Nhân cách của người cán bộ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là sự tổng hòa các yếu tố về phẩm chất và năng lực, trong đó nổi lên là vấn đề đạo đức. Việc rèn luyện nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý là một nhiệm vụ then chốt, thường xuyên của công tác cán bộ. Trong điều kiện hiện nay, tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là cơ sở để xây dựng nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý, nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Và theo tư tưởng của Người, nhân cách người lãnh đạo bao gồm các nội dung sau....
Trang 1A LỜI MỞ ĐẦU
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng “Làm lãnh đạo cũng là một nghề, phải rèn đức luyện tài, trong đó đức phải là gốc”! Người lãnh đạo, quản lý
là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, xây dựng một đội ngũ cán bộ, lãnh đạo, quản lý “vừa hồng, vừa chuyên” là một trong những nhiệm vụ then chốt trong công tác xây dựng Đảng Vì thế phẩm chất, nhân cách và năng lực của người lãnh đạo, quản lý giữ vai trò quan trọng
Chuẩn mực đạo đức của người lãnh đạo được Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó là điều chủ yếu nhất Ra sức làm việc cho Đảng, giữ vững kỉ luật của Đảng, thực hiện tốt đường lối, chính sách của Đảng Đặt lợi ích của Đảng và nhân dân lao động lên trên, lên trước lơi ích riêng của cá nhân mình
Một lòng phục vụ nhân dân Vì Đảng, vì nhân dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi công việc Lãnh đạo là đầy tớ trung thành của nhân dân Người lãnh đạo là một nhà chức trách, nắm quyền lực thực tế, có trong tay một
số cán bộ, công nhân viên nhất định, đồng thời có quyền ban hành các quyết định về những vấn đề liên quan đến lợi ích của cơ quan, của người lao động thuộc quyền quản lý
Khi đã ở cương vị quản lý, người lãnh đạo tự quyết định mình phải làm
gì, làm như thế nào, đồng thời chịu trách nhiệm về các quyết định của mình trước tập thể, trước cấp trên Người lãnh đạo giữ vị trí trung tâm của tập thể lao động, mang sức mạnh quyền lực - sức mạnh được Nhà nước đảm bảo tác động trực tiếp với đối tượng quản lý của mình
Người lãnh đạo là cầu nối giữa cơ quan quản lý cấp trên và tập thể lao động; mọi chỉ thị, nghị quyết của Nhà nước ban hành thông qua người lãnh đạo
để đến với tập thể và chịu trách nhiệm trước cấp trên về trạng thái hoạt động, kết quả hoạt động, cũng như các mặt về đời sống của tập thể do mình quản lý Có trách nhiệm tạo những điều kiện cần thiết đảm bảo cho việc thực hiện sáng kiến của người lao động, đảm bảo cho họ tham gia tích cực vào hoạt động quản lý của tập thể lao động
Để thực hiện tốt vai trò, chức năng trên và để khẳng định tốt vị trí của mình, người lãnh đạo cần phải có những phẩm chất và năng lực cần thiết - Đó là những nét đặc trưng về nhân cách của người cán bộ lãnh đạo
Trang 2Trong bài phát biểu ngày 26/7/2016, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã xác định rõ mục tiêu xây dựng Chính phủ mới trong nhiệm kỳ này, đó
là "Chính phủ kiến tạo, phát triển, liêm chính, hành động quyết liệt, phục vụ nhân dân" Để thực hiện mục tiêu đó, những yêu cầu và đòi hỏi về phẩm chất
của người cán bộ, công chức lãnh đạo, quản lý phải gắn với những tiêu chí cốt lõi của thời kỳ hội nhập
Thực tế công tác cán bộ, đặc biệt là việc bổ nhiệm vào các cương vị lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam trong nhiều năm gần đây vẫn nặng về xem xét, đánh giá những tiêu chí hình thành phẩm chất người lãnh đạo, quản lý, nghĩa là có khuynh hướng định tính hơn là kỹ năng Do đó, tính chuyên nghiệp trong quản
