Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp phương pháp trò chơi với phương pháp sắm vai

Tr-ờng đại học vinh KHOA GIáO DụC TIểU HọC ===  === hoàng thị hòa hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơ

Tr-ờng đại học vinh KHOA GIáO DụC TIểU HọC

===  ===

hoàng thị hòa

hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng

pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai

khóa luận tốt nghiệp đại học

=  =

Tr-ờng đại học vinh KHOA GIáO DụC TIểU HọC

===  ===

hoàng thị hòa

hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng

pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai

khóa luận tốt nghiệp đại học

Giáo viên h-ớng dẫn: ThS Chu trọng tuấn

=  =

Lời nói đầu

Đề tài “Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai” đ-ợc thực hiện trong một thời gian không nhiều Vì thế, trong

quá trình thực hiện gặp không ít khó khăn Đề tài này hoàn thành là nhờ sự h-ớng dẫn tận tình chu đáo của ThS Chu Trọng Tuấn, sự động viên khích lệ

của gia đình, bạn bè

Với tấm lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn tới

hiện đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học đã cho tôi những đóng góp quý báu; cảm ơn các thầy cô giáo ở tr-ờng tiểu học Hà Huy Tập 2 -Thành phố Vinh, đặc biệt là các cô giáo chủ nhiệm và tập thể học sinh lớp 3B và 3C đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành khóa luận này

Vì đây là công trình tập d-ợt nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học giáo dục nên chắc chắn không thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong đ-ợc thầy cô giáo và các bạn đóng góp ý kiến để đề tài này hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2009

Sinh viên

Hoàng Thị Hoà

Mục lục

Trang

Phần mở đầu 1

Nội dung 5

Ch-ơng 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu 5

I Cơ sở lí luận 5

1 Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình 5

2 Ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học 10

II Cơ sở thực tiễn của việc hình thành quan hệ đạo đức trong quan hệ gia đình 20

1 Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học hiện nay 20

2 Thực trạng việc sử dụng ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai 22

3 Đánh giá chung về thực trạng nhận thức 24

4 Nguyên nhân của thực trạng 25

Ch-ơng 2 Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai 27

I Hình thành hành vi hiếu thảo với ông bà, cha mẹ 27

1 Một số biểu hiện của hành vi về sự hiếu thảo với ông bà, cha mẹ 27

2 Các trò chơi 27

II Hình thành hành vi ứng xử lễ phép với ông bà, cha mẹ, anh chị và nh-ờng nhịn em nhỏ 31

1 Một số biểu hiện của hành vi ứng xử lễ phép với ông bà, cha mẹ, anh chị và nh-ờng nhịn em nhỏ 31

2 Các trò chơi 32

III Hình thành hành vi giúp đỡ ng-ời thân trong gia đình 40

1 Một số biểu hiện của hành vi giúp đỡ ng-ời thân trong gia đình 40

2 Các trò chơi 40

Ch-ơng 3 Thực nghiệm 47

I Mục đích của thực nghiệm 48

II Thang đo 48

III Nghiệm thể và kết quả trắc nghiệm đầu vào của thực nghiệm 49

IV Thực nghiệm tác động 50

1 Thực nghiệm 50

2 Các kết quả thu đ-ợc từ thực nghiệm 52

V Kết quả đầu ra của các nghiệm thể sau thực nghiệm 53

VI Độ tin cậy của thực nghiệm 55

Kết luận và đề xuất s- phạm 57

I Kết luận 57

II Đề xuất s- phạm 58

Phụ lục nghiên cứu 59

Tài liệu tham khảo 67

Phần mở đầu

I Lý do chọn đề tài

1 Hồ Chủ Tịch đã dạy “Dạy cũng như học, phải chú ý cả tài lẫn đức

Đức là đạo đức cách mạng Đó là cái gốc rất quan trọng ” Con người mà nhà tr-ờng đào tạo không chỉ có trí tuệ cao mà còn phải có đạo đức trong sáng Mục tiêu của nền giáo dục nói chung là đào tạo những con ng-ời phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khoẻ, thẩm mĩ đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của xã hội Muốn tạo ra đ-ợc những con ng-ời nh- vậy thì trong quá trình dạy học giáo viên cần phải biết phối hợp sử dụng những ph-ơng pháp dạy học mới tạo điều kiện để học sinh thực sự hoạt động, hoạt

động một cách tự giác, độc lập, có hệ thống ở bậc học tiểu học việc làm này

đặc biệt cần thiết bởi vì bậc học tiểu học là nền tảng, giữ vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị cơ sở ban đầu cho sự phát triển nhân cách học sinh cũng nh- sự phát triển lâu dài của con ng-ời Chính vì vậy mà cần phải sử dụng phối hợp các ph-ơng pháp dạy học mới một cách linh hoạt không chỉ trong các giờ học mà cách phối hợp này còn cần thiết cả trong các tiết hoạt động ngoài giờ, sinh hoạt tập thể

2 Trò chơi và sắm vai là hai trong những ph-ơng pháp dạy học tích cực, có thể áp dụng cho nhiều môn học cũng nh- áp dụng trong các tiết sinh hoạt tập thể để giáo dục các hành vi đạo đức cho học sinh Việc sử dụng hai ph-ơng pháp này làm cho không khí học tập trở nên sôi nổi, sinh động nên các em hứng thú với việc tiếp thu tri thức mới học Qua việc tham gia trò chơi

đóng vai, học sinh thực hiện đ-ợc các thao tác, hành động đạo đức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, thoải mái Từ đó các em sẽ tự tin vận dụng vào thực tiễn cuộc sống của mình, tăng c-ờng giáo dục mối quan hệ đạo đức đúng đắn Nh-ng thực tế cho thấy các ph-ơng pháp này ch-a đ-ợc sử dụng một cách th-ờng xuyên và phổ biến trong các giờ hoạt động tập thể cũng nh- trong các

giờ học Một số ít giáo viên có sử dụng ph-ơng pháp này vào bài dạy của mình tuy nhiên hiệu quả lại ch-a cao

3 Mặt khác, xét đến cùng việc giáo dục một chuẩn mực, một phẩm chất

đạo đức nào đó cho học sinh phải dẫn đến kết quả cuối cùng là học sinh thực hiện đ-ợc những hành vi t-ơng ứng trong cuộc sống, học tập, sinh hoạt, biết cách ứng xử trong các mối quan hệ th-ờng ngày Đặc biệt là các hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình, cách ứng xử với ông bà, cha mẹ, anh chị em - những ng-ời thân yêu gần gũi nhất với các em Vì vậy trong tiết sinh hoạt tập thể để giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh cần phải sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai Với việc

sử dụng kết hợp hai ph-ơng pháp này trong giờ học, học sinh có cơ hội thể nghiệm một cách tự nhiên hào hứng những chuẩn mực hành vi Chính nhờ sự thể nghiệm này sẽ hình thành đ-ợc ở học sinh niềm tin về những chuẩn mực hành vi, tạo động cơ bên trong cho những hành vi ứng xử trong cuộc sống

Chính vì thế mà chúng tôi chọn đề tài "Hình thành một số hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai"

II Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu hiệu quả của việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học

III Khách thể và đối t-ợng nghiên cứu

1 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề sử dụng ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai trong giáo dục đạo đức ở tiểu học

