QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC LÊNIN VỀ VẤN đề TÔN GIÁO

Tính cấp thiết của đề bài Trong đời sống tinh thần của con người, tôn giáo luôn đóng một vai trò nhất định.Tôn giáo là sự tự do tín ngưỡng của mỗi công dân.. Trong lịch sử Việt Nam, vấn

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI:

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN

VỀ VẤN ĐỀ TÔN GIÁO

Giảng viên hướng dẫn : TS LÊ THỊ KIM HUỆ

Sinh viên thực hiện : NGUYỄN THỊ THU HUYỀN Lớp : K23TCA

Mã sinh viên : 23A4010285

Hà N ội, ngày 27 tháng 05 năm 2021

M ỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề bài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 2

PHẦN NỘI DUNG 3

PHẦN 1 LÝ LUẬN 3

1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lenin về tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 3

1.1.1 Bản chất của tôn giáo 3

1.1.2 Nguồn gốc của tôn giáo 3

1.1.3 Tính chất của tôn giáo 4

1.1.4 Nguyên tắc giải quyết vấn đề tôn giáo hiện nay 5

1.2 Chính sách của Đảng, Nhà nước về tôn giáo hiện nay 6

PHẦN 2: LIÊN HỆ THỰC TIỄN VÀ LIÊN HỆ BẢN THÂN 8

2.1 Liên hệ thực tiễn: Ảnh hưởng của tôn giáo trong đời sống xã hộiở Việt Nam hiện nay 8

2.2 Liên hệ bản thân 11

KẾT LUẬN 12

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề bài

Trong đời sống tinh thần của con người, tôn giáo luôn đóng một vai trò nhất định.Tôn giáo là sự tự do tín ngưỡng của mỗi công dân Vấn đề tôn giáo từ lâu đã là một trong những vấn đề nhạy cảm đối với Việt Nam cũng như các nước trên toàn thế giới Trong lịch sử Việt Nam, vấn đề tôn giáo đã từng bị lợi dụng cho mục đích chính trị, chống phá cách mạng Việt Nam và ngày nay vẫn còn một số thành phần tìm cách lợi dụng tôn giáo để chống lại Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa nước ta Chính vì thế mà mỗi người dân chúng ta cần phải có những sự hiểu biết thấu đáo và chính xác về tôn giáo để không bị kẻ gian lợi dụng sự tín ngưỡng tôn giáo vào những mục đích xấu

Xuất phát từ lý do trên và để phục vụ cho việc học tập bộ môn Chủ Nghĩa

Xã Hội Khoa Học, em quyết định chọn đề tài “Quan điểm của chủ nghĩa

Mác-Lenin về tôn giáo” Là đề tài nghiên cứu để trước hết em cũng như mọi người sẽ

nhìn nhận được những quan điểm tôn giáo trên con đường xây dựng chủ nghĩa

xã hội ở Việt Nam đặc biệt là Phật giáo

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu:

Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo và đang có chiều hướng phát triển trên phạm vi cả nước Trước tình hình đổi mới đất nước như hiện nay, để góp phần xây dựng đất nước, chúng ta cần phải thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Nhà nước, Đảng về vấn đề tôn giáo, hiểu rõ hơn về tôn giáo trong quá tình xây dựng xã hội chủ nghĩa Đây chính là mục đích để em nghiên cứu đề tài trên

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để đạt được mục đích trên, ở tiểu luận này trước hết chúng ta sẽ tìm hiểu

về quan điểm của Mác-Lenin về tôn giáo trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là như thế nào? Chính sách của Đảng, Nhà nước về tôn giáo trong thời kỳ

quá độ lên chủ nghĩa xã hội? Ảnh hưởng của Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam hiện nay?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tôn giáo

- Phạm vi nghiên cứu:

Không gian: Việt Nam

Thời gian: Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội và hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lenin về vấn đề tôn giáo Phương pháp nghiên cứu: Đề tài sử dụng phương pháp luận biện chứng duy vật với các phương pháp như: thống nhất logic lịch sử, phân tích, tổng hợp, khái quát hóa và hệ thống hóa

