Sử dụng hinh thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông

Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài “Sử dụng hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn Giáo dục công dân ở tr-ờng trung học phổ thông” có ý nghĩa nhất định trong việc

Bộ giáo dục và đào tạo

Tr-ờng đại học vinh

- -

cao thị thắm

Sử dụng hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp

trong giảng dạy môn giáo dục công dân

ở tr-ờng trung học phổ thông

Khoá luận tốt nghiệp đại học Chuyên Ngành giáo dục chính trị

Vinh, tháng 5 năm 2009

Mục lục

Trang

Mở đầu 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Cơ sở và ph-ơng pháp nghiên cứu 4

6 ý nghĩa của luận văn 5

7 Bố cục luận văn 5

Nội dung 6

Ch-ơng 1: Lý luận chung về hình thức tổ chức dạy học 6

1.1 Quan niệm và đặc tr-ng của hình thức tổ chức dạy học 6

1.1.1 Quan niệm về hình thức tổ chức dạy học 6

1.1.2 Một số hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD 9

1.1.3 Những đặc tr-ng của hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp 21

1.2 Những yêu cầu đối với việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp 22

1.2.1 Đối với giáo viên 22

1.2.2 Đối với học sinh 23

1.2.3 Đối với nội dung ch-ơng trình 23

Tiểu kết ch-ơng 1 25

Ch-ơng 2: Sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy các phần cụ thể trong ch-ơng trình GDCD ở tr-ờng THPT 26

2.1 Sự cần thiết phải sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy GDCD ở tr-ờng THPT 26

2.1.1 §Æc ®iÓm néi dung m«n GDCD ë THPT 26

2.1.2 Ưu thế của việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ

lên lớp trong giảng dạy môn GDCD ở tr-ờng THPT 29

2.1.3 Thực trạng của việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy GDCD ở tr-ờng THPT 33

2.2 Sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong ch-ơng trình GDCD 10, 11, 12 36

2.2.1 Yêu cầu chung của hoạt động ngoài giờ lên lớp 36

2.2.2 áp dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào ch-ơng trình GDCD 10, 11, 12 37

2.3 Một số vấn đề có ý nghĩa ph-ơng pháp luận rút ra khi nghiên cứu các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn GDCD ở tr-ờng THPT 53

Tiểu kết ch-ơng 2 54

Kết luận 55

Danh mục tài liệu tham khảo 56

B¶ng danh môc c¸c tõ viÕt t¾t

mở đầu

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đang có những chuyển biến đáng kể, cùng với nội dung và ph-ơng pháp dạy học thì các hình thức tổ chức dạy học (HTTCDH) cũng đ-ợc đặc biệt quan tâm Nghị quyết Đại hội X năm 2006 của Đảng đã nêu mục tiêu đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: “Chuyển dần mô hình giáo dục hiện nay sang mô hình giáo dục mở - mô hình xã hội học tập với hệ thống học tập suốt đời… xây dựng và phát triển hệ thống học tập cho mọi ng-ời và những hình thức học tập, thực hành linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập th-ờng xuyên, tạo nhiều cơ hội khác nhau cho người học.” [7, 95]

Sinh thời Bác Hồ kính yêu của chúng ta cũng đã nêu cách thức học tập

phải gắn lý luận với thực tiễn: Phải luôn gắn giáo dục với thực tiễn Việt Nam, học phải đi đôi với hành, lý luận phải liên hệ với thực tế, học phải kết hợp với

lao động Có nh- vậy giáo dục mới có tính h-ớng đích đúng đắn, rõ ràng, thiết thực Ng-ời cũng chỉ rõ việc học phải đ-ợc tiến hành ở mọi nơi, mọi lúc, học mọi ng-ời, học suốt đời, coi trọng việc tự học tự đào tạo và đào tạo lại Đối với mỗi ng-ời việc học ở tr-ờng lớp chỉ là một phần, còn phần chủ yếu là phải học trong lao động, trong công tác và trong hoạt động thực tiễn

