Mục tiêu nghiên cứu của sáng kiến kinh nghiệm là giúp cho học sinh có phương pháp học tác phẩm thơ Đường có kết quả. Giúp học sinh vừa tiếp cận được với ý nghĩa sâu sắc của từng bài thơ, vừa bước đầu nắm bắt được nét nghệ thuật tiêu biểu của bài thơ Đường (ngôn từ, tiểu đối, niêm, luật…). Tạo hứng thú học tập cho học sinh.
Trang 1PH N M Đ U Ầ Ở Ầ
I. LÍ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
Th Đơ ường là thành t u tiêu bi u nh t cự ể ấ ủa văn h c Trung Qu c. M i phọ ố ọ ương di nệ
c a nó đ u đ t đ n trình đ cao c a văn h c . Thi pháp th Đủ ề ạ ế ộ ủ ọ ơ ường tiêu bi u cho thiể pháp th c đi n c a Trung Qu c. Do đó nó r t đa d ng, phong phú, ph c t p và sâuơ ổ ể ủ ố ấ ạ ứ ạ
s c. Vì v y hi u đắ ậ ể ược nó m t cách th u đáo là m t vi c khó ch a nói đ n vi c gi ngộ ấ ộ ệ ư ế ệ ả
d y nh th nào đ h c sinh c m th đạ ư ế ể ọ ả ụ ược. Đ c m th và truy n đ t h t cái hay, cáiể ả ụ ề ạ ế
đ p c a th Đẹ ủ ơ ường là m t đi u khó. Vì v y, qua sáng ki n này, tôi xin trình bày m tộ ề ậ ế ộ vài suy nghĩ c a cá nhân v “Đ i m i cách ti p c n th Đủ ề ổ ớ ế ậ ơ ường trong chương trình Ngữ văn 7 b c THCS”.ậ
1. C s lý lu n:ơ ở ậ
B ph n văn h c nộ ậ ọ ước ngoài nói chung và th Đơ ường nói riêng trở ường THCS là
m t m ng khó d y đ i v i giáo viên. trộ ả ạ ố ớ Ở ường Đ i h c, vi c gi ng d y đạ ọ ệ ả ạ ược chuyên môn hoá cao đ , m i ngộ ỗ ười ch t p trung nghiên c u m t b ph n văn h c: văn h cỉ ậ ứ ộ ộ ậ ọ ọ
nước ngoài, văn h c Vi t Nam,… th m chí là m t giai đo n c a b ph n văn h c đóọ ệ ậ ộ ạ ủ ộ ậ ọ nên có đi u ki n đi sâu n m b t đề ệ ắ ắ ược n i dung phộ ương pháp gi ng d y. ả ạ
Trong khi đó các trở ường THCS chúng tôi nh ng ngữ ười giáo viên Ng văn th cữ ự
hi n gi ng d y theo phân ph i chệ ả ạ ố ương trình bao g m c văn h c Vi t Nam l n vănồ ả ọ ệ ẫ
h c nọ ước ngoài, mà đ c bi t là th Đặ ệ ơ ường, vì v y s còn nhi u lúng túng khi gi ngậ ẽ ề ả
d y cho h c sinh. Hàng rào ngôn ng đã là m t tr ng i. Bên c nh đó, chạ ọ ữ ộ ở ạ ạ ương trình
Ng văn THCS trong nh ng năm g n đây có nhi u đ i m i qua đ t c i cách giáo d c,ữ ữ ầ ề ổ ớ ợ ả ụ phân môn Văn h c có nhi u bài khó, ki n th c m i m nh ng ch d y trong m t ti t,ọ ề ế ứ ớ ẻ ư ỉ ạ ộ ế
th m chí hai bài d y ch trong m t ti t B i v y, đ h c sinh n m đậ ạ ỉ ộ ế ở ậ ể ọ ắ ược nh ng ki nữ ế
Trang 2Trước tình hình y, đ kh c ph c nh ng khó khăn đã nêu trên và đáp ng yêu c uấ ể ắ ụ ữ ứ ầ
gi ng d y, giáo viên ph i tìm hi u b sung thêm ki n th c t các sách nghiên c u, đ iả ạ ả ể ổ ế ứ ừ ứ ổ
