MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

§4.MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐNGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢCTS. Thiều Văn ĐườngCần Thơ 2020MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐNGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢCMỤCTIÊUTrình bày được khái niệm và tầm quan trọng viết mụctiêu cho một nghiên cứu khoa học (NCKH)Phần bổ sung cho sinh viên làm khóa luận (chọn và đặttên đề tài)Xây dựng được mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể chomột nghiên cứu khoa họcXác định được đặc tính của mục tiêu nghiên cứuTrình bày được định nghĩa biến số và tầm quan trọngviệc xác định biến sốNắm được các loại biến số trong nghiên cứuLựa chọn được biến số thích hợp cho mục tiêu nghiêncứuBiết phân biệt biến số độc lập và biến số phụ thuộcMỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐNGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢCMục tiêu là một kết luận hay kếtquả mà người NC mong muốn đểI. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨUMục tiêu NC nhằm tóm tắt những gì sẽ đạt được sau khi hoànthành NC.1.1. Khái niệm1.1.1. Mục tiêu nghiên cứu là gì ?Mụctiêu làMục đích trả lời câu hỏi “nghiên cứu để tìm ra gì?”.Đạt đượcHoàn thành Sau khi thựchiện NCKH.Những điều cần làm trong công việc NC.Cái đích về nội dung mà người NC vạch ra đểđịnh hướng nỗ lực tìm kiếm.Thông thường người ta chia mục tiêu làm Mục tiêu đặc thù.Mục tiêu tổng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY ĐÔ

§4.MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

TS Thiều Văn Đường

Cần Thơ - 2020

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Xác định được đặc tính của mục tiêu nghiên cứu

Trình bày được định nghĩa biến số và tầm quan trọng việc xác định biến số

Nắm được các loại biến số trong nghiên cứuLựa chọn được biến số thích hợp cho mục tiêu nghiên cứu

Biết phân biệt biến số độc lập và biến số phụ thuộc

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Mục tiêu là một kết luận hay kết

quả mà người NC mong muốn để

I MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

Mục tiêu NC nhằm tóm tắt những gì sẽ đạt được sau khi hoàn

Những điều cần làm trong công việc NC

Cái đích về nội dung mà người NC vạch ra để định hướng nỗ lực tìm kiếm

Thông thường người ta chia mục tiêu làm Mục tiêu đặc thù.

Mục tiêu tổng quát

MT cụ thể giúp xác định TKNC và kế hoạch phân tích dữ liệu.

1.1.2 Tại sao phải xây dựng mục tiêu nghiên cứu (MT NC)

Phải đủ: gồm các khía cạnh khác nhau của vấn đề NC

Hệ thống: MT cụ thể nên được liệt kê theo một trình

tự hợp lý giúp giải quyết từng phần của NC

Phải cụ thể: xác định rõ những biến số hoặc chỉ tố

của những sự kiện được đo lường (1 + 2= Đặc hiệu)

Đo lường được: MT phải bắt đầu bằng các từ hành

động cụ thể và có thể đánh giá mức độ đạt được như: xác định, so sánh, kiểm chứng, tính toán, mô tả (3+4)

= Đo lường được, có thể đạt được, hướng đến kq, t

Mục tiêu định ra một chỉ tố cho những biến số được khảo sát trong NC

Giúp người NC xác định được những dữ kiện cần thu thập, tránh việc thu thập các thông tin không cần thiết để giải quyết vấn đề

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Là điều gì đó nhằm trả lời câu hỏi được nêu ra trong NC Thường thì mục tiêu tổng quát khó có thể đo lường hay định lượng Nói cách khác, mục tiêu tổng quát nhằm để trả lời các câu hỏi sau:

1.2 Phân loại

VD1 Đề tài “Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học

và một số tác dụng sinh học về cây Nhân trần tía (Adenosma

bracteosum Botani- Scrophulariaceae)”(Nguyễn Ngọc Quỳnh,

2016.Luận án tiến sỹ ĐHYD TP HCM.)

1.2.1.Mục tiêu tổng quát hay mục tiêu chung ( general objective )

Làm gì ? What ?

Ở đâu ? Where ?

Cách nào ? How ?Khi nào ? When ?

Mục tiêu tổng quát sẽ được thể hiện trong tên của đề tài NC

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Wath ? Nghiên cứu đặc điểm thực vật thành phần hóa học và một

số tác dụng sinh học

Where ? cây Nhân trần tía ở Tây Ninh.