lý, điều hành ở những người đã được bổ nhiệm chưa cao Vẫn còn tình trạng bổ nhiệm những người không có chuyên môn sâu, chỉ thuần túy khả năng hoạt động phong trào, trong nhiều trường hợp còn đề bạt, bổ nhiệm các cương vị lãnh đạo, quản lý xuất phát từ mối quan hệ thân tộc hoặc lợi ích nhóm Vì vậy, những người thực sự có năng lực không có cơ hội bộc lộ khả năng của mình Điều đó không tránh khỏi lối tư duy và hoạt động quản lý nặng về thể hiện hình thức, thiếu nền tảng
Hiện nay, khuynh hướng đánh giá phẩm chất người lãnh đạo, quản lý ở Việt Nam cũng cần phải có những tố chất như tiêu chí về người lãnh đạo, quản
lý ở các quốc gia phát triển Trước hết, người lãnh đạo, quản lý phải có kỹ năng, bởi lẽ trong bối cảnh hội nhập, năng lực cạnh tranh đòi hỏi phải có trình độ chuyên môn cao, đó là sự thông hiểu trên nhiều phương diện, khả năng nắm bắt
xu thế và định hướng được sự phát triển hợp lý cho tổ chức, cho xã hội Thiếu
kỹ năng trong lãnh đạo, quản lý sẽ dẫn tới nguy cơ mắc phải ba hiểm họa: không
có tầm nhìn, không tiên liệu trước được tương lai; không thích ứng mau lẹ và hiệu quả với hiện tại do thiếu óc thực tế và khả năng sáng tạo; không chịu rút ra bài học kinh nghiệm từ quá khứ và thất bại do thiếu khả năng suy ngẫm, học hỏi
và như vậy sẽ phải đối mặt với sự tụt hậu, đi xuống của tổ chức
B NỘI DUNG
I CÁC KHÁI NIỆM
1 Khái niệm Lãnh đạo.
* Khái niệm: Lãnh đạo là quá trình hành động gây ảnh hưởng đến người khác nhằm khơi dậy những cảm xúc, động lực tích cực và cam kết cùng hành động vì mục tiêu chung
Trang 3* Lãnh đạo có những chức năng sau:
- Kiến tạo tầm nhìn
- Xây dựng văn hóa tổ chức
- Động viên, thúc đẩy cộng sự
- Đổi mới và thích nghi
2 Khái niệm Nhân cách:
* Nhân cách là khái niệm được phổ biến rộng rãi trong đời sống xã hội
và có nhiều nhận định khác nhau về khái niệm nhân cách
Các tác giả Xô viết có rất nhiều quan niệm khác nhau về nhân cách với những tên tuổi nổi tiếng như: B.G.Ananiev, A.N.Lêonchiev, K.K.Platonov
A.N.Lêonchiev coi nhân cách như một cấu tạo tâm lý mới được hình thành trong các quan hệ sống của cá nhân do kết quả của hoạt động cải tạo của người đó Theo ông, nhân cách là sản phẩm của quá trình tiến hóa Ông phân biệt giữa hai khái niệm cá nhân và nhân cách Cá nhân là một chỉnh thể, một sản phẩm của sự tiến hóa chủng loài và tiến hóa cá thể Nhân cách là một cấu tạo tâm lý đặc biệt có tính trọn vẹn, là kết quả của quá trình chín muồi những yếu tố bẩm sinh dưới tác động của môi trường xã hội Sự phát triển nhân cách diễn ra theo quá trình phát triển của cá nhân Đối với đứa trẻ sự hình thành nhân cách được bắt đầu từ sự hình thành mối quan hệ giữa trẻ em với người lớn, trẻ em với thế giới xung quanh Nhân cách được hình thành theo một quá trình từ nhỏ đến lớn Đặc biệt ông nhấn mạnh đến vai trò của hoạt động, đặc biệt là hoạt động chủ đạo của mỗi giai đoạn lứa tuổi Muốn hiểu nhân cách một con người, phải dựa vào hoạt động của họ và đồng thời phải đề cập đến các yếu
tố động cơ, nhu cầu, mục đích
K.K.Platonov coi nhân cách là con người có ý thức Bàn về sự hình thành nhân cách, ông cho rằng sẽ là không biện chứng khi xác định lúc nào nhân cách được hình thành ở trẻ Khi đứa trẻ biết nói “tôi” thì đó chính là một nhân cách rồi Nhân cách được hình thành trong giao tiếp Vì vậy, không thể nói một cách chỉnh xác nhân cách hình thành từ khi nào
* Khái niệm nhân cách theo tư tưởng Hồ Chí Minh: Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, qui định hành vi xã hội
và giá trị xã hội của cá nhân đó
II NỘI DUNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÂN CÁCH NGƯỜI LÃNH ĐẠO.