m i phớ ương pháp d y h c, đ i m i ki m tra, đánh giá, đ xu t nh ng sáng ki n hay,ạ ọ ổ ớ ể ề ấ ứ ế kinh nghi m quý, m nh d n th nghi m các chuyên đ đ cùng nhau th ng nh t đ a raệ ạ ạ ể ệ ề ể ố ấ ư
nh ng phữ ương pháp d y h c hi u qu , đ ng th i đi sâu vào bài gi ng đ so n giáo ánạ ọ ệ ả ồ ờ ả ể ạ
và gi ng d y hả ạ ướng d n h c sinh h c t p đẫ ọ ọ ậ ượ ố ơc t t h n
2. C s th c ti n:ơ ở ự ễ
Th Đơ ường là thành t u r c r nh t cu văn h c đ i Đự ự ỡ ấ ả ọ ờ ường (t th k VII đ nừ ế ỷ ế
th k X), là m t trong nh ng thành t u tiêu bi u c a th c đi n Trung Qu c, đ ngế ỷ ộ ữ ự ể ủ ơ ổ ể ố ồ
th i là c a nhân lo i. Đ i v i l ch s văn h c, th Đờ ủ ạ ố ớ ị ử ọ ơ ường ra đ i trờ ước n n văn h cề ọ trung đ i Vi t Nam g n 3 th k Đ i v i b n đ c Vi t Nam, nh t là h c sinh THCS,ạ ệ ầ ế ỷ ố ớ ạ ọ ệ ấ ọ
th Đơ ường v a là s n ph m tinh th n, v a xa v kho ng cách th i gian, v a x a vừ ả ẩ ầ ừ ề ả ờ ừ ư ề
m t ngôn t …Nh ng h c th Đ òng không ph i ch chiêm ngặ ừ ư ọ ơ ư ả ỉ ưỡng các s n ph m “cả ẩ ổ
v t” mà chúng ta v n hi u đậ ẫ ể ược ti ng nói c a ngế ủ ười x a và v n rung c m trư ẫ ả ướ c
nh ng tâm h n cao đ p.ữ ồ ẹ
Vi c đ a th Đệ ư ơ ường vào chương trình d y h c trạ ọ ở ường ph thông c s khôngổ ơ ở
ph i là v n đ m i l v i chúng ta Sách giáo khoa Ng văn chả ấ ề ớ ạ ớ ữ ương trình giáo d c phụ ổ thông đã đ a vào chư ương trình m t lộ ượng không nhi u nh ng tác ph m th Đề ữ ẩ ơ ường tiêu
bi u, song ti p nh n th Để ế ậ ơ ường đ i v i l a tu i trung h c c s , nh t là đ i v i h cố ớ ứ ổ ọ ơ ở ấ ố ớ ọ sinh l p 7 là đi u không h đ n gi n. B i th Đớ ề ề ơ ả ở ơ ường v n r t hàm súc, nói ít g i, “ý t iố ấ ợ ạ ngôn ngo i”, v a có tính ạ ừ ướ ệ ổc l , c kính, trang nghiêm, v a có tính ch t ch niêm lu từ ặ ẽ ậ
c a th lo i. Chính vì v y ngủ ể ạ ậ ười giáo viên mu n d y m t ti t th Đố ạ ộ ế ơ ường thành công
c n ph i có ki n th c ch c ch n, m t s am hi u sâu s c, đ c bi t là m t phầ ả ế ứ ắ ắ ộ ự ể ắ ặ ệ ộ ươ ngpháp gi ng d y phù h p đ giúp các em c m nh n đả ạ ợ ể ả ậ ược th Đơ ường m t thành t uộ ự
Trang 3II. M C ĐÍCH NGHIÊN C UỤ Ứ
Giúp cho h c sinh có phọ ương pháp h c tác ph m th Đọ ẩ ơ ường có k t qu ế ả
Giúp h c sinh v a ti p c n đọ ừ ế ậ ược v i ý nghĩa sâu s c c a t ng bài th , v aớ ắ ủ ừ ơ ừ
bước đ u n m b t đầ ắ ắ ược nét ngh thu t tiêu bi u c a bài th Đệ ậ ể ủ ơ ường ( ngôn t ,ừ
ti u đ i, niêm, lu t…)ể ố ậ
T o h ng thú h c t p cho h c sinh.ạ ứ ọ ậ ọ
III. Đ I TỐ ƯỢNG, PH M VI, TH I GIAN NGHIÊN C UẠ Ờ Ứ