Nh-ng một thực tế giáo dục Việt Nam hiện nay còn nặng về lý thuyết, ch-a kết hợp giữa lý thuyết và thực hành Điều đó đ-ợc thể hiện qua HTTCDH của giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay chỉ chủ yếu nếu không nói toàn bộ ch-ơng trình học chỉ đ-ợc tiến hành trên lớp, học sinh tiếp nhận kiến thức thông qua bài giảng trên lớp của giáo viên Thứ hai là đ-ợc thể hiện ở số l-ợng học sinh sau khi tốt nghiệp mặc dù kiến thức và lý thuyết nắm rất vững nh-ng yếu ở khâu thực hành, không áp dụng đ-ợc lý thuyết đã học vào trong thực tiễn

HTTCDH ở tr-ờng trung học phổ thông (THPT) hiện nay còn nhiều bất cập nhất là ở môn Giáo dục công dân (GDCD) mà tr-ớc đây gọi là môn Chính trị Trên tạp chí Cộng sản số 4 năm 1993, cố thủ t-ớng Phạm Văn Đồng đã nói: “ Tôi muốn nói đến môn Giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức, giáo dục học thuyết Mác- Lênin, T- t-ởng Hồ Chí Minh Đối với chế độ ta, n-ớc ta, sự nghiệp ta các môn giáo dục này chính là giáo dục t- t-ởng tình cảm, giáo dục lòng yêu n-ớc, yêu tổ quốc yêu dân tộc, yêu chủ nghĩa xã hội, giáo dục về những phẩm chất của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giáo dục về quyền con ng-ời, về quyền công dân, giáo dục về nhà n-ớc và pháp luật… một môn học nh- vậy bản thân nó là một môn học hấp dẫn Nh-ng mấy năm gần đây… môn học này không đ-ợc coi trọng Đây là một hiện t-ợng không bình th-ờng, không thể chấp nhận đ-ợc Dứt khoát các cơ quan có trách nhiệm về giáo dục và đào tạo trong hệ thống chính trị của chế độ ta phải xem xét lại vấn đề mà tôi cho là rất trọng yếu này” [9, 6]

Vị trí môn GDCD rất quan trọng nh-ng thực tế ở tr-ờng THPT trả lời rằng: môn nào thi tốt nghiệp thì môn đó quan trọng Chính vì đây là môn không thi tốt nghiệp nên nhà tr-ờng, gia đình và cả giáo viên dạy bộ môn này cũng không quan tâm đến việc đầu t- đúng mức cho môn học

Hiện nay, Tài liệu Giáo dục công dân tr-ớc kia đã đ-ợc cải cách thành sách giáo khoa GDCD ở cả 3 lớp 10, 11,12 Ph-ơng pháp giảng dạy cũng đ-ợc quan tâm nh-ng thiết nghĩ vẫn ch-a đủ, bởi điều quan trọng là phải có HTTCDH thích hợp hơn, mang tính thực tiễn hơn

Chính vì vậy, nghiên cứu đề tài “Sử dụng hình thức tổ chức dạy học

ngoài giờ lên lớp trong giảng dạy môn Giáo dục công dân ở tr-ờng trung học phổ thông” có ý nghĩa nhất định trong việc nâng cao tính thực tiễn của bộ

môn GDCD ở tr-ờng THPT

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Môn GDCD ở tr-ờng THPT có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành thế giới quan và ph-ơng pháp luận cho học sinh Trong lịch sử nghiên cứu khoa học giáo dục cũng có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu về môn học,

đặc biệt là những ng-ời làm công tác giảng dạy môn học này Đã có rất nhiều bài viết, đề tài liên quan, điển hình nh-:

- Kỷ yếu hội thảo tháng 1 năm 1996 do Khoa Chính trị - luật ĐHSP Vinh

phối hợp với hai sở Giáo dục Đào tạo Nghệ An và Hà Tĩnh thực hiện, bàn về giảng dạy môn GDCD ở tr-ờng THPT chuyên ban