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: Việc nghiên cứu đề tài đã giúp chúng ta hiểu được bản chất, nguồn gốc, …của tôn giáo theo quan điểm của Mác-Lennin trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chính sách của Nhà nước trong thời kỳ đấy

Ý nghĩa thực tiễn: Góp phần nâng cao cái nhìn dúng đắn về tôn giáo cũng như việc thực hiện các hành động về tôn giáo, đề xuất những chính sách về tôn giáo một cách phù hợp và linh hoạt trong tình hình hiện nay

PHẦN NỘI DUNG PHẦN 1 LÝ LUẬN 1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lenin về tôn giáo trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội

1.1.1 Bản chất của tôn giáo

Tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh hư ảo hiện thực khách quan, thông qua hệ thống các biểu tượng siêu nhiên và niềm tin

Tôn giáo là sản phẩm của con người, gắn với những điều kiện lịch sử tự nhiên và lịch sử xã hội xác định

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội phản ánh sự yếu thế, bất lực, bế tắc của con người trước tự nhiên, xã hội và trước các thế lực trong đời sống

1.1.2 Nguồn gốc của tôn giáo

Nguồn gốc tự nhiên, kinh tế - xã hội:

Trong xã hội công xã nguyên thủy, do lực lượng sản xuất chưa phát triển, trước thiên nhiên hùng vĩ tác động và chi phối khiến cho con người cảm thấy yếu đuối và bất lực, không giải thích được, nên con người đã gán cho tự nhiên những sức mạnh, quyền lực thần bí

Khi xã hội xuất hiện các giai cấp đối kháng, có áp bức bất công, do không giải thích được nguồn gốc của sự phân hóa giai cấp và áp bức bóc lột bất công, tội ác v.v…, cộng với lo sợ trước sự thống trị của các lực lượng xã hội, con người trông chờ vào sự giải phóng của một lực lượng siêu nhiên ngoài trần thế

Nguồn gốc nhận thức

Ở một giai đoạn lịch sử nhất định, sự nhận thức của con người về tự nhiên,

xã hội và chính bản thân mình là có giới hạn Khi mà khoảng cách giữa “biết” và

“chưa biết” vẫn tồn tại, khi những điều mà khoa học chưa giải thích được, thì điều đó thường được giải thích thông qua lăng kính các tôn giáo Ngay cả những vấn đề đã được khoa học chứng minh, nhưng do trình độ dân trí thấp, chưa thể

nhận thức đầy đủ, thì đây vẫn là điều kiện, là mảnh đất cho tôn giáo ra đời, tồn tại và phát triển Thực chất nguồn gốc nhận thức của tôn giáo chính là sự tuyệt đối hóa, sự cường điệu mặt chủ thể của nhận thức con người, biến cái nội dung khách quan thành cái siêu nhiên, thần thánh

Nguồn gốc tâm lý

Sự sợ hãi trước những hiện tượng tự nhiên, xã hội, hay trong những lúc đau

ốm, bệnh tật; ngay cả những may, rủi bất ngờ xảy ra, hoặc tâm lý muốn được bình yên khi làm một việc lớn (ví dụ: ma chay, cưới xin, làm nhà, khởi đầu sự nghiệp kinh doanh, …) con người cũng dễ tìm đến với tôn giáo Thậm chí cả những tình cảm tích cực như tình yêu, lòng biết ơn, lòng kính trọng đối với những người có công với nước, với dân cũng dễ dẫn cũng dễ dẫn con người đến với tôn giáo (ví dụ: thờ các anh hùng dân tộc, thờ các thánh hoàng làng…)

1.1.3 Tính chất của tôn giáo

Tính lịch sử của tôn giáo

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử, nghĩa là nó có sự hình thành, tồn tại và phát triển và có khả năng biến đổi trong những giai đoạn lịch sử nhất định để thích nghi với nhiều chế độ chính trị - xã hội Khi các điều kiện kinh

tế - xã hội, lịch sử thay đổi, tôn giáo cũng có sự thay đổi Trong quá trình vận động của các tôn giáo, chính các điều kiện kinh tế - xã hội, lịch sử cụ thể đã làm cho các tôn giáo bị phân liệt, chia tách thành nhiều tôn giáo, hệ phái khác nhau

