Tìm hiểu về thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành

LỜI MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I. Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền 2 1. Khái niệm 2 2. Mục đích, ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền của Tòa án nhân dân 3 II. Thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành 4 1. Thẩm quyền xét xử của Tòa án theo loại việc 4 2. Xác định vụ án hay việc dân sự và có thuộc thẩm quyền của tòa án 5 3. Xác định vụ việc dân sự đó thuộc thẩm quyền của tòa án nhân dân cấp nào? 6 3.1 Tòa cấp huyện 6 3.2 Tòa chuyên trách cấp huyện 7 3.3 Tòa cấp tỉnh 7 3.4 Tòa chuyên trách cấp tỉnh 7 III. Đưa ra tình huống về thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành 8 1. Tình huống 8 2. Xử lí tình huống 9

TIỂU LUẬN LUẬT KINH TẾ 1

Đề số 27: Tìm hiểu về thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành.

M C L C ỤC LỤC ỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền 2

1 Khái niệm 2

2 Mục đích, ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền của Tòa án nhân dân 3

II Thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành .4 1 Thẩm quyền xét xử của Tòa án theo loại việc 4

2 Xác định vụ án hay việc dân sự và có thuộc thẩm quyền của tòa án 5

3 Xác định vụ việc dân sự đó thuộc thẩm quyền của tòa án nhân dân cấp nào? 6

3.1 Tòa cấp huyện 6

3.2 Tòa chuyên trách cấp huyện 7

3.3 Tòa cấp tỉnh 7

3.4 Tòa chuyên trách cấp tỉnh 7

III Đưa ra tình huống về thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành 8

1 Tình huống 8

2 Xử lí tình huống 9

KẾT LUẬN 11

DANH MỤC THAM KHẢO 12

LỜI MỞ ĐẦU

Hiện nay, ngành Tòa án đang thực hiện chủ trương tăng thẩm quyền cho Tòa án nhân dân cấp huyện, do đó Tòa dân sự Tòa án nhân dân cấp tỉnh chỉ giải quyết theo trình tự sơ thẩm một vài loại việc phức tạp có khó khăn trong thu thập chứng cứ, áp dụng pháp luật… còn lại hầu hết các loại vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình đều

do Tòa án nhân dân cấp huyện giải quyết Trong quá trình triển khai, áp dụng Bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án các cấp đã có rất nhiều nỗ lực trong áp dụng các quy định pháp luật nói chung, các quy định về thẩm quyền nói riêng Tuy nhiên, sau một thời gian áp dụng các quy định về thẩm quyền xét xử cho thấy nhiều thẩm phán còn lúng túng trong việc phân biệt thẩm quyền giữa Tòa án nhân dân và Ủy ban nhân dân, giữa vụ việc dân sự và vụ việc hành chính, kinh doanh, thương mại dẫn đến có những sai sót nghiêm trọng, việc thụ lý giải quyết không đúng thẩm quyền về loại việc, về lãnh thổ, thẩm quyền giữa Tòa án cấp huyện được tăng thẩm quyền với Tòa án cấp huyện chưa được tăng thẩm quyền theo Luật dân sự 2015 số: 91/2015/QH13 của Quốc hội về thi hành Bộ luật tố tụng dân sự Vì vậy, em chọn

đề tài: “Tìm hiểu về thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân

sự theo quy định pháp luật hiện hành.”

NỘI DUNG

I Khái niệm, mục đích, ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền

1 Khái niệm

Mỗi cơ quan nhà nước đều có thẩm quyền hoạt động trong một lĩnh vực nhất định

để thực hiện chức năng, nhiệm vụ mà luật đã quy định Các cơ quan này tuyệt đối không được phép hoạt động ra ngoài thẩm quyền của mình Phạm vi hoạt động và quyền năng pháp lý của các cơ quan nhà nước do pháp luật quy định được hiểu là thẩm quyền của các cơ quan nhà nước đó Sự phân định thẩm quyền là điều kiện cần thiết bảo đảm cho bộ máy nhà nước hoạt động bình thường, không chồng chéo dẫm chân lên nhau Tòa án là một bộ phận cấu thành bộ máy nhà nước