- Năm 1999 nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội đã xuất bản cuốn Lý

luận dạy học môn Giáo dục công dân, do tác giả Phùng Văn Bộ chủ biên đã

nêu lên con đ-ờng thực hiện môn GDCD thông qua các hoạt động xã hội

- Trong cuốn Ph-ơng pháp giảng dạy Giáo dục công dân, tác giả V-ơng

Tất Đạt cũng có đề cập đến một số hình thức dạy học khác của môn GDCD

- Năm 2001 khoa Giáo dục chính trị, tr-ờng Đại học Vinh đã biên soạn

cuốn Góp phần dạy tốt môn Giáo dục công dân ở tr-ờng Phổ thông trung học

- Năm 2006 Bộ giáo dục và đào tạo đã có văn bản H-ớng dẫn thực hiện

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này nhằm tìm hiểu kĩ hơn về mặt lý luận các HTTCDH môn GDCD Qua đó thấy đ-ợc sự cần thiết phải áp dụng nhiều hơn nữa các

hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học môn GDCD

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lý luận dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD ở tr-ờng THPT

- Vận dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy các phần cụ thể trong ch-ơng trình GDCD ở THPT

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối t-ợng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD ở tr-ờng THPT

- Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác ‟ Lênin, t- t-ởng Hồ Chí Minh

về mối quan hệ giữa lý luận và nhận thức

- Dựa trên lý luận về tâm lý học và giáo dục học

- Xuất phát từ thực trạng giảng dạy môn GDCD ở tr-ờng THPT đề tài nghiên cứu sâu hơn về các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp

5.2 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổng hợp các ph-ơng pháp sau:

- Ph-ơng pháp duy vật biện chứng kết hợp với logic và lịch sử

- Ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

- Ph-ơng pháp hỏi ý kiến chuyên gia

- Ph-ơng pháp điều tra, phỏng vấn

- Ph-ơng pháp nghiên cứu lý luận

6 ý nghĩa của luận văn

7 Bố cục luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm

có 2 ch-ơng, 5 tiết

nội dung Ch-ơng 1: Lý luận chung về hình thức tổ chức dạy học

1.1 Quan niệm và đặc tr-ng của hình thức tổ chức dạy học

1.1.1 Quan niệm về hình thức tổ chức dạy học

HTTCDH là hình thức trong đó thể hiện cách thức làm việc của giáo viên

và học sinh nhằm đạt tới hiệu quả nhất của việc truyền thụ và lĩnh hội tri thức, thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục và giáo d-ỡng Thông qua các hình thức dạy học giáo viên vừa có thể truyền thụ, củng cố tri thức cho học sinh, vừa rèn luyện cho học sinh thói quen vận dụng tri thức vào cuộc sống, phát triển t- duy logic, khả năng độc lập sáng tạo trong học tập

Trong lịch sử loài ng-ời đã từng tồn tại nhiều hình thức dạy học khác nhau Các hình thức dạy học đ-ợc hình thành và phát triển trong lịch sử d-ới

ảnh h-ởng của những biến đổi về mặt chính trị xã hội và khoa học công nghệ Trong xã hội Cộng sản nguyên thủy, khi nền sản xuất còn ở trình độ thấp kém, việc truyền thụ kinh nghiệm của thế hệ tr-ớc cho thế hệ sau có tính chất thực tiễn - tự phát và hình thức truyền thụ mang tính cá nhân

Trong xã hội Chiếm hữu nô lệ, nhà tr-ờng đã xuất hiện, việc dạy học đã

đ-ợc tổ chức có hệ thống Học sinh làm việc theo nhóm song giáo viên vẫn truyền thụ tri thức cho trò d-ới hình thức cá nhân

Thời Trung cổ, cả ph-ơng Đông và ph-ơng Tây, hình thức dạy học cá nhân vẫn còn tồn tại

Cuối thế kỉ XVI đầu thế kỉ XVII, ở châu Âu nền công th-ơng nghiệp phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi nhà tr-ờng phải cung cấp cho xã hội hàng loạt ng-ời có văn hóa nhất định, phù hợp với nền sản xuất lúc bấy giờ Hình thức dạy học cá nhân không đáp ứng đ-ợc đòi hỏi của xã hội, phải tìm ra hình thức dạy học khác tiến bộ hơn

