Thực trạng và giải pháp phát triển bền vững du lịch sinh thái miệt vườn đồng bằng sông Cửu Long

Đề tài này này phân tích tiềm năng phát triển du lịch sinh thái miệt vườn ở đồng bằng sông Cửu Long. Từ đó đề xuất một số giải pháp phát triển loại hình du lịch độc đáo này ở đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Để hiểu rõ hơn mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết của bài viết này.

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG DU LỊCH SINH THÁI MIỆT VƯỜN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP

QUỐC TẾ REALITY AND SUSTAINABLE DEVELOPMENT SOLUTION OF GARDEN

ECO-TOURISM IN MEKONG DELTA IN THE CONTEXT OF

INTERNATIONAL INTEGRATION

ThS Lê V ă n Hi ệ u - TS Đ ào Ng ọ c C ả nh - Tr ườ ng Đạ i h ọ c C ầ n Th ơ

ThS D ươ ng Thanh Xuân - Tr ườ ng Đạ i h ọ c Tây Đ ô

TÓM TĂT

H ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế là xu h ươ ng t ấ t y ế u c ủ a kinh t ế th ế gi ớ i, du l ị ch là l ĩ nh v ự c

ph ả n ánh rõ nét nh ấ t xu h ướ ng này Đồ ng b ằ ng sông C ử u Long có nhi ề u đ i ề u ki ệ n thu ậ n

l ợ i để phát tri ể n các v ườ n cây trái đặ c s ả n nhi ệ t đớ i và đ ã hình thành vùng tr ồ ng cây trái

t ậ p trung, đượ c g ọ i là “Mi ệ t v ườ n” Trên c ơ s ở đ ó, đồ ng b ằ ng sông C ử u Long đ ã hình thành và phát tri ể n lo ạ i hình du l ị ch đặ c tr ư ng c ủ a vùng là du l ị ch sinh thái mi ệ t v ườ n Bài

vi ế t này phân tích ti ề m n ă ng phát tri ể n du l ị ch sinh thái mi ệ t v ườ n ở đồ ng b ằ ng sông C ử u

Long T ừ đ ó đề xu ấ t m ộ t s ố gi ả i pháp phát tri ể n lo ạ i hình du l ị ch độ c đ áo này ở đồ ng b ằ ng sông C ử u Long trong b ố i c ả nh h ộ i nh ậ p qu ố c t ế

Từ khóa: du l ị ch mi ệ t v ườ n, du l ị ch nông nghi ệ p, đồ ng b ằ ng sông C ử u Long

Abstract

International economic integration is the inevitable trend of the world economy, tourism sector is the most clearly reflected to this trend Mekong Delta has many favorable conditions for the development of tropical fruits and has formed fruit-focus areas, known

as "Miet vuon" (Land of Garden) On that basis, people have been forming and developing specific forms of garden eco-tourism in the Mekong Delta This article analyzes potential

to develop eco-tourism of garden in the Mekong Delta Since then propose some solutions

to develop these unique forms of tourism this in Mekong Delta in the context of international integration

Keywords: tourism of gardens, agri-tourism, Mekong Delta

1 Đặt vấn đề

Toàn c ầ u hoá, h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế và t ự do hoá th ươ ng m ạ i đ ã và đ ang là xu

th ế n ổ i b ậ t c ủ a kinh t ế th ế gi ớ i đươ ng đạ i H ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế là m ộ t ch ủ tr ươ ng nh ấ t quán và là n ộ i dung tr ọ ng tâm trong chính sách đố i ngo ạ i và h ợ p tác kinh t ế qu ố c t ế c ủ a

Đả ng ta trong quá trình đổ i m ớ i đấ t n ướ c

D ả i đấ t cao ven sông Ti ề n, sông H ậ u ở Đồ ng b ằ ng sông C ử u Long ( Đ BSCL) đượ c thiên nhiên ư u đ ãi v ớ i khí h ậ u ổ n đị nh, đấ t đ ai màu m ỡ và ngu ồ n n ướ c ng ọ t quanh n ă m, nên t ừ lâu đ ã n ổ i ti ế ng v ớ i nh ữ ng v ườ n cây trái xanh t ươ i, trù phú cùng v ớ i nh ữ ng nét v ă n hóa đặ c s ắ c c ủ a đờ i s ố ng mi ệ t v ườ n hi ề n hòa, nhân h ậ u

Đế n v ớ i Đ BSCL, khách du l ị ch luôn b ị cu ố n hút b ở i nh ữ ng v ườ n cây tr ĩ u qu ả , khung c ả nh mi ệ t v ườ n xanh t ươ i, thoáng đ ãng và s ự m ế n khách c ủ a ng ườ i dân đị a ph ươ ng

Đ ây chính là ti ề m n ă ng to l ớ n để phát tri ể n du l ị ch sinh thái mi ệ t v ườ n (DLSTMV)

Chi ế n l ượ c phát tri ể n du l ị ch Vi ệ t Nam đế n n ă m 2020, t ầ m nhìn đế n n ă m 2030 đ ã xác đị nh: S ả n ph ẩ m đặ c tr ư ng c ủ a vùng Đ BSCL là du l ị ch sinh thái, khai thác các giá tr ị

v ă n hóa sông n ướ c mi ệ t v ườ n, ngh ỉ d ưỡ ng và sinh thái bi ể n, du l ị ch MICE [10]