Trang 41 Khái niệm về nhân cách:
Nhân cách là tổ hợp những đặc điểm, những thuộc tính tâm lý của cá nhân, qui định hành vi xã hội và giá trị xã hội của cá nhân đó
2 Khái niệm về nhân cách người lãnh đạo:
* Xét về góc độ lãnh đạo là cá nhân: Nhân cách người lãnh đạo là tổ hợp những đặc điểm, phẩm chất tâm lý đặc trưng, tương đối ổn định, qui định hành
vi xã hội, giá trị xã hội của người lãnh đạo đó
* Xét về góc độ nhân cách lãnh đạo là một nhóm: Nhân cách người lãnh đạo
là mẫu hình nhân cách mà đối tượng lãnh đạo kỳ vọng rằng tổ hợp những phẩm chất, năng lực ở người đó sẽ đảm bảo cho họ thực hiện được tốt các vai trò lãnh đạo
3 Quan điểm Hồ Chí Minh về nhân cách người lãnh đạo.
Nhân cách của người cán bộ lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là sự tổng hòa các yếu tố về phẩm chất và năng lực, trong đó nổi lên là vấn đề đạo đức Việc rèn luyện nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản
lý là một nhiệm vụ then chốt, thường xuyên của công tác cán bộ Trong điều kiện hiện nay, tư tưởng và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là cơ sở để xây dựng nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý, nhằm góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng Và theo tư tưởng của Người, nhân cách người lãnh đạo bao gồm các nội dung sau:
3.1 Sự thống nhất biện chứng giữa đức và tài:
Theo Hồ Chí Minh: Cấu trúc Nhân cách gồm: Đức và Tài Người có đức
mà không có tài thì làm việc gì cũng khó, có tài mà không có đức sẽ gây hại nước, hại dân
Đức là đạo đức cách mạng Đức là “gốc”, nếu có tài mà không có đức là
vô dụng, “có tài không có đức, tham ô hủ hoá có hại cho nước"
Đức và tài phải được biểu hiện trên kết quả công tác và phải luôn thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau trong nhân cách người cán bộ cách mạng
3.2 Đạo đức của người lãnh đạo:
Đạo đức là gốc của nhân cách, cán bộ phải có đạo đức, không có đạo đức thì tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân
Hồ Chí Minh chỉ ra căn bệnh thường mắc phải của cán bộ là chủ nghĩa cá nhân:
8 biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân: tham lam; lười biếng; kiêu ngạo; hiếu danh; thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, óc địa phương, óc lãnh tụ
Trang 57 bệnh khác: hữu danh, vô thực; kéo bè kéo cánh; bệnh cận thị; bệnh cá nhân; lười biếng; tị nạnh xu nịnh, a dua
Đạo đức cách mạng của người lãnh đạo bao gồm: Suốt đời đấu tranh cho dân tộc và Tổ quốc; Đặt lợi ích của cách mạng lên trên hết và trước tiên: “Dĩ công
vi thượng”; Hết sức giữ kỷ luật và giữ bí mật; Nêu gương tốt cho quần chúng; Gần gũi, học hỏi quần và phải lãnh đạo quần chúng Không theo đuôi quần chúng
Theo Hồ Chí Minh, nhân cách của người cán bộ lãnh đạo, quản lý trước hết biểu hiện ở lòng "trung với nước, hiếu với dân" Người coi trung với nước, hiếu với dân là một trong những tiêu chuẩn quan trọng nhất của đạo đức cách mạng và là một yếu tố cơ bản của nhân cách người cán bộ, đảng viên Trong điều kiện cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, trung với nước là dám xả thân vì nền độc lập, tự do của Tổ quốc, dẫu biết rằng đi làm cách mạng thì có thể bị tù đày, lên máy chém, ra pháp trường Ngày nay, trong hòa bình xây dựng, những điều kiện ấy không còn, nhưng những thử thách không kém phần nghiệt ngã vẫn còn đó đối với người cán bộ lãnh đạo, quản lý Một số người không hy sinh bởi mũi tên, hòn đạn trong cuộc chiến đấu khốc liệt để bảo vệ Tổ quốc, nhưng trong hòa bình xây dựng lại bị "chết" bởi những “viên đạn bọc đường”, sa vào tham ô, tham nhũng, lãng phí, quan liêu - những căn bệnh mà Hồ Chí Minh coi là "giặc nội xâm", thứ giặc ở trong lòng, nguy hiểm hơn cả giặc ngoại xâm
