PHÂN TÍCH CÔNG THỨC SAU ĐÂY CỦA UNDP. HÃY SỬ DỤNG CÔNG THỨC NÀY ĐỂ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM.

tiểu luận cuối kỳ môn luận phòng chống tham nhũng PHÂN TÍCH CÔNG THỨC SAU ĐÂY CỦA UNDP. HÃY SỬ DỤNG CÔNG THỨC NÀY ĐỂ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM. CORRUPTION = (MONOPOLY + DISCRETION) – (ACCOUNTABILITY + INTEGRITY + TRANSPARENCY)

KHOA LUẬT ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

BỘ MÔN LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

-0-0 -HỌ TÊN SINH VIÊN:

MÃ SINH VIÊN:

TÊN TIỂU LUẬN PHÂN TÍCH CÔNG THỨC SAU ĐÂY CỦA UNDP HÃY SỬ DỤNG CÔNG THỨC NÀY ĐỂ XÂY DỰNG CHIẾN LƯỢC PHÒNG, CHỐNG THAM

NHŨNG Ở VIỆT NAM.

CORRUPTION = (MONOPOLY + DISCRETION) – (ACCOUNTABILITY +

INTEGRITY + TRANSPARENCY)

Tiểu luận kết thúc môn học: Lý luận và pháp luật về phòng, chống tham nhũng

CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG BÀI

UNDP Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc

TI Tổ chức Minh bạch quốc tế (Transparency International)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I Khái quát chung 1

1 Khái niệm tham nhũng 1

2 Đặc điểm tham nhũng 2

3 Khái quát chung về luật Phòng, chống tham nhũng 2018 của Việt Nam 3

II Công thức của UNDP và thực tiễn tình hình Việt Nam 4

1 Công thức của UNDP 4

2 Mối quan hệ giữa các thành tố trong công thức UNDP với thực tiễn của Việt Nam 5

III Xây dựng chiến lược phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam 9

1 Hạn chế sự chuyên quyền của những người có chức vụ quyền hạn và tăng cường cơ chế kiểm tra giám sát 9

2 Nâng cao trách nhiệm giải trình phẩm chất đạo đức của cán bộ, công chức, viên chức và tăng cường tính minh bạch trong hoạt động của các cơ quan tổ chức 10

KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

MỞ ĐẦU

Vào thời điểm tháng 10/2019, tại Iran xảy ra một loạt các cuộc nổi dậy kéo dài nhiều tháng, đã khiến khoảng 600 người biểu tình thiệt mạng và 30.000 người bị thương do đụng độ với lực lượng an ninh Cuộc biểu tình xuất phát từ nguyên nhân người dân Iran yêu cầu nhà nước phải cải cách toàn diện, phòng chống tham nhũng bởi thực trạng tham nhũng đang diễn ra vô cùng nhức nhối ở quốc gia này1 Qua đó, chúng

ta có thể thấy, vấn đề tham nhũng đang là vấn đề vô cùng nhức nhối Tham nhũng thực

sự là một vấn nạn gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng, nó có thể phá hoại toàn diện mọi mặt của một quốc gia Chính vì vậy, vấn nạn này cần phải được quan tâm đặc biệt từ các quốc gia trên toàn thế giới Để ngăn chặn vấn nạn này, thì cần có những biện pháp đấu tranh phòng, chống tham nhũng một cách hiệu quả Có thể nói đấu tranh phòng, chống tham nhũng chính là một trong những mục tiêu mà mỗi quốc gia cần hướng tới để có thể phát triển một cách bền vững, toàn điện Vậy làm như thế nào để

có những biện pháp đấu tranh phòng, chống tham nhũng một cách đúng đắn để góp phần ngăn chặn vấn nạn tham nhũng áp dụng vào chính Việt Nam, từ đó xây dựng một chính quyền vững mạnh cải thiện đời sống nhân dân Chính vì lý do như vậy, tại bài tiểu luận này em xin trình bày về đề tài “Phân tích công thức sau đây của UNDP Hãy

sử dụng công thức này để xây dựng chiến lược phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam Corruption = (Monopoly + Discretion) – (Accountability + Integrity + Transparency)”

NỘI DUNG

I Khái quát chung

1 Khái niệm tham nhũng

Nhìn chung, tham nhũng có khá nhiều những định nghĩa Theo định nghĩa của Ngân hàng thế giới (World Bank- WB) tham nhũng là “hành vi lạm dụng quyền lực công để thu lợi ích riêng”2 (the abuse of public office for private gain) Và cũng có một định nghĩa về tham nhũng của Tổ chức Minh bạch quốc tế (Transparency

1 Ngọc Anh , Iraq hàng nghìn người xuống đường biểu tình yêu cầu cải cách chống tham nhũng,

https://noichinh.vn/tin-quoc-te/202010/iraq-hang-nghin-nguoi-xuong-duong-yeu-cau-cai-cach-chong-tham-nhung-308718/, truy cập ngày 29/05/2021.

