Đề tài tập trung phân tích khái quát thực trạng hợp tác kinh tế Việt Nam - LB Nga và xu thế quốc tế, bối cảnh mỗi nước, đánh giá triển vọng hợp tác kinh tế Việt Nam - LB Nga sau khi Hiệp định FTA giữa Việt Nam và Liên minh kinh tế Á - Âu có hiệu lực, đưa ra một số đề xuất cho các nhà hoạch định chính sách, các doanh nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển hợp tác kinh tế Việt Nam - LB Nga. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1TRIỂN VỌNG HỢP TÁC KINH TẾ VIỆT NAM - LB NGA
(Khi FTA giữa Việt Nam và Liên minh kinh tế Á-Âu có hiệu lực)
PROSPECTS FOR ECONOMIC COOPERATION BETWEEN VIETNAM AND
RUSSIAN FEDERATION (When the FTA between Vietnam and the Eurasian Economic Union took effect)
TS.Võ Th ị Thu Hà ThS.V ũ Th ị H ồ ng Chuyên
Tr ườ ng Đạ i h ọ c H ả i Phòng
Tóm tắt
Ngày 29/05/2015, Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự do (FTA) gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu đượ c kí k ế t Đ ây là s ự ki ệ n có ý ngh ĩ a quan tr ọ ng trong quan h ệ gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu, m ở ra m ộ t trang m ớ i cho s ự phát tri ể n sâu r ộ ng c ủ a quan h ệ kinh t ế không ch ỉ gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i liên minh t ế khu v ự c giàu ti ề m n ă ng mà còn
v ớ i m ỗ i thành viên trong liên minh, trong đ ó có quan h ệ h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga Hi ệ n nay, quan h ệ kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga phát tri ể n ch ư a t ươ ng x ứ ng v ớ i truy ề n
th ố ng, ti ề m n ă ng và t ầ m vóc c ủ a quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n mà hai n ướ c đ ã thi ế t
l ậ p Hi ệ p đị nh FTA đượ c kí k ế t gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu có hi ệ u l ự c k ể
t ừ ngày 05/10/2016 s ẽ t ạ o c ơ h ộ i cho s ự b ứ t phá trong h ợ p tác kinh t ế gi ữ a hai n ướ c, đồ ng
th ờ i góp ph ầ n c ủ ng c ố , t ă ng c ườ ng h ơ n n ữ a quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n Vi ệ t Nam
- LB Nga Để đ ánh giá tri ể n v ọ ng h ợ p tác kinh t ế hai n ướ c trong th ờ i gian t ớ i, bài vi ế t t ậ p trung phân tích khái quát th ự c tr ạ ng h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga và xu th ế qu ố c t ế ,
b ố i c ả nh m ỗ i n ướ c, đ ánh giá tri ể n v ọ ng h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga sau khi Hi ệ p
đị nh FTA gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu có hi ệ u l ự c, đư a ra m ộ t s ố đề xu ấ t cho các nhà ho ạ ch đị nh chính sách, các doanh nghi ệ p nh ằ m thúc đẩ y phát tri ể n h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga
Từ khóa : Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự do, Liên minh kinh t ế Á - Âu, hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự
do Vi ệ t Nam - Liên minh kinh t ế Á Âu, h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - Liên bang Nga.
Summary
On May 29th, 2015, the Free Trade Agreement (FTA) between Vietnam and the Eurasian Economic Union was signed This is an important event in the relationship between Vietnam and the Eurasian Economic Union, opening up a new stage for the extensive development of economic relations not only between Vietnam and the potential regional economic union but also with each member of the union including the economic cooperation between Vietnam and the Russian Federation At present, the economic relation between Vietnam and Russian Federation have not been developed in line with the tradition, potential, and stature of the comprehensive strategic partnership established by the two countries The FTA signed between Vietnam and the Eurasian Economic Union and took effective from October 05th, 2016 will create an opportunity for a breakthrough
Trang 2in the economic cooperation between the two countries and contribute to further consolidating and strengthening the Vietnam - Russia comprehensive strategic partnership To assess the prospects for the economic cooperation between two countries
in the coming time, the article focuses on the analysis of the real situation of Vietnam - Russia economic cooperation and international trends, the context of each country, the assessment of prospects for economic cooperation between Vietnam and the Russian Federation after of the entry to force the FTA between Vietnam and the Eurasian Economic Union, also gives some recommendations for the policymakers and businesses to promote the economic cooperation between Vietnam and Russia
Keywords : The Free Trade Agreement, the Eurasian Economic Union, Free Trade
Agreement Vietnam - Eurasian Economic Union, economic cooperation between Vietnam and Russian federation
NỘI DUNG