Nghiên c ứ u này nh ằ m tìm hi ể u ti ề m n ă ng và th ự c tr ạ ng phát tri ể n DLSTMV - m ộ t

lo ạ i hình du l ị ch đặ c tr ư ng c ủ a vùng Đ BSCL T ừ đ ó, đề xu ấ t m ộ t s ố gi ả i pháp phát tri ể n

b ề n v ữ ng DLSTMV ở vùng Đ BSCL phù h ợ p v ớ i xu th ế h ộ i nh ậ p

2 Khái quát về du lịch sinh thái miệt vườn

2.1 Khái niệm

Khái ni ệ m DLSTMV b ắ t ngu ồ n t ừ các khái ni ệ m “mi ệ t v ườ n” và “du l ị ch mi ệ t v ườ n”

2.1.1 Mi ệ t v ườ n

Theo Hu ỳ nh Công Tín (2007), t ừ “mi ệ t” có ngh ĩ a là vùng, mi ề n, m ộ t n ơ i nào đ ó ở vùng nông thôn Mi ệ t v ườ n ch ỉ nh ữ ng vùng đấ t cao ráo, có v ườ n cây ă n qu ả ở ven sông

Ti ề n, sông H ậ u, tiêu bi ể u cho vùng có m ứ c s ố ng, sinh ho ạ t cao ở Đ BSCL [8]

Theo S ơ n Nam (2005): Mi ệ t v ườ n là tên g ọ i t ổ ng quát cho nh ữ ng vùng đấ t cao ráo,

có v ườ n cam quýt ở ven sông Ti ề n và sông H ậ u Ban đầ u, mi ệ t v ườ n ch ỉ có M ỹ Tho, Sa

Đ éc, V ĩ nh Long; sau do đ i ề u ki ệ n th ủ y l ợ i và k ĩ thu ậ t canh tác đượ c c ả i thi ệ n nên lan r ộ ng sang các vùng lân c ậ n nh ư C ầ n Th ơ , Cai L ậ y, Cao Lãnh, Ch ợ G ạ o, B ế n Tre Mi ệ t v ườ n phù h ợ p v ớ i vùng đấ t phù sa ven sông ho ặ c vùng đấ t cù lao ít phèn Đờ i s ố ng dân c ư mi ệ t

v ườ n tiêu bi ể u cho hình th ứ c sinh ho ạ t v ậ t ch ấ t và tinh th ầ n cao nh ấ t ở Đ BSCL; vì v ậ y đượ c g ọ i là v ă n minh mi ệ t v ườ n [4]

Hình 1 Địa bàn phân bố của miệt vườn ĐBSCL [7]

S ơ n Nam (2005) cho r ằ ng, mi ệ t dùng để ch ỉ m ộ t khu v ự c nh ỏ h ơ n so v ớ i mi ề n

Ch ẳ ng h ạ n, ng ườ i ở M ỹ Tho g ọ i Mi ệ t D ướ i để ch ỉ vùng R ạ ch Giá, Cà Mau; còn khi g ọ i

Mi ề n D ướ i t ứ c mu ố n nói đế n vùng H ạ Châu164 (Tân Gia Ba, Mã Lai ho ặ c Nam D ươ ng) [4]

C ầ n l ư u ý là, danh x ư ng “mi ệ t v ườ n” th ườ ng dùng để ch ỉ vùng có v ườ n cây trái t ậ p trung ở Đ BSCL M ặ c dù nhi ề u n ơ i khác c ũ ng có v ườ n nh ư ng không đượ c g ọ i là mi ệ t

v ườ n, mà đượ c g ọ i b ằ ng nh ữ ng t ừ ng ữ khác nh ư : vùng tr ồ ng cây ă n trái ho ặ c đị a bàn chuyên canh cây ă n qu ả ,

2.1.2 Du l ị ch mi ệ t v ườ n

Có th ể t ạ m đị nh ngh ĩ a: DLMV là m ộ t lo ạ i hình du l ị ch đượ c hình thành d ự a vào

mi ệ t v ườ n ở Đ BSCL DLMV bao g ồ m các ho ạ t độ ng ch ủ y ế u nh ư : tham quan mi ệ t v ườ n,

th ưở ng th ứ c trái cây t ạ i v ườ n, mua trái cây và các đặ c s ả n đị a ph ươ ng, th ẩ m nh ậ n nh ữ ng giá tr ị v ă n hóa mi ệ t v ườ n,

C ầ n l ư u ý r ằ ng, DLMV khai thác toàn b ộ không gian và con ng ườ i mi ệ t v ườ n, v ớ i các thành ph ầ n là: (i) Sinh c ả nh v ườ n cây ă n trái, (ii) Quy trình s ả n xu ấ t và s ả n ph ẩ m trái cây, (iii) Đờ i s ố ng v ă n hóa c ủ a ng ườ i dân đị a ph ươ ng và nh ữ ng giá tr ị nhân v ă n khác

2.1.3 Du l ị ch sinh thái mi ệ t v ườ n

Để hi ể u v ề khái ni ệ m DLSTMV, c ầ n ph ả i hi ể u khái ni ệ m du l ị ch sinh thái (DLST)

Hi ệ n nay có nhi ề u đị nh ngh ĩ a v ề DLST

Lê Huy Bá (2009) cho r ằ ng: “DLST là m ộ t lo ạ i hình du l ị ch l ấ y các h ệ sinh thái