1. Đ i tố ượng nghiên c uứ
Trong quá trình d y môn Ng Văn l p 7 tôi đã d n t ng bạ ữ ớ ầ ừ ước tìm ra cách tổ
ch c ho t đ ng nh n th c, tìm hi u th lo i, n i dung và ngh thu t c a tácứ ạ ộ ậ ứ ể ể ạ ộ ệ ậ ủ
ph m th đẩ ơ ường đ h c sinh ti p thu bài gi ng t t h n.ể ọ ế ả ố ơ
V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ
Phương pháp d gi thăm l pự ờ ớ
Phương pháp phân tích, t ng h p, so sánh ổ ợ
Trang 4PH N N I DUNG Ầ Ộ
I Đ C ĐI M C A TH ĐẶ Ể Ủ Ơ ƯỜNG
Đ c đi m chung nh t c a t duy ngh thu t ặ ể ấ ủ ư ệ ậ th Đơ ườ là t duy quan hng ư ệ, nói cách khác nó theo đúng bi n ch ng ngh thu tệ ứ ệ ậ Đi u này có ngu n g c sâu xa là sề ồ ố ự phát tri n đ n đ chín mu i c a t duy Trung Qu c th i đ i hoàng kim c a xã h iể ế ộ ồ ủ ư ố ở ờ ạ ủ ộ phong ki n (nhà Đế ường). đó có s h i nh p c a ba dòng t tỞ ự ộ ậ ủ ư ưởng, ba ki u t duyể ư tiêu bi u c a phể ủ ương Đông là Nho, Ph tậ , Lão. S h i nh p này là m t quá trình bi nự ộ ậ ộ ệ
ch ng. Nó dung h i u đi m c a ba dòng t tứ ộ ư ể ủ ư ưởng: tính th c ti n và duy lý c a Nhoự ễ ủ gia, tính ch t huy n di u, vô vi c a Đ o gia, tính ch t t bi và siêu th c a Ph t giáo;ấ ề ệ ủ ạ ấ ừ ế ủ ậ
đ ng th i nó cũng ch ồ ờ ế ướ ẫc l n nhau, không có m t ki u t duy nào đ c chi m u thộ ể ư ộ ế ư ế (m c dù Nho đặ ượ ủc ng h b i tri u đình), khi n cho t duy Trung Qu c th i này đãộ ở ề ế ư ố ờ
đ t đạ ược m t s quân bình. Nó hộ ự ướng t i cái cao siêu nh ng không h vi n vông, nóớ ư ề ể
h p lý và th c ti n nh ng không dung t c t m thợ ự ễ ư ụ ầ ường; Nó tìm đượ ực s dung hoà trong
nh ng quan h th ng nh t, tữ ệ ố ấ ương giao đ đ t đ n s hoà di u. Vì th nó “b t bình”ể ạ ế ự ệ ế ấ khi s hoà di u b phá v và ng x b ng cách v ch tr n, t cáo nh ng quan h đ iự ệ ị ỡ ứ ử ằ ạ ầ ố ữ ệ ố
Trang 5lu t đúc k t nh ng kinh nghi m quá kh nâng lên thành lu t b ng tr c đ i x ng. Đ iậ ế ữ ệ ứ ậ ằ ắ ố ứ ố
x ng chính là mâu thu n th ng nh t trong âm thanh, đ i x ng càng cao, hài hòa càngứ ẫ ố ấ ố ứ
l n. ớ
Nhìn vào công th c m t bài th Đứ ộ ơ ường, ta s th y ngay dáng v ti t ki m c aẽ ấ ẻ ế ệ ủ nó: bài ngũ ngôn tuy t cú ch có 20 ch , bài th t ngôn t tuy t nhi u h n cũng ch có 28ệ ỉ ữ ấ ứ ệ ề ơ ỉ
ch mà thôi. M t bài th năm ch tuy t cú v n v n ch có hai mữ ộ ơ ữ ệ ẻ ẹ ỉ ươi ch , nh ng càng ítữ ư
ch , càng ph i cân nh c cho nên t ng th Đữ ả ắ ừ ữ ở ơ ường lu t ph n l n đậ ầ ớ ượ ử ục s d ng r tấ