1 Thực trạng hợp tác kinh tế Việt - Nga trước khi fta giữa Việt Nam và liên minh kinh tế Á - Âu có hiệu lực
Quan h ệ h ợ p tác gi ữ a Vi ệ t Nam - LB Nga di ễ n ra ở nhi ề u l ĩ nh v ự c, trong đ ó h ợ p tác kinh t ế luôn là tr ọ ng tâm hàng đầ u đượ c chính ph ủ hai n ướ c đặ c bi ệ t chú tr ọ ng phát tri ể n,
nh ấ t là k ể t ừ khi hai n ướ c xác l ậ p quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c (tháng 3/2001) Trong nh ữ ng
n ă m t ừ 2001-2015, quan h ệ h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga đ ã kh ở i s ắ c và đạ t k ế t qu ả
t ố t trong nhi ề u l ĩ nh v ự c h ợ p tác nh ư : th ươ ng m ạ i, đầ u t ư , d ầ u khí, n ă ng l ượ ng
V ề th ươ ng m ạ i , kim ng ạ ch song ph ươ ng t ừ m ứ c 500 tri ệ u USD n ă m 2001 đ ã đạ t vào kho ả ng 2,5 t ỉ USD trong n ă m 2011 N ă m 2013 - 2014, con s ố này là h ơ n 3 t ỉ USD
N ă m 2015, trao đổ i th ươ ng m ạ i Vi ệ t Nam - LB Nga132 đạ t 3,9 t ỉ USD Trong đ ó đ áng chú
ý, Vi ệ t Nam b ắ t đầ u xu ấ t siêu trong th ươ ng m ạ i v ớ i Nga N ổ i b ậ t, n ă m 2015 xu ấ t kh ẩ u c ủ a
Vi ệ t Nam vào Nga đạ t 2,1 t ỉ USD, còn nh ậ p kh ẩ u t ừ Nga là 1,8 t ỉ USD133. Trong 8 tháng (tính t ừ đầ u n ă m 2016), Nga là đố i tác th ươ ng m ạ i l ớ n th ứ 25 c ủ a Vi ệ t Nam, là th ị tr ườ ng
xu ấ t kh ẩ u hàng hóa l ớ n th ứ 26 c ủ a các doanh nghi ệ p xu ấ t kh ẩ u c ủ a Vi ệ t Nam và chi ề u
ng ượ c l ạ i Nga là ngu ồ n hàng l ớ n th ứ 17 c ủ a các nhà nh ậ p kh ẩ u Vi ệ t Nam134
132
Không tính hợp tác khoa học kĩ thuật quân sự
133 Lokshin (2016), Bước đột phá mới trong quan hệ hợp tác Việt - Nga, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 14
tháng 7 năm 2016
134 Wesite của Hải quan Việt Nam (2016), Một vài nét về xuất nhập khẩu Việt Nam - Nga: cập nhất trong 8 tháng
tính từ đầu năm 2016,
(http://www.customs.gov.vn/Lists/TinHoatDong/ViewDetails.aspx?ID=24404&Category=Th%E1%BB%91ng%20k
%C3%AA%20H%E1%BA%A3i%20quan)
Trang 3Biểu đồ: Diễn biến kim ngạch hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại Việt Nam- LB Nga giai đoạn năm 2010-2015 và 8 tháng từ đầu năm 2016
Ngu ồ n: T ổ ng c ụ c h ả i quan Vi ệ t Nam
V ề đầ u t ư , theo s ố li ệ u c ủ a C ụ c đầ u t ư n ướ c ngoài, tích l ũ y k ế đế n tháng 8/2016, Liên bang Nga có 111 d ự án đầ u t ư vào Vi ệ t Nam, v ớ i t ổ ng s ố v ố n đă ng kí đạ t kho ả ng 1,05
t ỉ USD, x ế p th ứ 23/112 qu ố c gia và vùng lãnh th ổ có d ự án đầ u t ư vào Vi ệ t Nam135 Các d ự
án đầ u t ư l ớ n c ủ a Nga t ạ i Vi ệ t Nam đ ang đượ c tri ể n khai b ở i các doanh nghi ệ p l ớ n nh ư : Power Machines, Rosatom, Rosneft, Zarubezhneft, T ậ p đ oàn Inter RAO Liên t ụ c trong các n ă m, đầ u t ư c ủ a Vi ệ t Nam vào Nga c ũ ng t ă ng nhanh, t ừ ch ỗ ch ỉ có 100 tri ệ u USD n ă m
2008 đ ã lên t ớ i g ầ n 2,93 t ỉ USD (tính đế n tháng 5/2016) v ớ i trên 20 d ự án t ậ p trung trong các l ĩ nh v ự c d ầ u khí th ươ ng m ạ i136 Các d ự án đầ u t ư l ớ n c ủ a Vi ệ t Nam sang Nga g ồ m Liên doanh d ầ u khí Rusvietpetro, Gazpromviet, d ự án Trung tâm th ươ ng m ạ i Hà N ộ i t ạ i Moskva
Trong l ĩ nh v ự c h ợ p tác d ầ u khí , th ă m dò và khai thác là l ĩ nh v ự c h ợ p tác truy ề n
th ố ng gi ữ a Nga và Vi ệ t Nam đ ã và đ ang đạ t hi ệ u qu ả cao, đ em l ạ i ngu ồ n thu l ớ n cho ngân sách hai n ướ c Trong đ ó, Vietsovpetro trong h ơ n 30 n ă m ho ạ t độ ng đ ã khai thác g ầ n 200 tri ệ u t ấ n d ầ u m ỏ , chi ế m g ầ n 60% t ổ ng s ả n ph ẩ m d ầ u m ỏ và g ầ n 100% t ổ ng s ả n l ượ ng khí
đố t do Vi ệ t Nam khai thác, tr ở thành lá c ờ đầ u c ủ a ngành công nghi ệ p d ầ u khí Vi ệ t Nam
và l ọ t vào Top 10 công ty khai thác hi ệ u qu ả kinh t ế cao nh ấ t c ủ a th ế gi ớ i Đ i ể m đặ c bi ệ t,
ho ạ t độ ng th ă m dò và khai thác không còn gói g ọ n trong ho ạ t độ ng c ủ a Vietsovpetro trên
th ề m l ụ c đị a Vi ệ t Nam mà đ ã m ở r ộ ng sang lãnh th ổ r ộ ng l ớ n Liên bang Nga và sang n ướ c
th ứ ba (tr ướ c tiên là Cu Ba) Không d ừ ng l ạ i ở th ă m dò và khai thác, hi ệ n nay, hai bên
đ ang m ở r ộ ng h ợ p tác sang các l ĩ nh v ự c m ớ i là l ọ c hóa d ầ u, s ả n xu ấ t nhiên li ệ u cho độ ng
c ơ ch ạ y khí và Nga cung c ấ p d ầ u thô dài h ạ n cho Vi ệ t Nam
(http://fia.mpi.gov.vn/tinbai/5035/Tinh-hinh-dau-tu-cua-Lien-bang-Nga-tai-Viet-Nam)
136 Mạnh Nguyễn (2016), Nhìn lại quan hệ kinh tế Việt - Nga qua các con số,
(http://baonga.com/kinh-te-viet-nam.nd312/nhin-lai-quan-he-kinh-te-viet -nga-qua-cac-con-so.i69928.html)
Trang 4H ợ p tác n ă ng l ượ ng c ũ ng đ ã có b ướ c độ t phá l ớ n, v ớ i vi ệ c hai n ướ c kí Hi ệ p đị nh liên Chính ph ủ v ề xây d ự ng Nhà máy đ i ệ n h ạ t nhân đầ u tiên t ạ i Vi ệ t Nam (10/2010) D ự
ki ế n t ừ phía Nga, đế n n ă m 2027, vi ệ c xây d ự ng nhà máy đ i ệ n h ạ t nhân s ẽ hoàn thành Để