đặ c thù, t ự nhiên làm đố i t ượ ng để ph ụ c v ụ cho nh ữ ng khách du l ị ch yêu thiên nhiên, du ngo ạ n, th ưở ng th ứ c nh ữ ng c ả nh quan hay nghiên c ứ u v ề các h ệ sinh thái Đ ó c ũ ng là hình

th ứ c k ế t h ợ p ch ặ t ch ẽ , hài hòa gi ữ a phát tri ể n kinh t ế du l ị ch v ớ i gi ớ i thi ệ u v ề nh ữ ng c ả nh

đẹ p c ủ a qu ố c gia c ũ ng nh ư giáo d ụ c tuyên truy ề n và b ả o v ệ , phát tri ề n môi tr ườ ng và tài nguyên thiên nhiên m ộ t cách b ề n v ữ ng ” [1]

Theo Ph ạ m Trung L ươ ng (2002): “DLST là hình th ứ c du l ị ch thiên nhiên có m ứ c

độ giáo d ụ c cao v ề sinh thái và môi tr ườ ng, có tác độ ng tích c ự c đế n b ả o v ệ môi tr ườ ng và

v ă n hóa, đả m b ả o mang l ạ i các l ợ i ích v ề tài chính cho c ộ ng độ ng đị a ph ươ ng và các đ óng góp cho các n ỗ l ự c b ả o t ồ n ” [2]

Theo Lu ậ t Du l ị ch Vi ệ t Nam (2005): “DLST là hình th ứ c du l ị ch d ự a vào thiên nhiên, g ắ n v ớ i b ả n s ắ c v ă n hoá đị a ph ươ ng, v ớ i s ự tham gia c ủ a c ộ ng đồ ng nh ằ m phát tri ể n b ề n v ữ ng ” [3]

T ừ đ ó, có th ể đị nh ngh ĩ a nh ư sau: DLSTMV là hình th ứ c du l ị ch d ự a vào h ệ sinh thái v ườ n và các giá tr ị v ă n hóa b ả n đị a c ủ a mi ệ t v ườ n, có s ự tham gia c ủ a c ộ ng đồ ng dân

c ư đị a ph ươ ng nh ằ m phát tri ể n b ề n v ữ ng

DLSTMV có s ự khác bi ệ t nh ấ t đị nh v ớ i nhi ề u lo ạ i hình DLST khác ở ch ỗ h ệ sinh thái v ườ n không ph ả i là h ệ sinh thái t ự nhiên mà là h ệ sinh thái nông nghi ệ p ho ặ c h ệ sinh thái nhân v ă n Trong h ệ sinh thái v ườ n có s ự g ắ n bó ch ặ t ch ẽ gi ữ a 3 thành ph ầ n c ơ b ả n là:

164 Hạ Châu ở đây có nghĩa là các nước phía dưới của khu vực Đông Nam Á: Tân Gia Ba (Singapore), Mã Lai (Malaysia), Nam Dương (Indonesia)

(i) Con ng ườ i (nông dân mi ệ t v ườ n); (ii) Thiên nhiên ( đ i ề u ki ệ n sinh thái t ự nhiên); (iii)

S ả n xu ấ t nông nghi ệ p (v ườ n cây ă n trái)

Nh ư v ậ y, DLMV và DLSTMV có s ự khác nhau ch ủ y ế u ở hình th ứ c t ổ ch ứ c du

l ị ch DLMV có th ể hi ể u là: T ấ t c ả các hình th ứ c t ổ ch ứ c du l ị ch d ự a vào mi ệ t v ườ n; còn DLSTMV là: Hình th ứ c t ổ ch ứ c DLST, b ả o đả m các nguyên t ắ c DLST g ắ n v ớ i h ệ sinh thái

v ườ n

2.2 Đặ c đ i ể m phát tri ể n du l ị ch sinh thái mi ệ t v ườ n Đồ ng b ằ ng sông C ử u Long

Mi ệ t v ườ n Đ BSCL là đị a bàn tr ồ ng cây ă n trái t ậ p trung quy mô l ớ n đ ã hình thành

và phát tri ể n khá lâu đờ i Theo Borri (1998; d ẫ n theo Phan V ă n Nh ẫ n, 2014), ngh ề làm

v ườ n th ươ ng ph ẩ m ở Đ BSCL có t ừ th ế k ỉ XVII thu ộ c đị a ph ậ n t ỉ nh Ti ề n Giang ngày nay

v ớ i vi ệ c chuyên canh cau Sang th ế k ỉ XVIII, các v ườ n cây ă n trái phát tri ể n r ộ ng kh ắ p ở

M ỹ Tho, V ĩ nh Long, C ầ n Th ơ , B ế n Tre, Châu Đố c, Sa Đ éc, Cao Lãnh,…[6]

Đế n đầ u th ế k ỉ XX, v ớ i s ự ra đờ i c ủ a h ệ th ố ng kênh đ ào, không gian mi ệ t v ườ n ngày càng đượ c m ở r ộ ng Trong th ờ i k ỳ 1954 - 1975, do chi ế n tranh, kinh t ế v ườ n không phát tri ể n Th ờ i k ỳ 1975 - 1985, ng ườ i dân tr ở v ề quê, t ậ p trung s ứ c phát tri ể n kinh t ế v ườ n

nh ư ng vì thi ế u v ố n, gi ố ng, phân bón; l ũ l ụ t và do chính sách c ủ a Nhà n ướ c không phù h ợ p nên kinh t ế v ườ n không đạ t đượ c nh ư mong đợ i, th ậ m chí còn suy gi ả m, s ả n xu ấ t thêm manh mún, di ệ n tích đấ t v ườ n b ị thu h ẹ p T ừ n ă m 1986 đế n nay, ng ườ i dân th ậ t s ự đượ c làm ch ủ m ả nh v ườ n c ủ a mình; c ơ c ấ u cây tr ồ ng, mùa v ụ đượ c chuy ể n đổ i nhanh chóng; quy trình s ả n xu ấ t m ớ i đượ c áp d ụ ng, nên kinh t ế v ườ n ph ụ c h ồ i và phát tri ể n, mang l ạ i

hi ệ u qu ả kinh t ế - xã h ộ i cao [6]

