Đến nay, mọi loại hình thư viện đã phát triển nở rộ trên mọi miền đất nước cùng với sự thành lập các liên hiệp thư viện đại học, cao đẳng và các viện nghiên cứu; liên hiệp các thư viện c
Trang 1CÁC LOẠI HÌNH THƯ VIỆN TẠI VIỆT NAM
LÀM SAO ĐỂ LÀM NỔI BẬT HÌNH TƯỢNG
CỦA MÌNH TRONG PHỤC VỤ
SINH HOẠT CỘNG ĐỒNG
LÊ NGỌC OÁNH, ML
Giảng viên Khoa Thư viện - Thông tin,
Trường Đại học Sài Gòn
Hình 1: Sơ đồ 5 loại hình thư viện
ể từ cuối thập niên 1990 cùng
với thời kỳ đổi mới đất nước, ngành thư
viện Việt Nam cũng bắt đầu chuyển
mình để hội nhập với sự phát triển của
ngành thư viện - thông tin trên toàn thế
giới Đến nay, mọi loại hình thư viện đã
phát triển nở rộ trên mọi miền đất nước
cùng với sự thành lập các liên hiệp thư
viện đại học, cao đẳng và các viện
nghiên cứu; liên hiệp các thư viện công
cộng vùng; các
mạng lưới thư
viện trường
phổ thông và
mới đây vào
ngày
22/10/2006 tại
Hà Nội, Hội
Thư viện Việt
Nam đã chính
thành lập đánh
dấu bước
ngoặc mới
trong sự phát
triển thư viện
tại Việt Nam
Tuy nhiên, sự
phát triển này mới chỉ là về lượng Trong
phục vụ, các loại hình thư viện tại Việt
Nam phải làm sao làm nổi bậc được hình
tượng loại hình của mình trong cộng
đồng sinh hoạt – có đồng nghiệp gọi là
“Thương hiệu đại học quốc gia với hệ thống thư viện” (Bản tin Thư viện – Công nghệ thông tin, tháng 3/2007)
Nhưng tôi không muốn dùng danh từ
“thương hiệu” hay “biểu tượng” mà dùng
từ “hình tượng” của mỗi loại hình thư viện trong lòng cộng đồng sinh hoạt của
nó Có năm loại hình thư viện như được
minh họa trong hình 1
Ở đẳng cấp cao nhất
của hệ thống là Thư viện Quốc gia Cộng đồng sinh hoạt của Thư viện Quốc gia là ở tầng lớp cao về tri thức và nghệ thuật Để làm nổi bậc hình tượng của mình giữa tầng lớp này, Thư viện Quốc gia với nguồn di sản văn hóa của dân tộc và nguồn tinh hoa văn hóa nước ngoài phải đáp ứng được nhu cầu nghiên cứu, sưu tầm của các học giả, văn nhân, nghệ sĩ Thư viện Quốc gia phải thu thập, tích lũy và trình bày được những nguồn tài liệu để giúp
K
TV Trường học
TV Công cộng
TV Chuyên ngành
TV Đại học
TV Quốc gia
Trang 2các nhà lập pháp soạn thảo dự luật, giúp
các công chức các cấp của chính quyền
trong việc soạn thảo chính sách, kế
hoạch trong phạm vi trách nhiệm của
mình
Thư viện Quốc gia cũng phải lưu
trữ được những tài liệu khoa học kỹ thuật
để giúp các ngành công nghệ trong việc
phát minh, sáng chế, cũng như các tài
liệu kinh tế thống kê, thương mại để giúp
các doanh nghiệp lớn trong việc kinh
doanh hiệu quả Ngoài ra Thư viện Quốc
gia nhận là cơ quan đứng đầu lãnh đạo
trong việc soạn thảo các tài liệu kỹ thuật
chuyên môn trong ngành thư viện học(1)
Những hoạt động nêu trên sẽ làm
nổi bậc hình tượng Thư viện Quốc gia
trong lòng các nhà nghiên cứu, các cơ
quan trung ương của quốc gia, các ngành
lập pháp, hành pháp và tư pháp, các hội
đoàn công nghệ và kinh doanh lớn, v.v…
Ở hệ cấp thứ nhì của ngành thư
viện là thư viện của các trường đại học
cao đẳng và thư viện của các viện nghiên
cứu Thư viện của các viện nghiên cứu
cũng như các trung tâm khoa học và
công nghệ sẽ làm nổi bậc hình tượng của
mình bằng sự đáp ứng nhu cầu sưu tầm,
nghiên cứu của các học giả, viện sĩ, các
giáo sư đại học qua việc cung cấp các tài
liệu phong phú trong các lĩnh vực khoa
học tự nhiên, kỹ thuật, xã hội, và nhân
văn tùy theo chức năng của từng viện
hay trung tâm Và nhất là đối với các thư
viện đại học và cao đẳng, hình tượng của
thư viện này còn nổi bậc trong cộng
đồng giáo sư, giảng viên và sinh viên
không là tùy theo các nguồn tài liệu của
thư viện có đáp ứng tích cực cho nhu cầu
giảng dạy học tập và làm thay đổi phương pháp giáo dục trong nhà trường Như vậy, sưu tập của các thư viện loại này phải bao gồm mọi lĩnh vực của chương trình giáo dục và phản ánh tất cả kinh nghiệm cùng sự tiến bộ của toàn thế giới kích thích óc tò mò nhận xét và phán đoán của sinh viên để mỗi khi cần đến sinh viên có đủ tài liệu tham khảo để viết một bài báo cáo, chuẩn bị một khóa luận, soạn thảo một luận văn hay đề tài nghiên cứu và để các giáo sư, giảng viên có thể giới thiệu với sinh viên từng loại danh mục hay thư mục tài liệu nghiên cứu tham khảo có trong thư viện nhà trường trong từng giờ học và môn học Như thế