th ự c hi ệ n d ự án, Nga đ ã và đ ang giúp Vi ệ t Nam v ề v ố n và đ ào t ạ o ngu ồ n nhân l ự c Trung tâm n ă ng l ượ ng h ợ p tác chi ế n l ượ c Nga - Vi ệ t c ũ ng đ ã đượ c thành l ậ p v ớ i m ụ c đ ích “t ạ o
l ậ p khuy ế n ngh ị v ề cách hoàn thi ệ n ngành n ă ng l ượ ng Vi ệ t Nam để đ áp ứ ng nhu c ầ u phát tri ể n kinh t ế c ủ a đấ t n ướ c 137
Tuy nhiên, bên c ạ nh k ế t qu ả đạ t đượ c v ớ i con s ố đ áng ghi nh ậ n nh ư trên, h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga v ẫ n ch ư a t ươ ng x ứ ng v ớ i truy ề n th ố ng, ti ề m n ă ng và t ầ m vóc
c ủ a quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n c ủ a hai n ướ c Xét v ề kim ng ạ ch, ho ạ t độ ng xu ấ t -
nh ậ p kh ẩ u gi ữ a hai n ướ c v ẫ n còn khá nh ỏ bé, ch ỉ chi ế m g ầ n 1% trong t ổ ng kim ng ạ ch
th ươ ng m ạ i c ủ a Vi ệ t Nam v ớ i t ấ t c ả các th ị tr ườ ng trên th ế gi ớ i Theo d ự ki ế n, hai n ướ c
ph ấ n đấ u giá tr ị trao đổ i hàng hóa hai chi ề u đạ t 7 t ỉ USD (2015) song th ự c t ế m ớ i đạ t 3,9 t ỷ
USD Th ự c tr ạ ng này cho th ấ y, để đạ t con s ố 10 t ỉ USD vào n ă m 2020 theo d ự ki ế n mà hai
n ướ c h ướ ng đế n là đ i ề u không d ễ dàng, n ế u nh ư không có gi ả i pháp đồ ng b ộ v ớ i quy ế t tâm cao t ừ hai phía V ề đầ u t ư , tuy nh ữ ng n ă m g ầ n đ ây, v ố n đầ u t ư c ủ a hai n ướ c sang nhau có
t ă ng lên nh ư ng t ỉ tr ọ ng đầ u t ư c ủ a hai n ướ c trong t ổ ng s ố FDI còn th ấ p S ố l ượ ng d ự án
đầ u t ư còn hi ệ u l ự c đ ã gi ả m sút, do m ộ t s ố nguyên nhân khách quan và ch ủ quan d ẫ n t ớ i
vi ệ c d ừ ng ti ế n độ d ự án ho ặ c không th ể tri ể n khai d ự án nh ư đ ã đă ng ký Đ i ể n hình là s ự
ki ệ n ngày 22/11/2016, Vi ệ t Nam đ ã quy ế t đị nh chính th ứ c d ừ ng d ự án đ i ệ n h ạ t nhân t ạ i Ninh Thu ậ n Nguyên nhân chính là do “tình hình kinh t ế v ĩ mô Vi ệ t Nam hi ệ n nay khác so
v ớ i n ă m 2009 - th ờ i đ i ể m quy ế t đị nh ch ủ tr ươ ng d ự án ”138 Tr ướ c khi đư a ra quy ế t đị nh, phía Vi ệ t Nam đ ã có trao đổ i v ớ i đố i tác Nga, Nh ậ t B ả n và nh ậ n đượ c s ự “c ả m thông và tôn tr ọ ng ”139 t ừ phía n ướ c b ạ n Ngày 22/11, ch ủ trì cu ộ c h ọ p báo chuyên đề v ề đ i ệ n h ạ t nhân, B ộ tr ưở ng - Ch ủ nhi ệ m v ă n phòng chính ph ủ Mai Ti ế n D ũ ng nh ấ n m ạ nh: “Chính
ph ủ Vi ệ t Nam kh ẳ ng đị nh vi ệ c d ừ ng d ự án không làm thay đổ i quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n v ớ i Nga và đố i tác sâu r ộ ng v ớ i Nh ậ t”140 Ngoài ra, hình th ứ c đầ u t ư còn ch ư a phong phú, ch ỉ t ậ p trung vào m ộ t s ố l ĩ nh v ự c: Phía Nga ch ủ y ế u đầ u t ư l ĩ nh v ự c công nghi ệ p - ch ế t ạ o, khai khoáng, b ấ t độ ng s ả n; Phía Vi ệ t Nam ch ủ y ế u l ĩ nh v ự c th ươ ng m ạ i
và d ầ u khí
Th ự c tr ạ ng trên cho th ấ y, Chính ph ủ hai n ướ c c ầ n ph ả i có nh ữ ng gi ả i pháp đồ ng b ộ ,
v ớ i s ự quy ế t tâm cao h ơ n n ữ a để thúc đẩ y h ơ n n ữ a h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga phát tri ể n nhanh, hi ệ u qu ả , x ứ ng t ầ m v ớ i tính ch ấ t c ủ a quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n
137
Tiếng nói nước Nga (2016), Ngành năng lượng Việt Nam bước phát triển mới,
(http://sputniknews.com/vietnam_russia/20160714/2112417/nganh-nang-luong-viet-nam-la-buoc-phat-trien-moi-html)
138 , 139, 140 Ph.Nhung - Th.Dũng (2016) Chính thức dừng dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận
(http://nld.com.vn/thoi-su-trong-nuoc/chinh-thuc-dung-du-an-nha-may-dien-hat-nhan-ninh-thuan-20161122180203689.htm)
Trang 52 Cơ hội hợp tác kinh tế Việt Nam - LB Nga sau khi FTA giữa Việt Nam và Liên minh kinh tế Á - Âu có hiệu lực
2.1 Xu h ướ ng qu ố c t ế và b ố i c ả nh chung c ủ a hai n ướ c
Trong b ố i c ả nh qu ố c t ế hóa, toàn c ầ u hóa ngày càng phát tri ể n m ạ nh m ẽ , xu h ướ ng liên k ế t và h ộ i nh ậ p qu ố c t ế , khu v ự c c ũ ng ngày càng gia t ă ng Trong đ ó Hi ệ p đị nh th ươ ng
m ạ i t ự do (FTA) là xu h ướ ng liên k ế t đ ang ngày càng tr ở nên ph ổ bi ế n Là thành viên c ủ a FTA, các qu ố c gia dù l ớ n hay nh ỏ đề u có đượ c nh ữ ng c ơ h ộ i l ớ n trong vi ệ c phát tri ể n kinh
t ế nh ờ vào vi ệ c c ắ t gi ả m các hàng rào th ươ ng m ạ i, c ụ th ể là thu ế quan, quota nh ậ p kh ẩ u (và các hàng rào phi thu ế quan khác) Đồ ng th ờ i, v ị th ế c ủ a các n ướ c c ũ ng đượ c nâng cao trên
tr ườ ng qu ố c t ế V ớ i các n ướ c nh ỏ , vi ệ c tham gia tr ở thành thành viên c ủ a m ộ t liên k ế t khu
v ự c kinh t ế s ẽ có s ứ c h ấ p d ẫ n và nh ậ n đượ c s ự chú ý nhi ề u h ơ n t ừ các nhà đầ u t ư , kinh doanh bên ngoài nh ờ n ă ng l ự c kinh t ế t ổ ng h ợ p đ ã đượ c c ả i thi ệ n Thông qua các hi ệ p đị nh