Theo B ộ Nông nghi ệ p và Phát tri ể n nông thôn, di ệ n tích cây ă n trái vùng Đ BSCL

n ă m 2015 đạ t 307,06 nghìn ha, chi ế m 37,5% so v ớ i c ả n ướ c v ớ i nhi ề u lo ạ i đặ c s ả n: xoài, chu ố i, b ưở i, chôm chôm, s ầ u riêng Trong nh ữ ng n ă m g ầ n đ ây, trái cây Đ BSCL đ ã thâm

nh ậ p vào các th ị tr ườ ng khó tính nh ư M ỹ , Nh ậ t B ả n, Hàn Qu ố c, Ôxtrâylia, v.v v ớ i m ứ c

t ă ng tr ưở ng m ạ nh m ẽ [9]

Mi ệ t v ườ n Đ BSCL không ch ỉ cung c ấ p s ả n ph ẩ m trái cây cho th ị tr ườ ng mà toàn

b ộ h ệ sinh thái v ườ n là đ i ề u ki ệ n cho phát tri ể n du l ị ch Do đị a hình th ấ p, d ễ b ị ng ậ p n ướ c trong mùa l ũ nên các nhà v ườ n đ ã c ả i t ạ o b ằ ng cách đ ào m ươ ng lên li ế p, tôn cao m ặ t v ườ n

để tr ồ ng cây ă n trái M ươ ng trong v ườ n v ừ a đ óng vai trò là h ệ th ố ng t ướ i tiêu n ướ c, v ừ a đượ c dùng để nuôi th ủ y s ả n Ở nh ữ ng v ườ n có di ệ n tích l ớ n thì m ươ ng còn đượ c dùng để

v ậ n chuy ể n v ậ t t ư nông nghi ệ p và chuyên ch ở s ả n ph ẩ m trái cây khi thu ho ạ ch

H ệ sinh thái v ườ n là m ộ t d ạ ng c ủ a h ệ sinh thái nông nghi ệ p Ở mi ệ t v ườ n, ng ườ i dân chuyên canh cây ă n trái, ươ m gi ố ng cây tr ồ ng ho ặ c tr ồ ng hoa ki ể ng Mi ệ t v ườ n

Đ BSCL có nhi ề u lo ạ i đặ c s ả n n ổ i ti ế ng nh ư : vú s ữ a Lò Rèn V ĩ nh Kim, s ầ u riêng Ng ũ

Hi ệ p, xoài cát Hòa L ộ c, quít h ồ ng Cái Bè (Ti ề n Giang); b ưở i N ă m Roi Bình Minh, chôm chôm Bình Hòa Ph ướ c (V ĩ nh Long); dâu H ạ Châu Phong Đ i ề n (C ầ n Th ơ ), v.v

V ề khía c ạ nh sinh thái, v ườ n cây ă n trái có ch ứ c n ă ng đ i ề u hòa vi khí h ậ u, t ạ o không khí trong lành, thoáng mát G ắ n li ề n v ớ i ho ạ t độ ng s ả n xu ấ t c ủ a các nhà v ườ n là đờ i

s ố ng thanh bình, nhân h ậ u và m ế n khách c ủ a ng ườ i dân, đượ c ca ng ợ i là “v ă n minh mi ệ t

v ườ n”

Vì v ậ y, mi ệ t v ườ n đ ã tr ở thành đ i ể m đế n ư a thích c ủ a nhi ề u du khách trong và ngoài n ướ c Theo kh ả o sát c ủ a Nguy ễ n Tr ọ ng Nhân và c ộ ng s ự (2013) áp d ụ ng cho 160 khách du l ị ch v ớ i thang đ o Likert 5 m ứ c độ cho th ấ y: du khách cho r ằ ng DLMV khá h ấ p

d ẫ n (3,56 đ i ể m) và h ọ c ả m th ấ y khá hài lòng đố i v ớ i chuy ế n đ i (3,61 đ i ể m) [5]

3 Thực trạng phát triển du lịch sinh thái miệt vườn Đồng bằng sông Cửu Long

3.1 Tình hình phát tri ể n DLSTMV t ạ i Đồ ng b ằ ng Sông C ử u Long

Nh ư ta đ ã bi ế t, xu ấ t phát t ừ nhu c ầ u tham quan, th ưở ng ngo ạ n, ẩ m th ự c và ngh ỉ

d ưỡ ng c ủ a du khách trong và ngoài n ướ c đố i v ớ i mi ệ t v ườ n mà DLMV ra đờ i Theo Nguy ễ n Kh ắ c Vi ệ n và ctg (1989), DLMV ở Đ BSCL đượ c hình thành vào th ậ p k ỉ 80 c ủ a

th ế k ỉ XX, mà nh ữ ng đ i ể m đế n đầ u tiên là cù lao An Bình, Bình Hòa Ph ướ c (t ỉ nh V ĩ nh Long) và c ồ n Ph ụ ng (t ỉ nh B ế n Tre) [12]