Trong bất cứ hoàn cảnh nào, trung với nước là phải đặt quyền lợi của Tổ quốc, của Đảng lên trên hết, trước hết Người cán bộ lãnh đạo, quản lý là người giữ trọng trách trong bộ máy của hệ thống chính trị càng cần có đức tính hy sinh cho lợi ích của Đảng, của Tổ quốc Điều này càng đặc biệt quan trọng trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, khi các lợi ích đặt ra cho mọi người, trong đó có lợi ích cá nhân trong mối quan hệ với lợi ích của tập thể và lợi ích của Tổ quốc Hồ Chí Minh cho rằng, không có chế độ nào tôn trọng con người, chú ý đến lợi ích cá nhân đúng đắn và bảo đảm cho nó được thỏa mãn bằng chế
độ xã hội chủ nghĩa và cộng sản chủ nghĩa; rằng những cán bộ, đảng viên cũng như bao con người khác, cũng có những nhu cầu chính đáng về cuộc sống vật chất và tinh thần, nhưng có khác là ở chỗ khi cần, sẵn sàng hy sinh quyền lợi của
cá nhân mình, của gia đình mình cho lợi ích tối thượng của Đảng, của Tổ quốc Trong lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, có lợi ích của cá nhân mình Hồ Chí Minh còn nói rằng, vào Đảng là tự nguyện; nếu vào Đảng mà sợ hy sinh thì đừng vào Đảng hoặc khoan hẵng vào, để khi nào rèn được đức tính hy sinh rồi hãy vào Mọi người, kể cả những cán bộ lãnh đạo, quản lý được khuyến khích làm giàu,
Trang 6nhưng đó là làm giàu chính đáng, chứ không phải làm giàu với bất cứ giá nào, làm giàu bất chấp đạo lý, làm giàu bằng tham nhũng, dùng mọi biện pháp, lúc trắng trợn, lúc tinh vi, chiếm đoạt của công làm của riêng
Trong điều kiện Đảng cầm quyền, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý càng phải gần dân, hiểu dân, vì dân, thực hiện đúng quan điểm của Hồ Chí Minh: Đảng, Chính phủ, cán bộ, đảng viên là công bộc của dân, vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của nhân dân Sức mạnh của Đảng, của cả
hệ thống chính trị; trí tuệ và xung lực của người cán bộ lãnh đạo, quản lý là lấy
từ nơi dân, cho nên dân luôn luôn là gốc của cách mạng, đúng như Hồ Chí Minh
đã nêu và sau này, Đại hội VI của Đảng năm 1986 đã tổng kết Chúng ta không thể chấp nhận tình trạng hiện nay ở không ít nơi, không ít người trong bộ máy của hệ thống chính trị xa dân, không tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân, mị dân, theo đuôi quần chúng Người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải luôn thấm nhuần quan điểm của Hồ Chí Minh: việc gì có lợi cho dân dù nhỏ cũng cố làm; việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng cố tránh; phải làm cho dân giác ngộ; chớ có
"vác mặt quan cách mạng" để "đè đầu cưỡi cổ nhân dân"; đừng có tưởng cứ
"dán lên trán hai chữ cộng sản" là dân tin, dân yêu, dân kính, dân phục mà phải thực sự yêu dân, kính dân
Hồ Chí Minh cho rằng, hiếu với dân còn bao hàm cả hiếu với cha mẹ, có tình yêu thương trong gia đình, nghĩa là có một “đời tư trong sáng” Trong khái niệm "nhân cách" của một con người, thường người ta hiểu có điểm nhấn về mặt này nhiều hơn Đứng trước dân, đang ở vị trí lãnh đạo, quản lý mà người cán bộ, đảng viên nêu gương xấu, gương mờ trong đời tư thì tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng không lãnh đạo, quản lý được ai một cách thực chất; nói không ai nghe, làm không
ai theo, là đạo đức giả, gây phản cảm Đúng như Hồ Chí Minh quan niệm: ở phương Đông và ở Việt Nam, một tấm gương sáng còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền Hiếu với dân không ở đâu xa, mà trước hết chính ngay ở trong gia đình, họ tộc, xóm giềng của bản thân người cán bộ lãnh đạo, quản lý đó
