BÀI 6:XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP MÔI TRƯỜNG Giảng viên: ThS. Nguyễn Thị Hằng

• Trình bày được khái niệm vi phạm pháp luật môi trường và nắm được các loại trách nhiệm pháp lý áp dụng đối với vi phạm; • Trình bày khái niệm tranh chấp môi trường và các phương thức g

LUẬT MÔI TRƯỜNG

Giảng viên: ThS Nguyễn Thị Hằng

XỬ LÝ VI PHẠM PHÁP LUẬT VÀ GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP MÔI TRƯỜNG

Giảng viên: ThS Nguyễn Thị Hằng

• Trình bày được khái niệm vi phạm pháp luật môi

trường và nắm được các loại trách nhiệm pháp lý áp

dụng đối với vi phạm;

• Trình bày khái niệm tranh chấp môi trường và các

phương thức giải quyết tranh chấp môi trường

3

• Chuẩn bị tài liệu đầy đủ cho môn học bao gồm: giáo

trình, văn bản pháp luật liên quan môn học;

• Đọc tài liệu và tóm tắt những nội dung chính của bài;

• Liên hệ và lấy ví dụ thực tế khi học đến từng vấn đề;

• Làm bài tập và luyện thi trắc nghiệm theo yêu cầu

6.1.1 Khái niệm vi phạm pháp luậtmôi trường

6.1.2 Xử lý vi phạm pháp luật mội trường

7

• Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật do chủ thể có năng lực hành vi thựchiện, có lỗi một cách cố ý, hoặc vô ý, xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luậtbảo vệ và phải chịu chế tài thích hợp.

• Từ đó có thể hiểu, vi phạm pháp luật môi trường là hành vi cố ý hoặc vô ý của tổchức, cá nhân không tuân thủ các quy định về pháp luật môi trường

v1.0014112224 9

Căn cứ xử lý phụ thuộc vào:

• Tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi;

• Yếu tố lỗi;

• Hậu quả xảy ra;

• Nhân thân người thực hiện hành vi

Người thực hiện hành vi vi phạm pháp luật môi trường có thể gánh chịu một hoặc một

số loại trách nhiệm sau đây:

Trách nhiệm hành chính: Vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường là

những hành vi vi phạm các quy định quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ môitrường do cá nhân, tổ chức thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý mà không phải là tộiphạm và theo quy định tại Nghị định 179/2013/NĐ-CP ngày 14/11/2013 về xử lí viphạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường phải bị xử phạt vi phạm hành chính

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

• Các hành vi gây ô nhiễm môi trường;

• Các hành vi vi phạm các quy định về quản lý chất thải;

• Các hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường hoạt động du lịch, bảotồn và sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên;

• Các hành vi vi phạm các quy định về thực hiện phòng, chống, khắc phục ônhiễm, suy thoái, sự cố môi trường và các hành vi vi phạm các quy định khác vềbảo vệ môi trường

• Thẩm quyền xử phạt

➢ Thẩm quyền xử phạt từ Điều 50 đến Điều 54;

➢ Ủy ban nhân dân các cấp: Điều 50;

➢ Công an các cấp: Điều 51;

➢ Thanh tra chuyên ngành: Điều 52;

➢ Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Hải quan, Kiểm lâm, Quản lý thị trường,Thuế, Cảng vụ hàng hải, Cảng vụ đường thủy nội địa có quyền xử phạt theothẩm quyền quy định tại các Điều 40, 41, 42, 43, 44, 45 và 47 Luật xử lý viphạm hành chính

• Thời hiệu xử phạt: Hai năm kể từ ngày có hành vi vi phạm.

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

v1.0014112224 15

Có hành vi vi phạm

Có thiệt hại xảy ra

Có lỗi hoặc không có lỗi

Có mối quan hệ giữa thiệt hại và hành vi

Căn cứ

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

Trách nhiệm dân sự

Tổ chức, cá nhân có hành vi gây tổn hại môi trường, gây ảnh hưởng tới tính mạng, sứckhỏe, tài sản của người khác thì phải chịu trách nhiệm dân sự Xác định theo quy địnhtại các Điều 4, Điều 127, Điều 131 Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và Điều 263, Điều

624 Bộ luật Dân sự 2005

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

Trách nhiệm dân sự

• Có lỗi hoặc không có lỗi;

• Điều 623 Bộ luật Dân sự quy định: Bồi thường thiệt hại cả trường hợp không có lỗitrừ hai trường hợp:

➢ Hoàn toàn do lỗi của bên bị thiệt hại;

➢ Do sự kiện bất khả kháng, tình thế cấp thiết: lũ lụt, sét đánh

v1.0014112224 17

Trách nhiệm hình sự

Trách nhiệm hình sự

Các loại tội phạm

về môi trường

Hình phạt chính

Hình phạt

bổ sung

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

Hình phạt

Phạt tiền Phạt tù

Bổ sung:

cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm làm các công việc liên quan

Trách nhiệm hình sự

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

v1.0014112224 19

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường.