Nhìn chung, s ả n ph ẩ m trái cây và ngh ề làm v ườ n ở Đ BSCL đượ c khai thác khá

hi ệ u qu ả để t ạ o thành DLMV - lo ạ i hình du l ị ch đặ c thù c ủ a vùng Đế n v ớ i mi ệ t v ườ n

Đ BSCL, khách du l ị ch r ấ t thích thú v ớ i không gian xanh mát, yên bình c ủ a nhà v ườ n, h ọ đượ c t ự tay hái và th ưở ng th ứ c trái cây t ươ i ngon t ạ i v ườ n, đượ c xem và tr ả i nghi ệ m vi ệ c thu ho ạ ch trái cây hay mua v ề làm quà

3.2 Nh ữ ng k ế t qu ả đ ã đạ t đượ c

Ho ạ t độ ng du l ị ch đ ã giúp các nhà v ườ n gi ả i quy ế t t ố t h ơ n “ đầ u ra” cho s ả n ph ẩ m

mi ệ t v ườ n: Vi ệ c bán trái cây cho khách du l ị ch đ ã đ em l ạ i nhi ề u l ợ i ích cho nhà v ườ n h ơ n bán cho th ươ ng lái vì giá bán đượ c cao h ơ n, l ạ i không b ị ép giá và không ph ả i lo khâu thu

ho ạ ch, b ả o qu ả n Các nhà v ườ n ở cù lao An Bình (V ĩ nh Long) c ũ ng nh ư nhi ề u n ơ i khác ở

Đ BSCL đ ã sáng t ạ o mô hình “bao b ụ ng” r ấ t thú v ị : Khi du khách vào v ườ n, ch ủ v ườ n thu

m ộ t m ứ c phí nh ấ t đị nh và khách đượ c tho ả i mái hái trái cây t ạ i v ườ n ă n bao nhiêu tùy thích, n ế u mua mang v ề thì tính ti ề n riêng

Do đ i ề u ki ệ n khí h ậ u ổ n đị nh, ít có thiên tai nên ở n ơ i đ ây b ố n mùa đề u có hoa

th ơ m trái ng ọ t Hi ệ n nay, các nhà v ườ n đ ã áp d ụ ng ti ế n b ộ khoa h ọ c và công ngh ệ tiên ti ế n

để cho s ả n ph ẩ m trái cây quanh n ă m ph ụ c v ụ du khách Nhi ề u nhà v ườ n trên cùng m ộ t đị a bàn còn ph ố i h ợ p v ớ i nhau để đ i ề u ch ỉ nh th ờ i đ i ể m ra hoa, đậ u trái nh ằ m thu ho ạ ch luân phiên gi ữ a các h ộ dân để kéo dài th ờ i gian cung c ấ p s ả n ph ẩ m mi ệ t v ườ n ph ụ c v ụ khách du

l ị ch

Ngoài th ưở ng th ứ c trái cây, khách có th ể n ằ m võng ngh ỉ tr ư a d ướ i bóng cây r ợ p mát ho ặ c tham gia ch ươ ng trình tát m ươ ng b ắ t cá, t ự tay n ướ ng tôm cá để th ưở ng th ứ c t ạ i nhà v ườ n Du khách còn đượ c nhà v ườ n chiêu đ ãi nh ữ ng món ă n mi ệ t v ườ n h ấ p d ẫ n nh ư :

gà th ả v ườ n n ấ u cháo hay làm g ỏ i xé phay, cá tai t ượ ng chiên xù cu ố n bánh tráng ho ặ c

l ươ n um lá nhàu, ố c n ấ u tiêu, v.v… Khách có th ể đ i b ộ , đ i xe đạ p ho ặ c ng ồ i xu ồ ng ba lá do

ng ườ i dân mi ệ t v ườ n chèo xu ồ ng đư a khách len l ỏ i qua các dòng kênh r ợ p bóng cây xanh

ho ặ c đ i du thuy ề n trên sông để ng ắ m c ả nh sông n ướ c hi ề n hòa, nghe bi ể u di ễ n đờ n ca tài t ử

- m ộ t lo ạ i hình ngh ệ thu ậ t c ổ truy ề n đặ c s ắ c đ ã đượ c công nh ậ n là di s ả n v ă n hóa th ế gi ớ i

Đặ c bi ệ t, du khách còn có th ể tham gia ch ươ ng trình du l ị ch homestay (ngh ỉ t ạ i nhà dân) để thâm nh ậ p đờ i s ố ng mi ệ t v ườ n Khách s ẽ đượ c tr ự c ti ế p tham gia vào các công

vi ệ c c ủ a nhà v ườ n nh ư : tr ồ ng và ch ă m sóc cây, thu ho ạ ch trái cây; tham gia ch ế bi ế n các món ă n mi ệ t v ườ n; th ưở ng th ứ c các ch ươ ng trình v ă n ngh ệ dân gian ho ặ c tìm hi ể u phong

t ụ c t ậ p quán c ủ a ng ườ i dân đị a ph ươ ng, v.v

Theo Nguy ễ n Tr ọ ng Nhân và c ộ ng s ự (2013), các ho ạ t độ ng c ủ a du khách t ạ i mi ệ t

v ườ n Đ BSCL khá đ a d ạ ng và phong phú (hình 2)

Hình 2 Các hoạt động du lịch tại miệt vườn ĐBSCL [5]

Nhìn chung, DLSTMV ở Đ BSCL đ ã h ướ ng đế n các yêu c ầ u c ủ a DLST nh ư : (i)