vô hình chung nguồn tài liệu phong phú của các thư viện nhà trường đã làm thay đổi phương pháp học tập và giảng dạy trong các trường đại học và cao đẳng Và hình tượng thư viện đại học sẽ gắn liền với cuộc sống của sinh viên và hoạt động giảng dạy của ban giảng huấn
Ở hệ cấp thứ ba là các thư viện
chuyên ngành Đó là thư viện của các cơ
sở kinh doanh, tài chính, ngân hàng, của các xí nghiệp sản xuất như khai thác mỏ, xây dựng, thủy lợi, các công nghiệp hóa chất, thực phẩm, luyện kim, công nghệ
đồ gốm, gỗ, da, bột giấy, dệt may, v.v…,
cả hệ thống thư viện quân đội cũng ở trong hệ cấp này Nguồn tài liệu của các thư viện này là để đáp ứng nhu cầu tham khảo, cải tiến,… cho các nhà quản trị, nhân viên, kỹ sư, công nhân,… của các
cơ sở, xí nghiệp, nhà máy,… trong các hoạt động của mình; lãnh đạo và chiến sĩ trong các đơn vị quân đội Hình tượng của loại thư viện này có nổi bậc hay không là tùy theo nguồn tài liệu của nó
có đáp ứng nhu cầu tìm hiểu của nhân
Trang 3viên, kỹ thuật viên của các tổ chức này
hay không
Ở hệ cấp thứ tư là các thư viện
công cộng, nhiệm vụ của loại thư viện
này là truyền thông đại chúng Hình
tượng của loại thư viện này có nổi bậc
trong lòng quần chúng hay không là tùy
theo cách phục vụ của nó đối với tính
chất của từng địa phương Các thư viện
công cộng ở vùng nông thôn như ở các
huyện lỵ hay thị trấn phải có đầy đủ để
hỗ trợ và hướng dẫn nông dân trong việc
trồng trọt và chăn nuôi, sử dụng các loại
phân bón, thực phẩm gia súc cách làm
chuồng trại, cơ giới hóa nông nghiệp với
tài liệu về các loại máy móc nông cơ…
Các thư viện công cộng ở các vùng công
nghiệp như các quận, thị xã hay thành
phố phải cung cấp đầy đủ tài liệu để giúp
các kỹ thuật viên, công nhân tìm hiểu về
sản xuất chế biến, cơ khí, hóa chất, và
các tài liệu về tiểu thủ công nghiệp như
đồ gốm, mây tre, đồ da, đồ mỹ nghệ
v.v… Các thư viện công cộng ở thành
phố hay các đô thị lớn phải cung cấp
đầy đủ các nguồn tài liệu để giúp thị dân
tìm hiểu về những vấn đề liên quan đến
cuộc sống hằng ngày như thời sự, thị
trường, chăm sóc sức khỏe, thuốc men,
nấu ăn, dinh dưỡng, trang trí nội thất, tổ
chức nhà cửa, gia đình, thời trang, may
mặc, sinh đẻ, nuôi con, nghệ thuật vui
chơi giải trí, điện ảnh, văn học v.v… Sự
đáp ứng nhu cầu tìm hiểu theo tính chất
của tùy địa phương này sẽ làm nổi bậc
hình tượng của thư viện công cộng trong
sinh hoạt cộng đồng
Ở hệ cấp cuối cùng là thư viện của
các trường phổ thông Thư viện trường
học cần có một bộ sưu tập đầy đủ mỗi loại, phù hợp với các môn học trong chương trình, gồm sách giáo khoa, tài liệu phê bình, tham khảo, các tài liệu với dụng cụ thính thị cùng hết thẩy các tài liệu khác cần thiết cho nền giáo dục Các tài liệu này phải hỗ trợ cho các giáo viên minh họa, thể nghiệm bài giảng của mình
và giúp cho học sinh tìm hiểu thêm rộng
ra về những đề tài đã học và có thể viết báo cáo, thuyết trình về những đề tài này Làm được như vậy thì thư viện trường học sẽ là nơi học sinh năng lui tới và nơi
mà các giáo viên sẽ phải thường xuyên tham vấn vì thư viện là kho học cụ hỗ trợ cho việc giảng dạy của mình Do đó, thư viện sẽ là hình tượng luôn luôn nổi bật trong lòng giáo viên và học sinh
Qua phần trình bày trên đây, ta thấy mỗi hệ cấp thư viện sẽ là hình tượng nổi bậc trong cộng đồng phục vụ riêng của mình bằng tầng lớp cao về tri thức và nghệ thuật cùng với các diện lập pháp của nhân dân và viên chức cao cấp của nhà nước, các viện sĩ, giáo sư, giảng viên, sinh viên đại học cao đẳng, các nhà quản trị kỹ thuật gia, nhân viên và công nhân của các cơ sở kinh doanh và sản xuất, lãnh đạo và chiến sĩ trong quân đội, quần chúng ở các vùng nông thôn, công nghiệp và thành thị, cùng giáo viên học sinh các trường phổ thông
Chúng ta nên xem xét lại cách phân chia loại hình thư viện ở nước ta, xem ra
có nhiều điều bất hợp lý, chẳng hạn như
gọi loại hình thư viện trường học bao
gồm đại học và và các cấp phổ thông, trung học, xét về mặc chuyên môn và
học thuật là khó chấp nhận