Trách nhiệm hình sự

Một số tội phạm môi trường

• Điều 182 Tội gây ô nhiễm môi trường.

• Điều 182a Tội vi phạm quy định về quản lý chất thải nguy hại.

• Điều 182b Tội vi phạm quy định về phòng ngừa sự cố môi trường.

• Điều 185 Tội đưa chất thải vào lãnh thổ Việt Nam.

• Điều 190 Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ.

• Điều 191 Tội vi phạm các quy định về quản lý khu bảo tồn thiên nhiên.

• Điều 191a Tội nhập khẩu, phát tán các loài ngoại lai xâm hại.

Trách nhiệm kỷ luật: Là loại trách nhiệm đặc thù

chỉ áp dụng với cán bộ công chức khi vi phạm

b Các loại trách nhiệm pháp lý đối với vi phạm pháp luật môi trường

6.2.1 Khái niệmtranh chấp môitrường

6.2.2 Các dấu hiệu đặc trưng của tranh chấp môi trường

6.2.3 Các yêu cầu của giải quyết tranh chấp môi trường

21

a Khái niệm

“Tranh chấp môi trường là những xung đột giữa các tổ chức, cá nhân, các

cộng đồng dân cư về quyền và lợi ích liên quan đến việc phòng ngừa, khắc

phục ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường; về việc khai thác, sử dụng hợp

lí các nguồn tài nguyên và môi trường; về quyền được sống trong môi

trường trong lành và quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản do

làm ô nhiễm môi trường gây nên.”

v1.0014112224 23

b Nhận diện qua đặc điểm

Đặcđiểm

Về chủ thể: Các bên tham gia tranh chấp khi họ cho rằng

quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm hoặc đedoạ xâm phạm, bao gồm quốc gia, tổ chức, cá nhân vàcộng đồng dân cư

Về nội dung: Là những đòi hỏi cụ thể về quyền và lợi ích

hợp pháp trong lĩnh vực môi trường là các bên cho rằngcần phải bảo vệ, phục hồi

Về đối tượng: Quyền và lợi ích hợp pháp về môi trường bị

xâm hại hoặc bị đe dọa xâm hại

c Các dạng tranh chấp môi trường chủ yếu

Tranh chấp giữa các tổ chức, cá nhân, các nhà đầu tư,nhà sản xuất trong việc khai thác, sử dụng chung cácnguồn tài nguyên và các yếu tố môi trường

Tranh chấp giữa các tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân cưvới các tổ chức, cá nhân khác về bồi thường thiệt hại do ônhiễm môi trường gây nên

Tranh chấp nảy sinh trong quá trình thực hiện các dự ánphát triển gây ảnh hưởng đến các yếu tố môi trườngthuộc quyền quản lí, sử dụng hợp pháp của chủ thể khác

Các dạng

tranhchấp môi

trường

chủ yếu

v1.0014112224 25

d Phân loại tranh chấp môi trường

Căn cứ vào địa

vị pháp lý giữa

các chủ thể trong

quan hê tranh

chấp

Tranh chấp phát sinh trong quản lý Nhà nước

Tranh chấp phát sinh giữa các tổ chức, cá nhân

d Phân loại tranh chấp môi trường

Căn cứ vào

lợi ích mà các

bên chủ thể

hướng tới

Tranh chấp liên quan đến lợi ích tư

Tranh chấp liên quan đến lợi ích công cộng

Thường diễn ra với quy mô lớn,liên quan đến nhiều tổ chức,

cá nhân, cộng đồng dân cư, thậm chí đến nhiều quốc gia.

Vừa là xung đột giữa lợi ích công và lợi ích tư

Giá trị thiệt hại của những tranh chấp môi trường thường rất lớn và khó xác định

Vị thế của các bên thường không cân bằng

Có thể nảy sinh ngay từ khi chưa có sự xâm hại thực tế đến các quyền và lợi ích hợp pháp về môi trường.