Tính quần chúng của tôn giáo

Tôn giáo là một hiện tượng xã hội phổ biến ở tất cả các dân tộc, quốc gia, châu lục Tính quần chúng của tôn giáo không chỉ biểu hiện ở số lượng rất đông đảo (¾ dân số trên thế giới); mà còn thể hiện ở chỗ, các tôn giáo là nơi sinh hoạt văn hóa tinh thần của một bộ phận quần chúng nhân dân Nhiều tôn giáo có tính nhân văn, nhân đạo và hướng thiện, vì vậy, được nhiều người ở các tầng lớp khác nhau trong xã hội, đặc biệt là quần chúng lao động, tin theo

Tính chính trị của tôn giáo

Tính chất chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã phân chia giai cấp, có sự khác biệt, sự đối kháng về lợi ích giai cấp Giai cấp thống trị lợi dụng tôn giáo để phục vụ cho lợi ích của giai cấp mình, đáu tranh tôn giáo là một bộ phận của đấu tranh giai cấp, tôn giáo thay đổi cùng với sự thay đổi của quan hệ chính trị-giai cấp

1.1.4 Nguyên tắc giải quyết vấn đề tôn giáo hiện nay

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, tôn giáo vẫn còn tồn tại, tuy đã

có sự biến đổi trên nhiều mặt Vì vậy, khi giải quyết vấn đề tôn giáo cần đảm bảo các nguyên tắc sau:

Tôn trọng, bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng của nhân dân

Tôn trọng tự do tín ngưỡng cũng chính là tôn trọng quyền con người, thể hiện bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa Nhà nước xã hội chủ nghĩa không can thiệp và không cho bất cứ ai can thiệp, xâm phạm đến quyền tự do tín ngưỡng, quyền lựa chọn theo hay không theo tôn giáo của nhân dân

Khắc phục dần những ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo phải gắn liền với quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

Chủ nghĩa Mác-Lênin chỉ ra rằng, muốn thay đổi ý thức xã hội, trước hết cần phải thay đổi bản thân tồn tại xã hội; muốn xóa bỏ ảo tưởng nãy sinh trong tư tưởng con người, phải xóa bỏ nguồn gốc sinh ra ảo tưởng ấy Điều cần thiết trước hết là phải xác lập được một thế giới hiện thực không có áp bức, bất công, nghèo đói và thất học… cũng như những tệ nạn nảy sinh trong xã hội Đó là một quá trình lâu dài, và không thể thực hiện được nếu tách rời việc cải cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới

Phân biệt hai mặt chính trị, tư trưởng và tín ngưỡng, tôn giáo và lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo trong quá trình giải quyết vấn đề tôn giáo

Phân biệt hai mặt chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo thực chất là phân biệt hai tính chất khác nhau của hai loại mâu thuẫn luôn tồn tại trong bản thân tôn giáo và trong vấn đề tôn giáo Sự phân biệt này trong thực tế không đơn giản, bởi lẽ, trong đời sống xã hội, hiện tượng nhiều khi phản ánh sai lệch bản chất, mà vấn đề chính trị và tư tưởng trong tôn giáo thường đan xen vào nhau

Q uan điểm lịch sử cụ thể trong giải quyết vấn đề tín ngưỡng, tôn giáo

Mỗi tôn giáo đều có lịch sử hình thành, quá trình tồn tại và phát triển nhất định Ở những thời kỳ lịch sử khác nhau, vai trò, tác động của từng tôn giáo đối với đời sống xã hội không giống nhau Quan điểm, thái độ của các giáo hội, giáo

sĩ, giáo dân về những lĩnh vực của đời sông xã hội luôn có sự khác biệt Vì vậy, cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể khi xem xét, đánh giá và ứng xử đối với những vấn đề có liên quan đến tôn giáo và đối với từng tôn giáo cụ thể