2 Đối t-ợng nghiên cứu

Vấn đề sử dụng ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học

IV Giả thuyết khoa học

Nếu kết hợp một cách hợp lý ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai, thì sẽ nâng cao đ-ợc hiệu quả của việc giáo dục các hành vi đạo đức

trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học

V Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Tìm hiểu cơ sở lí luận của ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai

2 Tìm hiểu thực trạng sử dụng ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai trong giáo dục đạo đức của giáo viên tiểu học hiện nay

3 Tìm hiểu thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học hiện nay

4 Thực nghiệm sử dụng ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai

để hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

VI Ph-ơng pháp nghiên cứu

- Các ph-ơng pháp nghiên cứu lí luận:

Trong đó chủ yếu là ph-ơng pháp điều tra và thực nghiệm

vii giới hạn của đề tài

Đề tài tập trung vào giải quyết các vấn đề sau:

1 Tìm hiểu về hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

2 Tìm hiểu về ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai

3 Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

4 Thực trạng sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai của giáo viên tiểu học để giáo dục đạo đức trong quan hệ gia đình nói riêng và giáo dục đạo đức nói chung cho học sinh

5 Thực nghiệm vận dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

viii cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, phụ lục nghiên cứu, đề tài gồm 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Ch-ơng 2: Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai

Ch-ơng 3: Thực nghiệm

Nội dung Ch-ơng 1 cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu

Hành vi đạo đức là một thành phần không thể thiếu đ-ợc của phẩm chất

đạo đức: ý thức đạo đức, tình cảm đạo đức, hành vi đạo đức

1.2 Các loại hành vi đạo đức

ở mỗi cá nhân khi tham gia vào đời sống xã hội thì cần phải có cách ứng xử đúng đắn trong các mối quan hệ đa dạng, phù hợp với những yêu cầu

đạo đức mà xã hội quy định, đó là:

- Mối quan hệ với gia đình

- Mối quan hệ với nhà tr-ờng

- Mối quan hệ với cộng đồng, xã hội

- Mối quan hệ với môi tr-ờng tự nhiên

- Mối quan hệ với bản thân

Những mối quan hệ này đ-ợc thiết lập, duy trì và củng cố trong các môi tr-ờng: Gia đình, nhà tr-ờng và xã hội T-ơng ứng với những mối quan hệ trên

có các loại hành vi đạo đức sau:

- Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

- Hành vi đạo đức trong quan hệ nhà tr-ờng

- Hành vi đạo đức trong quan hệ với cộng đồng, xã hội

- Hành vi đạo đức trong quan hệ với môi tr-ờng tự nhiên

- Hành vi đạo đức trong mối quan hệ với bản thân

1.3 Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

1.3.1 Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là gì ?

Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là những cách ứng xử giữa các thành viên trong gia đình phù hợp với các chuẩn mực đạo đức mà xã hội

đặt ra

1.3.2 Đặc điểm của hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

Các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình có các đặc điểm sau:

a Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình đ-ợc hình thành do sự giáo dục, dạy dỗ của các thành viên trong gia đình

Nhà giáo dục học nổi tiếng V.A Xu- khôm- lin- xki đã từng nói “Gia

đình cùng với những mối quan hệ giữa con cái và bố mẹ là tr-ờng học đầu tiên giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và thể chất Ông bà, bố và mẹ, các anh chị,

là những ng-ời giáo dục đầu tiên của trẻ ở lứa tuổi tr-ớc khi đến tr-ờng và họ vẫn là những người tiếp tục giáo dục khi con cháu họ đã đi học” Gia đình là

tổ chức xã hội đầu tiên của con ng-ời, mà ở đó con ng-ời sinh ra và lớn lên,

đồng thời là môi tr-ờng giao tiếp đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách

đối với mỗi ng-ời Trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày đòi hỏi ở trẻ phải có những chuẩn mực hành vi đúng đắn phù hợp với từng thành viên trong gia

đình Lúc này ông bà, cha mẹ, anh chị là những ng-ời trực tiếp chỉ bảo cho trẻ biết cách ứng xử nh- thế nào cho phù hợp, hợp đạo lí

b Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình đ-ợc hình thành do bắt ch-ớc và luyện tập

Các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình đ-ợc hình thành ở trẻ không chỉ do nghe ng-ời lớn giảng giải mà chúng còn đ-ợc hình thành do các

em quan sát, chứng kiến những cách ứng xử của ng-ời thân diễn ra hàng ngày

và từ đó các em bắt ch-ớc và luyện tập Đặc tr-ng này xuất phát từ đặc điểm

mới phát triển về mặt t- duy, nhận thức của các em là nhận thức những cái bên ngoài Vì thế các hành vi của các em đ-ợc hình thành khi các em bắt ch-ớc các cách ứng xử của ng-ời thân trong gia đình và từ đó làm theo

c Hành vi đạo đức trong gia đình chịu sự ảnh h-ởng sâu sắc của môi tr-ờng sống

Nh- chúng ta biết, ở trẻ em hệ thần kinh phát triển ch-a hoàn thiện nên

có tính chất mềm dẻo Mặt khác, các cấu tạo và chức năng tâm lí của trẻ cũng

đang trong giai đoạn hình thành nên tính ổn định và bền vững ch-a cao Vì vậy, các chức năng và cấu tạo tâm lí của trẻ còn nhiều khả năng thay đổi tr-ớc tác động của hoàn cảnh sống Nếu sống trong một gia đình nề nếp, cha mẹ luôn quan tâm chặt chẽ đến con cái, các thành viên trong gia đình đối xử với nhau tình cảm, đúng mực thì ở trẻ cũng sẽ hình thành đ-ợc những hành vi

đúng đắn Ng-ợc lại nếu trẻ sống trong một gia đình thiếu sự quan tâm của cha mẹ, luôn xảy ra bất hoà, cãi vã thì trẻ cũng sẽ bị ảnh h-ởng ít nhiều những hành vi xấu từ những ng-ời thân trong gia đình

d Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình diễn ra một cách th-ờng xuyên

Môi tr-ờng gia đình là môi tr-ờng chiếm phần lớn thời gian sống của trẻ với các mối quan hệ của các em với những ng-ời thân trong gia đình Vì vậy mà trong sinh hoạt hàng ngày sẽ luôn đòi hỏi ở các em những cách ứng xử sao cho phù hợp với từng thành viên trong gia dình mình

1.3.3 Các con đ-ờng hình thành hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

Quá trình hình thành hành vi đạo đức nói chung và những hành vi đạo

đức trong quan hệ gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học là một quá trình phức tạp Mỗi phẩm chất đạo đức của học sinh là kết quả tác động của rất nhiều yếu tố chủ quan và khách quan và có thể thông qua rất nhiều con đ-ờng:

a Hình thành các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình thông qua dạy học các môn học ở tiểu học

Các môn học ở tiểu học đều có ý nghĩa giáo dục đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh theo thế mạnh và đặc tr-ng của chúng Khi học các môn học khác nhau, trẻ sẽ đ-ợc cung cấp những tri thức đạo đức, ở các em sẽ xuất hiện những xúc cảm đạo đức tích cực làm cơ sở cho những hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

Trong các môn học ở tiểu học thì môn đạo đức giữ một vị trí quan trọng Bởi vì môn đạo đức bao gồm một hệ thống chuẩn mực đạo đức phản