th ươ ng m ạ i t ự do, các n ướ c l ớ n mong mu ố n lôi kéo các n ướ c nh ỏ nh ằ m thi ế t l ậ p tr ậ t t ự th ế
gi ớ i m ớ i trong đ ó xác đị nh v ị trí có l ợ i trên b ả n đồ đị a kinh t ế , chính tr ị toàn c ầ u
Tr ướ c c ơ h ộ i thu ậ n l ợ i, nh ằ m đư a đấ t n ướ c có b ướ c phát tri ể n độ t phá trong thiên niên k ỉ m ớ i, Vi ệ t Nam tích c ự c tham gia các liên k ế t kinh t ế khu v ự c và th ế gi ớ i Tính đế n ngày 31/12/2014, Vi ệ t Nam đ ã kí và tham gia 8 Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự do, trong đ ó có 6
Hi ệ p đị nh mang tính khu v ự c g ồ m các Hi ệ p đị nh: ASEAN - Trung Qu ố c, ASEAN - Hàn
Qu ố c, ASEAN - Nh ậ t B ả n, ASEAN - Ấ n Độ , ASEAN - Australia - New Zealand Hai hi ệ p
đị nh còn l ạ i là 2 hi ệ p đị nh song ph ươ ng v ớ i Nh ậ t B ả n, Chile N ă m 2015 - m ộ t n ă m đặ c
bi ệ t ghi nh ậ n thành công n ổ i b ậ t c ủ a Vi ệ t Nam khi đ ã chính th ứ c kí k ế t Hi ệ p đị nh th ươ ng
m ạ i t ự do FTA v ớ i Liên minh kinh t ế Á - Âu (29/05/2015) và v ớ i Liên minh châu Âu (02/12/2015) Trong đ ó, Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự do FTA gi ữ a Vi ệ t Nam - Liên minh kinh t ế Á - Âu141đ ã chính th ứ c có hi ệ u l ự c t ừ ngày 05/10/2016 Đ ây là s ự ki ệ n có ý ngh ĩ a quan tr ọ ng không ch ỉ giúp Vi ệ t Nam ngày càng h ộ i nh ậ p sâu vào th ị tr ườ ng có s ứ c mua
l ớ n, giàu ti ề m n ă ng v ớ i dân s ố kho ả ng h ơ n 183 tri ệ u ng ườ i và GDP đạ t kho ả ng 2.200 t ỷ
USD 142 mà còn góp ph ầ n c ủ ng c ố và t ă ng c ườ ng h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga để
t ươ ng x ứ ng v ớ i t ầ m vóc c ủ a quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n mà hai n ướ c thi ế t l ậ p t ừ
tháng 7/2012 D ấ u ấ n đậ m nét c ủ a Vi ệ t Nam trong n ă m 2015 còn là vi ệ c cùng v ớ i các n ướ c thành viên ASEAN thành l ậ p C ộ ng đồ ng kinh t ế ASEAN (AEC) ngày 31/12/2015 N ă m
2016 ti ế p t ụ c là n ă m Vi ệ t Nam đạ t thành công trong h ộ i nh ậ p kinh t ế qu ố c t ế khi cùng v ớ i
11143 n ướ c kí k ế t Hi ệ p đị nh Đố i tác xuyên Thái Bình D ươ ng (TPP) ngày 04/02/2016 Có
th ể th ấ y, kinh t ế Vi ệ t Nam ngày càng h ộ i nh ậ p ch ặ t ch ẽ v ớ i khu v ự c và th ế gi ớ i Đ i ề u đ ó
141 Liên minh kinh tế Á - Âu (viết tắt là EAEU) ra đời dựa trên nền tảng của Liên minh hải quan Nga - Belarus - Kazakhstan Ngày 01/01/2015, ba nước thỏa thuận thống nhất phát triển thành Liên minh kinh tế Á
- Âu Sau đó, ngày 02/01/2015 và 14/5/2015 lần lượt hai nước Armenia và Kyrgyzstan đã gia nhập Liên minh Á - Âu nâng tổng số thành viên lên thành 5 nước gồm: Nga - Belarus - Kazakhstan - Armenia - Kyrgyzstan Đây là một mô hình hội nhập kinh tế mới trong không gian hậu Xô viết
142 Ban Tuyên giáo trung ương (2016), Tài liệu tuyên truyền Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và
Liên minh kinh tế Á - Âu,
(http://www.tuyengiao.vn/Home/Tuyen-truyen/90112/Tailieu-tuyen-truyen-Hiep-dinh-Thuong-mai-tu-do-giua-Viet-Nam-va-Lien-minh-Kinh-te-A-Au)
143
Gồm 12 nước thành viên là: Hoa Kỳ, Canada, Mexico, Peru, Chile, New Zealand, Australia, Nhật Bản, Singapore, Brunei, Malaysia và Việt Nam Tuy nhiên, ngày 23/01/2017, Tổng thống Mĩ Donald Trump đã chính thức kí sắc lệnh Mĩ rời khỏi TPP
Trang 6góp ph ầ n quan tr ọ ng trong s ự t ă ng tr ưở ng cao và ổ n đị nh c ủ a n ề n kinh t ế Vi ệ t Nam trong 5
n ă m qua (2011 - 2015) bình quân đạ t kho ả ng 5,88%, trong đ ó cao nh ấ t đạ t kho ả ng 6,68% (2015)144 Vi ệ t Nam đ ã l ọ t vào t ố p 5 n ề n kinh t ế hi ệ u qu ả c ủ a ASEAN và là m ộ t trong
nh ữ ng trung tâm t ă ng tr ưở ng kinh t ế hàng đầ u c ủ a khu v ự c châu Á - Thái Bình D ươ ng Đố i
v ớ i Nga,Vi ệ t Nam còn đượ c xem là “c ầ u n ố i” c ủ a Nga v ớ i ASEAN nên vi ệ c t ă ng c ườ ng quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n v ớ i Vi ệ t Nam s ẽ giúp Nga m ở r ộ ng quan h ệ v ớ i các
đố i tác khác trong ASEAN c ũ ng nh ư góp ph ầ n c ủ ng c ố v ị th ế c ủ a Nga ở châu Á - Thái Bình D ươ ng
Liên bang Nga, nh ữ ng n ă m đầ u c ủ a th ậ p niên th ứ hai c ủ a th ế k ỉ XXI, n ề n kinh t ế
Nga ti ế p t ụ c t ă ng tr ưở ng ổ n đị nh M ộ t trong nh ữ ng nguyên nhân đư a đế n nh ữ ng tác độ ng tích c ự c đố i v ớ i n ề n kinh t ế Nga là do: Liên minh h ả i quan Nga - Belarus - Kazakhastan145
b ắ t đầ u có hi ệ u l ự c t ừ ngày 01/01/2010 Sau đ ó, t ừ ngày 01/06/2011, hàng rào thu ế quan biên gi ớ i gi ữ a ba n ướ c trong kh ố i Liên minh đượ c g ỡ b ỏ hoàn toàn đ ã t ạ o đ i ề u ki ệ n thu ậ n
l ợ i trong vi ệ c trao đổ i th ươ ng m ạ i, c ạ nh tranh gi ữ a các qu ố c gia thành viên c ũ ng nh ư giúp các n ướ c này h ộ i nh ậ p tích c ự c vào th ị tr ườ ng th ế gi ớ i Do đ ó, b ướ c sang n ă m 2012, m ặ c