Sau thời Phục h-ng, giáo dục ph-ơng Tây đã hình thành hệ thống tr-ờng lớp t-ơng đối bài bản Học sinh đ-ợc chia thành nhiều lớp, nhiều cấp học Nhà giáo dục Tiệp Khắc vĩ đại - Comenxki (1592 - 1670) là ng-ời đầu tiên trong lịch sử đã xây dựng hình thức lớp - bài còn gọi tắt là hình thức lên lớp, ông cũng là ng-ời đầu tiên viết sách giáo khoa (theo đúng nghĩa của nó) Ch-ơng trình gồm nhiều môn, mỗi môn gồm nhiều bài, học xong ch-ơng trình có kiểm tra, đánh giá và có các kỳ nghỉ ngơi… Từ thế kỉ XVIII, những lớp học của Rousseau đã có phòng thí nghiệm hiện đại Petxtalodi (Thụy Sĩ) còn thiết kế loại tr-ờng vừa học vừa làm Học sinh đến tr-ờng không chỉ học văn hóa mà còn học thêm các nghề nh-: mộc, nề, dệt, đan, sửa máy móc…để giúp gia

đình và có tay nghề trong t-ơng lai

Trong thế kỉ XX, loài ng-ời đã chứng kiến nhiều cuộc thay đổi lớn trong lĩnh vực giáo dục, khởi nguồn từ Liên Xô và đ-ợc rất nhiều n-ớc áp dụng Ng-ời ta không còn chủ tr-ơng học để làm quen, để khoe chữ nghĩa mà học để làm ng-ời lao động có ích Bởi vậy, dụng cụ học tập không chỉ có giấy, bút, sách giáo khoa… mà còn có cả búa, liềm, cuốc xẻng…Nơi học không chỉ diễn

ra trong phòng ốc chật hẹp mà còn ở các công x-ởng, nông tr-ờng… Thời gian nghỉ hè chính là “học kì thứ ba”, tức là học kì lao động tập thể Nhà sư phạm Makarenco chủ trương phương pháp “giáo dục tập thể” Nghĩa là học sinh không chỉ học ở thầy giáo, sách giáo khoa mà còn học ở tập thể cộng

đồng, bởi vậy, các hình thức sinh hoạt tập thể rất đ-ợc chú trọng

Hiện nay, trong nhà tr-ờng phổ thông, hình thức lên lớp và các HTTCDH khác đang đ-ợc áp dụng rộng rãi d-ới nhiều cách thức khác nhau, nhằm đáp ứng với mức độ cao nhất mục đích và nhiệm vụ dạy học

Việc giảng dạy môn GDCD cũng đ-ợc tổ chức d-ới nhiều hình thức hoạt

động khác nhau Đó là hình thức lên lớp và hình thức ngoài giờ lên lớp

Lên lớp là hình thức dạy học, trong đó giáo viên dùng lời nói và các thao tác

nghiệp vụ để truyền thụ tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh và học sinh

lĩnh hội tri thức một cách tự giác, sáng tạo Hình thức dạy học lên lớp là hình thức dạy học tổ chức cho học sinh thành các lớp với thành phần không đổi, với lứa tuổi

và hình thức nh- nhau, với thời khóa biểu nhất định, đ-ợc nghe giảng đồng thời với nhau theo từng bài và cùng học với một mục đích nhất định

Hình thức lên lớp môn GDCD là HTTCDH cơ bản của giáo viên ở tr-ờng phổ thông trung học, những bài học GDCD chủ yếu đ-ợc tiến hành trên lớp d-ới sự h-ớng dẫn của giáo viên Chất l-ợng giảng dạy và học tập trên lớp của giáo viên và học sinh phụ thuộc phần lớn vào các bài trên lớp Nếu giáo viên giảng bài tốt thì học sinh sẽ hiểu và nắm đ-ợc tri thức và kĩ năng thực hành một cách tích cực, năng động, sáng tạo, tức là hình thành, củng cố và phát triển phong cách t- duy khoa học cho học sinh Mặt khác trong điều kiện hiện nay, giờ lên lớp tốt còn có định h-ớng trong học tập bộ môn

Hình thức lên lớp có những -u điểm và nh-ợc điểm nhất định, đòi hỏi phải sử dụng kết hợp với các HTTCDH khác để mang lại hiệu quả trong quá trình giảng dạy bộ môn