ánh những mối quan hệ chủ yếu của học sinh, trong đó có mối quan hệ của các em với những ng-ời thân trong gia đình Thông qua các giờ học đạo đức, học sinh sẽ đ-ợc trang bị những tri thức về những chuẩn mực đạo đức trong quan hệ gia đình Bên cạnh việc trang bị tri thức đạo đức để biến nó thành niềm tin đạo đức thì con đ-ờng tác động vào tình cảm, ý chí cũng góp phần không nhỏ Những câu chuyện sống động minh hoạ cho những hành vi đạo

đức cần hình thành trong quan hệ gia đình ở những giờ học đạo đức sẽ là những biện pháp hiệu nghiệm tác động vào tình cảm của học sinh Từ đó mà hình thành ở các em các hành vi đạo đức đúng đắn với những ng-ời thân của mình trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày

b Hình thành các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình bằng giáo dục gia đình

Gia đình là nơi diễn ra các tình huống, cách ứng xử của trẻ với ng-ời thân Trong sinh hoạt hàng ngày, với sự ràng buộc về mặt tình cảm của những ng-ời trong gia đình với nhau đòi hỏi mỗi thành viên trong gia đình phải có những cách ứng xử phù hợp

ở mỗi hành vi của trẻ đối với mỗi thành viên trong gia đình thì những ng-ời thân trong gia đình: ông bà, bố mẹ, anh chị là những ng-ời trực tiếp

đánh giá xem xét xem hành vi nào là đúng đắn, hành vi nào là sai trái để từ đó kịp thời uốn nắn

c Hình thành các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình thông qua hoạt động vui chơi

ở học sinh lứa tuổi tiểu học, hoạt động vui chơi không còn là hoạt động chủ đạo nữa Tuy vậy nó vẫn còn một vị trí quan trọng trong cuộc sống, chiếm nhiều thời gian và vẫn ảnh h-ởng mạnh mẽ đến sự phát triển tâm lí của trẻ Nếu đ-ợc tổ chức hợp lí, đúng lúc và đúng cách, có nội dung tốt thì các trò chơi có ý nghĩa giáo dục rất lớn Thông qua hoạt động vui chơi mà học sinh

đ-ợc rèn luyện những hành vi, thói quen đạo đức Ngoài ra khi tham gia hoạt

động học sinh không chỉ đ-ợc rèn luyện những hành vi đạo đức cần thiết mà còn thể hiện đ-ợc bản thân mình, học hỏi đ-ợc ở ng-ời khác những cách ứng

xử đúng đắn Với việc trực tiếp tham gia hoạt động, học sinh bộc lộ ý thức đạo

đức của mình Từ đó giáo viên phát hiện, giúp học sinh phát huy đ-ợc những

đức tính tốt, kịp thời uốn nắn, sửa chữa những hành vi lệch lạc

Đây có thể đ-ợc xem là con đ-ờng mang lại hiệu quả cao trong việc hình thành các hành vi đạo đức ở học sinh

1.4 Hình thành hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình bằng tổ chức các trò chơi kết hợp với sắm vai

1.4.1 Cơ sở tâm lí của học sinh tiểu học trong việc sử dụng ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai

Trẻ ở lứa tuổi tiểu học là một thực thể, một chỉnh thể trọn vẹn nh-ng ch-a hoàn thiện mà các em đang tiếp tục lớn lên, đang phát triển không chỉ

về thể chất mà cả trí tuệ Về mặt tâm lí cũng vậy, các quá trình và các thuộc tính tâm lí cũng đang phát triển Vì vậy tất cả những sự kiện, hiện t-ợng gì xảy ra trong thời điểm này cũng có thể gây ân t-ợng mạnh mẽ và sâu sắc cho các em Chính vì thế việc giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia

đình bằng việc sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm

vai là cần thiết

Lứa tuổi tiểu học ở mỗi giai đoạn có những nét chung, song vẫn có những đặc điểm tâm lí riêng Trong những năm đầu bậc tiểu học, nhu cầu nhận thức của học sinh phát triển rõ nét Vì vậy mà các em rất thích những

động đúng trong thực tiễn thì tr-ớc hết phải tạo ra một môi tr-ờng an toàn cho các em thử nghiệm cùng với việc tổ chức cho học sinh “học mà chơi, chơi mà học” Cho nên việc tổ chức cho các em các trò chơi - đóng vai là điều kiện tốt giúp các em nhận thức đ-ợc việc làm của mình tr-ớc khi hành động thật trong cuộc sống

T- duy của học sinh tiểu học chủ yếu là t- duy cụ thể, trực quan hình t-ợng Việc tham gia chơi trò chơi đóng vai sẽ góp phần giúp các em gắn tri thức lý thuyết với thực hành Từ đó giúp các em áp dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống của mình

Đặc điểm về trí nhớ trong giai đoạn này là trí nhớ trực quan hình t-ợng Ghi nhớ của các em chủ yếu là ghi nhớ không chủ định, ghi nhớ một cách máy móc, các em chỉ nhớ những gì các em thích Những điều gì gây ấn t-ợng mạnh mẽ, gây đ-ợc cảm xúc thì các em dễ nhớ Chính vì thế để khích lệ sự hứng thú trong học tập cho các em và đặc biệt giúp các em củng cố những kiến thức đã có thì việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi và tạo ra các hoạt động đóng vai là rất thiết thực

1.4.2 Nội dung về một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cần hình thành ở học sinh tiểu học

Hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

Lễ phép với ông bà, cha mẹ,anh chị và nh-ờng nhịn em nhỏ

Giúp đỡ ông bà, cha mẹ, anh chị em trong gia đình bằng những việc làm vừa sức

2 Ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

2.1 Ph-ơng pháp trò chơi

2.1.1 Trò chơi và các đặc điểm tâm lý của trò chơi

a Trò chơi: Là hoạt động rất quen thuộc, gần gũi với con ng-ời, từ trẻ

em đến ng-ời lớn Bất cứ ai, trong cuộc đời cũng đã từng tham gia vào những

cĐa con ng-êi Trß chŨi cã chụa ợùng chĐ ợồ, néi dung nhÊt ợẺnh, cã nhƠng qui t¾c nhÊt ợẺnh mÌ ng-êi tham gia phội tuờn thĐ Trß chŨi võa mang tÝnh chÊt vui chŨi, giội trÝ song ợạng thêi lÓi cã ý nghườ giĨo d-ìng vÌ giĨo dôc lắn lao ợèi vắi con ng-êi

Trß chŨi cã ý nghưa ợậc biơt ợèi vắi lụa tuăi trị em Trß chŨi tÓo tÊt cộ nhƠng ợiồu kiơn ợố trị em thố hiơn nhu cđu tù nhiởn vồ hoÓt ợéng, tÓo ra ẽ trị

em nhƠng rung ợéng thùc tỏ vÌ quan trảng cho cuéc sèng Trong khi chŨi, trị

em phộn Ĩnh hiơn thùc xung quanh, ợạng thêi thố hiơn thĨi ợé nhÊt ợẺnh ợèi vắi mỡi tr-êng HoÓt ợéng trß chŨi thóc ợẻy trị em:

- Nhẹn thục hiơn thùc

- HÈnh thÌnh nhƠng nhẹn thục nhÊt ợẺnh vồ hÌnh vi

- Tiỏp nhẹn nhƠng qui t¾c vÌ qui luẹt cĐa sinh hoÓt xỈ héi

- HÈnh thÌnh nÙng lùc quan sĨt vÌ ợĨnh giĨ cã phở phĨn nhƠng cö chừ cĐa ng-êi khĨc còng nh- ợật nồn mãng cho nhƠng niồm tin vÌ thãi quen ợÓo