D ự a vào các đ i ề u ki ệ n t ự nhiên trong h ệ sinh thái nông nghi ệ p; (ii) G ắ n v ớ i b ả n s ắ c v ă n hoá đị a ph ươ ng mi ệ t v ườ n; (iii) Có s ự tham gia c ủ a c ộ ng đồ ng dân c ư đị a ph ươ ng; (iv)

Nh ằ m phát tri ể n du l ị ch b ề n v ữ ng

3.3 Nh ữ ng t ồ n t ạ i và nguyên nhân

Vi ệ c phát tri ể n DLSTMV c ũ ng còn nhi ề u b ấ t c ậ p và h ạ n ch ế Trên th ự c t ế , công tác

t ổ ch ứ c phát tri ể n gi ữ a các đị a ph ươ ng còn mang tính c ụ c b ộ thi ế u liên k ế t d ẫ n đế n có s ự trùng l ặ p trong ý t ưở ng và s ả n ph ẩ m du l ị ch

Bên c ạ nh đ ó nhi ề u ng ườ i đ ánh đồ ng gi ữ a DLSTMV v ớ i DLMV, h ọ “vô t ư ” treo

bi ể n: “V ườ n du l ị ch sinh thái” nh ằ m thu hút khách du l ị ch nh ư ng không tuân th ủ nguyên

t ắ c DLST

Do ch ạ y theo l ợ i nhu ậ n, m ộ t s ố n ơ i, đ ã bi ế n DLMV thành các t ụ đ i ể m kinh doanh

ă n u ố ng ho ặ c vui ch ơ i gi ả i trí M ộ t s ố nhà v ườ n s ử d ụ ng dàn âm thanh công su ấ t l ớ n để

bi ể u di ễ n nh ạ c hi ệ n đạ i nh ằ m thu hút gi ớ i tr ẻ đế n v ớ i nhà v ườ n

M ộ t s ố nhà v ườ n khác l ạ i thu hút du khách b ằ ng d ị ch v ụ c ưỡ i đ à đ i ể u ho ặ c nuôi

nh ố t thú ph ụ c v ụ khách tham quan, v.v Nh ữ ng ho ạ t độ ng nh ư v ậ y đ i ng ượ c v ớ i nguyên

t ắ c DLST và không th ể coi là DLSTMV

T ừ nh ữ ng t ồ n t ạ i trên có th ể nh ậ n th ấ y nguyên nhân c ố t lõi là do đị nh h ướ ng t ổ

ch ứ c c ủ a các đị a ph ươ ng còn thi ế u c ơ s ở lý lu ậ n và th ự c ti ễ n, ch ư a có s ự liên k ế t ch ặ t ch ẽ

để bi ế n DLSTMV tr ở thành th ươ ng hi ệ u đặ c tr ư ng c ủ a vùng

4 Giải pháp phát triển du lịc sinh thái miệt vườn Đồng bằng sông Cửu Long

Để phát tri ể n b ề n v ữ ng DLSTMV ở Đ BSCL nh ằ m phát huy các ti ề m n ă ng th ế

m ạ nh c ủ a vùng, theo chúng tôi c ầ n th ự c hi ệ n các gi ả i pháp ch ủ y ế u nh ư sau:

4.1 Quy ho ạ ch phát tri ể n du l ị ch sinh thái mi ệ t v ườ n

Trên c ơ s ở phân vùng sinh thái nông nghi ệ p và nh ữ ng đặ c đ i ể m v ă n hóa c ủ a m ỗ i

đị a ph ươ ng trong vùng Đ BSCL, c ầ n quy ho ạ ch phát tri ể n nh ữ ng lo ạ i hình s ả n ph ẩ m DLSTMV phù h ợ p, độ c đ áo c ủ a m ỗ i đị a ph ươ ng để tránh tình tr ạ ng trùng l ắ p gây nhàm chán đố i v ớ i du khách Vi ệ c quy ho ạ ch phát tri ể n DLSTMV c ầ n g ắ n v ớ i vi ệ c xây d ự ng

th ươ ng hi ệ u và ch ỉ d ẫ n đị a lí cho sán ph ẩ m trái cây t ừ ng đị a ph ươ ng, góp ph ầ n phát tri ể n

th ươ ng hi ệ u đ i ể m đế n du l ị ch

4.2 Th ự c hi ệ n quy trình s ả n xu ấ t nông nghi ệ p s ạ ch và an toàn

S ả n ph ẩ m mi ệ t v ườ n tr ướ c h ế t là s ả n ph ẩ m nông nghi ệ p; vì v ậ y, ph ả i đả m b ả o quy trình s ả n xu ấ t nông nghi ệ p s ạ ch và an toàn Hi ệ n nay, B ộ Nông nghi ệ p và Phát tri ể n nông thôn đ ã ban hành tiêu chu ẩ n “Th ự c hành s ả n xu ấ t nông nghi ệ p t ố t ở Vi ệ t Nam” (VietGAP)

để t ạ o ra các s ả n ph ẩ m nông nghi ệ p s ạ ch và an toàn

Nhi ề u đị a ph ươ ng ở mi ệ t v ườ n Đ BSCL nh ư Ti ề n Giang, V ĩ nh Long, C ầ n Th ơ đ ã tích c ự c tri ể n khai quy trình s ả n xu ấ t theo tiêu chu ẩ n VietGAP cho nông h ộ nh ằ m đả m b ả o

v ệ sinh an toàn th ự c ph ẩ m, truy xu ấ t ngu ồ n g ố c giúp nhà v ườ n đạ t hi ệ u qu ả kinh t ế cao