Đối với bộ môn GDCD đây là hình thức dạy học cơ bản nhất Nó giúp cho giáo viên cùng một lúc có thể h-ớng dẫn tập thể học sinh học tập tri thức một cách có hệ thống, có trọng tâm, trọng điểm, tiếp thu tri thức cơ bản và thiết thực Giảng dạy trên lớp là một khâu t-ơng đối hoàn chỉnh của quá trình dạy học Trong giờ giảng, giáo viên phải thể hiện và thực hiện tất cả những yếu tố cơ bản của quá trình dạy học bộ môn Nếu giảng dạy trên lớp tốt sẽ tạo cơ sở vững vàng cho học sinh biến tri thức thành niềm tin, có căn cứ khoa học,

tự rèn luyện kĩ năng, biến tri thức lĩnh hội đ-ợc thành tri thức của bản thân, kích thích, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của các em Hình thức lên lớp còn có tác dụng to lớn trong việc giáo dục ý thức tập thể, tính tự giác

và các phẩm chất khác của học sinh

Tuy nhiên, hình thức lên lớp cũng có một số nh-ợc điểm nh-: Do thời gian lên lớp của giáo viên t-ơng đối ngắn nên giáo viên chỉ có thể truyền thụ

những tri thức cơ bản nhất mà không thể đào sâu và mở rộng tri thức cho học sinh, không thể rèn luyện nhiều kĩ năng, kĩ xảo Mặt khác, với thời gian quy

định giáo viên không thể chú ý tới toàn bộ những đặc điểm riêng của từng loại học sinh, mà chỉ có thể quan tâm đến những đặc điểm chung nhất của tập thể học sinh Chính vì vậy, bên cạnh việc sử dụng hình thức lên lớp nh- một hình thức cơ bản nhất, trong quá trình giảng dạy môn học giáo viên còn cần phải nắm vững và sử dụng có hiệu quả các HTTCDH ngoài giờ lên lớp nhằm nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

Hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp là hình thức dạy học d-ới

sự chỉ đạo hoặc hiện diện của giáo viên, giáo viên giữ vai trò chủ đạo và đ-ợc tiến hành nhằm bổ sung tri thức, rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh, hỗ trợ cho quá trình dạy học trên lớp đ-ợc hoàn chỉnh

Hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD ở tr-ờng THPT

là hình thức dạy học nhằm rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh d-ới sự h-ớng dẫn, chỉ đạo của giáo viên Học sinh vận dụng kiến thức đã học để luận giải, tìm hiểu những vấn đề của đời sống xã hội, hay những nơi các em đ-ợc tham quan… Thông qua hình thức này giúp học sinh hình thành và từng b-ớc phát triển t- duy logic, ph-ơng pháp nghiên cứu, củng cố niềm tin vào lẽ phải, chống những hành vi trái đạo đức, trái pháp luật, nâng dần ý thức chính trị, tính tích cực xã hội, ý thức đạo đức và ý thức pháp luật

1.1.2 Một số hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp môn GDCD 1.1.2.1 Hình thức bài tập lớn (tiểu luận)

- Theo từ điển Tiếng Việt, năm 2001, nhà xuất bản Đà Nẵng, Bài tập là

hình thức bài ra cho học sinh làm để vận dụng những điều đã học Lớn là tính

từ chỉ sự vật, hiện t-ợng có kích th-ớc, số l-ợng, phạm vi, qui mô, hoặc giá trị

có ý nghĩa đáng kể hơn hẳn phần nhiều so với những cái khác cùng loại Nh-

vậy, bài tập lớn là hình thức bài ra cho học sinh với phạm vi và qui mô lớn hơn

so với bài tập bình th-ờng, nhằm vận dụng những điều đã học vào thực tiễn, mang lại ý nghĩa to lớn

Bài tập lớn môn GDCD ở tr-ờng THPT là hình thức mang tính tổng hợp,

đòi hỏi học sinh phải vận dụng toàn bộ tri thức đã học vào giải quyết vấn đề do giáo viên nêu ra (những vấn đề mang tính thời sự, những vấn đề liên quan đến

địa ph-ơng nơi tr-ờng đóng, hoặc nơi học sinh ở) Hình thức này b-ớc đầu tạo cho học sinh làm quen với ph-ơng pháp nghiên cứu khoa học