ợục

b ớậc ợiốm tờm lÝ cĐa trß chŨi

Theo cĨc nhÌ tờm lÝ hảc, trß chŨi dÌnh cho trị em cã mét sè ợậc ợiốm tờm lÝ sau:

- Sù sĨng tÓo tù do vÌ tÝnh tù lẹp cĐa trị em

Mậc dĩ trong trß chŨi cã nhƠng nguyởn t¾c vÌ luẹt lơ mÌ ng-êi chŨi phội phôc tĩng, song sù biốu hiơn tù do cĐa hoÓt ợéng ợ-îc b¾t ợđu, tiỏp tôc vÌ kỏt thóc theo ý muèn riởng lÌ ợậc ợiốm tiởu biốu cĐa trß chŨi dÌnh cho trị em

- TÝnh chÊt tÝch cùc cĐa hoÓt ợéng

Trß chŨi khỡng bao giê lÌ sù lập lÓi mĨy mãc, cụng nh¾c cĨc ợéng tĨc nÌo

ợã Trß chŨi ợßi hái phội cã sù suy nghư tÝch cùc, nç lùc cĐa ng-êi tham gia

- TrÌn ợđy cộm xóc

Trß chŨi luỡn g¾n vắi cộm giĨc thoộ mỈn râ rơt ẽ trị em Trong trß chŨi trị em luỡn cã cộm xóc vui s-ắng do nhu cđu hoÓt ợéng tÝch cùc cĐa bộn thờn mÈnh ợ-îc thoộ mỈn

2.1.2 Ph-ơng pháp trò chơi trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

a Thế nào là ph-ơng pháp trò chơi trong giáo dục?

Trò chơi trong giáo dục là ph-ơng pháp nhà giáo dục tổ chức, điều khiển trẻ thực hiện các trò chơi mang nội dung giáo dục để thông qua đó mà hình thành phát triển ở trẻ ý thức, tình cảm, niềm tin và hành vi phù hợp với các chuẩn mực xã hội

b ý nghĩa tác dụng của trò chơi trong giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

Cùng với học, chơi là nhu cầu không thể thiếu đ-ợc của học sinh tiểu học Dù không còn là hoạt động chủ đạo, song vui chơi vẫn giữ một vai trò rất quan trọng trong hoạt động sống của trẻ, vẫn có một ý nghĩa lớn lao đối với trẻ Lí luận và thực tiễn đã chứng tỏ rằng: Nếu biết tổ chức cho trẻ vui chơi một cách hợp lí, đúng đắn thì đều mang lại hiệu quả giáo dục Qua trò chơi các em không những đ-ợc phát triển về các mặt trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ mà còn đ-ợc hình thành nhiều phẩm chất và hành vi đạo đức Chính vì vậy tổ chức trò chơi đ-ợc sử dụng nh- là một ph-ơng pháp quan trọng để giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh Cụ thể:

- Nội dung trò chơi sẽ minh hoạ một cách sinh động cho các mẫu hành

vi đạo đức Nhờ vậy, những mẫu hành vi này sẽ tạo đ-ợc những biểu t-ợng rõ rệt ở học sinh, giúp các em ghi nhớ và lâu bền

- Qua trò chơi, học sinh đ-ợc luyện tập những kĩ năng, những thao tác hành vi đạo đức giúp các em thể hiện hành vi một cách đúng đắn, tự nhiên

- Qua trò chơi, học sinh có cơ hội thể nghiệm những chuẩn mực hành vi

- Qua trò chơi học sinh sẽ đ-ợc rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn cho mình một cách ứng xử đúng đắn, phù hợp trong mọi tình huống

- Qua trò chơi, học sinh đ-ợc rèn luyện năng lực quan sát, đ-ợc rèn luyện kĩ năng nhận xét đánh giá hành vi của ng-ời khác là phù hợp hay không phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội

- Bằng trò chơi, việc luyện tập hành vi đạo đức đ-ợc tiến hành một cách nhẹ nhàng sinh động, không khô khan nhàm chán Học sinh đ-ợc lôi cuốn vào

quá trình luyện tập một cách tự nhiên, hứng thú và có tinh thần trách nhiệm,

đồng thời giải toả đ-ợc những mệt mỏi, căng thẳng trong quá trình học tập

c Cách thức tiến hành

„ Bước chuẩn bị

Trong quá trình chuẩn bị giáo viên cần:

- Thiết kế trò chơi: Căn cứ vào yêu cầu giáo dục đạo đức, khả năng và kinh nghiệm của học sinh, ph-ơng tiện vật chất cần thiết để xây dựng trò chơi cho phù hợp Đối với một trò chơi, thông th-ờng giáo viên cần xác định: Tên trò chơi, nội dung, cách chơi, cách phân thắng bại

- Chuẩn bị ph-ơng tiện phục vụ cho trò chơi: Tuỳ tính chất, nội dung trò chơi, có thể cần chuẩn bị những ph-ơng tiện nhất định để nâng cao hiệu quả của trò chơi

- Ngoài ra, giáo viên cần dự kiến khả năng thực hiện của học sinh, thời gian dành cho trò chơi

„ Tiến hành

- Giáo viên giúp học sinh nắm vững trò chơi nh-: Tên trò chơi, nội dung, cách chơi

- Giáo viên chọn một số học sinh tham gia trò chơi

- Các em thảo luận với nhau về thực hiện trò chơi

- Học sinh thực hiện chơi

„ Bước tổng kết, đánh giá

- Giáo viên h-ớng dẫn học sinh đánh giá việc thực hiện trò chơi, nh- trò chơi có đ-ợc thực hiện đúng qui tắc không, có phù hợp không, có thể rút ra

đ-ợc điều gì qua trò chơi

- Giáo viên nhận xét, đánh giá chung

2 1.3 Nguyên tắc sử dụng trò chơi trong giáo dục và dạy học đạo đức

a Nguyên tắc lựa chọn trò chơi phù hợp

Trò chơi có vai trò quan trọng trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học Song muốn phát huy đ-ợc vai trò giáo dục này, cần tuân theo

những nguyên tắc nhất định trong việc lựa chọn trò chơi Trò chơi đ-ợc lựa

- Đảm bảo phù hợp với năng lực và trình độ học sinh tiểu học

- Đảm bảo phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tiễn lớp học

- Đảm bảo an toàn, không gây nguy hiểm cho học sinh

b Nguyên tắc bảo đảm cho học sinh hiểu rõ yêu cầu, nội dung và cách thức tổ chức trò chơi

Yêu cầu đối với trò chơi có tác dụng định h-ớng đối với toàn bộ quá trình tổ chức trò chơi, nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục của bài đạo đức t-ơng ứng Nội dung trò chơi giúp cho học sinh biết làm những gì và cách thức tổ chức trò chơi, giúp cho học sinh biết phải làm nh- thế nào trong khi chơi Từ

đó, các em sẽ thực hiện trò chơi đ-ợc đúng h-ớng, với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạt động phù hợp Vì vậy tr-ớc khi chơi, giáo viên cần giải thích rõ ràng và đầy đủ những yêu cầu cần đạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện Nếu không thì các em sẽ tiến hành trò chơi một cách vô ý thức, tùy tiện và không thu đ-ợc kết quả giáo dục mong muốn

c Nguyên tắc bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập, sáng tạo của học sinh trong quá trình tổ chức trò chơi