đ t. Đ c đi m c u t cũng góp ph n làm cho th Đắ ặ ể ấ ứ ầ ơ ường thêm súc tích, cô đ ng. Cácọ tác gi th Đả ơ ường thường ít khi nói h t, nói tr c ti p ý tình c a mình mà ch d ng lênế ự ế ủ ỉ ự hàng lo t m i quan h đ cho đ c gi t lu n ra d ng ý c a tác gi t nh ng m i quanạ ố ệ ể ộ ả ự ậ ụ ủ ả ừ ữ ố
h đó.ệ
Nh ng nhà th Đữ ơ ường s d ng đ tài h t s c r ng rãi, đ tài xã h i, thiên nhiên,ử ụ ề ế ứ ộ ề ộ
l ch s và cá nhân, đ tài v chi n tranh, đ tài v cu c s ng c a nh ng con ngị ử ề ề ế ề ề ộ ố ủ ữ ườ itrong xã h i. Ngòi bút thi nhân đã lên sâu vào t t c m i n i, xung phá và ch n cungộ ấ ả ọ ơ ố đình u ám cũng nh vào gi a qu n chúng nhân dân. ư ữ ầ
II NH NG CĂN C Đ TI P C N TH ĐỮ Ứ Ể Ế Ậ Ơ ƯỜNG
Có m t đi u r t thú v khi kh o sát các bài th Độ ề ấ ị ả ơ ường được đ a vàoư
chương trình Ng văn 7 THCS hi n hành đó là trong s năm bài th đữ ệ ố ơ ược đ a vàoư
chương trình thì có đ n b n bài là th tuy t cú dù đây không ph i là th th tiêuế ố ể ệ ả ể ơ
bi u c a Để ủ ường thi. Có th ngể ười biên so n đã quan tâm t i h ng thú ti p nh nạ ớ ứ ế ậ
c a h c sinh ph thông. Chúng thích nh ng bài th ng n mà l i k t tinh nh ng giáủ ọ ổ ữ ơ ắ ạ ế ữ
tr đ c đáo c a th ca c V n kh i g i đị ộ ủ ơ ổ ẫ ơ ợ ược nh ng rung c m tinh t , nh ngữ ả ế ữ
Trang 6kho nh kh c thăng hoa c a h n ngả ắ ủ ồ ười, v n th a mãn nhu c u thẫ ỏ ầ ưởng th c vănứ
chương mà l i phù h p v i nh p s ng kh n trạ ợ ớ ị ố ẩ ương c a th i hi n đ i.ủ ờ ệ ạ
Trong th c t gi ng d y và h c t p, c giáo viên và h c sinh đ u b ám nhự ế ả ạ ọ ậ ả ọ ề ị ả
b i “th Đở ơ ường khó” đúng là có nguyên do c a nó: Th Đủ ơ ường cách xa chúng ta
c v không gian, th i gian và t duy ngh thu t. V l i, tâm lí tu i tr ngày nayả ề ờ ư ệ ậ ả ạ ổ ẻ
r t nôn nóng khó có th tĩnh tâm đ c m nh n đấ ể ể ả ậ ược nh ng rung đ ng t vi c aữ ộ ế ủ tâm h n nh c m xúc trồ ư ả ước m t ánh tà dộ ương, m t cánh hoa r i ch ng h n. Ch aộ ơ ẳ ạ ư
k đ n rào c n v văn hóa, v s tr i nghi m cu c s ng đ cho tâm h n có sể ế ả ề ề ự ả ệ ộ ố ủ ồ ự phong phú đ c m nh n s hàm súc, tinh túy c a th Để ả ậ ự ủ ơ ường. Tuy nhiên không
ph i không có cách đ hi u bài th ả ể ể ơ
T t nhiên đ hi u m t bài th Đấ ể ể ộ ơ ường có nhi u cách. Sau đây tôi xin đ a raề ư
nh ng căn c d a trên các y u t hình th c c a bài th T t c các y u t hìnhữ ứ ự ế ố ứ ủ ơ ấ ả ế ố
th c c a th Đứ ủ ơ ường đ u có kh năng t o nghĩa: Nhan đ , t , câu, c u trúc, niêm,ề ả ạ ề ừ ấ
lu t v n, đ i đây, tôi ch h th ng 5 căn c mà tôi cho là c b n và d ti pậ ầ ố Ở ỉ ệ ố ứ ơ ả ễ ế
nh n nh t v i h c sinh l p 7. ậ ấ ớ ọ ớ
1 Nhan đ bài th : ề ơ
Nhan đ c a b t c tác ph m nào cũng quan tr ng, nhan đ c a m t bài thề ủ ấ ứ ẩ ọ ề ủ ộ ơ