27

a Vừa là xung đột giữa lợi ích công và lợi ích tư

• Môi trường là điều kiện sống, không gian sống, đảm bảo chất lượng và sức khỏecho mọi người, trong đó có từng cá nhân nên những mâu thuẫn, bất hòa nảy sinhtrong lĩnh vực môi trường không chỉ gắn liền với lợi ích của cá nhân mà còn ảnhhưởng đến cả cộng đồng, cả xã hội

• Theo Điều 130 Luật Bảo vệ môi trường 2005 thì thiệt hại do ô nhiễm, suy thoái môitrường bao gồm:

➢ Suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường

➢ Thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ của con người, tài sản và lợi ích hợp pháp của

tổ chức, cá nhân do hậu quả của việc suy giảm chức năng, tính hữu ích của môitrường gây ra

➢ Sự suy giảm chức năng, tính hữu ích của môi trường là sự biến đổi theo chiều hướng xấu của môi trường mà những biến đổi này làm giảm đi những tính năng vốn có của môi trường Đó là những thiệt hại mà cả cộng đồng phải gánh chịu

➢ Các lợi ích cá nhân bị xâm hại cũng biểu hiện khá đa dạng như: thiệt hại về tàisản; thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ: các khoản chi trả chi phí cứu chữa, bồi

v1.0014112224 29

b Thiệt hại rất khó xác định

Thiệt hại khó xác định, biểu hiện đa dạng

Thiệt hại trước mắt

Thiệt hại trực tiếp

Thiệt hại gián tiếp

Thiệt hại lâu dài

Thiệt hại về tài sản

Tính mạng, sức khỏe

c Quy mô lớn, liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân

Bởi môi trường là một thể thống nhất không tách rời, không bị giới hạn bởi không gian,thời gian nên các tác động xấu đến thành phần môi trường này sẽ ảnh hưởng đến môitrường khác

Ví dụ: Vụ công ty Vedan gây thiệt hại cho bà con 2 bên dòng sông Thị Vải, liên quan tới

1255 hộ nông dân ở: Bà Rịa Vũng Tàu, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh

v1.0014112224 31

c Quy mô lớn, liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân

Tranh chấp có thể xảy ra trong

Khu dân cư

Tại một địa phương

Quốc tế

d Vị thế các bên không cân bằng

• Phần lớn tranh chấp môi trường có một bên tham gia là chủ các dự án

phát triển hoặc các cơ quan quản lý, trong khi phía bên kia chỉ là những

thường dân

• Trong những trường hợp như vậy, ưu thế thường thuộc về bên gây thiệt

hại có tiềm lực lớn về kinh tế

v1.0014112224 33

e Tranh chấp có thể nảy sinh ngay cả khi chưa có hậu quả thực tế xảy ra

• Khả năng xâm hại đến môi trường mà con người có thể dự báo thường liênquan đến các dự án đầu tư, thậm chí ngay từ khi dự án chưa đi vào hoạt động;

• Mặc dù vào lúc này các thiệt hại thực tế là chưa xảy ra nhưng các bên xung độtcho rằng nguy cơ nội tại sẽ xảy ra thiệt hại

Ngăn chặn sớm nhất sự xâm hại đối với môi trường.

Ưu tiên bảo vệ các quyền và lợi ích chung về môi trườngcủa cộng đồng, của xã hội

Đảm bảo duy trì mối quan hệ bảo vệ môi trường giữa cácbên để hướng đến mục tiêu phát triển bền vững

Đảm bảo xác định một cách chính xác có căn cứ giá trịthiệt hại về môi trường

Giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng, kịp thời

Định nghĩa giải quyết tranh chấp môi trường

Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp môi trường

Các phương thức giải quyết tranh chấp môi trường

Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp môi trường

35

a Định nghĩa về giải quyết tranh chấp:

Giải quyết tranh chấp là các hoạt động khắc phục, loại trừ tranh chấp đã phát sinhbằng một phương pháp nào đó, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bêntranh chấp, bảo vệ trật tự kỷ cương xã hội

Nguyên tắc công quyền

can thiệp

b Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp môi trường

b Các nguyên tắc giải quyết tranh chấp môi trường

• Nguyên tắc công quyền can thiệp:

➢ Sự can thiệp của công quyền vào trong giải quyết tranh chấp là trách nhiệm,nghĩa vụ với tư cách quản lí xã hội và đảm bảo phúc lợi xã hội

➢ Trong công tác giải quyết tranh chấp cần tránh tuyệt đối hóa mà cần sử dụnglinh hoạt các công cụ kinh tế

• Nguyên tắc phòng ngừa: Để thực hiện đầy đủ nguyên tắc phòng ngừa trong giaiđoạn giải quyết tranh chấp, cần thiết phải tuân thủ quy định về đánh giá tác độngmôi trường