Học sinh không những là đối t-ợng của hoạt động dạy cũng nh- của hoạt động giáo dục mà điều quan trọng hơn các em là chủ thể nhận thức, chủ thể tự giáo dục Vì vậy, trong quá trình tổ chức trò chơi, giáo viên cần quan tâm đến các mức độ tham gia của học sinh từ thấp đến cao nh- sau:

+ Giáo viên chọn, h-ớng dẫn và tổ chức trò chơi

+ Giáo viên chọn và h-ớng dẫn trò chơi, còn học sinh tự tổ chức trò chơi

+ Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu để tự h-ớng dẫn

và tự tổ chức trò chơi

+ Học sinh tự chọn, tự h-ớng dẫn và tổ chức trò chơi

ở đây giáo viên cần vận dụng linh hoạt các mức độ này, song thông th-ờng thì cho học sinh tham gia từ mức thấp đến mức cao

d Nguyên tắc đảm bảo tổ chức trò chơi đ-ợc tự nhiên, không gò ép

Khi tổ chức các trò chơi, cần giúp cho các em tham gia một cách tự nhiên, không gò ép, làm cho các em vui chơi thoải mái, dễ dàng thể nghiệm những chuẩn mực hành vi đạo đức Ng-ợc lại nếu gò ép thì việc tham gia chơi

sẽ mang tính hình thức và do đó các em khó hoặc không thể nghiệm đ-ợc những chuẩn mực hành vi đạo đức cần thiết

e Nguyên tắc bảo đảm luân phiên trò chơi một cách hợp lý

ở học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ định và hứng thú ch-a đ-ợc thật bền vững Do đó, không nên chỉ tổ chức một trò chơi quá dài, quá lâu Trái lại, cần căn cứ vào yêu cầu giáo dục của từng chủ điểm, căn cứ vào đặc

điểm tâm lý, sinh lý của học sinh, giáo viên nên lựa chọn vài ba trò chơi thích hợp để có thể luân phiên nhau Giúp cho học sinh chuyển h-ớng chú ý và hứng thú một cách hợp lý nhằm phục vụ cho những yêu cầu giáo dục đã đề ra

g Nguyên tắc bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần “thi đua” đồng đội

Trong khi tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi có tính chất đồng đội, giáo viên cần quan tâm đến yếu tố “thi đua” Nhờ vậy mới kích thích đ-ợc tính tích cực phấn đấu của mỗi học sinh và vun đắp cho các em ý thức đồng

đội, tình bạn thân ái

Những nguyên tắc trên đây liên quan mật thiết với nhau, có tác dụng chỉ

đạo việc lựa chọn và thực hiện những trò chơi theo một quy trình nhất định

2.2 Ph-ơng pháp sắm vai

2.2.1 thế nào là ph-ơng pháp sắm vai ?

Sắm vai là ph-ơng pháp tổ chức cho học sinh thực hành (làm thử) một cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định và trong môi tr-ờng an toàn

2.2.2 ý nghĩa tác dụng của ph-ơng pháp sắm vai

- ph-ơng pháp sắm vai là ph-ơng pháp dạy học có nhiều -u điểm, với ph-ơng pháp dạy học này giúp cho học sinh hành động nhanh chóng sáng tạo

và bộc lộ đ-ợc cá tính cũng nh- năng lực của học sinh

- khi sử dụng ph-ơng pháp này học sinh có thể diễn tả ý, ứng xử theo cách của mình do đó giờ học nhẹ nhàng sinh động và hấp dẫn hơn Các em không chỉ nghe, ghi nhớ những điều mà giáo viên căn dặn mà tự mình ứng xử

và giải quyết những tình huống có thể xảy ra trong cuộc sống

- ph-ơng pháp sắm vai phù hợp với đặc điểm tâm lí của học sinh nên nó gây đ-ợc hứng thú và chú ý đối với học sinh Do vậy mà học sinh dễ dàng lĩnh hội tri thức và hiệu quả giờ học sẽ cao hơn

- với việc sử dụng ph-ơng pháp này sẽ khích lệ học sinh thay đổi thái

độ, hành vi theo h-ớng tích cực Bởi vì khi đóng vai học sinh sẽ phải tự mình giải quyết những tình huống Từ đó mà các em có thể lựa chọn đ-ợc những hành vi nào là phù hợp để ứng xử trong cuộc sống hàng ngày

2.2.3 cách thức tiến hành

Cách tiến hành nh- sau:

B-ớc 1: Giáo viên nêu yêu cầu đóng vai

Đây là b-ớc đầu tiên, rất quan trọng trong khi sử dụng ph-ơng pháp sắm vai Có thể xem đây là b-ớc giao nhiệm vụ học tập cho học sinh Nhiệm

vụ học tập ở đây có thể là yêu cầu học sinh đóng vai thể hiện các cách ứng xử trong một tình huống đạo đức giả định mà giáo viên đ-a ra.Tình huống đạo

đức này phải phù hợp với chủ đề, với chuẩn mực hành vi đạo đức học sinh

đang cần chiếm lĩnh

B-ớc 2: Học sinh thảo luận và phân công đóng vai

Đây là b-ớc học sinh làm việc theo nhóm của mình Sau khi có nhiệm

vụ học tập, các nhóm thảo luận và phân công đóng vai ở b-ớc này học sinh

đ-ợc giáo viên dàn dựng) hoặc liệt kê các cách ứng xử, đặt lời thoại cho các cách ứng xử đó và phân công vai diễn (nếu tình huống cần đóng vai ch-a đ-ợc dàn dựng)

B-ớc 3: Các nhóm lên đóng vai

Đây là b-ớc diễn xuất, b-ớc biểu diễn của các vai diễn thể hiện các cách ứng xử trong tình huống Đây là b-ớc trọng tâm, cơ bản trong các b-ớc khi sử dụng ph-ơng pháp sắm vai Trong b-ớc này, học sinh đ-ợc thực hành các thao tác hành vi, từ đó sẽ dần trở thành các kĩ năng, kĩ xảo và thói quen

đạo đức tốt Mặt khác những cách ứng xử, những hành vi đạo đức xấu sẽ đ-ợc loại bỏ

B-ớc 4: Lớp nhận xét đánh giá bổ sung

ở b-ớc này học sinh sẽ đ-ợc nhận xét cách ứng xử của các vai diễn trong tình huống là phù hợp hay không phù hợp ? Và vì sao lại phù hợp ? Ch-a phù hợp ở chỗ nào?