- Các b-ớc tiến hành

* Lựa chọn đối t-ợng học sinh: Khi lựa chọn học sinh thực hiện bài tập

này cần chú ý những điểm sau:

+ Đây là dạng bài tập khó nên yêu cầu học sinh phải hiểu sâu kiến thức

và hiểu có hệ thống mới có thể áp dụng vào giải quyết những vấn đề của thực tiễn Bởi vậy khó có thể áp dụng cho đại trà vì không phải em nào cũng làm

đ-ợc, cần lựa chọn học sinh theo hai hình thức:

„ Lựa chọn lớp khá đều về môn GDCD và hướng dẫn cho cả lớp cùng làm

„ Lựa chọn mỗi lớp một số học sinh học khá môn này, hướng dẫn cho các

em làm bài

+ Thứ hai là môn GDCD trong nhà tr-ờng phổ thông về mặt lý luận là quan trọng nh-ng thực tế lại không đ-ợc sự quan tâm và ủng hộ của cha mẹ học sinh, bản thân học sinh cũng không muốn dành nhiều thời gian cho môn học này mà dành thời gian để học thi tốt nghiệp và đại học Trong khi làm bài tập lớn lại đòi hỏi học sinh có sự đầu t- về thời gian và công sức Bởi vậy, khi lựa chọn cần chú ý những em học sinh yêu thích hoặc có tinh thần tích cực trong quá trình học tập

* Lựa chọn nội dung thực hiện

+ Yêu cầu của bài tập lớn là vận dụng lý luận đã học vào luận giải một số vấn đề nào đó của cuộc sống xã hội Thông qua bài tập học sinh trình bày suy nghĩ, biểu lộ chính kiến của mình và có thể là cả h-ớng giải quyết vấn đề Bởi

vậy khi đ-a ra chủ đề giáo viên cần dựa trên cơ sở ch-ơng trình bộ môn quy

định, bám sát đời sống xã hội nhất là thực tế địa ph-ơng

+ Chủ đề đ-a ra không nên quá khó mà phải thiết thực, gần gũi với học sinh, đảm bảo đ-ợc tính vừa sức trong dạy học

* Đánh giá kết quả thực hiện

Trong quá trình đánh giá cần đảm bảo tính chính xác, khách quan để biết

đ-ợc đúng khả năng tiếp thu bài và năng lực t- duy của học sinh Tuy nhiên cần có sự khuyến khích đối với học sinh làm bài tập lớn để tạo hứng thú học tập và nghiên cứu của các em Có thể lấy điểm cho điểm thi học kỳ nếu đ-ợc

sự đồng ý của tổ bộ môn, nhằm nâng cao tính tích cực cho học sinh

- ý nghĩa của hình thức bài tập lớn ( tiểu luận)

Đối với học sinh:

+ Đây vừa là hình thức thực hành lại vừa là hình thức kiểm tra, không chỉ

đòi hỏi học sinh hiểu bài mà còn phải biết vận dụng trong cuộc sống, từ đó giúp cho học sinh khắc sâu kiến thức, sắp xếp tri thức theo một trình tự logic hợp lý

+ Thông qua làm bài tập lớn, tạo điều kiện cho học sinh làm quen và rèn luyện ngôn ngữ khoa học, định h-ớng gợi mở cho các em cách tiếp cận vấn đề, thuận lợi cho việc nghiên cứu khoa học sau này

Đối với giáo viên

Thông qua việc đánh giá kết quả của học sinh, giáo viên nắm đ-ợc khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh mà từ đó có sự điều chỉnh về ph-ơng pháp

và HTTCDH cho phù hợp

1.1.2.2 Nghiên cứu thực tế xã hội địa ph-ơng

- Theo Từ điển Tiếng Việt, năm 2001, nhà xuất bản Đà Nẵng, Nghiên cứu

là xem xét, tìm hiểu kĩ l-ỡng để nắm vững những vấn đề, giải quyết vấn đề

hay để rút ra những hiểu biết mới Thực tế là tổng thể nói chung những gì đang

tồn tại, đang diễn ra trong tự nhiên và xã hội, về mặt có liên quan đến đời sống con ng-ời Nghiên cứu thực tế xã hội địa ph-ơng là tìm hiểu kĩ l-ỡng về những gì có liên quan đến con ng-ời ở một địa ph-ơng nhất định, đang tồn tại, đang diễn ra để thấy đ-ợc xu h-ớng vận động và phát triển của sự vật hiện t-ợng từ