• Nguyên tắc phối hợp, hợp tác:

➢ Phải liên kết tất cả các bên tham gia

➢ Bằng các cách: đối thoại trực tiếp với nhau, thông tin đầy đủ cho nhau và cùngnhau xây dựng những cam kết, xác định trách nhiệm, chia sẻ quyền lợi và tìmtiếng nói chung để ngăn chặn nguy cơ hủy hoại môi trường

v1.0014112224 39

Các phương

thức giải quyết tranh

chấp môi trường

Thương lượng

Hòa giải

Giải quyết tại cơ quan nhà nước

Giải quyết thông qua cơ quan tư pháp

c Các phương thức giải quyết tranh chấp môi trường

c Các phương thức giải quyết tranh chấp môi trường

Thương lượng

• Khái niệm: Là phương thức giải quyết thông qua việc các bên cùng nhau bàn bạc, tự dàn xếp, tháo gỡ những bất đồng để loại bỏ tranh chấp mà không cần có sự trợ giúp hay phán quyết của bất kì bên thứ ba nào

• Đặc điểm:

➢ Được thực hiện bằng cơ chế tự giải quyết

➢ Quá trình thỏa thuận không chịu sự ràng buộc của bất kì nguyên tắc pháp lý haynhững quy định mang tính khuôn mẫu nào của pháp luật về thủ tục giải quyếttranh chấp

➢ Việc thực thi kết quả thương lượng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tự nguyện củacác bên mà không có cơ chế pháp lí đảm bảo nào

➢ Do số lượng chủ thể đông nên trong quá trình thương lượng thường theo cơ chếđại diện

➢ Đại diện cho lợi ích công cộng, lợi ích xã hội bị xâm hại

Trung gian

hoà giải có

thể là

Đại diện chính quyền địa phương

Các cơ quan quản lý nhà nước về tài

nguyên môi trường

Các tổ chức dịch vụ công cộng, đại diện

cộng đồng dân cư

Các tổ chức phi chính phủ, các luật gia

Hoà giải: Là phương thức giải quyết tranh chấp với sự tham gia của bên thứ ba làm

trung gian hòa giải để hỗ trợ, thuyết phục các bên tranh chấp tìm kiếm các giải phápnhằm loài trừ tranh chấp đã phát sinh

v1.0014112224 43

Đặc điểm của hoà giải:

• Có sự hiện diện của bên thứ ba làm trung gian để trợ giúp các bên tìm kiếm giảipháp tối ưu nhằm loại trừ tranh chấp

• Quá trình giải quyết không chịu sự chi phối của các quy định có tính khuôn mẫu, bắtbuộc của pháp luật

• Kết quả hòa giải thành được thực thi cũng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tự nguyệncủa các bên tranh chấp mà không có cơ chế đảm bảo thi hành

Giải quyết bằng toà án

• Thẩm quyền giải quyết tranh chấp được xác định theo đối tượng tranh chấp sẽ là:

➢ Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử sơ thẩm các vụ án có đương sự hoặc tài sản

ở nước ngoài cần phải uỷ thác tư pháp cho Cơ quan lãnh sự của Việt Nam ởnước ngoài

➢ Tòa án nhân dân cấp huyện xét xử sơ thẩm những trường hợp còn lại

• Thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo phạm vi lãnh thổ:

➢ Toà án nơi bị đơn cư trú, làm việc (nếu bị đơn là cá nhân) hoặc nơi bị đơn cótrụ sở (nếu bị đơn là tổ chức)

➢ Các đương sự cũng có thể thoả thuận toà án nơi cư trú của nguyên đơn đểgiải quyết

v1.0014112224 45

Làm đơn kiện

Gửi các chứng cứ, tài liệu chứng minh: kếtluận giám định; biên bản vi phạm; các tài liệu

chứng minh thiệt hại …

Quy trình thực hiện khởi kiện

Hướng dẫn bên bị thiệt hại thu thập các chứng

cứ về thiệt hại

và xác định yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại

Kiểm tra xác minh những nội dung được phản ánh trong các đơn thư khiếu kiện

Tham gia giải quyết tranh chấp, góp phần điều hòa lợi ích xung đột giữa các bên

Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp môi trường

Trong bài này chúng ta đã nghiên cứu những vấn đề cơ bản sau:

• Khái niệm vi phạm pháp luật môi trường;

• Pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật môi trường;

• Khái niệm tranh chấp môi trường;

• Các phương thức giải quyết tranh chấp môi trường

47