B-ớc 5: Giáo viên chốt lại cách ứng xử cần thiết trong tình huống

Đây là b-ớc tổng kết và là kết luận cuối cùng của giáo viên với mục

đích chốt lại cách ứng xử đúng nhất, hay nhất trong tình huống

2.2.4 Một số l-u ý khi sử dụng ph-ơng pháp sắm vai

- Tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, lứa tuổi, trình

độ học sinh, điều kiện, hoàn cảnh lớp học

- Tình huống để mở, không cho tr-ớc lời thoại Đối với học sinh nhóm lớp 1, 2, 3 có thể gợi ý bằng hình ảnh hoặc bằng câu hỏi gợi mở

- Ng-ời đóng vai phải hiểu rõ vai của mình trong bài tập đóng vai để không lạc đề Do đó cách giao nhiệm vụ của giáo viên phải cụ thể, rõ ràng, ngắn gọn, dễ hiểu

- Nên khích lệ cả những học sinh nhút nhát cùng tham gia và trong mỗi tình huống cần cho nhiều l-ợt học sinh ở các nhóm khác nhau lên tham gia

đóng vai để nhiều học sinh đ-ợc tập d-ợt các thao tác ứng xử Để cả lớp có thể

so sánh, nhận xét các cách ứng xử khác nhau trong cùng một tình huống, từ đó rút ra cách ứng xử tốt nhất

2.3 Kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh

2.3.1 Cơ sở của việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai

Không có ph-ơng pháp giáo dục nào là vạn năng, mỗi một ph-ơng pháp có những -u điểm và nh-ợc điểm riêng Do đó trong quá trình giáo dục giáo viên không nên sử dụng chỉ một ph-ơng pháp mà nên sử dụng kết hợp các ph-ơng pháp giáo dục với nhau để phát huy hết -u điểm của từng ph-ơng pháp và khắc phục nh-ợc điểm của chúng khi sử dụng từng ph-ơng pháp riêng lẻ

Mặt khác, học sinh tiểu học là những nhân cách đang dần hình thành,

do đó các hành vi và thói quen hành vi của các em còn ở mức độ thấp, đang

đ-ợc phát triển và định hình dần bằng chính hoạt động của các em d-ới sự tổ chức trực tiếp của giáo viên Do có sự điều chỉnh của ý chí nên các em ch-a

có hành động trong cuộc sống một cách chín chắn Cộng với tính hiếu động vốn có của lứa tuổi nên các em dễ có những hành vi sai trái Vì vậy phải giáo dục các em, giúp các em có cách c- xử đúng đắn Và để làm đ-ợc điều đó thì

điều tr-ớc tiên phải tạo cho các em một môi tr-ờng tốt để các em thoải mái tập duyệt các hành vi của mình Từ đó giúp các em biết hành động đúng, tránh những hành vi sai trái Muốn vậy thì trong quá trình giáo dục đòi hỏi ng-ời giáo viên phải biết linh hoạt sử dụng các ph-ơng pháp

Vận dụng ph-ơng pháp trò chơi kết hợp với ph-ơng pháp sắm vai là một trong những ph-ơng h-ớng kết hợp phù hợp, mang lại hiệu quả giáo dục cao Sử dụng kết hợp hai ph-ơng pháp này không những phát huy đ-ợc vốn sống, vốn kiến thức ở các em mà còn phù hợp với yêu cầu đào tạo con ng-ời mới trong giai đoạn hiện nay Khi sử dụng ph-ơng pháp trò chơi kết hợp với

ph-ơng pháp sắm vai giáo viên không còn là ng-ời truyền thụ tri thức có sẵn cho học sinh một cách áp đặt, bắt học sinh phải nhớ, phải học thuộc mà giáo viên trở thành ng-ời tổ chức định h-ớng các hoạt động cho các em, tạo điều kiện cho các em tự mình rút ra tri thức cần lĩnh hội Qua trò chơi sắm vai các

em không những đ-ợc nhận xét, đánh giá hành vi của của ng-ời khác mà các

em còn đ-ợc tự do thể hiện cách ứng xử của mình

2.3.2 Yêu cầu s- phạm của việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi và ph-ơng pháp sắm vai

a Đảm bảo tính mục tiêu giáo dục

„ Về kiến thức: Mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về quan hệ tình cảm trong gia đình Các cách ứng xử đúng đắn đối với ng-ời thân

„ Về thái độ: Học sinh có thái độ đạo đức đúng đắn Bồi dưỡng cho các

em thái độ tự giác, tích cực tham gia hoạt động

b Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học

Giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua tổ chức cho học sinh các trò chơi sắm vai phải đảm bảo tính phù hợp với lứa tuổi học sinh kể cả về nội dung và hình thức Điều này đòi hỏi giáo viên phải biết lựa chọn nội dung, hình thức và ph-ơng tiện hoạt động phù hợp với học sinh Có nh- vậy việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai mới đạt hiệu quả giáo dục cao

c Đảm bảo tính hiệu quả

Việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai phải đảm bảo theo đúng qui trình và mang lại hiệu quả giáo dục đạo đức cho học sinh

d Bảo đảm tính khả thi cao

Để đảm bảo tính khả thi trong giáo dục, việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai phải đảm bảo một số yêu cầu sau:

- Phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh

- Phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh thực tế của lớp học

- Phù hợp với năng lực của giáo viên

II Cơ sở thực tiễn của việc hình thành hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình

1 Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học hiện nay

a Thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học

Để tìm hiểu thực trạng hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình của học sinh tiểu học, chúng tôi đã tiến hành điều tra 371 học sinh tr-ờng tiểu học Hà Huy Tập 2 (với 60 học sinh lớp 1, 82 học sinh lớp 2, 74 học sinh lớp 3, 84 học sinh lớp 4 và 78 học sinh lớp 5)

Chúng tôi đã thiết kế một số tình huống đòi hỏi cách ứng xử của học sinh đối với mọi ng-ời trong gia đình và tiến hành điều tra trên 371 học sinh trên và thu đ-ợc kết quả nh- sau:

TT Hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình Đạt

(%)

Ch-a đạt (%)

2 Lễ phép với ông bà cha mẹ, nh-ờng nhịn em nhỏ 45,28% 54,72%

3 Quan tâm giúp đỡ ng-ời thân trong gia đình 26,95% 73,05%

Bảng trên cho thấy:

Cả 3 biểu hiện hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình ở học sinh tiểu học ở mức độ đạt còn ch-a cao Tỉ lệ học sinh đ-ợc xếp loại đạt ở hành vi hiếu

thảo với ông bà, cha mẹ chỉ chiếm 32,35% Tỉ lệ học sinh đ-ợc xếp loại đạt ở hành vi lễ phép với ông bà, cha mẹ, nh-ờng nhịn em nhỏ có khả quan hơn, đó

là chiếm 45,28% Tuy nhiên tỉ lệ này vẫn ch-a thật sự cao Đặc biệt đáng chú

ý là tỉ lệ học sinh đ-ợc xếp loại đạt ở hành vi quan tâm, giúp đỡ ng-ời thân trong gia đình còn rất thấp (26,95%)

Qua điều tra cho thấy một thực tế đó là: trẻ em hiện nay nhiều khi không biết cách ứng xử với chính những ng-ời thân trong gia đình mình nh- thế nào cho đúng đắn Chẳng hạn nh- ở hành vi quan tâm giúp đỡ ng-ời thân trong gia đình thì kết quả điều tra cho thấy phần lớn học sinh không có biểu hiện hay việc làm cụ thể để thể hiện đ-ợc hành vi này

- Thời gian trẻ tiếp xúc, gặp gỡ bố mẹ, những ng-ời thân trong gia đình

bị hạn hẹp lại do thời gian học trên lớp quá nhiều: Hiện nay, học sinh tiểu học phải đến tr-ờng 2 buổi/ngày, thậm chí học sinh ở thành phố còn đ-ợc học bán trú theo kiểu sáng đi tối về Điều này đã làm cho nhiều học sinh “vụng” trong cách ứng xử với mọi ng-ời trong gia đình

- Do ảnh h-ởng từ môi tr-ờng xung quanh: Ngày nay trẻ đ-ợc tiếp xúc với rất nhiều nguồn thông tin khác nhau: sách báo, phim ảnh Vì vậy mà bên cạnh việc tiếp thu đ-ợc những cái tốt thì học sinh cũng dễ bị ảnh h-ởng bởi những cái xấu dẫn đến một số lệch lạc về mặt đạo đức Bởi vì học sinh tiểu học còn đang ở lứa tuổi tò mò, thích bắt ch-ớc theo những hành vi, việc làm

của ng-ời khác mà ch-a ý thức đ-ợc đâu là hành vi đúng đâu là hành vi sai để

mà tránh

2 Thực trạng việc sử dụng ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức nói chung và hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