1.2 Chính sách của Đảng, Nhà nước về tôn giáo hiện nay

Quan điểm, chính sách tôn giáo của Đảng và nhà Nước Việt Nam bao gồm những nội dung cơ bản sau:

Tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, đang và sẽ tồn tại trong quá trình xây dụng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Đảng ta khẳng định, tín ngưỡng, tôn giáo sẽ tồn tại lâu dài cùng dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Sự khẳng định đó mang tính khoa học

và cách mạng, hoàn toàn khác với cách nhìn nhận chủ quan, tả khuynh khi cho rằng có thể bằng các biện pháp hành chính, hay khi trình độ dân trí cao, đời sông vật chất được bảo đảm là có thể làm cho tín ngưỡng, tôn giáo mất đi; hoặc duy tâm, hữu khuynh khi nhìn nhận tín ngưỡng, tôn giáo là hiện tượng bất biến, độc lập, thoát ly với mọi cơ sở kinh tế - xã hội, thể chể chính trị

Đảng, Nhà nước thực hiện nhất quán chính sách đại đoàn kết dân tộc

Đoàn kết đồng bào theo các tôn giáo khác nhau; đoàn kết đồng bào theo tôn giáo và đông bào không theo tôn giáo Nhà nước xã hội chủ nghĩa nghiêm cấm

mọi hành vi chia rẽ, phân biệt đối xử với công dân vì lý do tín ngưỡng, tôn giáo.Mọi công dân không phân biệt tín ngưỡng, tôn giáo, đều có quyền và nghĩa

vụ xây dụng, bảo vệ Tổ quốc

Nội dung cốt lõi của công tác tôn giáo là công tác vận động quần chúng

Công tác vận động quần chúng các tôn giáo nhằm động viên đồng bào nêu cao tinh thần yêu nước, ý thức bảo vệ độc lập và thống nhất đất nước Đẩy mạnh phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa vùng đồng báo theo các tôn giáo, nhằm nâng cao trình độ, đời sống mọi mặt cho đồng bào

Công tác tôn giáo là trách nhiệm của hệ thống chính trị

Làm tốt công tác tôn giáo là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị, bao gồm hệ thống tổ chức đảng, chính quyền, mặt trận Tổ quốc, đoàn thể chính trị do Đảng lãnh đạo Cần củng cố và kiện toàn tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tôn giáo các cấp Tăng cường công tác quản lý nhà nước đối với các tôn giáo và đấu tranh với hoạt động lợi dụng tôn giáo gây phương hại đến lợi ích Tổ quốc và dân tộc

Hoạt động tôn giáo phải tuân thủ theo pháp luật

Việc theo đạo, truyền đạo cũng như mọi hoạt động tôn giáo khác đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật; không được lợi dụng dụng tôn giáo để tuyên truyền tà đạo, hoạt động mê tín dị đoan, không được ép buộc người dân theo đạo Nghiêm cấm các tổ chức tuyên truyền đạo, người truyền đạo và các cách thức truyền đạo trái phép, vi phạm các quy định của Hiến pháp và pháp luật

P HẦN 2: LIÊN HỆ THỰC TIỄN VÀ LIÊN HỆ BẢN THÂN

2.1 Liên hệ thực tiễn: Ảnh hưởng của tôn giáo trong đời sống xã hội

ở Việt Nam hiện nay

Việt Nam là một quốc gia tồn tại nhiều tôn giáo khác nhau và đa dạng về chiều hướng phát triển trên phạm vi cả nước Trong đó, Phật giáo là một tôn giáo

có quy mô lớn nhất và có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống xã hội Việt Nam hiện nay Ngoài ra còn có một số tôn giáo lớn du nhập vào nước ta như Công Giáo, Tin Lành, Hồi giáo, Cao Đài

2.1.1 Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống xã hội Việt Nam hiện nay

 Khát quát về quá trình du nhập của Phật giáo tại Việt Nam

Theo nhiều nhà nghiên cứu, Việt Nam đã tiếp thu Phật giáo từ Ấn Độ, Trung Hoa và sau này một số ít qua Campuchia