3.3 Tài của người lãnh đạo.
Nếu người lãnh đạo chỉ có tài mà không có đức cũng rất nguy hiểm Chủ tịch Hồ Chí Minh coi đức là gốc rễ Sự vô cảm của người lãnh đạo, quản lý cũng tức là mối hiểm họa với tổ chức, với người dân Có đức sẽ khiến người lãnh đạo, quản lý biết hy sinh, có trách nhiệm xã hội, biết hướng tới lợi ích cộng đồng, biết sẻ chia, cảm thông, biết khích lệ, động viên… Khi người lãnh đạo, quản lý
Trang 7vì lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm mà bất chấp cả sự an toàn, ổn định, phát triển của tổ chức, của cộng đồng thì đó thực sự là mối họa cho dân, cho nước
Theo Hồ Chí Minh, tài của người lãnh đạo được thể hiện trên các phương diện sau: Tầm nhìn; Năng lực tư duy; Năng lực dự báo; Năng lực ra quyết định; Năng lực tổ chức, huấn luyện và sử dụng cán bộ; Năng lực vận động nhân dân; Năng lực diễn đạt để quần chúng hiểu
Những chuẩn mực về năng lực lãnh đạo của cán bộ lãnh đạo với cương vị
là người đứng đầu bao gồm: Phải quyết định mọi vấn đề cho đúng; Phải tổ chức thi hành cho đúng; Phải tổ chức sự kiểm soát cho đúng
Người lãnh đạo là người đứng đầu phải có ba năng lực cơ bản:
Năng lực ra quyết định trên mọi vấn đề cho đúng
Năng lực tổ chức thực hiện quyết định thành công
Năng lực tổ chức kiểm soát việc thi hành các quyết định đã được đề ra
Đó là ba chuẩn mực về năng lực của người lãnh đạo với vị trí là người đứng đầu và những chuẩn mực năng lực này biểu thị sự vượt trội, sự khác biệt của họ so với người không phải là người lãnh đạo
3.4 Giáo dục, rèn luyện nhân cách.
Muốn giữ vững nhân cách, luôn thực hành phải: cần, kiệm, liêm, chính Cần, theo quan điểm của Hồ Chí Minh có hai nội dung cơ bản: ngoài việc đòi hỏi người cán bộ phải cần cù, siêng năng, chịu khó, biết vượt qua khó khăn, gian khổ để làm việc, còn là yêu cầu tăng năng suất lao động (Lâu nay, không ít người chỉ nhấn mạnh tới nội dung thứ nhất) Đây là một quan điểm hợp với nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lê-nin khi coi năng suất lao động chính là một điều kiện cốt yếu để chủ nghĩa xã hội chiến thắng chủ nghĩa tư bản Năng suất lao động của mỗi cá nhân là điều kiện để tạo thành năng suất lao động xã hội (Hiện nay, sự tăng trưởng nhanh GDP hằng năm của Việt Nam tuy đứng thứ hai
ở châu á (sau Trung Quốc), nhưng mới chỉ nói lên phần nào sự phát triển kinh
tế, chứ chưa phản ánh được nhiều tăng năng suất lao động xã hội) Đức tính
"cần" của người cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay là phải chú ý tới hiệu quả, chất lượng công tác, không có gì là trừu tượng, mà phải đo được bằng kết quả cụ thể của từng người, từng ngành, từng địa phương, từng đơn vị
Kiệm, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đó là tiết kiệm Đáng chú ý là tình trạng lãng phí ở nước ta hiện nay diễn ra khá nặng và đang có chiều hướng nghiêm trọng hơn Đại hội X của Đảng chỉ ra một điều nghịch lý rằng, nước ta
Trang 8còn nghèo nhưng còn lãng phí, do đó không dành được nhiều nguồn lực cho đầu
tư phát triển Hồ Chí Minh chỉ rõ: cần phải đi đôi với kiệm; cần mà không kiệm thì tiền như “gió vào nhà trống” Hiện nay, lãng phí biểu hiện ở nhiều mặt: lãng phí tiền của trong đầu tư; lãng phí trong chi tiêu (cả ở phạm vi cá nhân, tập thể
và ngân sách Nhà nước); lãng phí thì giờ, v.v Điều đáng chú ý nhất, đáng nhấn mạnh nhất trong quan điểm này của Hồ Chí Minh là ở chỗ, kiệm không có nghĩa
là bủn xỉn, mà là việc gì đáng chi thì phải chi, việc gì chưa đáng chi thì khoan hẵng chi, việc gì không đáng chi thì dứt khoát không chi Đây chính là bài học