Đường càng quan tr ng. Nó thọ ường là m t g i ý đ xâm nh p vào th gi i nghộ ợ ể ậ ế ớ ệ thu t c a bài th Trong nhan đ “H i hậ ủ ơ ề ồ ương ng u th ” c a H Tri Chẫ ư ủ ạ ương, chữ
“ng u” cho th y ông không h có ý đ nh làm th , nh ng r i l i ng u nhiên c t bút.ẫ ấ ề ị ơ ư ồ ạ ẫ ấ
Nh ng đ ng sau cái ng u nhiên y là m t nguyên c t t y u đó là tình quê trongư ằ ẫ ấ ộ ớ ấ ế ông lúc nào cũng căng nh s i dây đàn, ch ch m kh vào cũng đ ngân nga, chínhư ợ ỉ ạ ẽ ủ
nó đã b t n y t th khi g p tình hu ng c m xúc. Vì v y ch “ng u” càng làmậ ả ứ ơ ặ ố ả ậ ữ ẫ tăng s c n ng c a tình quê trong lòng tác gi Nhan đ cho th y bao tâm tình Hứ ặ ủ ả ề ấ ạ
Trang 7Tri Chương g i h t c vào vi c h i hử ế ả ệ ồ ương ch không h nh c t i h n 50 nămứ ề ắ ớ ơ vinh hi n n i kinh thành. Xu hể ơ ướng ti p c n bài th là khám phá tr ng hu ng bi uế ậ ơ ạ ố ể
V thanh ề : các t đ i nhau ph i cùng lo i, danh t đ i v i danh t Ví dừ ố ả ạ ừ ố ớ ừ ụ
tích nhân đ i v i ố ớ th đ a ử ị ; tính t đ i v i tính t , ví d ừ ố ớ ừ ụ l ch l ch ị ị đ i v i ố ớ thê thê; tên
riêng đ i v i tên riêng, ví d ố ớ ụ Hán D ươ đ i v i ng ố ớ Anh Vũ; s t đ i v i s t ; hố ừ ố ớ ố ừ ư
t đ i v i h t ừ ố ớ ư ừ
V ý ề : trong th đơ ường lu t, thanh đi đôi v i ý nên khi tìm hi u thanh thìậ ớ ể
ph i luôn chú ý đ n ý, khi đả ế ượ ảc c thanh v i ý thì m i “đ t”. N u g p trớ ớ ắ ế ặ ường h pợ
c n gi ý thì ph i hi sinh t Trầ ữ ả ừ ường h p này có th ph i đ i t lo i này v i tợ ể ả ổ ừ ạ ớ ừ
lo i kia d n đ n hi n tạ ẫ ế ề ượng đ i không ch nh. Ví d trong bài ố ỉ ụ Hoàng H c lâu ạ , Thôi
Hi u dùng đ ng t “kh ” đ i v i danh t “lâu”. Theo nguyên t c c a lu t đ i,ệ ộ ừ ứ ố ớ ừ ắ ủ ậ ố trong tác ph m th lu t th t ngôn bát cú thì hai liên gi a ph i đ i nhau. Đi vàoẩ ơ ậ ấ ữ ả ố
th c t sáng tác c a các cá nhân ta th y có nhà th s d ng đ i c hai liên đ uự ế ủ ấ ơ ử ụ ố ở ả ầ liên cu i (Đăng cao – Đ Ph ). Vì th , khi gi ng d y không nên ch d ng l i ố ỗ ủ ế ả ạ ỉ ừ ạ ở
vi c phát hi n cách khai thác lu t đ i theo quy đ nh c a thi nhân mà c n thi t ph iệ ệ ậ ố ị ủ ầ ế ả
l u ý khai thác d ng ý ngh thu t t o đi m sáng trong s phá cách, đ ng th i đ như ụ ệ ậ ạ ể ự ồ ờ ị
hướng cho h c sinh v n d ng v n hi u bi t t ng h p đ lý gi i th u đáo hìnhọ ậ ụ ố ể ế ổ ợ ể ả ấ
th c ngh thu t mà tác gi s d ng nh m di n t đ c l c n i dung ý t c a bàiứ ệ ậ ả ử ụ ằ ễ ả ắ ự ộ ứ ủ
th ơ