Trong hệ thống cơ quan tư pháp của Việt Nam thì Tòa án là cơ quan thực hiện quyền tư pháp chủ yếu, với chức năng, thẩm quyền xét xử các vụ án hình sự, dân

sự, hành chính và các vụ việc khác mà pháp luật quy định để bảo vệ pháp luật và sự công bằng xã hội Như vậy, quyền xem xét giải quyết vụ việc hình sự, dân sự, hành chính… và quyền ra các quyết định khi giải quyết vụ việc đó là nội dung quan trọng có mối quan hệ mật thiết với nhau tạo thành thẩm quyền chung của Tòa án Trong hệ thống tổ chức Tòa án Việt Nam vừa có các Tòa theo cấp hành chính và cũng có các đơn vị có các chức năng, nhiệm vụ chuyên biệt đó là các Tòa chuyên

về từng loại việc như các Tòa chuyên trách ở Tòa án nhân dân tối cao và cũng có

Tòa được giải quyết tất cả các loại việc ví dụ như Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao

Do đặc thù về tổ chức hệ thống Tòa án nên quan niệm về thẩm quyền của Tòa án trong tố tụng dân sự cũng có những điểm khác biệt Vì thế khi nghiên cứu về thẩm quyền Tòa án phải tiếp cận dưới 4 góc độ đó là: Thẩm quyền của Tòa án theo loại việc, thẩm quyền của Tòa án theo cấp xét xử như thẩm quyền xét xử sơ thẩm, xét

xử phúc thẩm và thẩm quyền của Tòa án theo các cấp hành chính, lãnh thổ và thẩm quyền xét xử theo sự lựa chọn của nguyên đơn, người yêu cầu Như vậy, thẩm quyền với nghĩa là quyền chính thức được xem xét để kết luận và định đoạt, quyết định một vấn đề, do đó có thể định nghĩa thẩm quyền giải quyết các vụ việc về dân

sự của Tòa án là quyền thụ lý xem xét ban hành các quyết định khi giải quyết các

vụ việc dân sự theo thủ tục tố tụng dân sự

Khác với thẩm quyền xét xử các vụ án hình sự, hành chính là thể hiện quyền uy của nhà nước là chủ yếu và tuân theo tố tụng hình sự, hành chính thì thẩm quyền về dân

sự của Tòa án có đặc điểm:

- Phạm vi xem xét, giải quyết ban hành và quyết định của Tòa án được giới hạn bởi yêu cầu của đương sự Tòa án không được quyền ra quyết định vượt quá yêu cầu của đương sự

- Tòa án phải tôn trọng quyền tự thỏa thuận, tự định đoạt tự nguyện không trái pháp luật của đương sự

- Thẩm quyền về dân sự của Tòa án được thực hiện theo tố tụng dân sự

2 Mục đích, ý nghĩa của việc xác định thẩm quyền của Tòa án nhân dân

Ngành Tòa án không thể hoạt động có hiệu quả nếu không xác định rõ thẩm quyền theo loại việc, theo lãnh thổ và thẩm quyền của các cấp Tòa án, hoạt động của bộ máy Tòa án sẽ rối loạn, dẫm chân lên nhau nếu không xác định thẩm quyền của các Tòa án một cách hợp lý Vì vậy, việc xác định thẩm quyền của Tòa án một cách chính xác, thật sự khoa học sẽ tránh được sự chồng chéo khi thực hiện nhiệm vụ giữa Tòa án với các cơ quan nhà nước khác, giữa các Tòa án với nhau, giữa các Tòa trong một Tòa án… góp phần làm cho các Tòa án giải quyết đúng đắn, có hiệu quả các vụ việc dân sự, tạo điều kiện cho các bên đương sự tham gia tố tụng, bảo

vệ được quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tiết kiệm được thời gian, công sức, các chi phí, giảm bớt các phiền hà cho đương sự và cho cả Tòa án Việc xác định thẩm quyền một cách hợp lý, khoa học còn tạo điều kiện cho các Thẩm phán tích lũy kinh nghiệm, có kiến thức chuyên sâu về một lĩnh vực mà Thẩm phán đảm nhận, góp phần nâng cao chất lượng giải quyết vụ việc dân sự Hiện nay, việc phân định thẩm quyền của Tòa án vẫn còn có điểm không hợp lý chưa tạo ra sự chuyên sâu cho các Thẩm phán, cũng như thực hiện nguyên tắc độc lập khi xét xử Vì vậy, một trong những mục tiêu trong cải cách tư pháp hiện nay là tổ chức lại cơ cấu tổ chức Tòa án hợp lý hơn nữa, từ đó có cải tiến trong phân định thẩm quyền của Tòa