Chúng tôi đã tiến hành điều tra 48 giáo viên tr-ờng tiểu học Hà Huy Tập 2 - Thành phố Vinh và thu đ-ợc những kết quả nh- sau:

2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về sự cần thiết phải sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức nói chung và hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

TT Mức độ nhận thức của giáo viên Số phiếu Tỉ lệ

Nhận xét: Như vậy số giáo viên cho rằng “cần thiết” phải sử dụng

ph-ơng pháp trò chơi kết hợp với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi

đạo đức trong gia đình nói riêng và giáo dục đạo đức nói chung cho học sinh tiểu học t-ơng đối cao chiếm 62.5 % Tuy nhiên, số giáo viên cho rằng

“không cần thiết” cũng khá nhiều, chiếm tới 22.92 % Trong khi đó số giáo viên cho rằng “rất cần thiết” chỉ chiếm một tỉ lệ thấp đó là 14.58 % Qua kết quả trên chúng tôi rút ra nhận xét nh- sau:

- Đa số giáo viên tiểu học đã nhận thức đ-ợc sự cần thiết phải sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi

đạo đức trong quan hệ gia đình cũng nh- để giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

- Tuy nhiên bên cạnh đó thì số giáo viên nhận thức ch-a đúng đắn về sự cần thiết này cũng vẫn còn chiếm tỉ lệ cao

2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên tiểu học về vai trò của việc sử dụng ph-ơng pháp trò chơi kết hợp với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục

đạo đức nói chung và giáo dục hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

TT Vai trò của việc sử dụng ph-ơng pháp trò

chơi kết hợp với sắm vai

Số phiếu Tỉ lệ

1

Nâng cao hứng thú của học sinh Học sinh đ-ợc

rèn luyện khả năng quyết định lựa chọn cho

mình các ứng xử đúng đắn

19 39,58 %

2

Tạo môi tr-ờng cởi mở thân thiện, tăng c-ờng

khả năng giao tiếp giữa học sinh - học sinh, học

sinh - giáo viên

Nhận xét: Qua bảng trên cho thấy: Số giáo viên nhận thức đúng đắn về

vai trò của việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo đức trong gia đình cho học sinh tiểu học ch-a thật sự cao

2.3 Mức độ sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục hành vi đạo đức trong quan

hệ gia đình nói riêng

TT Mức độ Số ý kiến Tỉ lệ

3 Đánh giá chung về thực trạng nhận thức cũng nh- việc sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức nói chung và hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng cho học sinh tiểu học

3.1 Thực trạng sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức cho học sinh tiểu học

Dựa vào số liệu hiện có ở phiếu điều tra và qua phỏng vấn trực tiếp chúng tôi rút ra đ-ợc một số nhận xét về thực trạng nh- sau:

- Hầu hết giáo viên tiểu học ch-a nhận thúc đúng đắn, sâu sắc về bản chất vai trò, tác dụng của việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức

- Giáo viên ch-a đánh giá cao về tầm quan trọng của việc vận dụng ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục đạo đức cho học sinh Vì vậy mà ch-a nhận thấy sự cần thiết sử dụng hai ph-ơng pháp này để nâng cao chất l-ợng và hiệu quả giáo dục nói chung và giáo dục đạo đức nói riêng cho học sinh tiểu học

- Do nhận thức về sự kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai còn nhiều hạn chế Nên trong quá trình giáo dục giáo viên hầu nh- ch-a bao giờ sử dụng kết hợp cả 2 ph-ơng pháp này Phần lớn giáo viên mới chỉ dừng lại ở việc sử dụng từng ph-ơng pháp riêng lẻ

- Giáo viên ch-a thật sự chú trọng đến việc giáo dục đạo đức cho học sinh ở ngoài giờ lên lớp Vì vậy mà trên thực tế việc tổ chức các hoạt động giáo dục này ch-a phổ biến Giáo viên mới chỉ thiết kế trò chơi ở mức đơn giản, tiến hành một cách hình thức, ch-a theo một quy trình nhất định nên ch-a mang lại hiệu quả giáo dục cao

3.2 Thực trạng sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai để giáo dục hành vi đạo đức trong gia đình cho học sinh tiểu học

- Việc giáo dục hành vi đạo dức trong quan hệ gia đình ở nhà tr-ờng chỉ

đ-ợc tiến hành thông qua một số bài học đạo đức trong ch-ơng trình môn đạo

đức ở tiểu học Vì vậy mà giáo viên chỉ sử dụng trò chơi và tình huống do sách giáo khoa đ-a ra Một số ít giáo viên đ-a thêm một số trò chơi và tình huống trong sách giáo viên, sách thiết kế vào sử dụng chứ ch-a tự thiết kế để phục vụ cho bài học và mục đích giáo dục

- Trong hoạt động ngoài giờ, các giáo viên ở tr-ờng tiểu học chỉ dừng lại ở việc tổ chức giáo dục cho học sinh theo những chủ điểm mà tổng phụ trách Đội đ-a ra hàng tháng Việc tổ chức các hoạt động này cũng chỉ mang tính hình thức chứ ch-a có sự đầu t-

- Một số giáo viên có suy nghĩ việc giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là nhiệm vụ của phụ huynh học sinh Họ cho rằng giáo viên chỉ có nhiệm vụ dạy văn hoá cho các em và giáo dục một số tình cảm liên quan đến tr-ờng lớp, nhà tr-ờng, thầy cô nên việc tổ chức các hoạt động để giáo dục các hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình là ch-a có

4 Nguyên nhân của thực trạng

- Việc sử dụng kết hợp ph-ơng pháp trò chơi với ph-ơng pháp sắm vai

để giáo dục hành vi đạo đức trong gia đình nói riêng và giáo dục đạo đức nói chung cho học sinh tiểu học đòi hỏi giáo viên phải có trình độ và năng lực nhất định Mặt khác khi sử dụng kết hợp hai ph-ơng pháp này cũng đòi hỏi giáo viên phải chuẩn bị công phu, chu đáo, cần phải đầu t- nhiều thời gian,

công sức để tìm tòi tự thiết kế trò chơi và tình huống Nh-ng thực tế giáo viên tiểu học lại không khắc phục đ-ợc điều này Giáo viên tiểu học ch-a thật sự

có trình độ, năng lực cũng nh- thời gian để thiết kế, xây dựng và tổ chức nhằm giáo dục hành vi đạo đức trong gia đình cho học sinh Bởi vì giáo viên tiểu học

được coi là”ông thầy tổng thể”, hàng ngày họ phải lên lớp gần như các môn học trong nội dung ch-ơng trình Điều này khiến cho giáo viên chỉ đầu t- cho các môn học trên lớp là chủ yếu

- Các chủ điểm hàng tháng ở tr-ờng tiểu học đ-ợc cấp trên đ-a xuống một cách áp đặt và các nội dung này gần nh- lặp lại ở hàng năm Nội dung của chủ điểm chủ yếu xoay xung quanh các ngày lễ lớn trong tháng và chủ yếu là để giáo dục cho học sinh tình cảm liên quan đến Đoàn, Đội, tr-ờng lớp, thầy cô giáo Cho nên giáo viên chỉ thực hiện đúng theo nội dung chủ