cơ bản nhất, lâu dài nhất, cần phải học cả đời người, đối với mọi đối tượng, từ con người bình thường và càng đặc biệt hơn đối với người cán bộ lãnh đạo, quản
lý Đành rằng tiết kiệm ngày nay khác với sinh thời của Hồ Chí Minh; lúc đó đời sống còn rất nhiều khó khăn Ngày nay, đời sống đã được cải thiện đáng kể so với trước đây, nhưng những nội dung cơ bản mà Hồ Chí Minh nêu ra trên đây còn nguyên giá trị, kể cả sau này khi nước ta đã trở nên giàu có, mỗi người, mỗi gia đình đều khá giả hơn Người cán bộ lãnh đạo, quản lý là những người nắm quyền, nắm tiền (có người vừa nắm tiền vừa nắm quyền), nếu không chịu rèn luyện đức tính tiết kiệm theo quan điểm và tấm gương của Hồ Chí Minh thì rất
dễ bị tha hoá về nhân cách
Liêm, Hồ Chí Minh coi đức "liêm" của con người ta là điểm để phân biệt con người với con vật Liêm là liêm khiết, là trong sạch, không tham ô, tham lam Rõ ràng, đức tính liêm khiết là một biểu hiện rất rõ của nhân cách con người Trong hoàn cảnh hiện nay, người cán bộ lãnh đạo, quản lý không những cần rèn cho mình đức tính không tham lam, không tham nhũng mà còn phải đấu tranh không khoan nhượng chống lại những biểu hiện tham nhũng Hồ Chí Minh gọi tham ô, lãng phí, quan liêu với đúng nghĩa của nó là "giặc nội xâm" ở đây, chúng ta cần chú ý cách gọi của Người; nếu coi tham nhũng là "nạn" hay mạnh hơn là "quốc nạn", thì phải dùng phương pháp chống nạn, quốc nạn; còn đã gọi
đó là giặc thì phải dùng phương pháp chống giặc Điều đáng chú ý nữa trong vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề này là phải đề phòng và khắc phục bệnh tham danh vọng, địa vị Trong thực tế, đã có không ít người tìm mọi cách "hạ bệ" nhau, nói xấu nhau, kèn cựa, níu kéo nhau, nịnh bợ, cơ hội, trong công tác cán bộ, công tác nhân sự để kiếm chác chức vụ Nếu có chí tiến thủ, bằng tài năng và đức độ phấn đấu đạt được chức vụ cao một cách chính đáng để phục vụ Đảng, phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân thì đó là điều đáng mừng, nó
tô đẹp thêm cho nhân cách của con người Còn ngược lại, bằng những biện
Trang 9pháp, thủ đoạn không chính đáng để có được chức vụ này nọ thì đó là điều đáng báo động về nhân cách
Chính, theo quan điểm của Hồ Chí Minh là không tà, là thẳng thắn; việc thiện dù nhỏ cũng cố làm, việc ác dù nhỏ cũng cố tránh Rèn luyện đức tính
"chính" theo quan điểm của Hồ Chí Minh cũng có nghĩa là người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải có thái độ rõ ràng, trong cuộc sống và công tác luôn yêu cái thiện, ghét cái ác; luôn hành động, làm gương cho mọi người Điều này đúng như Hồ Chí Minh đã nhấn mạnh: "Tự mình phải chính trước, mới giúp được người khác chính Mình không chính mà muốn người khác chính là vô lý"
Chí công vô tư là một đức tính nữa của nhân cách người cán bộ, đảng viên mà Hồ Chí Minh đề cập Chí công vô tư là chống chủ nghĩa cá nhân - một thứ bệnh mà Hồ Chí Minh cho đó là "bệnh mẹ" đẻ ra muôn vàn "bệnh con" Người chỉ ra tác hại của chủ nghĩa cá nhân, như: việc gì cũng nghĩ đến cá nhân trước; ngại gian khổ, khó khăn; tham ô, lãng phí, xa hoa; tham danh, trục lợi; thích địa vị, quyền hành; tự cao, tự đại; coi khinh quần chúng; độc đoán, chuyên quyền, coi thường tập thể; quan liêu, mệnh lệnh; kém tinh thần trách nhiệm; không chấp hành chính sách của Đảng và Nhà nước;v.v Rèn đức tính này theo gương Hồ Chí Minh, cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay phải luôn có ý thức và hành động chăm lo đến lợi ích của Đảng, của Tổ quốc; phải "dĩ công vi thượng"; phải coi chức vụ, quyền hạn của mình trong bộ máy của hệ thống chính trị là do dân trao cho và phải luôn luôn phục vụ nhân dân Bản thân Hồ Chí Minh coi chức Chủ tịch nước của mình là do dân uỷ thác và mình phải có bổn phận làm tròn cái sự uỷ thác đó Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân Và, trong điều kiện hiện nay, người cán bộ lãnh đạo, quản lý phải vừa tôn trọng tập thể, bảo đảm dân chủ trong công việc, vừa dám làm, dám chịu trách nhiệm, có tính quyết đoán vì công việc hơn lúc nào hết