2 Đồng tác giả, Giáo trình lý luận về pháp luật và phòng chống tham nhũng, NXB Đại học quốc gia Hà Nội,

Năm 2013, tr 21.

1

International - TI) – một tổ chức phi chính phủ quốc tế hàng đầu hoạt trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng có những nét khá tương đồng với định nghĩa của WB như sau: "hành động lạm dụng quyền lực được giao để làm giàu bất chính hoặc bất hợp pháp cho bản thân hoặc cho những người thân cận của một bộ phận nhân viên công quyền, có thể là các nhà chính trị hoặc viên chức"3

Còn ở tại Việt Nam theo Khoản 1 Điều 3 Luật phòng chống tham nhũng (PCTN)

2018 thì hành vi tham nhũng được định nghĩa là: "hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi" Cũng trong Khoản 2 Điều 3 còn định nghĩa: " Người có chức vụ, quyền hạn là người do bổ nhiệm, do bầu cử, do tuyển dụng, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó"

Nhìn chung, định nghĩa được quy định tại điều 3 Luật PCTN có điểm khá giống với các định nghĩa của WB và TI nhưng vẫn còn khá nhiều hạn chế như mới chỉ tập chung điều chỉnh vấn đề tham nhũng ở khu vực công chứ khai thác vấn đề trong lĩnh vực tư, bản chất vẫn còn quá hẹp, chưa bao quát, đi sâu được nhiều vấn đề, lĩnh vực

2 Đặc điểm tham nhũng

Về bản chất, tham nhũng là một hiện tượng xã hội biểu hiện bởi hành vi vi phạm pháp luật thông qua đó phản ánh trong mọi mặt của đời sống như: chính tri, văn hóa, kinh tế, văn hóa, truyền thống, của một dân tộc, của một quốc gia Hậu quả của hành

vi tham nhũng gây ra cho xã hội là vô cùng lớn, nó gây ra những thiệt hại về vật chất (như thất thoát một số lượng vô cùng lớn tiền bạc, của cải) gây ra lãng phí, sử dụng không hiệu quả một công bằng xã hội từ đó đến xung đột đến lợi ích của người dân dễ xảy ra mâu thuẫn, xói mòn lòng tin giữa người dân với chính quyền, gây mất đoàn kết dân tộc Những không phải hành vi vi phạm pháp luật nào cũng là hình vi tham nhũng

mà tham nhũng được biểu hiện cụ thể thông qua các đặc trưng sau:

Thứ nhất, chủ thể của hành vi tham nhũng được quy định tại Khoản 2 Điều 3 Luật PCTN có thể hiểu là những người có chức vụ, quyền hạn làm việc trong Bộ máy Nhà nước; các tổ chức Chính phủ; hệ thống các cơ hành pháp, tư pháp, lập pháp từ Trung

3 Đồng tác giả, Giáo trình lý luận về pháp luật và phòng chống tham nhũng, Nxb Đại học quốc gia Hà nội, Năm

2013, tr.21.

2

ương đến địa phương; cán bộ Đảng và các đoàn thể Chủ thể của hành vi là nhóm chủ thể đặc biệt (người có chức vụ, quyền hạn), là những người có trình độ nhận thức cao,

uy tín trong xã hội nên có thể có những thủ đoạn tinh vi nhằm qua mắt các lực lượng chức năng có thẩm quyền kiểm tra, rà soát các hình vi tham nhũng, từ đó gây khó khăn trong việc điều tra

Thứ hai, chủ thể của hành vi đã “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn” đã không làm hoặc lại trái lại công vụ được giao của mình như một phương tiện gây thiệt hại chung cho lợi của Nhà nước, xã hội và công dân

Thứ ba, hành vi tham nhũng được hiểu là hành vi cố ý với mục đích là vụ lợi cho bản thân, gia đình, cho người khác hoặc nhóm người chủ thể quan tâm Các hành vi vụ lợi có thể là trộm cắp, tham ô tài sản của Nhà nước; trục lợi riêng thông qua lợi dụng chức vụ quyền hạn, địa vị công tác được giao

3 Khái quát chung về luật Phòng, chống tham nhũng 2018 của Việt Nam

Luật PCTN 2018 của Việt Nam bao gồm 10 Chương, với tổng cộng 96 Điều và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2019 với một số nội dung cơ bản đã được hoàn thiện hơn so với Luật PCTN 2005

Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh đã có có sự mở rộng hơn so với Luật cũ Nếu như Luật PCTN 2005 quy định “xử lý người có hành vi tham nhũng” thì đến Luật PCTN

2018 đã được thay thế bằng cụm từ “xử lý tham nhũng” qua đó mở rộng phạm vi điều chỉnh bao gồm xử lý cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi tham nhũng hoặc có hành vi khác vi phạm pháp luật về PCTN đồng thời còn mang tinh thần mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật ra cả khu vực ngoài nhà nước ( Khoản 2 Điều 2, Khoản 2 Điều 4 Luật PCTN 2018)

Thứ hai, các biện pháp phòng ngừa tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị tại Luật PCTN 2018 có thêm điểm mới về các quy định các nguyên tắc về nội dung và hình thức trách nhiệm thực hiện công khai, minh bạch trong tổ chức hoạt động của cơ quan, đơn vị, tổ chức, đồng thời quy định về trách nhiệm giải trình, bác cáo công tác PCTN Điểm nổi bật nhất trong phần này phải kể đến cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn Có thế thấy so với Luật PCTN 2005 thì Luật PCTN 2018 có đối tượng kê khai được quy định rộng hơn, bổ sung thêm một số các

3

danh mục tài sản phải kê khai, phạm vi công khai cũng tương đối rộng hơn, đặc biệt là thành lập các cơ quan có chức năng kiểm soát tài sản, thu nhập và cũng có những cơ chế xử lý người kê khai không trung thực Có thể thấy, thông qua các biện pháp phòng ngừa tham nhũng có tính răn đe, cứng rắn đã thể hiện quyết tâm của Nhà nước đối với việc bài trừ tệ nạn tham nhũng

Thứ ba, quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan thanh tra, kiểm toán đã có những thay đổi tích cực về mặt thể chế như: bổ sung quy định mới về thẩm quyền của các Cơ quan thanh tra, Kiểm toán nhà nước trong quá trình thanh tra, kiểm toán vụ việc có dấu hiệu tham nhũng (Điều 61), bổ sung quyền hạn, trách nhiệm của các Cơ quan thanh tra, Kiểm toán nhà nước trong xử lý vụ việc có dấu hiệu tham nhũng được phát hiện qua hoạt động thanh tra, kiểm toán (Điều 62), các Cơ quan thanh tra, kiểm toán có thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền biện pháp để xử lý vụ việc (Điều 64) Qua những thay đổi đáng kể trên nhằm nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội ngũ các cơ quan thanh tra, kiểm toán trong việc phát hiện và xử lý các vụ việc có dấu hiệu của tệ nạn tham nhũng Từ đó, cũng phần nào khẳng định thêm cho sự quyết tâm của Nhà nước trong công tác phòng chống tham nhũng

II Công thức của UNDP và thực tiễn tình hình Việt Nam

1 Công thức của UNDP

Quản trị tốt với việc phòng chống tham nhũng có mối quan hệ biện chứng với nhau Khi quản trị tốt là cơ sở, điều kiện để nâng cao chất lượng quản lý Nhà nước, phòng chống tham nhũng, ngược lại phòng chống tham nhũng cũng là việc làm góp phần quản trị Nhà nước một cách hiệu quả Do vậy, đây là hai nhân tố quan trọng góp phần quyết định đến sự phát triển của một quốc gia Tiếp cận từ phương diện quản trị tốt, UNDP đã cho ra công thức về nguyên nhân của tham nhũng:

C = (M + D) – (A + I + T) Trong đó:

C = Corruption (Tham nhũng)

M = Monopoly (Sự chuyên quyền, độc đoán)

D = Discretion (Sự tùy ý hành động do thiếu sự kiểm soát)

4

A = Accountability (Trách nhiệm giải trình).

I= Integrity (Sự liêm chính)

T= Transparency (Tính minh bạch)

Công thức trên có thể được hiểu là như sau: “Tham nhũng là hậu quả của sự thiếu hụt ba yếu tố gồm Trách nhiệm giải trình, Sự liêm chính và Tính minh bạch trong bối cảnh tồn tại sự chuyên quyền, độc đoán và tùy ý hành động do thiếu sự kiểm soát của các cơ quan và công chức nhà nước.”4

2 Mối quan hệ giữa các thành tố trong công thức UNDP với thực tiễn của Việt Nam

2.1 Sự chuyên quyền và sự tùy ý hành động do thiếu kiểm soát của những người

có chức vụ quyền hạn trong các cơ quan, tổ chức công quyền

Sự chuyên quyền có thể hiểu là quyền lực chỉ được tập trung vào tay một một người, mà người này không bị ràng buộc bởi pháp lý bên ngoài hay các cơ chế kiểm soát hay còn hiểu là một người có quyền tự ý quyết định mọi việc mà không phải chịu

sự kiểm soát của pháp luật hay tổ chức nào Đây là một nhân tố gây nên rất nhiều những hành vi sai phạm đến từ mọi mặt, phản ánh chế độ chính trị có phần bất ổn, thiếu sự lành mạnh Đối với phòng chống tham nhũng càng là "một liều thuốc độc" nó khiến tình hành vi tham nhũng càng trở nên tinh vi Do không lo bị các cơ chế pháp lý ràng buộc bởi chắc chắn có thể có những thủ đoạn nhằm che dấu đi hành vi sai trái của mình các đối tượng có thể mặc sức lộng hành, ngang nhiên lợi dụng chức vụ để vụ lợi Đơn cử như vụ việc năm 2011, đồng chí Nguyễn Văn Thiệu, với cương vị Phó Bí thư Đảng ủy - Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) xã Chương Xá (2007 - 2010) đã bị tố " lãnh đạo độc đoán, chuyên quyền, mất dân chủ khi điều hành UBND xã; buông lỏng

và có động cơ cá nhân trong quản lý đất đai, tài nguyên trên địa bàn; thu tiền cấp đất định cư trái quy định, thiếu trung thực; thiếu công khai minh bạch trong giao thầu, hợp đồng, thanh lý hợp đồng trong quản lý quỹ đất; vi phạm và không thực hiện đầy đủ các quy định, nguyên tắc theo Luật Ngân sách, Luật Kế toán."5 Và đã bị kỷ luật bằng hình

4 Đồng tác giả, Giáo trình lý luận về pháp luật và phòng chống tham nhũng, Nxb Đại học quốc gia Hà nội, Năm

2013, tr 28,29.

5 Trọng Thành, Độc đoán, chuyên quyền dẫn đến hàng loạt vi phạm,

http://ubkttw.vn/nghien-cuu-trao-doi/-/asset_publisher/bHGXXiPdpxRC/content/-oc-oan-chuyen-quyen-dan-en-

hang-loat-vi-pham?inheritRedirect=false&fbclid=IwAR3QTV_UWdROG0N-TR7ShORNKB8f9DzEhvRomAJhAU-KDY2MWcc7phuGD_A, truy cập ngày 30/05/2021.

5

thức cách chức Đảng ủy viên, cách chức Ủy viên Ủy ban kiểm tra (UBKT) Đảng ủy, đồng thời phải hoàn lại số tiền là 223.915.946 đồng nộp lại cho ngân sách xã

Sự sai lệch này đến từ hai lý do: Người đứng đầu các tổ chức, cơ quan, đơn vị thiếu sự kiểm tra, giám sát, đôn đốc hay thậm chí còn nể nang, dung túng bao che cho hành vi tham nhũng và sự chưa rõ ràng chồng chéo từ các cơ quan chức năng có thẩm quyền chuyên trách về phòng chống tham nhũng Những lý do đã gây ra rất nhiều thiệt hại lớn ảnh hưởng đến công cuộc phòng chống tham nhũng Nội bật là sự kiện ngày 13/01/2020 "sau 12 ngày xét xử, nghị án, chủ tọa Trần Ngọc Cảnh đã công bố bản án của TAND Hà Nội với 21 bị cáo trong vụ thâu tóm dự án, nhà đất công sản tại Đà Nẵng liên quan đến Phan Văn Anh Vũ Tòa đã tuyên phạt bị cáo Trần Văn Minh (cựu chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, giai đoạn 2006-2011) 12 năm về tội "Vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí" theo quy định tại Điều 219; 5 năm tội "Vi phạm các quy định đề quản lý đất đai" theo quy định tại Điều 229 Tổng hợp hình phạt là 17 năm Bị cáo Văn Hữu Chiến (cựu chủ tịch UBND thành phố.Đà Nẵng 2011-2014) 9 năm theo Điều 219, 3 năm theo Điều 229; tổng hợp hình phạt là 12 năm".6 Là những người lãnh đạo làm việc tại cơ quan, tổ chức Nhà nước nhưng do thiếu sự kiểm tra, giám sát hoặc có thể có sự dung túng, bao che cho các đối tượng có những hành vi tham nhũng gây hậu quả nghiêm trọng cho nền an ninh quốc gia và cuối cùng đã phải chịu sự trừng phạt thích đáng của pháp luật Đây là một bài học đắt giá cho các bậc lãnh đạo, từ đó khiến họ nâng cao trách nhiệm của bản thân trong công cuộc phòng, chống tham nhũng

2.2 Trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ quan, tổ chức; sự liêm chính

và tính minh bạch của người có chức vụ quyền hạn

Trong thời buổi hiện nay, thông tin là một nguồn tài nguyên quý giá, có thể nói nắm được những thông tin có giá trị chính là " nắm giữ tiền bạc trong tay" Bởi vậy, ngoại trừ những thông tin thuộc phạm vi Bí mật quốc gia, nội bộ cơ quan tổ chức việc công khai, minh bạch thông tin một cách công khai, minh bạch, kịp thời sẽ tạo sẽ một sân chơi công khai, công bằng cho người dân, sẽ thúc đẩy phát triển nền kinh tế

6 Việt Dũng, Cựu Chủ tịch Đà Nẵng bị tuyên phạt 17 năm, Phan Văn Anh Vũ 25 năm tù,

https://laodong.vn/phap-luat/cuu-chu-tich-da-nang-bi-tuyen-phat-17-nam-phan-van-anh-vu-25-nam-tu-778281.ldo, truy cập ngày 30/05/2021.

6

Ngược lại, tình trạng bưng bít thông tin sẽ tạo ra sự bất bình đẳng về quyền thông tin của công dân Từ đó, còn có khả năng xảy ra hành vi tham nhũng vì muốn sở hữu được lượng thông tin quý giá, có những người sẽ bỏ tiền ra mua chuộc những cán bộ, lãnh đạo nhằm trục lợi từ sự bất bình đẳng Ví dụ cụ thể như trường hợp của báo Đại đoàn kết có bài viết " Sao lại bưng bít thông tin đấu thầu?" đăng ngày 21/05/2021 phản ánh vụ việc " Sở Giao thông vận tải (GTVT) tỉnh Tuyên Quang tổ chức lựa chọn nhà thầu rộng rãi Tuy nhiên điệp khúc loạt gói thầu “khủng” chỉ có duy 1 nhà thầu dự thầu rồi trúng thầu, trúng thầu sát giá, tiết kiệm siêu thấp… lặp đi, lặp lại khiến dư luận hoài nghi."7 Qua đây chúng ta có thể đặt nghi vấn rằng có hay không hành vi bưng bít thông tin hay cũng như có sai phạm hoặc có thể đã có hành vi tham nhũng xảy ra Và nếu có thì đây là việc làm vi phạm quy định tại Điều 89, Luật đấu thầu 2013 về những hành vi

bị cấm trong đấu thầu, và Điều 8 Luật PCTN 2018

Qua những sự thiếu minh bạch trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức từ đó làm nổi bật vai trò trách nhiệm giải trình của những người lãnh đạo Trách nhiệm giải trình là trách nhiệm của người có chức vụ, quyền hạn giải thích việc thực thi, công vụ hay những vấn đề liên quan đến trách nhiệm quản lý của mình khi được yêu cầu thông qua đó có thể hiểu được quá trình, nguyên nhân, ý nghĩa của việc mà người lãnh đạo hay tổ chức đó đã làm để từ đó đánh giá, kiểm tra, giám sát một cách nhanh chóng và đúng đắn việc thực thi các công vụ, nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân đó Trách nhiệm giải trình bao gồm nghĩa vụ báo cáo, giải thích và chịu trách nhiệm về hậu quả Do vậy trách nhiệm giải trình của những người đứng đầu là vô cùng cần thiết trong quá trình thanh tra, kiểm tra của các cơ quan có thẩm quyền, hoặc của theo đề nghị của người dân Nhưng thực trạng, có thể thấy ý thức trách nhiệm giải trình của người lãnh đạo Bộ máy Nhà nước chưa cao, có thể thấy sự chống đối, qua quýt trong việc giải trình Hơn nữa, trách nhiệm giải trình về chính trị hiện hành không đề cao trách nhiệm giải trình với nhân dân mà chỉ đề cao trách nhiệm trước Đảng, từ đó xuất hiện nguy cơ xa dân

Bên cạnh, Trách nhiệm giải trình người có chức vụ, quyền hạn cũng cần sự liêm chính hay còn được gọi là "đạo đức công vụ" Có thể hiểu “đạo đức công vụ” là những phép tắc, chuẩn mực trong việc thực thi công vụ Để xây dựng các cơ quan Nhà nước

7 Đức Sơn, Sao lại bưng bít thông tin đấu thầu?,

http://daidoanket.vn/sao-lai-bung-bit-thong-tin-dau-thau-5641234.html, truy cập ngày 30/05/2021.

7