dù t ă ng tr ưở ng kinh t ế nhi ề u n ướ c b ị s ụ t gi ả m nghiêm tr ọ ng do ch ị u tác độ ng t ừ kh ủ ng
ho ả ng n ợ công, kinh t ế Nga v ẫ n duy trì m ứ c độ t ă ng tr ưở ng ổ n đị nh Quý I/2012, GDP c ủ a Nga t ă ng 4,9%, quý II/2012 t ă ng 4% và quý III/2012 t ă ng 2,7% M ứ c độ t ă ng tr ưở ng GDP giai đ o ạ n tháng 1 - 10/2012 so v ớ i cùng k ỳ n ă m 2011 là 3,7% Nh ờ nh ữ ng k ế t qu ả đạ t
đượ c nên Nga đ ã tr ở thành thành viên chính th ứ c c ủ a T ổ ch ứ c Th ươ ng m ạ i l ớ n nh ấ t toàn
c ầ u (WTO) t ừ ngày 16/12/2012 N ă m 2013, Nga ti ế p t ụ c duy trì t ă ng tr ưở ng d ươ ng v ớ i GDP đạ t kho ả ng 1,4 - 1,5%, t ỷ l ệ l ạ m phát 6,1%, gi ả m so v ớ i n ă m 2012 (6,6%) Th ặ ng d ư
th ươ ng m ạ i đạ t con s ố đ áng k ể , kho ả ng 150 t ỉ USD Ngành kinh t ế then ch ố t c ủ a Liên bang Nga - khai thác d ầ u m ỏ đạ t s ả n l ượ ng 523,2 tri ệ u t ấ n, t ă ng 1,2% so v ớ i n ă m 2012146
Tuy nhiên, b ướ c sang n ă m 2014, kinh t ế Nga có d ấ u hi ệ u suy thoái Kh ủ ng ho ả ng Ukraine và mâu thu ẫ n gi ữ a Moskva v ớ i các n ướ c ph ươ ng Tây đ ã làm suy y ế u n ề n kinh t ế
Nga Nguyên nhân t ừ vi ệ c Nga sáp nh ậ n m ộ t ph ầ n lãnh th ổ Ukraine (bán đả o Criema vào tháng 3/2014) và đượ c cho là h ậ u thu ẫ n cho l ự c l ượ ng ly khai ở mi ề n Nam n ướ c này Vì
th ế , M ĩ , EU và m ộ t s ố qu ố c gia khác đ ã áp đặ t “l ệ nh tr ừ ng ph ạ t ” đố i v ớ i Nga H ệ qu ả c ủ a
“l ệ nh tr ừ ng ph ạ t ” này đ ã tác độ ng nghiêm tr ọ ng đế n n ề n kinh t ế Nga khi giá d ầ u gi ả m sút,
đồ ng Rúp m ấ t giá Giá d ầ u gi ả m t ừ 115 USD/thùng vào tháng 6/2014 xu ố ng còn kho ả ng
50 USD/thùng t ừ tháng 12/2014 Do n ề n kinh t ế Nga ph ụ thu ộ c r ấ t nhi ề u vào xu ấ t kh ầ u nhiên li ệ u và n ă ng l ượ ng, nên vi ệ c giá d ầ u s ụ t gi ả m đ ã kéo theo s ự s ụ t gi ả m ngu ồ n thu ngân sách c ủ a Nga Ướ c tính, n ă m 2014, Nga đ ã thi ệ t h ạ i t ớ i 180 t ỉ USD ngân sách vì giá
d ầ u gi ả m T ừ cu ố i n ă m 2014, kinh t ế Nga r ơ i vào suy thoái Theo nh ậ n đị nh c ủ a các chuyên gia kinh t ế , đ ây s ẽ là đợ t suy thoái kéo dài nh ấ t đố i v ớ i Nga trong vòng 20 n ă m qua Nh ậ n đị nh này đư a ra d ự a trên các c ơ s ở : m ộ t là, quy lu ậ t t ă ng tr ưở ng - suy thoái theo
(http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Binh-luan/2016/37751/Dau-an-doi-ngoai-Viet-Nam-nam-2015.aspx)
145
trong đó Nga được xem thành viên “hạt nhân”
http://www.vietnamplus.vn/nam-2013-thanh-cong-cua-lien-bang-nga-va-ong-putin/237383.vnp
Trang 7chu kì147; hai là giá d ầ u lên xu ố ng không ổ n đị nh, và ba là t ừ “l ệ nh tr ừ ng ph ạ t ” mà các
n ướ c ph ươ ng Tây ti ế p t ụ c gia h ạ n kéo dài đố i v ớ i n ướ c Nga
Tr ướ c tình hình trên, n ướ c Nga đ ã và đ ang th ự c hi ệ n các bi ệ n pháp nh ằ m đư a n ề n kinh t ế thoát kh ỏ i đợ t suy thoái d ự báo là kéo dài Vi ệ c tái c ơ c ấ u n ề n kinh t ế để không quá
ph ụ thu ộ c vào l ĩ nh v ự c xu ấ t kh ẩ u nhiên li ệ u n ă ng l ượ ng, kh ắ c ph ụ c n ề n công nghi ệ p ch ế
t ạ o máy y ế u kém, đầ u t ư vào nghiên c ứ u phát tri ể n nông nghi ệ p và phát tri ể n các mô hình
hi ệ n đạ i c ủ a ngành nông nghi ệ p là nh ữ ng bi ệ n pháp c ơ b ả n và lâu dài mà chính quy ề n c ủ a
T ổ ng th ố ng V.Putin đ ang tri ể n khai Đồ ng th ờ i, trong khi v ớ i th ị tr ườ ng ph ươ ng Tây b ị
“ đ óng” do h ậ u qu ả t ừ chính sách “c ấ m v ậ n ” c ủ a M ĩ và EU thì vi ệ c m ở r ộ ng th ị tr ườ ng sang
h ướ ng đ ông c ũ ng nh ư các n ướ c thu ộ c khu v ự c h ậ u Xô Vi ế t c ũ ng đ ã đượ c Nga h ế t s ứ c chú
tr ọ ng Ngày 01/01/2015, Liên minh kinh t ế Á - Âu chính th ứ c có hi ệ u l ự c và ngày 29/05/2015, Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự do FTA gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i Liên minh kinh t ế Á - Âu
đượ c kí k ế t đ ã th ể hi ệ n rõ đ i ề u này
Tóm l ạ i, trong xu th ế phát tri ể n và b ố i c ả nh riêng c ủ a m ỗ i n ướ c, quan h ệ h ợ p tác
Vi ệ t Nam - LB Nga trong l ĩ nh v ự c kinh t ế đ ang đứ ng tr ướ c nh ữ ng c ơ h ộ i và thách th ứ c
Vi ệ c t ậ n d ụ ng c ơ h ộ i và có bi ệ n pháp đố i m ặ t v ớ i nh ữ ng thách th ứ c là v ấ n đề đượ c chính quy ề n hai n ướ c r ấ t chú tr ọ ng nh ằ m đư a quan h ệ h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t - Nga lên t ầ m cao
m ớ i, hi ệ u qu ả và t ươ ng x ứ ng v ớ i t ầ m vóc c ủ a quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n S ự ki ệ n
Hi ệ p đị nh t ự do th ươ ng m ạ i FTA gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i Liên minh kinh t ế Á - Âu có hi ệ u l ự c
k ể t ừ ngày 05/10/2016 đ ã m ở ra nh ữ ng c ơ h ộ i m ớ i cho quan h ệ kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga
có đ i ề u ki ệ n phát tri ể n