Trang 8Ví d khi phân tích lu t đ i trong bài th ụ ậ ố ơ Hoàng H c lâu ạ c a Thôi Hi u, nhàủ ệ nghiên c u Nguy n Kh c Phi đã có cách lý gi i khá sâu s c: ngay hai câu thứ ễ ắ ả ắ ở ơ
đ u mà th đã s d ng hình th c đ i th hi n s phá cách đ y d ng ý tái hi nầ ơ ử ụ ứ ố ể ệ ự ầ ụ ệ
th c tr ng cái còn và cái m t. Dùng “hoàng h c” (loài chim) đ đ i v i “Hoàngự ạ ấ ạ ể ố ớ
H c” (tên l u) là m t s phá cách n a, song cho hai t đó va ch m nhau nh v yạ ầ ộ ự ữ ừ ạ ư ậ
m i làm n i b t đớ ổ ậ ược m i quan h gi a cái còn và cái m t, tâm tr ng bàng hoàngố ệ ữ ấ ạ
ti c nu i c a nhà th Theo thông l t “kh ” không th đ i đế ố ủ ơ ệ ừ ứ ể ố ược v i t “lâu”ớ ừ song nhà th Thôi Hi u v n c làm th b i vì di n đ t cái đã đi xa mãi khôngơ ệ ẫ ứ ế ở ễ ạ
b ng đ ng t mà di n đ t đằ ộ ừ ễ ạ ược cái còn l i, tr l i không gì b ng danh t ạ ở ạ ằ ừ
Trong bài th t tuy t có th đ i ho c không đ i, n u có đ i chúng ta chú ýơ ứ ệ ể ố ặ ố ế ố
hi n tệ ượng ti u đ i làm cho bài th tuy t cú có kh năng m r ng bình di n miêuể ố ơ ệ ả ở ộ ệ
t và th hi n.ả ể ệ
3 T (nhãn t )ừ ự
Không ph i bài th nào cũng có nhãn t , nh ng n u có ph i dành s quanả ơ ự ư ế ả ự tâm thích đáng. Nhi u khi ch m t t làm b t lên c th n thái c a bài th Nhi uề ỉ ộ ừ ậ ả ầ ủ ơ ề bài không ch có m t nhãn t mà có m t chu i các nhãn t , cùng nhau n i b t ýỉ ộ ự ộ ỗ ự ổ ậ tình nhà th g i g m.ơ ử ắ
Trang 9Câu th không có ch ng , không ch m t đ i tơ ủ ữ ỉ ộ ố ượng c th nào nên t c mụ ể ừ ả xúc r t riêng c a Lí B ch tr thành c m xúc chung c a b t c ai trong hoàn c nhấ ủ ạ ở ả ủ ấ ứ ả tha hương
5 Ph n k tầ ế
Nói chung, bài lu t thi là m t c u trúc ch nh th , m t h th ng tu n hoànậ ộ ấ ỉ ể ộ ệ ố ầ khép kín. H th ng đó đệ ố ược c u trúc m t cách có quy lu t v i nh ng quan h n iấ ộ ậ ớ ữ ệ ộ
t i ch t ch , đ ng th i có m i liên h phong phú v i th gi i bên ngoài t o nên sạ ặ ẽ ồ ờ ố ệ ớ ế ớ ạ ự
g i ý sâu xa mà ta quen g i là ý t i ngôn ngo i. Quan h n i t i c a m t bài lu tợ ọ ạ ạ ệ ộ ạ ủ ộ ậ thi được th hi n niêm, lu t, v n, đ i, ti t đi u và b c c. Đó là s ph i h p cóể ệ ở ậ ầ ố ế ệ ố ụ ự ố ợ quy lu t c a thanh âm (b ng, tr c), ng t nh p (ch n, l ), v n và không v n, đ i vàậ ủ ằ ắ ắ ị ẵ ẻ ầ ầ ố không đ i. S v n hành c a xu hố ự ậ ủ ướng tr tình là đi t xa đ n g n, t ngo i c nhữ ừ ế ầ ừ ạ ả
đ n n i tâm, và khi tr đế ộ ữ ược tình r i thì bài th k t thúc, đóng l i đ m ra nh ngồ ơ ế ạ ể ở ữ
ý c nh m i trong tâm trí ngả ớ ườ ọi đ c. Do v y, bài lu t thi bao gi cũng gieo n ng ýậ ậ ờ ặ nghĩa ph n k t.ở ầ ế Ph n k t t p trung ch đ c a bài th Khi phân tích, khám phá,ầ ế ậ ủ ề ủ ơ