điểm hàng tháng mà cấp trên đ-a ra (thông qua phát động các phong trào thi

đua là chủ yếu) mà không đ-a thêm nội dung mới vào để tổ chức giáo dục cho học sinh

Ch-ơng 2 Hình thành một số hành vi đạo đức trong quan hệ gia đình cho học sinh tiểu học bằng việc kết hợp ph-ơng pháp trò chơI với ph-ơng pháp sắm vai

I Hình thành hành vi hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

1 Một số biểu hiện của hành vi hiếu thảo với ông bà, cha mẹ

- Hỏi han, chăm sóc khi cha mẹ bị ốm đau

- Rót n-ớc mời cha mẹ uống cho đỡ mệt hoặc mang bớt đồ vào giúp cha

mẹ khi cha mẹ đi làm về

- Xoa bóp cho ông bà khi ông bà bị đau ốm

- Không làm phiền khi ông bà, cha mẹ nghỉ ngơi

từ thủ đô về Bố Hoa đi công tác ch-a về, mẹ Hoa đang bị ốm Nếu em là Hoa

em sẽ có cách ứng xử nh- thế nào? Hãy đóng vai Hoa để thể hiện điều đó

- Mục đích: Mục đích của việc tổ chức cho học sinh chơi trò chơi sắm vai trong tình huống này là nhằm hình thành cho học sinh hành vi hiếu thảo với cha mẹ Cụ thể với tình huống chúng tôi đ-a ra sẽ giúp học sinh biết chăm sóc mẹ khi mẹ bị ốm

- Yêu cầu: Các nhóm nhận tình huống, thảo luận phân vai (gồm 2 vai: 1 học sinh đóng vai Lan, 1 học sinh đóng vai Hoa) đ-a ra lời thoại và cách ứng

xử của nhóm mình

- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị tình huống viết trên phiếu giao việc để phát cho các nhóm

b Tổ chức hoạt động trò chơi sắm vai cho học sinh

„ Hoạt động của giáo viên:

- Giáo viên chia học sinh thành nhóm nhỏ (nhóm 6)

- Phát phiếu tình huống cho các nhóm và yêu cầu các nhóm tìm hiểu nội dung, phân vai (gồm 2 vai: 1 học sinh đóng vai Lan, 1 học sinh đóng vai Hoa) đ-a ra lời thoại và cách ứng xử của nhóm mình trong thời gian là 7 phút

- Giáo viên theo dõi, h-ớng dẫn học sinh Đặc biệt quan tâm giúp đỡ các nhóm học sinh gặp khó khăn trong quá trình phân vai và đ-a ra lời thoại

„ Hoạt động của học sinh:

- Các nhóm tiếp cận tình huống và nhiệm vụ qua phiếu giao việc và lời giải thích của giáo viên

- Các nhóm tiến hành thảo luận, phân vai (gồm 2 vai: 1 học sinh đóng vai Lan, 1 học sinh đóng vai Hoa) đ-a ra lời thoại và cách ứng xử theo yêu cầu

và nội dung tình huống trong thời gian 7 phút

- Đại diện các nhóm lên đóng vai thể hiện cách ứng xử của nhóm mình tr-ớc lớp, học sinh cả lớp theo dõi để nhận xét

* Dự đoán lời thoại và các cách ứng xử:

ở tình huống này có thể dự đoán về lời thoại và các cách ứng xử nh- sau:

+ Lời thoại và cách ứng xử 1:

Mẹ Hoa bị ốm, Hoa đang ngồi ở nhà thì Lan đến rủ đi xem xiếc

Lan: Hoa ơi đi ra nhà văn hoá xem xiếc đi

Hoa: Xiếc á? Thích nhỉ Nh-ng mẹ tớ đang ốm mà bố tớ đi công tác ch-a về

Lan: Đây là đoàn xiếc từ Hà Nội về, chẳng mấy khi ta đ-ợc xem họ biểu diễn đâu Tớ nghe mọi ng-ời nói buổi biểu diễn tối nay sẽ rất thú vị đấy

+ Lời thoại và cách ứng xử 2:

Mẹ Hoa bị ốm, Hoa đang ngồi ở nhà thì Lan đến rủ đi xem xiếc

Lan: Hoa ơi đi nhà văn hoá xem xiếc đi

Hoa: Mẹ tớ bị ốm mà bố tớ lại đi công tác ch-a về

Lan: Buổi biểu diễn tối nay thú vị lắm đấy, cậu không đi sẽ thấy tiếc cho mà xem

Hoa: Tớ cũng rất muốn đi xem Nh-ng mẹ tớ đang ốm nên tớ phải ở nhà chăm sóc mẹ Thôi cậu đi xem một mình đi tớ không đi đâu

c Kết thúc

- Học sinh cả lớp bình luận về các cách ứng xử của các nhóm và nhận xét về lời thoại, cách diễn của các nhóm: Nhóm nào có cách ứng xử phù hợp nhất? Lời thoại đã hay ch-a ? Các nhân vật diễn có tự nhiên không ?

- Học sinh rút ra hành vi ứng xử đúng trong tình huống đó là: Hoa nên

từ chối đi xem xiếc cùng bạn và ở nhà chăm sóc mẹ

- Giáo viên nhận xét và chốt lại cách ứng xử đúng của tình huống: Khi

mẹ bị ốm mà bố đi công tác xa ch-a về thì Hoa nên từ chối đi xem xiếc cùng bạn và ở nhà chăm sóc mẹ Nh- vậy mới thể hiện sự hiếu thảo của Hoa đối với

- Mục đích: Nhằm hình thành cho các em hành vi hiếu thảo cho ông bà

Cụ thể trong tình huống này là giúp các em biết quan tâm, chăm sóc cho bà khi bà bị đau

- Yêu cầu: Các nhóm tiếp nhận tình huống, phân vai (gồm 2 vai: 1 học sinh đóng vai Hà và 1 học sinh đóng vai Bà của Hà) đ-a ra lời thoại và các cách ứng xử của mình trong thời gian 5 phút

- Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị tình huống viết trên phiếu giao việc để phát cho các nhóm Ngoài ra chuẩn bị trang phục cho học sinh đóng vai bà

b Tổ chức hoạt động trò chơi sắm vai

„ Hoạt động của giáo viên:

- Giáo viên theo dõi và giúp đỡ học sinh

- Tổ chức cho học sinh đóng vai

„ Hoạt động của học sinh:

- Các nhóm tiếp cận tình huống và nhiệm vụ qua phiếu giao việc và lời giải thích của giáo viên: Đóng vai cách thể hiện cách ứng xử của Hà trong tr-ờng hợp bà Hà bị đau l-ng

- Các nhóm tiến hành thảo luận, phân vai, đ-a ra lời thoại theo yêu cầu, nội dung tình huống

- Đại diện các nhóm lên thể hiện cách ứng xử nhóm mình tr-ớc lớp, học sinh cả lớp theo dõi để nhận xét

* Dự đoán lời thoại và các cách ứng xử:

+ Lời thoại và cách ứng xử 1:

Hà đang ngồi xem một bộ phim hoạt hình rất hay thì nghe thấy tiếng bà

Bà: Ôi, đau l-ng quá

Hà vẫn ngồi xem phim tiếp coi nh- không nghe thấy tiếng bà nói

+ Lời thoại và cách ứng xử 2: