếgiới, giúp con người xác định đúng mục tiêu, phương hướng hoạt động, từ đócon người điều chỉnh hoạt động của mình phù hợp với quy luật khách quan, nhờvậy hoạt động của con người đạt được hiệu quả cao Do vậy, chúng ta có thể

khẳng định rằng, triết học Mác – Lênin mới thực sự đóng vai trò là hạt nhân lýluận của thế giới quan khoa học Thông qua việc hình thành thế giới quan khoahọc cho con người, triết học Mác – Lênin tác động đến mọi mặt của đời sống xãhội

Triết học Mác – Lênin, không những đóng vai trò là hạt nhân lý luận củathế giới quan khoa học, mà triết học Mác – Lênin còn đóng vai trò phương phápluận chung nhất của nhận thức khoa học và hoạt động thực tiễn Phương phápluận là lý luận về phương pháp, là cách lựa chọn phương pháp tối ưu nhất, thíchhợp nhất trong hoạt động nhận thức và thực tiễn Trong thực tế khi chúng ta xácđịnh được mục đích, phương hướng hành động nhưng phương pháp không đúnghoặc không phù hợp thì cũng không đạt hiệu quả cao nhất, do vậy, chúng ta phải

có phương pháp luận khoa học nhằm vạch ra các nguyên tắc, các quy luật hoạtđộng, tránh hoạt động mò mẫn, thiếu nguyên tắc, hoạt động một cách tùy tiện

Để có được phương pháp luận khoa học thì cần có hệ thống lý luận khoa học,phản ánh đúng hiện thực khách quan, đúng quy luật vận động của của nó Triếthọc Mác – Lênin là hệ thống tri thức lý luận khoa học phán ánh đúng quy luậtvận động và phát triển khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, do vậy nó đảmbảo việc xác lập các nguyên tắc phương pháp luận khoa học, trên cơ sở đó đểxác lập các phương pháp luận cụ thể phù hợp với từng điều kiện hoàn cảnh nhấtđịnh Việc dạy triết học Mác – Lênin không chỉ dạy cho sinh viên thế giới quanđúng đắn mà còn xây dựng cho sinh viên một phương pháp luận chung nhất,đúng đắn nhất trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

Do vậy, có thể khẳng định rằng, triết học Mác – Lênin có sự thống nhấtgiữa thế giới quan duy vật biện chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật.Đây là thế giới quan và phương pháp luận khoa học có vai trò quan trọng trongđời sống xã hội hiện nay, giúp người học định hướng đúng đắn trong hoạt độngnhận thức và hoạt động thực tiễn, cũng cung cấp phương pháp luận làm việckhoa học, đạt hiệu quả cao nhất

2.2.2 Vai trò của triết học Mác – Lênin đối với khoa học tự nhiên và đối với tư duy lý luận.

Triết học Mác - Lênin không chỉ cung cấp thế giới quan và phương phápluận khoa học cho con người trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn

mà còn có vai trò quan trọng đối với khoa học tự nhiên và đối với tư duy lý luận

Đối với khoa học tự nhiên, triết học Mác - Lênin ra đời trên cơ sở kế thừa

nhiều thành tựu tri thức của nhân loại trong đó có những thành tựu của khoa học

tự nhiên Khoa học tự nhiên có vai trò vô cùng quan trọng đối với triết học Mác– Lênin, đồng thời triết học Mác - Lênin lại có vai trò to lớn đối với sự phát triểnkhoa học tự nhiên Vai trò đó thể hiện ở chỗ, triết học Mác – Lênin dựa trênnhững thành tựu của khoa học tự nhiên để giải thích, chứng minh những các vấn

đề liên quan đến triết học một cách khách quan và khoa học, gạt bỏ những giảithích duy tâm, thần bí, phản khoa học trong triết học Đồng thời trên cơ sở đótriết học Mác – Lênin góp phần xây dựng thế giới quan và phương pháp luậnkhoa học, giúp khoa học tự nhiên xác định đúng vị trí, vai trò và phương hướnghoạt động của mình Ph.Ăngghen đã từng nhận định: “Dù những nhà khoa học

tự nhiên có làm gì đi nữa thì họ cũng vẫn bị triết học chi phối, vấn đề chỉ ở chỗ

họ muốn bị chi phối bởi một thứ triết học tồi tệ hợp mốt, hay họ muốn đượchướng dẫn bởi một hình thức tư duy lý luận dựa trên sự hiểu biết về lịch sử tưtưởng và những thành tựu của nó”4

Trong lịch sử của nhân loại, khoa học tự nhiên từng bị khủng hoáng về thếgiới quan, điều này đã được ghi nhận vào những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế

kỷ XX Từ đó, V.I Lênin khẳng định rằng: các nhà khoa học tự nhiên khôngđứng vững trên lập trường thế giới quan duy vật biện chứng thì nhất định sẽ rơivào quan điểm duy tâm và sẽ bị thế giới quan đó ngăn cản quá trình nghiên cứu

tự nhiên của mình, từ đó dẫn đến kết quả ngăn cản sự phát triển của khoa học tựnhiên Muốn thúc đẩy khoa học tự nhiên phát triển các nhà khoa học tự nhiênphải tự giác hoạt động theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng”5

4 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, tập.20, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 693.

5

Đặc điểm và vai trò của triết học Mác – Lênin trong đời sống xã hội, 7/7/2018, diem-va-vai-tro-cua-triet-hoc/

https://hoc360.net/dac-Triết học Mác – Lênin không chỉ có vai trò to lớn đối với khoa học tự

nhiên, mà còn có vai trò to lớn đối với việc phát triển tư duy lý luận Tư duy là

hình thức cao nhất của sự phản ánh tích cực hiện thực khách quan Tư duy diễn

ra dưới các hình thức khác nhau như khái niệm, phán đoán, suy lý, giả thuyết, lýluận, v.v Kết quả của quá trình tư duy bao giờ cũng là sự phản ánh khái quátcác thuộc tính, các mối liên hệ cơ bản, phổ biến không chỉ ở một sự vật mà còn

ở một nhóm các sự vật khác nhau và được ghi lại bằng ngôn ngữ6 Tư duy cónhiều trình độ khác nhau có tư duy kinh nghiệm, tư duy lý luận, tư duy duy cảm,

tư duy duy lý tính, v.v Tư duy lý luận là hình thức tư duy có tính hệ thống vàtính khái quát cao hơn tư duy kinh nghiệm, dựa trên tư duy kinh nghiệm để kháiquát thành tư duy lý luận Tư duy lý luận có vai trò quan trọng trong việc kháiquát, vạch ra được bản chất, quy luật của sự vật, hiện tượng thông qua quá trìnhcon người hoạt động thực tiễn và hoạt động nhận thức Triết học Mác – Lênincung cấp cho hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của con người một hệthống tư duy lý luận sắc bén, phản ánh đúng quy luật vận động của tự nhiên, xãhội và tư duy Do vậy, tư duy lý luận có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội,như Ph.Ăngghen từng nói: “Một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao củakhoa học thì không thể không có tư duy lý luận”7

Từ sự khái quát trên chúng ta thấy rằng, các môn triết học Mác - Lênin có

vị trí và vai trò rất quan trọng trong đời sống xã hội, nó giúp người học hìnhthành nên thế giới quan và phương pháp luận khoa học, giúp hoạt động nhậnthức và hoạt động thực tiễn có định hướng đúng đắn, có phương pháp thực hiệntối ưu nhất, đạt kết quả cao nhất Việc nắm vững môn Triết học Mác – Lênincòn giúp người học tránh những tư tưởng duy tâm, thần bí, thiếu định hướng chohoạt động của mình Trên cơ sở đó, người học có lập trường vững vàng, kháchquan, khoa học, v.v Trong thời đại ngày nay, với sự phát triển mạnh mẽ củakhoa học công nghệ, nhân loại đang bước sang một giai đoạn mới, giai đoạncách mạng công nghiệp lần thứ tư, cuộc cách mạng này đã làm thay đổi các học,

6 Xem Từ điển triết học giản yếu, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội, 1987, tr.494.

7 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tâp, t.20, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, tr.489.

cách tiếp cận nghiên cứu các môn học nói chung và môn triết học Mác - Lêninnói riêng Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, để phát huy vaitrò môn triết học trong đời sống xã hội thì việc dạy và học môn học này cũngđang đứng trước nhiều thời cơ nhưng cũng không ít thách thức.

2.2 Thời cơ và thách thức đối với việc dạy, học môn triết học trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay

Trong những năm qua chúng ta nghe bàn nhiều đến khái niệm công

nghiệp 4.0, thực tế chúng ta có thể hiểu nền công nghiệp 4.0 là cuộc cách mạng

số, thông qua các công nghệ như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI),thực tế ảo (VR), tương tác thực tại ảo (AR), mạng xã hội, điện toán đám mây, diđộng, phân tích dữ liệu lớn (SMAC) để chuyển hóa toàn bộ thế giới thực thànhthế giới số Thuật ngữ cách mạng công nghiệp 4.0 tuy đã được đề cập trong suốtnhiều năm qua ở các nước trên thế giới, tuy nhiên, ở nước ta thuật ngữ này chỉmới được đề cập trong những năm gần đây thông qua các bài báo, bài viết Cuộccách mạng công nghiệp lần thứ tư là sự kết hợp các công nghệ lại với nhau, đặcbiệt là sự bùng nổ công nghệ đám mây, công nghệ lưu trữ thông qua mạnginternet Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư có tác động đến nhiều ngành,nhiều lĩnh vực, trong đó có việc dạy và học môn triết học Mác - Lênin hiện nay.Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4 này mở ra nhiều cơ hội để truyền bá trithức triết học Mác – Lênin đến người học như sau

2.2.1 Thời cơ của việc giảng dạy, học tập môn triết học Mác - Lênin trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay

Thứ nhất, đối với việc dạy học của giảng viên

Hiện nay, với sự phát triển của khoa học, công nghệ, mạng internet thuậntiện nên việc giảng dạy môn triết học Mác – Lênin tại các trường đại học, caođẳng có nhiều thuận lợi Trước hết, giảng viên có nhiều nguồn tài liệu thamkhảo, làm phong phú thêm bài giảng của mình mà không mất nhiều thời gian tracứu các thư viện như trước đây Bên cạnh đó, giảng viên có thể trao đổi bài

giảng trực tiếp thông qua mạng internet để học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau trênmọi miền của đất nước, kể cả quốc tế, tốn rất ít thời gian và công sức đi lại

Ngoài ra, giảng viên có thể sử dụng các phương tiện, kỹ thuật giảng dạyhiện đại mà hiện nay đang có trên thế giới và ở trong nước, giảng viên có thể sửdụng các lớp học ảo, các phần mềm chẳng hạn như E - learning nhằm thực hiệnbài giảng của mình rồi đưa lên mạng internet qua các trang mạng xã hội nhưfacebook, youtube, các trang web, v.v để cho người học cũng như các đồngnghiệp xa gần có thể tiếp cận học hỏi một cách nhanh chóng Giảng viên có thể

sử dụng các video, hình ảnh thực tiễn phù hợp với nội dung bài giảng để minhhọa cho việc giảng dạy của mình, tránh sự nhàm chán chỉ dạy lý thuyết suôngnhư giảng dạy truyền thống trước đây Nhờ lưu trữ nội dung bài giảng trên mạnginternet nên giảng viên có thể tạo ra các tài khoản cho sinh viên học tập trongqua các tài khoản cá nhân để truy cập và trao đổi thông qua tài khoản trên mạnginternet Do vậy, một bài giảng của giảng viên sau khi được khi hình đưa lênmạng internet có thể làm tài liệu học tập, tham khảo cho hàng triệu sinh viênkhông chỉ trong nước và còn lan tỏa ra trên khắp thế giới

Thứ hai, đối với việc học tập của sinh viên

Với sự bùng nổ của khoa học công nghệ, mạng internet thuận tiện nên

sinh viên đã thay đổi cách tiếp cận các nguồn tài liệu và được thừa hưởng

những thành quả khoa học khổng lồ trên khắp thế giới Sinh viên hoàn toàn cóthể truy cập mạng để tự tìm hiểu kiến thức liên quan đến các môn Triết học Mác

- Lênin bằng các thiết bị phổ biến hiện nay như điện thoại thông minh, laptop,máy tính bảng, v.v Hơn nữa, sinh viên hoàn toàn có thể tiếp cận được những tàiliệu bằng tiếng nước ngoài, với những cái nhìn đa chiều, vừa hình thành cho các

em sinh viên kỹ năng tìm kiếm và chọn lọc các thông tin, xử lý thông tin, vừagiúp cho các em xây dựng cho bản thân kỹ năng tư duy phản biện với những thứcác em tìm kiếm được Nguồn tài liệu phong phú như vậy, sẽ là điều kiện thuậnlợi cho việc học tập của sinh viên trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0 hiệnnay

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 này đã làm thay đổi phương pháp học

tập của sinh viên, nếu trước đây sinh viên chủ yếu học qua sách vở, qua bài

giảng trực tiếp của các thầy, cô, thì ngày nay, sinh viên có thể lựa chọn cách họcphù hợp với thời gian của mình, một phương pháp học tập mở rộng, tự do, sángtạo và linh hoạt là tự học, tự tìm tòi nghiên cứu qua mạng internet, tự học hỏi,trao đổi thông qua mạng xã hội với bất kỳ thời gian nào mà sinh viên mongmuốn

Bên cạnh thay đổi về phương pháp học tập, thì nội dung học tập của sinh

viên cũng được thay đổi, mở rộng hơn, trước đây với nguồn tài liệu ít ỏi, chủ

yếu là giáo trình, bài giảng của giảng viên thì bây giờ với nguồn tài liệu phongphú, đa dạng trên các trang mạng internet, nên sinh viên thoái mái lựa chọn đểtham khảo làm phong phú thêm nội dung bài học của mình Từ đó, sinh viên cócái nhìn đa chiều về nội dung bài học, cũng như gợi mở những vấn đề đang đặt

ra mà sinh viên tìm hiểu được đây là một trong những thành quả khác biệt củacuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại nền giáo dục nói chung và môn triếthọc Mác – Lênin nói riêng

Ngoài việc thay đổi cách tiếp cận, phương pháp và nội dung học tập của

sinh viên thì mối quan hệ thầy trò, mối quan hệ giữa sinh viên với sinh viên

cũng có nhiều thay đổi Giờ đây mối quan hệ giữa thầy và sinh viên không nhất

thiết thầy phải giảng bài trực tiếp trên lớp cho sinh viên, mà thầy có thể giảngqua video online, đưa nội dung bài giảng lên mạng với các lớp học ảo, v.v Cònsinh viên thì ở bất kỳ nơi đâu có mạng internet thì dễ dàng truy cập video bàigiảng của thầy để học tập, khi sinh viên cần trao đổi thì có thể gửi email, gọivideo hoặc messeges, v.v thầy sẽ trả lời trực tiếp hoặc giản tiếp qua mail,messeges… Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa sinh viên và sinh viên, mối quan hệgiữa sinh viên với các thành phần khác trong xã hội cũng có nhiều thay đổi.Trước đây, muốn gặp nhau để trao đổi, thảo luận thì phải đi đến gặp trực tiếp,tạo thành các nhóm học tập nhưng giờ đây với sự phát triển của cách mạng côngnghiệp 4.0 thì sinh viên hoàn toàn không cần đến gặp nhau trực tiếp mà sinh

viên có thể tạo ra các group trên các trang mạng internet để trao đổi, thảo luậngiản tiếp rất thuận tiện Việc trao đổi giữa sinh viên với các thành phần kháctrong xã hội cũng thay đổi nhanh chóng, sinh viên có thể tiếp cận dễ dàng vớimọi người trên thế giới, tạo thành các quan hệ xã hội rộng mở, làm cho sinh viênkhông ngừng nâng cao sự hiểu biết của mình.

2.2.2 Những thách thức của việc dạy và học môn triết học Mác - Lênin trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0

Những khó khăn, thách thức đối với người dạy

Bên cạnh những thuận lợi mà cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mang lạithì việc dạy môn triết học Mác - Lênin của giảng viên hiện nay cũng gặp gặp

không ít khó khăn, thách thức Đó là, hiện nay có nhiều công cụ, phần mềm hỗ

trợ việc dạy học và chúng luôn thay đổi phát triển, đòi hỏi người dạy phải luôn

đổi mới, sáng tạo để theo kịp sự phát triển của khoa học công nghệ hiện đại,phải liên tục cập nhật và học hỏi để nâng cao chất lượng bài giảng cũng như sựhiểu biết của mình để bài giảng được sinh động, hấp dẫn người học, làm cho bàigiảng dễ hiểu, dễ gần với thực tiễn Thực tế hiện nay, có rất nhiều giảng viênchưa sử dụng dụng thành thạo các phần mềm, các phương tiện dạy học hiện đạihiện có, để phục vụ việc giảng dạy đạt hiệu quả cao, dẫn đến bài giảng thiếu đitính sinh động

Sự phát triển của các phần mền như E-learning, các bài giảng được quay videođưa lên các trang mạng internet, mạng xã hội như youtube, facebook, v.v đã

làm cho cách dạy của giảng viên có nhiều thay đổi Giờ đây số lượng giảng viên

có thể không cần nhiều, vì sinh viên có thể học trực tiếp thông qua các bài giảngonline, cùng với đó là số tiết của giảng viên sẽ bị giảm sút đáng kể do các lớphọc online đang dần thay thế các lớp học truyền thống Do đó, số tiết giảng dạycủa giảng viên bị giảm sút, ảnh hưởng đến số tiết chuẩn của giảng viên theo quyđịnh của Bộ giáo dục

Ngoài ra, trước yêu cầu nâng cao chất lượng giảng dạy, chất lượngchuyên môn thì “hiện trạng đội ngũ giảng viên hiện có nhiều nơi chưa đáp ứngđược yêu cầu như về trình độ, năng lực, phương tiện dạy và học”8, v.v Khi đềcập đến việc đào tạo nguồn nhân lực - khâu quyết định trong cuộc cách mạng4.0, Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh cũng cho rằng, “phải thẳng thắnnhìn nhận còn có những cơ sở đào tạo trong hệ thống các trường của Bộ CôngThương, đội ngũ giảng viên còn mỏng và yếu, cơ sở vật chất chưa đáp ứng vớiyêu cầu đào tạo”9 Thực tế này không chỉ có các trường thuộc Bộ Công thương

mà còn là thực tế chung của các trường đại học, cao đẳng khi cơ sở vật chất, độingũ cán bộ cần phải tiếp tục đầu tư, thay đổi cho phù hợp với cuộc cách mạng4.0 hiện nay

Khó khăn, thứ thách đối với người học

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 mở ra nhiều thời cơ cho người học, tuynhiên, nó cũng chứa đựng nhiều khó khăn, thách thức, người học cần phải đầu

tư thời gian, công sức trong việc tìm kiếm, lựa chọn các loại tài liệu phù hợp vớinội dung cần học Nguồn tài liệu tuy phong phú đa, dạng nhưng có những tàiliệu chưa được kiểm duyệt, thậm chí nhiều tài liệu viết theo lối phản khoa học,xuyên tạc sự thật, thiếu khách quan dẫn đến cách nhìn lệch lạc của sinh viên đốivới các môn học triết học Mác - Lênin Bên cạnh đó, các thể lực thù địch luôntìm cách viết bài xuyên tạc sự thật đăng trên các trang mạng xã hội, do vậy, việctìm kiếm các tài liệu phản ánh đúng sự thật khách quan cũng đầy thách thức, khókhăn

Ngoài ra, việc tìm kiếm tài liệu chuyên sâu trên mạng internet không phải

dễ dàng, thậm chí nhiều sách báo, tạp chí, nhiều bài viết, nhiều đề tài khoa họchiện nay không được đăng tải hoàn toàn nội dung lên trang web Một số trang

8 Trần Đăng Sinh (2/2008), Dạy và học triết học Mác - Lênin ở Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa,

Mac-Lenin-o-Viet-Nam-trong-boi-canh-toan-cau-hoa-492.html

http://philosophy.vass.gov.vn/nghien-cuu-theo-chuyen-de/Chinh-tri-Xa-hoi/Day-va-hoc-triet-hoc-9 Nguyễn Khánh, Bộ trưởng Công Thương: Nếu cứ đào tạo theo cách cũ, nguy cơ tụt hậu và đào thải

vn/kinh-doanh/bo-truong-cong-thuong-neu-cu-dao-tao-theo-cach-cu-nguy-co-tut-hau-va-dao-thai-rat-cao-20180226155752536.htm

web có đăng tải nhưng nội dung thì chưa ai kiểm duyệt và sinh viên phải đóngmột khoán kinh phí nhất định thì mới nhận được tài liệu tương ứng Đây là mộttrong những khó khăn đối với việc tìm kiếm tài liệu học tập của sinh viên trongthời đại công nghiệp 4.0 hiện nay.

3 Kết luận

Cách mạng 4.0 đã và đang diễn ra tại các nước trên thế giới và ảnh hưởngđến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục,v.v Trước sự ảnh hưởng của cuộc cách mạng 4.0 này, việc dạy, học môn triếthọc Mác – Lênin tại các trường đại học, cao đẳng ở Việt Nam cũng đang đónnhận nhiều thuận lợi như việc truyền bá tri thức triết học đến người học thôngqua nhiều phương pháp, phương tiện khác nhau nhờ mạng internet Việc trao đổithông tin, nội dung bài học giữa giảng viên và sinh viên có nhiều thuận lợi, mốiquan hệ giữa người dạy và người học cũng thay đổi có thể từ trực tiếp sang giảntiếp, v.v Người học có nhiều cơ hội để tiếp thu tri thức triết học không chỉ trênphạm vi đất nước mà còn vươn ra trên phạm vi toàn thế giới Bên cạnh nhữngthuận lợi, những thời cơ đó, thì việc dạy, học môn triết học Mác – Lênin cũngđang gặp nhiều khó khăn, thách thức như, nguồn tư liệu tuy phong phú, đa dạngnhưng người học cần phải có thời gian để chọn lọc thông tin, cơ sở vật chấtthiếu thốn, hệ thống mạng internet chưa đáp ứng được nhu cầu, trình độ ngoạingữ của sinh viên còn hạn chế, đa số chưa tham khảo được tài liệu nước ngoài,v.v Nhìn chung, trước sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 chúng

ta cần phải thấy được những thời cơ để vận dụng phát triển, phát huy hết lợi thếcủa nó nhằm mang lại tri thức triết học Mác – Lênin cho người học, đồng thờicũng phải thấy được những khó khăn, thách thức để khắc phục, phát triển

GIẢNG DẠY MÔN TRIẾT HỌC TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG 4.0

PGS.TS Nguyễn Thị Thọ Khoa Triết học – Trường ĐHSP Hà Nội

1 Đặc trưng môn Triết học:

Với tư cách là hệ thống tri thức lí luận chung nhất của con người, triết học

ra đời từ thời cổ đại Trong suốt chiều dài lịch sử đó, triết học đã thực hiện chứcnăng quan trọng mà không có khoa học nào có thể thay thế được – chức năngthế giới quan và phương pháp luận Triết học luôn gắn liền với vận mệnh lịch sửcủa nhân loại, nó tham gia tích cực vào việc giải quyết những vấn đề do thựctiễn nhân loại đặt ra với vai trò gợi mở và chức năng định hướng C.Mác đã từngviết rằng: “các triết gia không mọc lên như nấm từ trái đất, họ là sản phẩm củathời đại của mình, của dân tộc mình, mà dòng sữa tinh tế nhất, quý giá và vôhình được tập trung lại trong những tư tưởng triết học Triết học không treo lơlửng ở bên ngoài thế giới, cũng như bộ óc không tồn tại bên ngoài conngười ”1 Trải qua những bước thăng trầm của lịch sử, sau mỗi bước ngoặt nólại được bổ sung, phát triển và ngày càng phong phú và ngày càng có vai tròquan trọng trong đời sống con người và xã hội Bởi ngay từ đầu nó đã thể hiệnnhư là trí tuệ của con người, là sự luận giải các hiện tượng tự nhiên và xã hội, làtình yêu đối với sự thông thái Từ khi ra đời đến nay, vai trò của triết học không

hề giảm đi, mà ngược lại càng thể hiện vai trò nhận thức và cải tạo thế giới tolớn của mình

Ph.Ăngghen đã từng nhấn mạnh rằng, “một dân tộc muốn đứng vững trênđỉnh cao của khoa học thì không thể không có tư duy lý luận” “Nhưng tư duy lýluận chỉ là một đặc tính bẩm sinh dưới dạng năng lực của người ta mà có thôi.Năng lực ấy cần phải được phát triển hoàn thiện, và muốn hoàn thiện nó thì cho

11 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia, H 1995, tr 156

tới nay, không có một cách nào khác hơn là nghiên cứu toàn bộ triết học thờitrước”2 Lịch sử đã chứng minh, từ khi ra đời đến nay, đặc biệt trong giai đoạnhiện nay, triết học đã thể hiện rõ vai trò thế giới quan và phương pháp luận củamình Triết học không phải là “khoa học của mọi khoa học”, nhưng triết học vàcác khoa học có mối quan hệ tác động qua lại, các khoa học cung cấp cơ sở dữliệu cho sự khái quát của triết học, triết học có vai trò to lớn là trang bị phươngpháp luận cho các khoa học đi sâu nghiên cứu lĩnh vực của mình Điều này đãđược Ph.Ăngghen nhận định như sau: “Những nhà khoa học tự nhiên tưởng rằng

họ thoát khỏi triết học bằng cách không để ý đến nó hoặc phỉ bảng nó Nhưng vìkhông có tư duy thì họ không thể tiến lên một bước nào và muốn tư duy thì họcần có những phạm trù lôgic Những ai phỉ báng triết học nhiều nhất lại chính

là những kẻ nô lệ của những tàn tích thông tục hóa, tồi tệ nhất của những triếthọc tồi tệ nhất Dù những nhà khoa học tự nhiên có làm gì đi nữa thì họ cũngvẫn bị triết học chi phối Vấn đề chỉ ở chỗ họ muốn bị chi phối bởi một thứ triếthọc tồi tệ hợp mốt, hay họ muốn được hướng dẫn bởi một hình thức tư duy líluận dựa trên sự hiểu biết về lịch sử tư tưởng và những thành tựu của nó”3

2 Cuộc cách mạng công nghệ 4.0:

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra từ những năm 2000 Kháiniệm “công nghiệp 4.0” được đưa ra vào năm 2011 tại Hội chợ Hannover, giớithiệu các dự kiến của chương trình công nghiệp 4.0 của nước Đức Đến năm

2016 khái niệm “cách mạng công nghiệp lần thứ tư” được diễn đàn Kinh tế thếgiới lần đầu tiên công bố trong ấn phẩm chính thức của mình với mục đích cảnhbáo thế giới về sự khởi đầu của một cuộc cách mạng công nghiệp mới với những

cơ hội và thách thức lớn đối với các quốc gia, các nền kinh tế

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư là sự tiếp nối những thành tựu của cáchmạng công nghiệp lần thứ ba, gắn liền với công nghệ số “Cách mạng côngnghiệp lần thứ tư được hiểu là cuộc cách mạng số, thông qua các công nghệ như

22 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, tập 20, Nxb Chính trị Quốc gia, H 1995, tr 489, 487.

33 C.Mác và Ph.Ăngghen Toàn tập, tập 29, Nxb Chính trị Quốc gia, H 1995, tr 692 - 693.

Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), tương tác thực tại

ảo (AR), mạng xã hội, điện toán đám mây, di động, phân tích dữ liệu lớn(SMAC)… để chuyển hóa toàn bộ thế giới thực thành thế giới số”4

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động mạnh mẽ lên mọilĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực giáo dục Để đáp ứng yêu cầucủa sự phát triển xã hội trong cuộc cách mạng 4.0, giáo dục đòi hỏi phải cónhững thay đổi, đổi mới cả về nội dung và phương pháp, phải vận dụng linhhoạt các phương pháp, các hình thức dạy học để làm cho bài giảng có sức thuyếtphục hơn, hấp dẫn hơn, hiệu quả thu được cao hơn

3 Một số suy nghĩ về giảng dạy môn Triết học trong bối cảnh cuộc cách mạng 4.0

Như trên chúng ta đã khẳng định, Triết học là một khoa học mang tính lýluận cao, tính khái quát, tính trừu tượng Vì vậy, người dạy và người học phảinhận thức được rằng, dạy và học triết học ngoài những điểm chung thì có nhữngđiểm khác biệt so với các môn học khác, khác bởi tính đặc thù của triết học.Thông qua môn học để nâng cao năng lực tư duy lý luận, trang bị thế giới quankhoa học và phương pháp luận biện chứng cho người học Người giảng dạy triếthọc nói chung, giảng dạy triết học trong điều kiện hiện nay nói riêng phải có trithức rộng, phải dày công nghiên cứu, học tập không ngừng, phải vươn tới sựthông thái, phải thực sự có lòng yêu ngành, yêu nghề Giảng dạy triết học trongđiều kiện hiện nay có thể lưu tâm một số vấn đề sau:

Thứ nhất, mỗi giảng viên cần xác định rõ triết học là một hình thái ý thức

xã hội, ra đời trên điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội của những xã hội nhấtđịnh, triết học ra đời là nhằm trả lời những vấn đề của thực tiễn đặt ra Vì vậy,

trong dạy và học triết học phải biết gắn những vấn đề lý luận vào thực tiễn, vận

dụng kiến thức triết học vào giải quyết các vấn đề của thực tiễn Nếu làm được

như vậy sẽ thấy triết học cần, gần và thực sự có ý nghĩa

44 Lữ Thành Long (2017): Cách mạng công nghiệp lần thứ tư là gì, https://vnexpress.net , ngày 18/4/2017.

Thứ hai, Trong quá trình giảng dạy triết học, mỗi giảng viên phải chú ý

đến đối tượng người học, tính đặc thù công việc hay chuyên ngành của họ, để từ

đó có sự gắn kết kiến thức triết học với kiến thức chuyên ngành giúp người học

có được những liên hệ thực tiễn bổ ích Điều này từ trước đến nay có nhữnggiảng viên làm tốt, nhưng cũng nhiều giảng viên chưa chú ý đến tính đặc thù củađối tượng người học để có sự liên hệ giữa kiến thức triết học với kiến thứcchuyên ngành của họ, mà chỉ biết truyền đạt những nguyên lý chung dẫn tới khôkhan, khó hiểu và người học không biết học để làm gì, vận dụng như thế nào từ

đó họ thấy triết học là không cần thiết Để khắc phục được điều này, đòi hỏingười giảng dạy triết học phải có những kiến thức nhất định cả về khoa học tựnhiên và khoa học xã hội nhân văn, cùng với kiến thức triết học chắc chắn

Thứ ba, Cuộc cách mạng công nghệ lần thứ tư đã và đang tác động rất

mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dụcđại học Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, các hình thức dạy và họccũng như các phương pháp dạy và học đã có nhiều bước chuyển biến tích cực.Cuộc cách mạng công nghệ giúp giảng viên lựa chọn cho mình nhiều hình thức

và phương pháp dạy học khác nhau, tạo điều kiện giúp sinh viên tiếp cận và ứngdụng công nghệ nhiều hơn vào hoạt động học tập của bản thân tại các trườngĐại học

Bên cạnh những hình thức dạy học truyền thống như giảng dạy trực tiếptrên lớp, giảng viên hoàn toàn có thể xây dựng kế hoạch giảng dạy với nhiềuhình thức dạy học khác nhau, như dạy học theo hình thức trực tuyến Elearning;hình thức học online, dạy học kết hợp với các hoạt động thực tiễn, trải nghiệm,những hình thức kiểm tra đánh giá đa dạng và phong phú… nhằm thu hút sinhviên tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động, tích cực nhất Trong xuthế phát triển của Cuộc cách mạng Công nghệ lần thứ tư như hiện nay, thì cần

đa dạng hơn nữa các hình thức dạy học, kết hợp nhiều hoạt động khác nhau, làmphong phú hoạt động giảng dạy, tạo được sự hứng thú cho sinh viên khi họcnhững bộ môn lý luận này

Thứ tư, sử dụng linh hoạt nhiều phương pháp: Phương pháp dạy học bằng cách đặt câu hỏi và phương pháp thuyết trình: Hơn là việc “thuyết trình; độc

thoại”, những vấn đề mang tính trừu tượng, khô khan, giảng viên có thể bắt đầuchủ đề bằng việc “đặt câu hỏi” để định hướng nội dung giảng dạy trong buổihọc Sinh viên làm việc với cặp đôi hoặc một nhóm nhỏ để trả lời một câu hỏihoặc chủ đề của bài học Sinh viên có thể đặt ra những câu hỏi giống nhau, hoặc

họ có thể đưa ra những câu hỏi khác trong cùng chủ đề Những nhóm đó thuyếttrình trong vài phút hoặc ít hơn, nhưng tối đa là 20 phút trả lời Cho các nhómtrả lời, phải đảm bảo rằng mỗi một nhóm đều phải cung cấp vài điều nào đótrong câu trả lời Sinh viên có thể viết ra những ý tưởng ra bảng và nói ngắn gọn

về điều đó cho những nhóm khác Cho phép cả lớp bàn luận các ý kiến kể cả ýkiến trái chiều với họ đến khi họ có được một câu trả lời chung nhất cho ý kiến

đó

Khi cả lớp đã có một câu trả lời chung, những câu trả lời trái ngược cholớp phải được giải thích rõ lại, để xây dựng lại những kiến thức đúng đắn Nếusinh viên chỉ trả lời được một nửa, thì giảng viên hãy chia sẻ một nửa còn lại, vàhãy khuyến khích những ý tưởng thông minh và suy nghĩ về các kỹ năng đó

Phương pháp tia chớp: hay còn gọi phương pháp phỏng vấn, giảng viên

có thể mở đầu bài giảng bằng cách thu nhập thông tin nhanh từ phía sinh viên vềmột chủ đề trong môn học Giảng viên cần chuẩn bị sớm những câu hỏi ngắn,

mà sinh viên có thể trả lời ngay, từ đó giảng viên cần tổng kết nhanh và địnhhướng vào bài học Nếu sinh viên chưa trả lời được câu hỏi đó nên chuyển sanghỏi người khác, với mỗi câu hỏi đúng cần khuyến khích bằng cách cộng dồnđiểm cho sinh viên Cuối cùng giảng viên cần kết nối các thông tin đó vào bàihọc của mình

Phương pháp làm việc nhóm: trong các môn học, sinh viên sẽ tham gia và

hình thành các nhóm học tập (từ 8 -10 sinh viên tùy số lượng) Giảng viên giớithiệu bài học và chia nhỏ nội dung thành các chủ đề phân chia cho các nhóm.Các chủ đề mà sinh viên có thể thực hiện nhiệm vụ nhóm trong môn học này là

những vấn đề quan trọng, có tính hệ thống kết nối nội dung trong và ngoài mônhọc Đồng thời, khi xây dựng những vấn đề thảo luận, giảng viên nên địnhhướng việc kết hợp giữa lý luận với thực tiễn, liên hệ với tình hình hiện nay, từ

đó sẽ giúp sinh viên dễ dàng giải quyết vấn đề Khi nêu lên các chủ đề, giảngviên cần tạo điều kiện cho sinh viên tìm hiểu trong một khoảng thời gian nhấtđịnh, sau đó cho một em đại diện trình bày kết luận của nhóm Các nhóm kháctrước khi trình bày kết quả của nhóm mình, cần theo dõi nhóm trình bày trước,yêu cầu đặt câu hỏi cho nhóm đang trả lời Nhóm trình bày sau khi nghe các câuhỏi của các nhóm khác sẽ cùng nhau trả lời những câu hỏi của giảng viên và củacác bạn Kết quả thu được sẽ là, các bạn sinh viên hình thành được các kỹ năng

cơ bản như thuyết trình, phản biện, đặt câu hỏi, giải quyết các vấn đề… tri thứcđược lĩnh hội dễ dàng và thiết thực nhất

Phương pháp sử dụng sơ đồ tư duy: Sơ đồ tư duy (Mindmap) là một

phương pháp lưu trữ, sắp xếp thông tin và xác định thông tin theo thứ tự ưu tiênbằng cách sử dụng từ khoá, hình ảnh chủ đạo Mỗi từ khoá hoặc hình ảnh trong

sơ đồ tư duy sẽ kích hoạt những ký ức cụ thể và làm nảy sinh những suy nghĩ, ýtưởng mới Với các học phần ở bậc đào tạo đại học hay cao đẳng, hoàn toàn cóthể áp dụng bản đồ tư duy trong giảng dạy và học tập bởi những lợi ích như sau:

Giúp tóm lược các ý chính theo giản đồ ý, tránh những câu chữ diễn đạtquá dài dòng - điều mà các sinh viên đều e ngại ở học phần này Nội dung củamột chương rất dài nhưng chúng ta có thể thể hiện nó chỉ trong một giản đồ trênmột trang giấy

Sử dụng sơ đồ tư duy giúp phát huy khả năng sáng tạo của người học vìmỗi sinh viên có thể vẽ các sơ đồ theo ý tưởng của mình, sao cho để dễ nhớ, dễhiểu, dễ thuộc mà không phụ thuộc vào một cách diễn đạt duy nhất của ngườidạy, khắc phục hiện tượng đọc chép thường thấy ở các học phần nhiều nội dung

lý thuyết

Sơ đồ tư duy là một sơ đồ mở, không tuân theo khuôn mẫu nào hay theomột tỷ lệ nhất định mà là cách tóm tắt một nội dung theo cách riêng của ngườihọc Nó giúp phát triển khả năng tự học của mỗi cá nhân Người dạy chỉ làngười hướng dẫn hỗ trợ cho sinh viên mà thôi, phương pháp này cũng phù hợpvới học chế tín chỉ.

Với cách ghi chép thông tin trên sơ đồ bằng ký tự, từ khóa, đường thẳng,con số, màu sắc, hình ảnh…Sơ đồ tư duy giúp người học nhớ nhanh, dễ hiểu vàbiết liên tưởng một cách sáng tạo

Với những bài học sinh viên chưa được nghe giảng, nhưng vẫn có thểchuẩn bị bài trước với sơ đồ tư duy Từ đó, giúp sinh viên chủ động trong việctiếp thu kiến thức mới, đồng thời giảm áp lực cho người dạy khi thực hiện cácgiờ giảng của mình vì thông qua sơ đồ ít nhất sinh viên cũng nắm được trongphần này học những nội dung nào, học về vấn đề gì

4 Mấy lời kết luận:

Cách mạng công nghệ lần thứ tư đem lại những cơ hội và những trảinghiệm mới trong quá trình giảng dạy của các nhà trường nói chung, giảng dạyTriết học nói riêng, với xu hướng đó, cần tận dụng và sử dụng hiệu quả nhữnghình thức và phương pháp dạy học mới mà nó đem lại Quá trình đổi mới diễn rabao giờ cũng đòi hỏi những sự cố gắng, nỗ lực, trước hết là từ sự thay đổi củagiảng viên; người giảng viên sẽ có nhiều áp lực, nhiều nhiệm vụ, đòi hỏi nhiều

kỹ năng mới nhưng kết quả sẽ đem lại sự thay đổi quá trình dạy và học tại cáctrường, tạo ra môi trường học tập linh hoạt, năng động, sáng tạo hơn cho sinhviên, quan trọng hơn, dù hoạt động giảng dạy như thế nào, bản lĩnh nghề nghiệp

và năng lực bản thân, sự yêu nghề, nhiệt huyết với nghề chính là điều kiện quantrọng nhất để giúp giảng viên thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao

NHỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU VÀ GIẢNG

DẠY TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN VÀ CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

TS Cao Thị Sính 10

Tóm tắt:

Với tư cách là một khoa học, triết học Mác - Lê nin nói riêng, chủ nghĩaMác - Lê nin nói chung đã góp phần to lớn vào việc cung cấp cơ sở lý luận choviệc hoạch định đường lối phát triển của cách mạng Việt Nam Chủ nghĩa Mác -

Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hànhđộng của cách mạng Việt Nam Vì vậy, việc nghiên cứu và giảng dạy Triết họcMác - Lê nin nói riêng và chủ nghĩa Mác - Lê nin nói chung trong hệ thống giáodục Việt Nam là một nội dung không thể thiếu và cần được coi trọng Song, trướcnhững biến đổi to lớn và diễn biến hết sức phức tạp của thế giới đương đại đã vàđang đặt ra thách thức, khó khăn đối với việc nghiên cứu và giảng dạy Triết học

Mác - Lênin Vì vậy, bài viết này tập trung phân tích làm rõ những nguyên tắc cơ

bản trong nghiên cứu và giảng dạy Triết học Mác - Lênin nói riêng và chủ nghĩaMác - Lênin nói chung ở Việt Nam hiện nay

Từ khóa: Chủ nghĩa Mác - Lê nin, Giảng dạy triết học, Nguyên tắc, Nghiên

cứu Triết học, Triết học Mác - Lê nin

BASIC PRINCIPLES IN RESEARCH AND TEACHING LENINIST PHILOSOPHY - MARXISM-LENINISM IN VIETNAM

MARXIST-NOWADAYS

10 Khoa Triết học, Trường Đại học sư phạm Hà Nội

Associate Professor Dr Le Van Doan, Dr Cao Thi

Sinh

Summary:

As a science, Marxist-Leninist philosophy in particular, Marxism-Leninism

in general greatly contribute in providing the theoretical basis for planning anddevelopment of Vietnamese revolution Marxism-Leninism and Ho Chi MinhThought are ideological basis and guideline for the action of Vietnamrevolution.Therefore, researching and teaching Marxist-Leninist Philosophy inparticular and Marxism-Leninism in general in Vietnam education system is anindispensable content and needs to be focused However, the great and complicatedchanges in the contemporary world have been become challenges and difficulties

in researching and teaching Marxist-Leninist Philosophy Therefore, this article isfocused in analyzing and clarifying the basic principles in researching and teachingMarxist-Leninist philosophy in particular and Marxism-Leninism in general inVietnam nowadays

Key words: Marxism-Leninism, teaching Philosophy, Principles,

Philosophy Study, Marxist-Leninist Philosophy

Triết học Mác - Lênin là một bộ phận của chủ nghĩa Mác - Lênin, hơn nữa,

nó còn là bộ phận hạt nhân, là lý luận và phương pháp luận cho những bộ phậnkhác trong chủ nghĩa Mác - Lênin Với tư cách là một khoa học về thế giới quan,phương pháp luận và hệ tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, triết học Mác -Lênin nói riêng, chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung đã góp phần to lớn vào việccung cấp cơ sở lý luận cho việc hoạch định đường lối phát triển của cách mạngViệt Nam, là phương pháp luận khoa học trong công cuộc đấu tranh giải phòng

dân tộc, xây dựng xã hội mới, cũng như trong sự nghiệp đổi mới của đất nước tahiện nay Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng vàkim chỉ nam cho hành động của cách mạng Việt Nam Vì vậy, việc nghiên cứu vàgiảng dạy Triết học Mác - Lênin nói riêng và chủ nghĩa Mác - Lênin nói chungtrong hệ thống giáo dục Việt Nam là một nội dung không thể thiếu và cần được coitrọng.

Hơn nữa, lịch sử phát triển của xã hội loài người từ những năm cuối thế kỷ

XX đến đầu thế kỷ XXI diễn ra trong bối cảnh hết sức phức tạp, đa dạng và năngđộng Những thành tựu của cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đã đem lạinhiều biến đổi quan trọng trong đời sống xã hội về kinh tế, chính trị và văn hóa.Chủ nghĩa tư bản có những đột phá về kinh tế Chủ nghĩa xã hội lâm vào cuộckhủng hoảng trầm trọng, phong trào công nhân quốc tế đang đứng trước những khókhăn và thách thức hết sức gay gắt Trước những biến động đó, các nhà tư tưởng

và chính trị gia tư sản thuộc các trào lưu tư tưởng của chủ nghĩa cơ hội, xét lạicàng có cơ hội phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, phủ nhận con đường đi lên chủnghĩa xã hội… Từ hiện thực đó đã cho thấy việc nghiên cứu, giảng dạy và vậndụng chủ nghĩa Mác-Lênin trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay đang đứng trướcnhiều thách thức, khó khăn mới Thách thức lớn nhất là sự xuất hiện nhiều luồng tưtưởng, nhiều lý thuyết phát triển khác nhau cùng với sự phá hoại của các lực lượngđối lập với giai cấp công nhân, nhân dân lao động ngày càng gay gắt và hết sứctinh vi