án, xây dựng những Tòa chuyên biệt về từng loại vụ việc ở Tòa án các cấp là một việc cần thiết

II Thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết các vụ việc dân sự theo

quy định pháp luật hiện hành

1 Thẩm quyền xét xử của Tòa án theo loại việc

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo loại việc là tổng hợp các loại vụ việc về dân

sự mà Tòa án có thẩm quyền thụ lý và giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự Thẩm

quyền về loại việc của Tòa án sẽ phân định với những vụ việc dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan khác

Được quy định tại mục 1 Chương II từ các Điều 26 đến Điều 34 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 thì Tòa án có thẩm quyết giải quyết những tranh chấp dân sự trong lĩnh vực hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, sở hữu trí tuệ… Trong đó, có sửa đổi, bổ sung một số quy định như:

– Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự vì không có lý do không có điều luật để áp dụng (Điều 4 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015) Khi chưa có điều luật cụ thể để áp dụng thì Tòa án áp dụng tinh thần của Hiến pháp, tập quán, tương tự pháp luật, những nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân sự, án lệ, hoặc lẽ công bằng (Điều 43, 44, 45 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015)

– Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 đã sửa đổi bổ sung nhiều loại việc mới thuộc thẩm quyền của Tòa án được quy định trong các luật nội dung bảo đảm thống nhất, phù hợp với Hiến pháp và các luật khác như: Bộ luật dân sự, Bộ luật Hàng hải, Luật Hôn nhân & Gia đình, Luật doanh nghiệp, Luật Thi hành án dân sự, Bộ luật lao động, Luật đấu thầu, Luật công đoàn…

– Trong quá trinh giải quyết vụ án dân sự nếu phát hiện văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến việc giải quyết vụ án có dấu hiệu trái Hiến pháp, pháp luật thì Chánh án Tòa án có văn bản kiến nghị Chánh án Toà án nhân dân tối cao kiến nghị

cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, sửa đổi, bổ sung hoặc hủy bỏ văn bản trái pháp luật (Điều 221 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015)

– Khi giải quyết vụ việc dân sự, Tòa án có thẩm quyền hủy quyết định cá biệt trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong vụ việc dân sự (Điều 34 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015) kiện của mình có thể được thụ lý nhanh chóng

2 Xác định vụ án hay việc dân sự và có thuộc thẩm quyền của tòa án

Thứ nhất, cần phải xác định đó là vụ án hay việc dân sự và có thuộc thẩm quyền của tòa án hay không?

Lĩnh vực dân

sự

Lĩnh vực hôn nhân và gia đình

Lĩnh vực kinh doanh thương mại

Lĩnh vực lao động

Và có thuộc trường hợp ngoại lệ được quy định trong pháp luật chuyên ngành hay không? Ví dụ: Trong trường hợp nội dung hợp đồng thương mại có sự thỏa thuận

về lựa trọn giải quyết tranh chấp tại cả tòa án và trọng tài thương mại, thì nếu đang giải quyết tại trọng tài thương mại thì tòa án sẽ đình chỉ việc giải quyết tranh chấp này

3 Xác định vụ việc dân sự đó thuộc thẩm quyền của tòa án nhân dân cấp nào?

Thứ hai, sau khi xác định được đó là vụ án hay việc dân sự và thuộc thẩm quyền của tòa án, tiếp theo đó phải xác định vụ việc dân sự đó thuộc thẩm quyền của tòa

án nhân dân cấp nào?

3.1 Tòa cấp huyện

- Các tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng, cha mẹ và con, về nhận cha,

mẹ, con, nuôi con nuôi và giám hộ giữa công dân Việt Nam cư trú ở khu vực biên giới với công dân của nước láng giềng cùng cư trú ở khu vực biên giới với Việt Nam

- Tòa án cấp huyện có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp dưới đây nhưng không có yếu tố nước ngoài ( đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài)

- Tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại Điều 26 và Điều 28 của

Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015, trừ tranh chấp về bồi thường thiệt hại do áp dụng biện pháp ngăn chặn hành chính không đúng theo quy định của pháp luật về cạnh tranh, trừ trường hợp yêu cầu bồi thường thiệt hại được giải quyết trong vụ án hành chính