2.2 C ơ h ộ i h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga sau khi FTA gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu có hi ệ u l ự c
Th ứ nh ấ t, hàng rào thu ế quan đượ c khai thông, t ạ o đ i ề u ki ệ n cho vi ệ c thúc đẩ y h ợ p tác xu ấ t nh ậ p kh ẩ u hai n ướ c phát tri ể n h ơ n M ặ c dù c ả Vi ệ t Nam và Liên bang Nga đ ã gia
nh ậ p vào WTO148 song m ứ c thu ế nh ậ p kh ẩ u trung bình vào th ị tr ườ ng Nga v ẫ n cao Tuy nhiên, ngay khi Hi ệ p đị nh FTA gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu có hi ệ u l ự c, phía Liên minh s ẽ áp d ụ ng thu ế su ấ t 0% cho t ấ t c ả các m ặ t hàng th ủ y s ả n c ủ a Vi ệ t Nam Phía Vi ệ t Nam s ẽ ph ả i m ở c ử a th ị tr ườ ng trong n ướ c cho kho ả ng 90% các s ả n ph ẩ m đế n t ừ
các n ướ c thu ộ c Liên minh, đặ c bi ệ t là các s ả n ph ẩ m mà khu v ự c này có th ế m ạ nh xu ấ t
kh ẩ u nh ư ch ă n nuôi, máy móc, thi ế t b ị , ph ươ ng ti ệ n v ậ n t ả i Do đ ó, quan h ệ th ươ ng m ạ i hai chi ề u gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i Liên minh kinh t ế Á - Âu d ự báo t ă ng tr ưở ng kho ả ng 18 - 20% hàng n ă m, đặ c bi ệ t đố i v ớ i Nga D ự báo kim ng ạ ch hai chi ề u c ủ a Vi ệ t Nam - LB Nga s ẽ
t ă ng t ừ m ứ c kho ả ng 4 t ỉ USD n ă m 2014 lên 10 - 12 t ỉ USD vào n ă m 2020 Vì trong các
n ướ c thành viên c ủ a Liên minh kinh t ế Á - Âu, Nga là th ị tr ườ ng truy ề n th ố ng c ủ a Vi ệ t Nam và m ố i quan h ệ hai n ướ c đ ang phát tri ể n ở m ứ c cao nh ấ t c ủ a quan h ệ song ph ươ ng -
Đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n
16Theo lời giám đốc cơ quan tư vấn tài chính FBK, Igo Nikolaev, đối với nước Nga, “Chu kỳ tăng trưởng đã
đi qua Năm 2013 là năm cuối cùng của một chu kỳ đó ( ) kể từ năm 2014 kinh tế Nga rơi vào suy thoái”,
Dẫn theo Tạp chí kinh tế , Viễn cảnh đen tối cho kinh tế Nga, ngày 22 tháng 4 năm 2014,
http://vi.rfi.fr/kinh-te/20140422-vien-canh-den-toi-cho-kinh-te-nga
148 Việt Nam gia nhập năm 2007 và Nga là năm 2012
Trang 8Th ứ hai, hai bên không ch ỉ phát huy các m ặ t hàng có th ế m ạ nh mà còn m ở r ộ ng các m ặ t hàng tr ướ c đ ây không th ể cung c ấ p do giá quá cao Phía Nga có th ể đẩ y m ạ nh
xu ấ t kh ẩ u vào th ị tr ườ ng Vi ệ t Nam các s ả n ph ẩ m: b ơ , phomat, lúa m ạ ch, s ữ a, b ộ t mì, d ầ u
và các s ả n ph ẩ m d ầ u m ỏ , thép ố ng, thép cán, dàn khoan, xe h ơ i Đồ ng th ờ i, các doanh nghi ệ p Nga có c ơ h ộ i h ợ p tác trong các l ĩ nh v ự c Vi ệ t Nam đ ang khuy ế n khích đầ u t ư nh ư : phát tri ể n n ă ng l ượ ng m ớ i, n ă ng l ượ ng tái t ạ o, ch ế bi ế n nông lâm, th ủ y s ả n, xây d ự ng và phát tri ể n k ế t c ấ u h ạ t ầ ng, giáo d ụ c, y t ế Phía Vi ệ t Nam không ch ỉ đẩ y m ạ nh các m ặ t hàng v ố n có l ợ i th ế t ừ tr ướ c nh ư th ủ y s ả n, nông s ả n, d ệ t may, máy tính, linh ki ệ n đ i ệ n
t ử mà còn m ở r ộ ng m ộ t s ố m ặ t hàng nh ư s ữ a, đườ ng tinh luy ệ n, ph ụ tùng xe đạ p, đồ ch ơ i
tr ẻ em sang th ị tr ườ ng Nga T ừ đ ây, ng ườ i tiêu dùng hai bên càng có thêm nhi ề u s ự l ự a
ch ọ n v ề ch ủ ng lo ạ i và giá c ả c ủ a s ả n ph ẩ m
Th ứ ba, t ạ o c ơ h ộ i cho doanh nghi ệ p hai bên trong vi ệ c nâng cao ch ấ t l ượ ng s ả n
ph ẩ m, m ở r ộ ng th ị tr ườ ng tiêu th ụ Ngay khi Hi ệ p đị nh có hi ệ u l ự c, vi ệ c mi ễ n thu ế hoàn toàn ho ặ c h ạ xu ố ng m ứ c t ố i thi ể u đ ã m ở ra c ơ h ộ i c ạ nh tranh bình đẳ ng v ề giá c ả và ch ấ t
l ượ ng s ả n ph ẩ m cho c ả hai bên, nh ấ t là đố i v ớ i doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam Th ị tr ườ ng tiêu th ụ
c ũ ng đượ c m ở r ộ ng Các doanh nghi ệ p hai n ướ c đượ c ti ế p c ậ n m ộ t khu v ự c th ị tr ườ ng r ộ ng
l ớ n, đ ông dân và giàu ti ề m n ă ng giao th ươ ng và h ợ p tác đầ u t ư Vi ệ t Nam có đ i ề u ki ệ n thâm nh ậ p sâu h ơ n vào th ị tr ườ ng các n ướ c h ậ u Xô Vi ế t Đố i v ớ i Liên bang Nga, thông
qua “c ầ u n ố i” th ươ ng m ạ i v ớ i Vi ệ t Nam, Nga có th ể m ở r ộ ng giao th ươ ng v ớ i th ị tr ườ ng các n ướ c Đ ông Nam Á khá thu ậ n l ợ i
Th ứ t ư , m ở ra c ơ h ộ i cho doanh nghi ệ p hai n ướ c h ợ p tác đầ u t ư xây d ự ng nhà máy qui mô nh ỏ t ạ i Nga c ũ ng nh ư t ạ i Vi ệ t Nam để thu ậ n l ợ i cho vi ệ c s ả n xu ấ t và tiêu th ụ Phía
Vi ệ t Nam có th ể xây d ự ng nhà máy ch ế bi ế n, đ óng gói chè, cà phê và xu ấ t kh ẩ u t ạ i ch ỗ
ho ặ c đầ u t ư các nhà máy s ả n xu ấ t nh ữ ng m ặ t hàng có l ợ i th ế v ề nguyên li ệ u t ạ i ch ỗ nh ư đồ
nh ự a gia d ụ ng, may m ặ c, s ả n xu ấ t đồ ă n nhanh và ch ế bi ế n g ỗ Phía Nga, ngoài các d ự án
đầ u t ư truy ề n th ố ng nh ư : n ă ng l ượ ng, d ầ u khí doanh nghi ệ p Nga đ ã và đ ang xúc ti ế n đầ u