ph n k t đầ ế ược coi nh h t nhân quy t đ g i liên tư ạ ụ ể ợ ưởng c a ngủ ườ ọi đ c, đ ngồ
th i nó cũng nh m t ti n đ đ hi u các hình nh th trờ ư ộ ề ề ể ể ả ơ ước đó. Cũng vì l đó màẽ
có người cho r ng làm m t bài th Đằ ộ ơ ường lu t ph i b t đ u b ng câu cu i. Vàậ ả ắ ầ ằ ố
người ta quan ni m m t kêt hay thệ ộ ường là cái k t b l ng ho c b t ng ế ỏ ử ặ ấ ờ
Câu th k t trong bài “ơ ế Phong Ki u d b c” c a Trề ạ ạ ủ ương K là m t cái k tế ộ ế
Trang 10Bài th 4 câu. Hai câu trơ ước ch 14 ch mà l t t h t nh ng gì c m nh nỉ ữ ộ ả ế ữ ả ậ
được n i xóm b n, c n i “s u miên” c a l khách. Câu 3 nh m t “thoái tri u”ơ ế ả ỗ ầ ủ ữ ư ộ ề
đ câu 4 b t ng xu t hi n đ c tôn m t ti ng chuông. N a đêm ti ng chuông văngể ấ ờ ấ ệ ộ ộ ế ử ế
v ng v ng đ n thuy n khách. Ti ng chuông thong th buông trong đêm tĩnh m ch,ẳ ọ ế ề ế ả ị
ti ng chuông chùa ph đ chúng sinh tìm đ n b u b n v i ngế ổ ộ ế ầ ạ ớ ườ ữi l khách cô đ n.ơ
Ti ng chuông ph đ này đã đ a toàn b th gi i mông lung, tăm t i, h n đ nế ổ ộ ư ộ ế ớ ố ỗ ộ trong hai câu trước đó sang “b ng n” (b kia), ch còn l i s nh nhõm gi ng nhỉ ạ ờ ỉ ạ ự ẹ ố ư
m t s đ n ng Tác gi đã l i dùng đ ng t tĩnh, mộ ự ố ộ ả ạ ộ ả ượn âm thanh đ truy n hìnhể ề
nh. Ti ng chuông chùa nh m t sinh th s ng đ n đ khai thông b t c, hoàn
ch nh th gi i ngh thu t c a bài th , nâng bài th lên m t t m cao. M ra m tỉ ế ớ ệ ậ ủ ơ ơ ộ ầ ở ộ
trường liên tưởng m i trong lòng ngớ ười đ c v s ph đ c a đ o Ph t choọ ề ự ổ ộ ủ ạ ậ
nh ng kh não và d c v ng c a con ngữ ổ ụ ọ ủ ười
Trang 11Thi u ti u li gia, lão đ i h iế ể ạ ồ
Hương âm vô c i, m n mao t i.ả ấ ồNhi đ ng tồ ương ki n, b t tế ấ ương th cứ
Ti u v n: Khách tòng hà x lai?ế ấ ứ
D ch nghĩa:ị
R i nhà t lúc còn tr , già m i quay vờ ừ ẻ ớ ề
Gi ng quê không đ i, nh ng tóc mai đã r ngọ ổ ư ụ
H i r ng khách ch n nào l i ch i?ỏ ằ ở ố ạ ơ
(Ph m Sĩ Vĩ d ch, trong Th Đ ạ ị ơ ườ ng, t p I, NXB Văn h c, Hà N i, 1987) ậ ọ ộ
1.1.Nhan đ : ề H I HỒ ƯƠNG NG U THẪ Ư
H i: tr v ồ ở ề
Hương: làng, quê hương
Ng u: tình c , ng u nhiênẫ ờ ẫ
Th : ghi l iư ạ
Nhan đ bài thề ơ: Ng u nhiên vi t nhân bu i m i v quê ẫ ế ổ ớ ề cho th y nhà th khôngấ ơ
h có ý đ nh làm th khi đ t chân đ n quê hề ị ơ ặ ế ương. Bài th ra đ i t m t s ng uơ ờ ừ ộ ự ẫ nhiên, tình c ờ Nh ng đ ng sau cái ng u nhiên y là cái t t nhiên c a m t tình yêuư ằ ẫ ấ ấ ủ ộ quê sâu n ng, thặ ường tr c, ch c n có duyên c là dâng trào b c l ự ỉ ầ ớ ộ ộ
Trang 12Phương th c bi u đ t ch y u c a bài th là bi u c m gián ti p, thông qua tứ ể ạ ủ ế ủ ơ ể ả ế ự
s và miêu t B i v y, đ c t ng câu t ng ch , tự ả ở ậ ọ ừ ừ ữ ưởng nh H Tri Chư ạ ương đang
k l i vi c, đang t l i c nh m t cách khách quan, vô tình. Nh ng qua m t hể ạ ệ ả ạ ả ộ ư ộ ệ
th ng đ i cân ch nh đố ố ỉ ượ ử ục s d ng, ngườ ọ ại đ c l i khám phá được m t kh i tình uộ ố
u n, tràn đ y phía sau.ẩ ầ
a) Câu th đ u đ i cân ch nh gi a 2 v câu c v t lo i và ý nghĩa: ơ ầ ố ỉ ữ ế ả ề ừ ạ
Câu thơ Thi u ti u ế ể li gia >< lão đ i ạ h i ồ
Ý nghĩa Tr nhẻ ỏ đi già l nớ về
T lo iừ ạ Danh từ Đ ng tộ ừ Danh từ Đ ng tộ ừ
Câu th 7 ch nh c t i hai m c trong cu c đ i nhân v t tr tình: ơ ữ ắ ớ ố ộ ờ ậ ữ thi u ti u ế ể lão
đ i ạ (tu i tr tu i già); t o d ng hai s đ i l p: ổ ẻ ổ ạ ự ự ố ậ li – hồi (đi, xa nhà – v , tr v ề ở ềnhà). Tho t nhìn thì câu t đ n gi n, l i l k t nhiên nh ng c u trúc đó đã ng mạ ừ ơ ả ờ ẽ ể ự ư ấ ầ
n m t s s p x p. Nó khái quát cu c đ i c a c m t con ng i. Câu th gi n d
nh vô tâm nh ng hàm ch a cái nhìn chiêm nghi m c m t quãng đư ư ứ ệ ả ộ ường t ừ thi u ế
ti u li gia ể đ n ế lão đ i h i ạ ồ Con ngườ ấi y tu i tr tang b ng h th tr h t n côngổ ẻ ồ ồ ỉ ả ế ợ danh, già m i bớ ước chân tr v quê cũ. Vui đ y nh ng cũng ng m ngùi bi t bao!ở ề ấ ư ậ ế
b) Câu th hai ti p t c t o l p các ý đ i, cân ch nh và v hình th c và ý nghĩaứ ế ụ ạ ậ ố ỉ ề ứ
th :ơ
Trang 13Cõu thơ H ươ ng õm vụ c i ả >< m n mao ấ t i ồ
í nghĩa Gi ng quờọ khụng đ iổ túc mai thay đ iổ
T lo iừ ạ Danh từ Đ ng tộ ừ Danh từ Đ ng tộ ừ
M i quan h gi a m t cỏi đ i ư m t cỏi khụng đ i, cỏi b t bi n ư cỏi v nố ệ ữ ộ ổ ộ ổ ấ ế ạ
bi n, linh h n ư th xỏc, cỏi cú th ki m soỏt ư cỏi khụng th ki m soỏt toỏt lờnế ồ ể ể ể ể ể
đi u c m đ ng: m c cho b dõu th s , m c cho s nghi t ngó c a th i gian làmề ả ộ ặ ể ế ự ặ ự ệ ủ ờ
r ng túc mai ta v n là đ a con c a quờ hụ ẫ ứ ủ ương, bao tõm tỡnh thương m n và c tõmế ả
h n v n dành tr n cho quờ. ồ ẫ ọ “Giọng quê không đổi” là biểu hiện cảm động về tấm lòng son sắt, thủy chung với quê hương Qua đó, cõu th ơ thể hiện tình yêu quê sâu nặng của tác giả Cõu t dừ ường nh ư ấp ủ m t n i vui m ng nh ngộ ỗ ừ ư cũng đ y h i h p, b i h i: tỡnh quờ v n v n nguyờn, ta nh quờ hầ ồ ộ ồ ồ ẫ ẹ ớ ương nhi u l m.ề ắ
Li u quờ hệ ương cũn nh ta chăng? ớ
c) Cõu th th ba khụng cũn đ i ý gi a hai v cõu mà s d ng đ i l p gi a cỏiơ ứ ố ữ ế ử ụ ố ậ ữ
cú và cỏi khụng, gi a cỏi nhỡn b ngoài (ữ ở ề ki n ế ) và s th c t nh, ng ra bờn trongự ứ ỉ ộ ở
(th c ứ ):
Cõu thơ Nhi đ ng ồ t ươ ng ki n ế b t t ấ ươ ng th c ứ