To Whom? Luận án Tiến sỹ When ? năm 2016

How ? Nghiên cứu Who ? Nghiên cứu sinh

D: đề tài ” Thăm dò ý kiến người bệnh khám bảo hiểm y tế tại

bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ, năm 2016" có mục tiêu

tổng quát để có thể trả lời câu hỏi: ý kiến của người bệnh BHYT

về chất lượng điều trị ở BV nầy hiện nay như thế nào? Như là:

Làm gì? Thăm dò

Ở đâu? bệnh viện đa khoa thành phố Cần Thơ,

Cho ai? bệnh nhân khám bảo hiểm y tế

Khi nào? Năm 16

Xác định Phân lập và xác định cấu trúc hợp chất phân lập được

của cây nữ lang Hardwicke (Valerian hard wichkii Wall.)

Ví dụ 2: “Nghiên cứu thành phần hóa học cây nữ lang Hardwicke

(Valerian hard wichkii Wall.) họ Valerianceae.” (Huỳnh Lời, 2018

Luận án tiến sỹ ĐHYD TP HCM)

Hiểu cách khác mục tiêu tống quát là những điều đạt được một cách chung nhất

Là những kết quả cụ thể mà người NC cần phải có để đạt được mục tiêu chung theo kế hoạch đã đặt ra trong NC

1.2.2 Mục tiêu cụ thể (specific objectives)

Ví dụ1: Mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể của đề tài đã nêu trên.

Mục tiêu cụ thể có thể đo lường hay định lượng được

Mục tiêu cụ thể là cái đạt được theo mục tiêu chung đã đề ra và

làm cơ sở cho việc đánh giá kết quả NC Mục tiêu nầy nhằm trả lời câu hỏi NC một cách cụ thể hơn, mục tiêu cụ thể phải thể

hiện:

- “Làm bao nhiêu?

- Về những vấn đề gì? ”

Mục tiêu chung (mục đích) của đề tài: của đề tài: Nghiên cứu đặc

điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học

về cây Nhân trần tía (Adenosma bracteosum

Mục tiêu cụ thể của đề tài

1 Nghiên cứu về đặc điểm thực vật của cây Nhân trần tía

2 Nghiên cứu về hóa học của cây Nhân trần tía

- Khảo sát thành phần hóa thực vật dược liệu Nhân trần tía

- Phân lập hợp chất hoá học có trong tinh dầu và trong dược liệu Nhân trần tía

- Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được

* Các mục tiêu cụ thể nầy được có thể được thiết lập thông qua các TLTK, các công trình NC có liên quan

3.Xây dựng quy trình định lượng (ĐL)

- Xây dựng quy trình ĐL hai flavonoid có trong dược liệu Nhân trần tía

- Xây dựng quy trình ĐL carvacrol có trong tinh dầu Nhân trần tía.4.Khảo

sát tác

dụng

sinh

học

Khảo sát tácdụng chống oxy hóa in vitro của cao chiết

và một số hợp chất tinh khiết phân lập được từ Nhân trần tía bằng mô - Khảo sát tác dụng kháng khuẩn của tinh dầu Nhân trần tía

Khảo sát tác dụng kháng khuẩn của tinh dầu Nhân trần tía

Khảo sát hình thái, sinh thái, vi phẫu, bột dược liệu

Các phân tích này có so sánh với V officinalis

Chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc các thành phần có trong Nữ lang Hardwicke

Định luợng phenol toàn phần và định lượng các thành phần có trong Nữ lang Hardwicke bằng SKL siêu hiệu năng

Các mục tiêu cụ thể nầy được có thể được thiết lập thông qua các TLTK, các công trình NC có liên quan → Các kiến nghị

Xét lại VD2 Nếu mục tiêu chung chỉ nhằm Nghiên cứu thành phần

hóa học cây nữ lang Hardwicke (Valerian hard wichkii Wall.).