Phật giáo khi du nhập vào Việt Nam đã có mối quan hệ mật thiết với tư tưởng, tinh thần dân tộc và đã có sự biến đổi cho phù hợp với đặc điểm cư dân người Việt, làm cho Phật giáo Việt Nam có những đặc trưng riêng

 Ảnh hưởng của Phật giáo trong đời sống xã hội ở Việt Nam hiện nay

Phật giáo góp phần kiến tạo một xã hội bình đẳng, bác ái

Đức Phật không hề chia cấp bậc mà có cái nhìn ngang hàng với tất cả chúng sinh Đạo phật chủ trương bình đẳng Với phật, không ai là kẻ tiểu nhân, không ai quân tử cũng không có quân, không có dân, chia cắt nhau bằng giai cấp, chỉ có một niềm từ bi bác ái, không hằn học, oán ghét, phục thù Phật giáo khuyến khích mọi người sống chan hòa, cảm thông và thân ái dù khác nhau sắc tộc, tôn giáo, màu da Đó cũng là điều phù hợp với bản chất dân tộc Việt Nam

Phật giáo khuyên mọi người sống lương thiện, tu tâm dưỡng tính

Lối sống mà Đức Phật đã dạy rất đơn giản, đối với người tại gia, chỉ áp dụng năm nguyên tắc sống: không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói

dối và không uống rượu, đây là một bảng nguyên tắc thật sự rất đơn giản Những quan niệm ở hiền gặp lành, gieo gió phải gặt bão, nhân nào quả đấy, đã thấm sâu trong đời sống tinh thần dân tộc, hướng mọi tầng lớp nhân dân vào con đường thiện nghiệp, tu dưỡng đạo đức vì dân, vì nước

Phật giáo có ảnh hưởng tích cực đến các mối quan hệ gia đình, xã hội

Những mối quan hệ trong gia đình, xã hội như cha mẹ, anh em, vợ chồng, con cái, bạn bè… Phật giáo xem là thiêng liêng và đáng được tôn kính, lễ dạy và tôn thờ Phật dạy: “muôn việc ở thế gian, không gì hơn công ơn nuôi dưỡng lớn lao của cha mẹ” (Kinh Thai Cốt) Bởi Phật giáo đặc biệt chú trọng chữ Hiếu như thế nên thích hợp với nếp sống đạo lý truyền thống của dân tộc Việt

Ảnh hưởng của Phật giáo đến các tín ngưỡng truyền thống, mang bản sắc dân tộc

Khi được truyền vào Việt Nam, Phật Giáo đã tiếp xúc ngay với các tín ngưỡng bản địa, do vậy đã kết hợp chặt chẽ với các tín ngưỡng này Biểu tượng chùa Tứ Pháp thực ra vẫn chỉ là những đền miếu dân gian thờ các vị thần tự nhiên Mây, Mưa, Sấm, Chớp và thờ Đá Lối kiến trúc của chùa chiền Việt Nam là tiền Phật hậu Thần cùng với việc thờ trong chùa các vị thần, các vị thánh, các vị thành hoàng thổ địa và vị anh hùng dân tộc

Hạn chế của Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam

Tuy nhiên, chúng ta cần phải nhìn nhận rằng chính tinh thần khai phóng, dung hòa Phật giáo Việt Nam đã bị một số người lợi dụng và cố tình hiểu sai lạc đi, biến Phật giáo, chùa chiền thành một nơi xa lánh, tách biệt với xã hội, cúng kiến mê tín và bị kẻ xấu lợi dụng để xin xăm, bói quẻ, đốt vàng mã, là những sinh hoạt biến dạng vốn không phải của Đạo Phật

Trong bối cảnh đất nước đang chuyển mình để hòa nhập vào trào lưu phát triển với thế giới, Việt Nam cần phải mở cửa để giao lưu với bạn bè quốc tế ngỏ hầu tiếp thu và học tập những tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện đại Điều đó sẽ dẫn