t ư ho ạ t độ ng t ạ i Vi ệ t Nam ở m ộ t s ố l ĩ nh v ự c nh ư : l ắ p r ắ p ô tô, xây d ự ng và b ấ t độ ng s ả n Ngoài ra m ộ t l ĩ nh v ự c khác ti ề m n ă ng mà doanh nghi ệ p Nga mu ố n đầ u t ư ho ạ t độ ng t ạ i
Vi ệ t Nam trong t ươ ng lai đ ó là tiêu dùng nhanh g ồ m có: th ự c ph ẩ m, l ươ ng th ự c, đồ tiêu dùng
Th ứ n ă m, các đị a ph ươ ng hai n ướ c có c ơ h ộ i đẩ y m ạ nh h ợ p tác kinh t ế th ươ ng m ạ i
và đầ u t ư Phát bi ể u t ạ i “Di ễ n đ àn K ế t n ố i h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - Nga (t ỉ nh Kursk)
di ễ n ra t ạ i Hà N ộ i (07/12/2016), Th ố ng đố c t ỉ nh Kursh Mikhailov Alexandr Nikholaevich cho r ằ ng: “ Đ ang có nhi ề u c ơ h ộ i đẩ y m ạ nh h ợ p tác kinh t ế , th ươ ng m ạ i, đầ u t ư gi ữ a Vi ệ t Nam và Nga, t ỉ nh Kursk c ũ ng nh ư các đị a ph ươ ng c ủ a Nga và Vi ệ t Nam c ầ n t ậ n d ụ ng t ố i
đ a c ơ h ộ i để thúc đẩ y 149
Th ứ sáu, hai bên có c ơ h ộ i trao đổ i, h ợ p tác khoa h ọ c công ngh ệ , nh ấ t là phía Vi ệ t Nam có đ i ề u ki ệ n thu ậ n l ợ i để ti ế p thu công ngh ệ tiên ti ế n t ừ phía Nga trong m ộ t s ố l ĩ nh
v ự c, đ i ể n hình nh ư : công ngh ệ gi ố ng, v ậ t li ệ u m ớ i, khoa h ọ c ứ ng d ụ ng trong b ả o qu ả n và
ch ế bi ế n nông s ả n
149
Wesite Trung tâm WTO (2016), Hợp tác kinh tế Việt Nam - Liên bang Nga (tỉnh Kursk): Tận dụng tối đa cơ hội,
(http://www.trungtamwto.vn/tin-tuc/hop-tac-kinh-te-viet-nam-lien-bang-nga-tinh-kursk-tan-dung-toi-da-co-hoi)
Trang 9Th ứ b ả y, đ i ề u đặ c bi ệ t quan tr ọ ng khi Ban lãnh đạ o hai bên ti ế p t ụ c kh ẳ ng đị nh b ố n
l ĩ nh v ự c h ợ p tác g ồ m: th ươ ng m ạ i, đầ u t ư , d ầ u khí và n ă ng l ượ ng là nh ữ ng tr ụ c ộ t quan
tr ọ ng trong quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n Vi ệ t Nam - LB Nga Đ ây là c ơ s ở đề hai
n ướ c không ng ừ ng t ă ng c ườ ng h ợ p tác trên các l ĩ nh v ự c này
Các c ơ h ộ i h ợ p tác v ề kinh t ế gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i Liên bang Nga c ũ ng có tác độ ng không nh ỏ đế n quan h ệ chính tr ị gi ữ a hai n ướ c khi Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i t ự do FTA Vi ệ t Nam v ớ i Liên minh kinh t ế Á - Âu có hi ệ u l ự c (05/10/2016), vì góp ph ầ n c ủ ng c ố và t ă ng
c ườ ng m ố i quan h ệ đố i tác chi ế n l ượ c toàn di ệ n Vi ệ t - Nga Đồ ng th ờ i kh ẳ ng đị nh s ự ch ủ
độ ng, tích c ự c c ủ a m ỗ i bên trong vi ệ c th ể hi ệ n t ố t vai trò đả m nhi ệ m: Phía Nga - vai trò trung tâm, d ẫ n d ắ t Liên minh kinh t ế Á- Âu và phía Vi ệ t Nam - vai trò c ầ u n ố i trong ASEAN Qua đ ó, v ị trí và vai trò c ủ a m ỗ i bên đượ c nâng cao trên tr ườ ng qu ố c t ế
Tuy nhiên, bên c ạ nh nh ữ ng c ơ h ộ i thu ậ n l ợ i trên, h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga c ũ ng đ ang đứ ng tr ướ c khó kh ă n và thách th ứ c Cho đế n nay, m ặ c dù Hi ệ p đị nh có
hi ệ u l ự c h ơ n b ố n tháng song vi ệ c xúc ti ế n th ươ ng m ạ i c ũ ng nh ư đư a m ặ t hàng thâm nh ậ p vào th ị tr ườ ng c ủ a nhau phù h ợ p v ớ i quy đị nh c ủ a hi ệ p đị nh đ ã kí k ế t c ủ a doanh nghi ệ p hai bên còn khó kh ă n Nguyên nhân là do có m ộ t s ố rào c ả n nh ư :
Th ứ nh ấ t, m ặ c dù c ơ ch ế thanh toán song ph ươ ng đồ ng n ộ i t ệ hai n ướ c đ ã đượ c áp
d ụ ng (k ể t ừ cu ố i tháng 12.2015) song giá tr ị hai đồ ng b ả n t ệ RUB và VN Đ ch ư a có tính
ổ n đị nh cao nên ho ạ t độ ng trong l ĩ nh v ự c thanh toán ch ư a đạ t hi ệ u qu ả cao
Th ứ hai, do rào c ả n b ở i ngôn ng ữ , khác bi ệ t v ề v ă n hóa và môi tr ườ ng kinh doanh, doanh nghi ệ p hai bên ch ư a t ậ n d ụ ng đượ c các cam k ế t m ở c ử a th ị tr ườ ng t ừ FTA mang l ạ i Phía Nga, nhi ề u doanh nghi ệ p có ti ề m l ự c ch ư a ti ế p c ậ n đượ c các d ự án tr ọ ng đ i ể m c ủ a
Vi ệ t Nam Phía Vi ệ t Nam, n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a doanh nghi ệ p ch ư a cao, ch ư a thi ế t l ậ p
đượ c m ộ t h ệ th ố ng phân ph ố i ổ n đị nh c ủ a riêng mình
Th ứ ba, quy trình, th ủ t ụ c h ả i quan, c ử a kh ẩ u còn b ấ t c ậ p gây tâm lý e ng ạ i cho doanh nghi ệ p khi giao d ị ch Nh ư v ậ y, nh ữ ng rào c ả n này c ầ n đượ c g ỡ b ỏ nh ằ m t ạ o s ự
thông thoáng, thu ậ n l ợ i cho doanh nghi ệ p hai bên
Riêng đố i v ớ i Vi ệ t Nam, có th ể th ấ y trong th ờ i gian qua, Vi ệ t Nam ch ư a t ậ n d ụ ng
c ơ h ộ i t ố t trong h ợ p tác kinh t ế - th ươ ng m ạ i v ớ i Liên bang Nga trong đ ó có vi ệ c áp d ụ ng
Hi ệ p đị nh FTA gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế Á - Âu còn b ở i m ộ t s ố lý do:
M ộ t là , n ă ng l ự c c ạ nh tranh c ủ a hàng hóa Vi ệ t Nam còn th ấ p t ạ i th ị tr ườ ng Nga So
v ớ i hàng hóa c ủ a m ộ t s ố đố i th ủ c ạ nh tranh, trong đ ó đặ c bi ệ t hàng hóa Trung Qu ố c, ch ấ t