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

VD3: Nếu mục tiêu chung chỉ nhằm vào đánh giá kinh tế y tế (lời

lỗ trong điều trị) thì các mục tiêu cụ thể có thể thay đổi nội dung

và chi tiết thu thập

Nếu mục tiêu chung thay đổi thì các mục tiêu cụ thể cũng thay đổi theo

Trong các NC ứng dụng, nên có mục tiêu xác định quy mô của

vấn đề và có các mục tiêu nhằm xây dựng kế hoạch ứng dụng kết quả của NC

Chi phí của từng dịch vụ khám tại BV đa khoa TPChi phí của từng dịch vụ khám tại BV đồng hạng khácChi phí của bệnh viện cho một bệnh nhân/ lần khámViện phí của một bệnh nhân cho một lần /khám v.v

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

II BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU

2.1 Khái niệm

Định nghĩa và đo lường BS: là nội dung nhà NC phải mô tả và

định nghĩa BS một cách cụ thể rồi trình bày thước đo thích hợp để đánh giá Nó phải rõ ràng và chỉ dùng một cách lí giải duy nhất

Mỗi BS cần một loại quan sát, ghi nhận bằng một vài loại thước đo nhất định

Biến

số là

Những đại lượng

Những đặc tính

Có thể thay đổi từ người này sang người khác

Có thể thay đổi ừ thời điểm này sang thời điểm khác

Biến chứa tất cả các giá trị quan sát được

về cùng một đặc tính nhất định nào đó trên các cá thể khác

nhau

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Từ quan sát đo lường các BS này, người NC mới có được các BS để phân tích, báo cáo

Một định nghĩa tốt về BS cung cấp đủ thông tin để cho phép một nhà NC khác có thể lập lại kĩ thuật đo lường, nếu người đó muốn

Do NCKH là việc thu thập, phân tích và lí giải

số liệu để giải quyết vấn đề NC hay trả lời một

câu hỏi NC nên NCKH cần phải thu thập thông

tin các đặc tính hay đại lượng của ĐT

Các đặc tính hay đại lượng này gọi là biến

số

Qui trình phân tích số liệu và khả năng rút ra những kết luận

từ NC phụ thuộc vào việc lựa chọn BS đúng với mục tiêu NC

Các BS cần thiết sẽ được chọn trên cơ sở những mục tiêu NC

Thí dụ 1: Tuổi là biến số định lượng bởi vì ta có thể nói cây đinh lăng này 3 tuổi, cây đinh lăng kia 6 tuổi v.v…

2.2 Phân loại biến số

Thí dụ 2: Đường huyết (mmol/l hay mg/dl), hàm lượng huyết sắc tố hemoglobin (g/l hay g/dl), dung tích hồng cầu hematocrite (%), chiều cao (mét, cm), cân nặng (kg), thu nhập (đồng), v.v

2.2.1 Phân theo bản chất của biến số

Nếu BS thể hiện một đại lượng nó được gọi là BSĐL

2.2.1.1 Biến số định lượng (quantitative variable - BSĐL)

BS tỉ số (ratio variable) hay BS liên tục (conti nuous): VD cân nặng, chiều cao…(không âm)

BS khoảng (interval variable) hay BS rời rạc (discrete):VD Tº, số lần tiêm chủng,…

BSĐL nhằm thể hiện một đại lượng (đo đếm được)

để có giá trị những BSĐL phải luôn đi kèm theo đơn vị

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

2.2.1.2 Biến số định tính (quanlitative variables - BSĐT)

Khi chỉ có 2 giá trị

VD: Giới tính là BS nhị giá do chỉ có hai giá trị là nam và nữ

Là BS mà giá trị của nó không thể biểu thị bằng số

mà phải biểu diễn bằng một tên gọi (danh: tên) và các giá trị này không thể sắp đặt theo một trật tự

từ thấp đến cao.

Khi có 3 hay nhiều hơn các giá trị và bản thân các giá trị không có tính chất thứ tự

a.Biến số nhị giá(binary variable)

variable)

Ví dụ: BS dân tộc với các giá trị: Kinh, Khmer, Hoa,

Chăm, là BSĐT vì chúng ta không thể sắp xếp các giá trị này từ theo một trật tự từ thấp đến cao hay ngược lại

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Là biến định danh là biến số định danh vì chúng ta không thể sắp xếp các giá trị này từ theo một trật tự

từ thấp đến cao hay ngược lại

Tình trạng hôn nhân (có 4 giá trị: độc thân, có gia đình, li dị, góa): nhóm máu (A, B, AB và O)

BS định danh nhưng có thể sắp xếp thứ tự được.