Vi ệ c th ự c hành quy trình s ả n xu ấ t nông nghi ệ p s ạ ch và an toàn không nh ữ ng góp ph ầ n phát tri ể n nông nghi ệ p, mà còn t ạ o c ơ s ở cho phát tri ể n DLSTMV b ề n v ữ ng

4.3 Đ a d ạ ng hóa và nâng cao ch ấ t l ượ ng s ả n ph ẩ m du l ị ch

Để t ă ng c ườ ng thu hút và l ư u gi ữ khách, các nhà v ườ n c ầ n đ a d ạ ng hóa và nâng cao

ch ấ t l ượ ng s ả n ph ẩ m DLSTMV T ừ nh ữ ng đị nh h ướ ng phát tri ể n s ả n ph ẩ m nông nghi ệ p

đặ c tr ư ng c ủ a t ừ ng đị a ph ươ ng để xác đị nh s ả n ph ẩ m du l ị ch ch ủ l ự c c ủ a t ừ ng đị a bàn

Đồ ng th ờ i c ầ n m ở r ộ ng và nâng cao ch ấ t l ượ ng các lo ạ i s ả n ph ẩ m du l ị ch m ớ i nh ư : quà l ư u

ni ệ m và đặ c s ả n đị a ph ươ ng, v ă n hóa ngh ệ thu ậ t dân gian, làng ngh ề c ổ truy ề n, l ễ h ộ i trái cây và các l ễ h ộ i truy ề n th ố ng c ủ a đị a ph ươ ng, v.v

4.4 T ă ng c ườ ng giáo d ụ c môi tr ườ ng cho ng ườ i dân và khách du l ị ch

Giáo d ụ c môi tr ườ ng là m ộ t trong nh ữ ng tiêu chí c ơ b ả n c ủ a DLST Vì v ậ y, để phát tri ể n DLSTMV c ầ n t ă ng c ườ ng nâng cao nh ậ n th ứ c cho ng ườ i dân đị a ph ươ ng và khách du l ị ch v ề phát tri ể n du l ị ch xanh, v ề b ả o v ệ môi tr ườ ng và phát tri ể n b ề n v ữ ng

Đặ c bi ệ t c ầ n quan tâm xây d ự ng h ệ th ố ng nhà v ệ sinh và h ệ th ố ng thu gom, x ử lý

ch ấ t th ả i t ạ i các đ i ể m du l ị ch; t ổ ch ứ c t ậ p hu ấ n v ề du l ị ch xanh, du l ị ch có trách nhi ệ m;

h ưở ng ứ ng các phong trào hành độ ng vì môi tr ườ ng nh ư “Gi ờ Trái đấ t”, “Làm cho Trái đấ t

s ạ ch h ơ n”,

4.5 Phát tri ể n du l ị ch c ộ ng đồ ng và t ă ng c ườ ng ph ố i h ợ p các bên liên quan

Trên th ự c t ế , vi ệ c phát tri ể n du l ị ch t ạ i mi ệ t v ườ n ở Đ BSCL hi ệ n nay v ẫ n ch ủ y ế u

do t ừ ng h ộ nông dân th ự c hi ệ n mà ch ư a có s ự liên k ế t gi ữ a các gia đ ình cùng làm du l ị ch trên đị a bàn Vì v ậ y, c ầ n t ă ng c ườ ng g ắ n k ế t c ộ ng đồ ng trong phát tri ể n DLSTMV Đồ ng

th ờ i, c ầ n xây d ự ng và v ậ n hành c ơ ch ế ph ố i h ợ p các bên liên quan, bao g ồ m: (i) Khách du

l ị ch; (ii) C ộ ng đồ ng dân c ư đị a ph ươ ng; (iii) Chính quy ề n s ở t ạ i; (iv) Doanh nghi ệ p l ữ hành

C ầ n t ổ ch ứ c b ồ i d ưỡ ng ki ế n th ứ c và k ỹ n ă ng du l ị ch cho nông dân tham gia DLSTMV Đồ ng th ờ i c ũ ng c ầ n đ ào t ạ o và b ồ i d ưỡ ng nh ữ ng ng ườ i tham gia vào chu ỗ i s ả n

ph ẩ m du l ị ch nh ư h ướ ng d ẫ n viên, nhân viên ph ụ c v ụ , các c ấ p lãnh đạ o và qu ả n lí đị a

ph ươ ng, v.v

4.6 T ă ng c ườ ng thông tin, qu ả ng bá du l ị ch

Để du khách bi ế t đế n các đ i ể m du l ị ch và các s ả n ph ẩ m DLSTMV ở Đ BSCL nhi ề u

h ơ n, các ho ạ t độ ng kinh doanh du l ị ch c ầ n g ắ n li ề n v ớ i các ho ạ t độ ng thông tin, qu ả ng bá

b ằ ng các gi ả i pháp nh ư : (i) B ố trí thêm các bi ể n báo, b ả ng qu ả ng cáo DLSTMV trên các

tr ụ c giao thông và các ph ươ ng ti ệ n giao thông; (ii) T ổ ch ứ c cu ộ c thi sáng tác ả nh ho ặ c phim video v ề DLSTMV; (iii) Xây d ự ng trang web cho các đ i ể m DLSTMV,…

5 Kết luận

Thiên nhiên đ ã ư u đ ãi cho vùng Đ BSCL nh ữ ng ngu ồ n tài nguyên quý giá để tr ở thành m ộ t vùng s ả n xu ấ t nông nghi ệ p hàng đầ u c ủ a c ả n ướ c, đượ c m ệ nh danh là “v ự a lúa”,

“v ự a trái cây” c ủ a Vi ệ t Nam Đ ây chính là c ơ s ở để hình thành và phát tri ể n các lo ạ i hình

du l ị ch nông nghi ệ p, nh ấ t là DLSTMV ở Đ BSCL Hi ệ n nay, các s ả n ph ẩ m DLSTMV đ ang ngày càng có s ứ c thu hút m ạ nh m ẽ đố i v ớ i khách du l ị ch trong và ngoài n ướ c

Nhìn chung, DLSTMV ở Đ BSCL đ ã đạ t đượ c nh ữ ng k ế t qu ả đ áng khích l ệ , nh ư ng

c ũ ng còn không ít khó kh ă n h ạ n ch ế S ự phát tri ể n DLMV nói chung và DLSTMV nói riêng ch ư a t ươ ng x ứ ng v ớ i ti ề m n ă ng to l ớ n c ủ a vùng, ch ư a đạ t hi ệ u qu ả cao và b ề n v ữ ng

Vì v ậ y, phát tri ể n nông nghi ệ p mi ệ t v ườ n g ắ n v ớ i DLSTMV theo h ướ ng nông nghi ệ p xanh, du l ị ch xanh và b ề n v ữ ng là gi ả i pháp t ấ t y ế u v ừ a góp ph ầ n khai thác và phát huy nh ữ ng giá tr ị đặ c tr ư ng c ủ a h ệ sinh thái mi ệ t v ườ n, v ừ a t ạ o ra nh ữ ng l ợ i ích kinh t ế để nâng cao đờ i s ố ng cho nh ữ ng ng ườ i đị a ph ươ ng, v ừ a đ áp ứ ng nhu c ầ u ngày càng cao c ủ a khách du l ị ch

V ớ i nh ữ ng ti ề m n ă ng và th ế m ạ nh n ổ i b ậ t v ề DLSTMV d ự a trên s ự ư u đ ãi thiên nhiên mà khó có n ơ i nào có đượ c, ch ắ c ch ắ n trong m ộ t t ươ ng lai không xa, Đ BSCL s ẽ th ự c

s ự tr ở thành đị a bàn DLSTMV hàng đầ u c ủ a c ủ a Vi ệ t Nam và c ủ a khu v ự c Đ ông Nam Á

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lê Huy Bá (ch ủ biên), 2009 Du l ị ch sinh thái Nxb Khoa h ọ c và K ỹ thu ậ t, Hà N ộ i

2 Ph ạ m Trung L ươ ng, 2002 Du l ị ch sinh thái, nh ữ ng v ấ n đề lý lu ậ n và th ự c ti ễ n phát tri ể n ở Vi ệ t Nam , Nxb Giáo d ụ c, Hà N ộ i

3 Lu ậ t Du l ị ch Vi ệ t Nam , 2005 Nxb Chính tr ị Qu ố c gia, Hà N ộ i

4 S ơ n Nam, 2014 Nét sinh ho ạ t x ư a & V ă n minh Mi ệ t v ườ n, Nxb Tr ẻ TP H ồ Chí Minh

5 Nguy ễ n Tr ọ ng Nhân, Tr ầ n Th ị Hoàng Anh và Nguy ễ n Th ị Di ệ u M ơ , 2013 Đ ánh giá

c ủ a du khách đố i v ớ i du l ị ch mi ệ t v ườ n vùng Đồ ng b ằ ng sông C ử u Long, T ạ p chí Khoa

h ọ c Tr ườ ng Đạ i h ọ c C ầ n Th ơ , s ố 36/2013

6 Phan V ă n Nh ẫ n, 2014 Kinh t ế v ườ n trong phát tri ể n kinh t ế - xã h ộ i ở Đồ ng b ằ ng sông

C ử u Long Nxb Đạ i h ọ c Qu ố c gia TP H ồ Chí Minh

7 Scitic, 1997 V ă n minh sông n ướ c Đồ ng b ằ ng sông C ử u Long (CD-ROM) Nxb Tr ẻ TP

H ồ Chí Minh

8 Hu ỳ nh Công Tín, 2007 T ừ đ i ể n T ừ ng ữ Nam B ộ Nxb Khoa h ọ c Xã h ộ i Hà N ộ i

9 Tâm Th ờ i, Nhung Hu ệ , 2016 Phát tri ể n cây ă n qu ả , t ừ s ả n xu ấ t đế n th ị tr ườ ng , Báo Nhân Dân, ngày 30/8/2016

10 T ổ ng c ụ c Du l ị ch, 2012 Chi ế n l ượ c phát tri ể n du l ị ch Vi ệ t Nam đế n n ă m 2020, t ầ m nhìn đế n n ă m 2030. http://www.itdr.org.vn, truy c ậ p 20/8/2015

11 Vi ệ n Nghiên c ứ u phát tri ể n Du l ị ch, 2010 Đề án phát tri ể n du l ị ch Đồ ng b ằ ng sông

C ử u Long đế n 2020 Hà N ộ i

12 Nguy ễ n Kh ắ c Vi ệ n (Ch ủ biên), 1989 Đấ t n ướ c Vi ệ t Nam (Sách l ư u hành n ộ i b ộ dành cho h ướ ng d ẫ n viên du l ị ch) Công ty Tuyên truy ề n qu ả ng cáo du l ị ch Hà N ộ i