Trước sự biến động to lớn này, vấn đề đặt ra là cần phải có cái nhìn thậtkhách quan, khoa học về chủ nghĩa Mác - Lênin, xác định được những nội dungnào có giá trị bền vững cho đến ngày nay, nội dung nào không còn phù hợp, cầnphải vượt qua

Xuất phát từ thực tiễn đó, hiện nay chúng ta đang nỗ lực tìm kiếm cách thức,phương pháp trong nghiên cứu và giảng dạy Triết học Mác - Lênin nói riêng, chủnghĩa Mác - Lênin nói chung, đó là việc làm hết sức cần thiết Song theo chúng tôi,

dù theo cách nào, phương pháp tiếp cận ra sao thì linh hồn của chủ nghĩa Mác

-Lênin, bản chất cách mạng và khoa học của học thuyết này cần được nhận thứcđúng như bản thân nó đã tồn tại, không “sáng tạo thêm”, “gán ghép”, không đơngiản hóa cũng không tuyệt đối hóa nó Cả hai khuynh hướng đó đều làm sai lệch,biến dạng bản chất của chủ nghĩa Mác - Lênin Vì vậy, trong nghiên cứu và giảngdạy triết học Mác - Lênin nói riêng, chủ nghĩa Mác Lênin nói chung ở nước ta cần

quán triệt những nguyên tắc cơ bản như: đảm bảo tính khách quan, tính hệ thống,

chỉnh thể; tính lịch sử - cụ thể và tính thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nhằm

nhận thức đúng bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin cũngnhư vai trò thế giới quan và phương pháp luận khoa học của học thuyết này Trongbài viết này, chúng tôi tập trung phân tích làm rõ những nguyên tắc cơ bản đó

2.1 Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan trong nghiên cứu và giảng dạy triết học Mác - Lênin nói riêng, chủ nghĩa Mác Lênin nói chung

Chủ nghĩa Mác - Lênin, từ khi hình thành cho đến nay, đã hơn 170 năm, các

tư tưởng, quan điểm cũng như các quy luật kinh tế, chính trị, xã hội mà học thuyết

ấy phát hiện ra từng bước được thực tiễn chứng minh và thừa nhận ngày càng rộngrãi Với tư cách là hệ tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân, chủ nghĩa Mác -Lênin đã trở thành nền tảng tư tưởng, kim chỉ nan cho phong trào công nhân trêntoàn thế giới và là vũ khí lí luận sắc bén của giai cấp công nhân trong đấu tranhchống áp bức bóc lột, đặc biệt trong đấu tranh chống các hệ tư tưởng đối lập,không chỉ trong điều kiện của thế kỉ XIX mà cả ngày nay Có được ý nghĩa lớn laonhư vậy, bởi chủ nghĩa Mác - Lênin thực sự đã đáp ứng được yêu cầu của thựctiễn, "giải đáp được những vấn đề mà tư tưởng tiên tiến của nhân loại đã nêu ra"11.Điều này thể hiện trước hết, ở thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩaMác - Lênin - phép biện chứng duy vật Với phép biện chứng duy vật, khi xem xét

sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa Mác là học thuyết lý luận duy nhất đãvạch trần bản chất bóc lột giá trị thặng dư của giai cấp tư sản, quy luật cơ bản chiphối sự vận động của chủ nghĩa tư bản - biểu hiện ở học thuyết giá trị thặng dư

11 V.I Lênin, Ba nguồn gốc và ba bộ phận cấu thành của chủ nghĩa Mác, Lê nin, Toàn tập, tập 23, trang 49.

Chính từ học thuyết giá trị thặng dư, chủ nghĩa Mác - Lênin cũng là học thuyết lýluận duy nhất đã khẳng định trong xã hội tư bản, không ai khác ngoài giai cấp côngnhân, là lực lượng giữ vai trò lãnh đạo trong cuộc đấu tranh của nhân dân lao động,chống lại sự áp bức bóc lột của giai cấp tư sản, nhằm thực hiện bước chuyển củaloài người từ hình thái kinh tế xã hội tư bản chủ nghĩa sang hình thái kinh tế xã hộimới cao hơn - hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Những nội dung cơ bản trên được C.Mác, Ph Ăngghen, V.I.Lênin trình bàytrong những tác phẩm kinh điển của các ông Do vậy, muốn đánh giá một cáchkhách quan giá trị kinh điển, giá trị khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, điều đầutiên khi nghiên cứu, giảng dạy chủ nghĩa Mác - Lênin là phải tiếp cận chính các tácphẩm đó, và tốt hơn hết là chính bản gốc của các tác phẩm ấy Có như vậy mớiđảm bảo tính khách quan, tính chính xác của học thuyết lý luận đó và mới có cơ sở

để đánh giá đúng và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin

Thực tế, trong những năm trước đây, hầu hết chúng ta, khi nghiên cứu chủnghĩa Mác - Lênin chưa tuân thủ nghiêm ngặt điều này Không ít người khi nghiêncứu, chủ yếu là thông qua những tài liệu giới thiệu, giải thích của người khác, chứchưa đọc trực tiếp tác phẩm Khi đọc trực tiếp tác phẩm cũng chưa tiếp nhận đượcvới tác phẩm gốc mà chủ yếu qua bản dịch, thậm chí là bản dịch của bản dịch.Thực tế này là một nguyên nhân dẫn đến tình trạng không hiểu hết được tinh thầnđích thực của các nhà kinh điển Nhiều quan điểm, tư tưởng của các nhà kinh điểnkhông được hiểu đúng đắn, dẫn đến cứng nhắc, giáo điều, chủ quan trong vận dụng

lý luận vào thực tiễn Chẳng hạn, những sai lầm trong nhận thức và xác định môhình chủ nghĩa xã hội ở một số nước xã hội chủ nghĩa thời kỳ trước đổi mới, trongnhận thức và vận dụng quy luật về mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệsản xuất Vậy là, không cố ý, nhưng chính những người nghiên cứu và truyền báchủ nghĩa Mác - Lênin lại phần nào làm biến dạng đi bản chất khoa học và cáchmạng của học thuyết đó

Làm biến dạng chủ nghĩa Mác - Lênin biểu hiện ở hai phương diện Một là,

“đắp da, đắp thịt” cho chủ nghĩa Mác - Lênin, coi chủ nghĩa Mác - Lênin là học