Ví dụ: tình trạng kinh tế xã hội (giàu, khá, trung bình,

nghèo, rất nghèo) là BS thứ tự bởi vì người giàu có điều kiện kinh tế tốt hơn người khá, người khá hơn người trung bình, trung bình hơn nghèo, v.v

Huyết áp (bình thường, HA cao nhẹ, vừa và nặng) tiên lượng (tốt, khá, xấu, tử vong) là biến số thứ tự

Để tiện việc nhập số liệu, người ta có thể mã hóa các giá trị của biến định tính vào các con số

Biến thể hiện cả hai tính chất, có xảy ra hay không (biến nhị giá)

mà còn quan tâm đến phương diện biến cố xảy ra vào lúc nào

(một biến số định lượng)

Riêng với BS thứ tự thì việc mã hóa phải phù hợp với bản chất thứ tự của BS VD Có thể mã hóa giới tính và quy ước Nam là 1

và Nữ là 2, chúng ta cũng có thể quy ước Nam là 1 và Nữ là 0

Ví dụ: Sau khi trồng các cây đinh lăng, chúng ta không chỉ quan tâm cây dược liệu này có chết hay không mà còn quan tâm các cây đinh lăng này chết bao nhiêu lâu sau khi trồng và nếu các cây đinh lăng này chưa chết, chúng đã sống được bao lâu

2.1.2.3 Biến sống còn (survival variable)

Đây là dạng BS sống còn và được thể hiện bởi BS nhị giá Việc mã hóa này hoàn toàn có tính chất áp đặt và các con số

được dùng trong mã hóa không phản ánh bản chất của BSĐT

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Cần phân biệt sự khác biệt giữa BS và giá trị của BS:

VD: Giới tính là BS nhưng Nữ, Nam là một giá trị của BS

2.2.2 Phân loại theo mối quan hệ giữa các biến số

Dùng để mô tả hay đo lường các yếu tố được cho là gây nên (nguyên nhân, hay gây ảnh hưởng đến) vấn đề NC

Khi chúng ta quan tâm đến việc lí giải nguyên nhân của sự việc chúng ta chia BS thành

BS nào là phụ thuộc

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

2.2.2.3 Biến số gây nhiễu (Confounding variable)

Ví dụ: nếu NC mối quan hệ giữa sức khỏe con người và dùng

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Tình trạng sức khỏe của người dùng S

(Biến số phụ thuộc)

Số lần dùng Saponin

(Biến số độc lập)

Là các BS thể hiện bản chất của đối tượng NC, như tuổi, giới,

trình độ giáo dục, tình trạng kinh tế, tình trạng hôn nhân, tôn giáo, v.v cần thiết cho NC

Thu nhập gia đình

(Biến số gây nhiễu)

Ví dụ: NC chỉ ra có mối liên hệ giữa số lần dùng Saponin và tình trạng sức khỏe của người dùng Saponin Thu nhập của gia đình.Thu nhập của gia đình là yếu tố gây nhiễu

2.2.2.4 Biến số nền (Background variables)

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Nhưng không nên thu thập quá nhiều BS nền để tránh làm tăng kinh phí NC một cách vô ích

VD: Giới tính là BS, nhưng “Nữ” không phải là BS mà là một giá trị của BS

2.2.3 Phân biệt biến số và giá trị biến số

Cần phân biệt sự khác biệt giữa BS và giá trị của BS

Những BS này thường có ảnh hưởng đến vấn đề NC và cũng có thể tác động như BS gây nhiễu

VD: Tuổi cây sâm Ngọc linh là BS, nhưng cây sâm Ngọc linh có

số “Năm tuổi” không phải là BS mà là một giá trị của BS

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Định nghĩa cụ thể nên được thể hiện trong đề cương

NC, kể cả những công cụ đo lường và quy trình NC để người đọc có thể rõ ràng về những việc đã làm

Là mệnh đề được biết về cách đo lường BS Một định nghĩa cụ thể tốt là rõ ràng (không được mơ hồ), chỉ có một cách lý giải duy nhất, cung cấp đủ thông tin cho phép một nhà NC khác có thể lặp lại kỹ thuật đo lường

Những mục tiêu và giả thuyết NC

Là một mạng lưới liên hệ giữa những biến số trong một NC

2.2.4 Sơ đồ biến số nghiên cứu

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

2 Nắm được các loại biến số trong nghiên cứu

Gợi ý ôn tập

5 Sự khác nhau giữa loại mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể

Phần đọc hiểu làm trắc nghiệm và cần nhớ làm câu hỏi ngắn

1 Nắm được khái niệm về mục tiêu, biến số trong nghiên cứu khoa học (NCKH)

3 Biết phân biệt giả thuyết và giả thiết nghiên cứu khoa học

4 Biết phân biệt biến số độc lập và biến số phụ thuộc

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC

Vấn

MỤC TIÊU VÀ BIẾN SỐ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC DƯỢC