l ượ ng hàng hóa c ủ a Vi ệ t Nam không thua kém, th ậ m chí còn cao h ơ n hàng hóa Trung
Qu ố c nh ư ng v ề m ẫ u mã, giá c ả không đ ánh trúng tâm lý ng ườ i tiêu dùng Nga b ằ ng hàng hóa c ủ a n ướ c b ạ n
Hai là, c ơ c ấ u m ặ t hàng xu ấ t kh ẩ u vào th ị tr ườ ng Nga ch ư a phong phú ch ỉ t ậ p trung ch ủ y ế u là hàng nông s ả n, th ủ y s ả n, nguyên li ệ u thô nên kim ng ạ ch xu ấ t kh ẩ u c ủ a
Vi ệ t Nam còn h ạ n ch ế
Ba là, các doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam ch ư a th ự c s ự coi tr ọ ng th ị tr ườ ng Nga vì s ợ r ủ i
ro, chi phí v ậ n t ả i cao, ph ươ ng th ứ c giao hàng và thanh toán ch ư a thu ậ n ti ệ n
Trang 10B ố n là , các chính sách h ỗ tr ợ c ủ a nhà n ướ c nh ằ m gi ả m chi phí đầ u vào, gi ả m c ướ c phí v ậ n t ả i hay cung c ấ p thông tin v ề th ị tr ườ ng, pháp lu ậ t c ũ ng nh ư t ổ ch ứ c các ho ạ t độ ng xúc ti ế n th ươ ng m ạ i cho doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam hi ể u v ề th ị tr ườ ng Nga còn h ạ n ch ế Đ ây
là m ộ t s ố lý do d ẫ n đế n th ự c tr ạ ng hàng hóa c ủ a doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam c ạ nh tranh trên th ị
tr ườ ng Nga ch ư a hi ệ u qu ả , kim ng ạ ch xu ấ t kh ẩ u sang th ị tr ườ ng Nga còn th ấ p
3 Đánh giá triển vọng và một số đề xuất nhằm phát triên quan hệ hợp tác kinh tế Việt Nam - LB Nga
3.1 Tri ể n v ọ ng
Trong kho ả ng th ờ i gian Hi ệ p đị nh FTA gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i Liên minh kinh
t ế Á - Âu đượ c kí k ế t và có hi ệ u l ự c, gi ữ a hai n ướ c Vi ệ t Nam - LB Nga c ũ ng đ ã kí k ế t m ộ t
s ố hi ệ p đị nh, ngh ị đị nh th ư nh ư : Ngh ị đị nh th ư gi ữ a Chính ph ủ C ộ ng hòa Xã h ộ i Ch ủ ngh ĩ a
Vi ệ t Nam và Chính ph ủ Liên Bang Nga v ề h ỗ tr ợ s ả n xu ấ t ph ươ ng ti ệ n v ậ n t ả i có độ ng c ơ
trên lãnh th ổ C ộ ng hòa Xã h ộ i Ch ủ ngh ĩ a Vi ệ t Nam (21/03/2016), Hi ệ p đị nh Liên Chính
ph ủ v ề vi ệ c ti ế p t ụ c h ợ p tác th ă m dò đị a ch ấ t và khai thác d ầ u khí trên lãnh th ổ Liên bang Nga (20/04/2016), Tho ả thu ậ n h ợ p tác gi ữ a T ậ p đ oàn TH (Vi ệ t Nam) và chính quy ề n t ỉ nh Kaluga v ề th ự c hi ệ n d ự án đầ u t ư xây d ự ng t ổ h ợ p ch ă n nuôi bò s ữ a và ch ế bi ế n s ữ a ứ ng
d ụ ng công ngh ệ cao và t ổ h ợ p nhà kính s ả n xu ấ t rau, qu ả s ạ ch (16/05/2016) Cùng v ớ i
nh ữ ng hi ệ p đị nh đượ c kí k ế t trong khuôn kh ổ h ợ p tác gi ữ a Vi ệ t Nam và Liên minh kinh t ế
Á - Âu, nh ữ ng kí k ế t, th ỏ a thu ậ n song ph ươ ng Vi ệ t - Nga nêu trên đ ã t ạ o c ơ s ở pháp lý để thúc đẩ y h ợ p tác kinh t ế hai n ướ c có b ướ c phát tri ể n trong th ờ i gian t ớ i.
Tri ể n v ọ ng trong h ợ p tác kinh t ế Vi ệ t Nam - LB Nga còn xu ấ t phát t ừ nh ữ ng l ợ i
th ế , b ố i c ả nh c ủ a m ỗ i n ướ c
V ề phía Vi ệ t Nam , n ướ c có th ế m ạ nh s ả n xu ấ t hàng tiêu dùng và nông s ả n th ự c
ph ẩ m trong khi đ ây không ph ả i là l ĩ nh v ự c ư u tiên c ủ a Nga V ớ i dân s ố kho ả ng h ơ n 144 tri ệ u ng ườ i và thu nh ậ p bình quân đầ u ng ườ i đạ t kho ả ng 14 - 17 nghìn USD/n ă m, Nga là
th ị tr ườ ng có s ứ c mua l ớ n, giàu ti ề m n ă ng Đ ây là c ơ h ộ i “vàng” cho doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam t ă ng c ườ ng xu ấ t kh ẩ u các m ặ t hàng nông s ả n, th ủ y s ả n vào th ị tr ườ ng Nga nh ấ t là trong b ố i c ả nh M ĩ và các n ướ c ph ươ ng Tây đ ang th ự c hi ệ n “l ệ nh tr ừ ng ph ạ t ”, c ấ m v ậ n
n ướ c này H ơ n n ữ a, th ị hi ế u tiêu dùng c ủ a ng ườ i Nga đố i v ớ i các s ả n ph ẩ m nhi ệ t đớ i nh ư
Vi ệ t Nam là r ấ t cao Các m ặ t hàng hóa nông s ả n, th ủ y s ả n c ủ a Vi ệ t Nam c ũ ng đ ã quen
v ớ i ng ườ i tiêu dùng Nga Th ị tr ườ ng Nga c ũ ng không ph ả i là th ị tr ườ ng kh ắ t khe đố i v ớ i hàng hóa Vi ệ t Nam so v ớ i các th ị tr ườ ng M ĩ và các n ướ c ph ươ ng Tây
T ạ i th ị tr ườ ng Nga, nhi ề u doanh nghi ệ p Vi ệ t Nam đ ã có l ị ch s ử làm vi ệ c lâu dài, có
m ố i quan h ệ và s ự hi ể u bi ế t v ề v ă n hóa kinh doanh là c ơ s ở c ầ u n ố i cho các doanh nghi ệ p
m ớ i ti ế p c ậ n th ị tr ườ ng Nga Hi ệ n t ạ i, c ộ ng đồ ng ng ườ i Vi ệ t s ố ng, h ọ c t ậ p và làm vi ệ c t ạ i Nga t ươ ng đố i đ ông đả o, các doanh nghi ệ p có th ể t ậ n d ụ ng các kinh nghi ệ m và m ố i quan
h ệ t ừ m ạ ng l ướ i này để ti ế p c ậ n th ị tr ườ ng Nga
Đế n nay, Vi ệ t Nam là đố i tác FTA đầ u tiên c ủ a Liên minh kinh t ế Á - Âu Trên
th ự c t ế , khu v ự c Liên minh kinh t ế Á - Âu đ ã t ừ ng đ àm phán FTA v ớ i m ộ t s ố n ướ c nh ư ng không đạ t đượ c ti ế n tri ể n và b ị đ ình tr ệ ho ặ c h ủ y b ỏ Vì v ậ y, Hi ệ p đị nh th ươ ng m ạ i FTA
gi ữ a Vi ệ t Nam v ớ i Liên minh kinh t ế Á - Âu đượ c kí k ế t và có hi ệ u l ự c đ ã t ạ o ra nh ữ ng l ợ i