- Tranh chấp về kinh doanh, thương mại quy định tại khoản 1 Điều 30 của Bộ luật

Tố tụng dân sự năm 2015;

- Tranh chấp về lao động quy định tại Điều 32 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015

3.2 Tòa chuyên trách cấp huyện

Tòa dân sự Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc về dân sự, kinh doanh, thương mại, lao động thuộc thẩm quyền

của Tòa án nhân dân cấp huyện quy định tại Điều 35 của Bộ luật Tố tung Dân sự năm 2015

- Tòa gia đình và người chưa thành niên Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những vụ việc về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện quy định tại Điều 35 của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015

- Đối với Tòa án nhân dân cấp huyện chưa có Tòa chuyên trách thì Chánh án Tòa

án có trách nhiệm tổ chức công tác xét xử và phân công Thẩm phán giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện

3.3 Tòa cấp tỉnh

Tòa án nhân dân cấp Tỉnh có thẩm quyền giải quyết những tranh chấp về dân sự,, hôn nhân gia đình, lao động, kinh doanh thương mại có yếu tố nước ngoài (đương

sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải ủy thác tư pháp cho cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài, cho Tòa án, cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài)

- Tòa án nhân dân cấp tỉnh tự mình lấy lên để giải quyết khi xét thấy cần thiết hoặc theo đề nghị của Tòa án nhân dân cấp huyện

3.4 Tòa chuyên trách cấp tỉnh

Tòa dân sự Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền:Giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp, yêu cầu về dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh quy định tại Điều 37 của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015; Giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định dân sự chưa có hiệu

lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp huyện bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật này

- Tòa gia đình và người chưa thành niên Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền: Giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp, yêu cầu về hôn nhân và gia đình thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh quy định tại Điều 37 của Bộ luật

Tố tụng Dân sự năm 2015; Giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định hôn nhân và gia đình chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp huyện bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015

- Tòa kinh tế Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền: Giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp, yêu cầu về kinh doanh, thương mại thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh quy định tại Điều 37 của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015; Giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định kinh doanh, thương mại chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp huyện bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015

- Tòa lao động Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền: Giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp, yêu cầu về lao động thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp tỉnh quy định tại Điều 37 của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015; Giải quyết theo thủ tục phúc thẩm những vụ việc mà bản án, quyết định lao động chưa

có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân cấp huyện bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015

III Đưa ra tình huống về thẩm quyền tòa án nhân dân trong giải quyết

các vụ việc dân sự theo quy định pháp luật hiện hành

1 Tình huống

Năm 2002, ông bà M,N chết có để lại di sản là một căn nhà trên diện tích đất 400m2 tại phường K, quận D, thành phố H Ông bà có 4 người con là A, B, C, D

Anh A và anh B hiện cư trú tại quận 1 thành phố H, anh C hiện cư trú tại Mỹ, anh

D có hộ khẩu thường trú tại thành phố M thuộc tỉnh TG nhưng hiện đang quản lý,

sử dụng nhà đất cha mẹ để lại và có đăng ký tạm trú tại phường K, quận D, thành phố H

Nay anh A cho rằng anh D có ý định chiếm toàn bộ nhà đất nên có đơn khởi kiện yêu cầu chia thừa kế Hỏi:

Theo anh chị, Tòa án cấp nào có thẩm quyền sơ thẩm vụ việc trên?

Có ý kiến cho rằng anh A phải khởi kiện tại tòa án thành phố M thuộc tỉnh TG Hãy cho biết ý kiến này đúng hay sai và giải thích tại sao?

2 Xử lí tình huống

Toà án có thẩm quyến giải quyết vụ việc trên là Toà án nhân dân thành phố H Căn cứ vào Điểm a Khoản 1 Điều 33 thì “Toà án nhân dân huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh có thẩm quyển giải quyết theo thủ tục sơ thẩm tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại điều 25 và điều 27 bộ luật này”

Theo Khoản 5 Điều 25 Bộ luật tố tụng dân sự thì “Tranh chấp về thừa kế tài sản” là một trong những tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Toà án Tòa án

có thẩm quyền giải quyết đối với các tranh chấp về thừa kế, trong đó phải kể đến yêu cầu chia di sản thừa kế, có thể theo di chúc hoặc theo pháp luật