Như vậy bản thân mỗi người lãnh đạo cần tích cực rèn luyện bản thân, rèn luyện ý chí, tích cực học để làm việc, làm người, làm cán bộ
Rèn luyện nhân cách phải gắn với mục đích, biện pháp và hành động thiết thực “Học phải suy nghĩ, học phải liên hệ với thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành Học với hành phải kết hợp với nhau”,…
Rèn luyện nhân cách phải gắn chặt giữa rèn luyện đạo đức cách mạng với rèn luyện tri thức
Trang 10Bên cạnh đó, nhân cách người cán bộ lãnh đạo, quản lý đòi hỏi phải thường xuyên nói đi đôi với làm, trở thành tấm gương sáng cho những người xung quanh noi theo Theo Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng không phải cứ tự nhiên có được, mà phải là kết quả của sự rèn luyện tự giác, thường xuyên, suốt đời, như “ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong” Tự giác, tự nguyện, tự tu dưỡng, bồi dưỡng nhân cách phải trở thành nếp sống hằng ngày của người cán bộ Đã đành, người cán bộ sống trong môi trường giáo dục của tập thể, nhưng cái chính vẫn là tự mình, như Hồ Chí Minh thường hay đề cập, người cán bộ phải thường xuyên xử lý ba mối quan hệ: đối với người, đối với việc và đối với bản thân mình, trong đó tự mình xử lý với chính mình là điều quan trọng nhất và khó nhất Hồ Chí Minh quan niệm: một con người hôm qua
là vĩ đại, được mọi người yêu mến thì hôm nay không còn là vĩ đại nữa, nếu lòng mình không trong sáng Trong Phật giáo, người ta gọi những người đi tu thành công là người đắc đạo, tu đã thành chính quả, chứ không phải "giữa chừng đứt gánh", phá giới Mọi sự so sánh đều khập khiễng Nhưng, cái giá trị bền lâu cho quốc thái dân an chính là trông chờ vào nhân cách nhất quán, xuyên suốt cả cuộc đời của đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị nước ta
Nhân cách của người cán bộ lãnh đạo, quản lý còn biểu hiện ở mối quan hệ thống nhất giữa nói và làm, điều mà trong tác phẩm Đường cách mệnh xuất bản từ năm 1927, ở điều thứ 10, phần Tư cách của một người cách mệnh, Hồ Chí Minh đã nêu rõ: "Nói thì phải làm" Hiện nay, có không ít người chỉ nói mà không làm, nói nhiều làm ít, nói một đằng làm một nẻo Hồ Chí Minh là một tấm gương sáng về nói
và làm đi đôi với nhau; có khi Người còn làm nhiều hơn nói Người cán bộ lãnh đạo, quản lý mà nói không đi đôi với làm thì sẽ bị sa vào lối đạo đức giả, tạo ra sự phản cảm cản trở việc thực hiện nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị
III NHÂN CÁCH NGƯỜI LÃNH ĐẠO TRONG TÌNH HÌNH THỰC TIỄN HIỆN NAY.
1 Thực trạng nhân cách của cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay.
Thực tế cho thấy, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay đa phần có trình độ chuyên môn, lý luận chính trị và năng lực để thực hiện các nhiệm vụ được giao, góp phần nâng cao các mặt công tác, khơi dậy được các nguồn lực của nhân dân, nâng cao trình độ dân sinh, dân trí, đời sống nhân dân được nâng lên đáng kể, góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, chính quyền, đảm bảo an ninh, chính trị, quốc phòng ở cơ sở