đó rút ra tri thức mới

Nghiên cứu thực tế xã hội địa ph-ơng trong môn GDCD là hình thức b-ớc

đầu tập nghiên cứu khoa học theo chuyên đề hẹp trên cở sở thực tế địa ph-ơng Hình thức này giúp học sinh củng cố tri thức, tăng thêm niềm tin vào kiến thức khoa học của môn học, gắn lý luận với thực tiễn xã hội ở địa ph-ơng, b-ớc đầu biết phân tích, tổng hợp các dữ kiện, rút ra kết luận khái quát về tình hình địa ph-ơng

- Các b-ớc tiến hành

* Chọn đề tài nghiên cứu: Thực tế ở các địa ph-ơng có nhiều vấn đề có

thể dùng làm đề tài nghiên cứu Giáo viên cần chọn những đề tài vừa sức với học sinh, tức là những đề tài t-ơng đối dễ tìm hiểu đối với học sinh và cán bộ

địa ph-ơng cũng có khả năng cung cấp chính xác tài liệu Đối với những vấn

đề mang tính phức tạp, giáo viên nên chia ra thành những đề tài nhỏ, tránh tình trạng ôm đồm về mặt kiến thức

* Lập đề c-ơng nghiên cứu:

Đề c-ơng nghiên cứu cần nêu đ-ợc:

+ Mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ nghiên cứu

+ Ph-ơng pháp nghiên cứu: phỏng vấn, trao đổi ý kiến với cán bộ địa ph-ơng, nhất là với cán bộ chủ chốt, với nhân dân (nếu có thể, nêu rõ đối t-ợng cụ thể), tài liệu nghiên cứu (các báo cáo, tổng kết… của Đảng ủy, UBND, hợp tác xã…), số liệu thống kê cần thiết…

+ Kế hoạch trao đổi với lãnh đạo chủ chốt của địa ph-ơng

+ Nội dung cần tìm hiểu, nghiên cứu

+ Kế hoạch h-ớng dẫn học sinh thực tập nghiên cứu Giáo viên cần phân công nhiệm vụ cụ thể cho học sinh Mỗi học sinh đ-ợc phân công tìm hiểu một vấn đề cụ thể Bồi d-ỡng cho học sinh cách thu thập tài liệu, cách trao đổi

để nắm thông tin

* Tiến hành nghiên cứu:

+ Sau khi chuẩn bị kĩ, giáo viên giao cho học sinh nhiệm vụ nghiên cứu gắn với thời gian cụ thể Nếu trong một lớp có học sinh ở các địa bàn khác nhau thì giáo viên cần phân nhóm học sinh theo địa bàn các em đang sống Trong quá trình nghiên cứu, giáo viên luôn nhắc nhở, giám sát, h-ớng dẫn học sinh để kịp thời bổ khuyết cho họ

+ Kết thúc việc thu thập tài liệu, giáo viên phải h-ớng dẫn và cùng học sinh phân tích, tổng hợp kết quả đã thu đ-ợc, rút ra nhận xét, kết luận về một vấn đề thực tế nào đó của địa ph-ơng

+ Học sinh tự thực hiện trên cơ sở gợi ý của giáo viên

+ Giáo viên bổ sung

* Nghiệm thu kết quả nghiên cứu: Kết quả nghiên cứu cần làm thành

bản báo cáo Trong báo cáo cần nêu rõ mục đích, yêu cầu, những nội dung tìm hiểu và kết quả cụ thể, kết luận rút ra từ việc nghiên cứu, những ý kiến đề xuất với lãnh đạo địa ph-ơng nếu có

- ý nghĩa của hình thức nghiên cứu thực tế xã hội địa ph-ơng:

Hình thức này nếu đ-ợc tiến hành tốt sẽ làm cho học sinh thấy rõ giá trị

lý luận và giá trị thực tiễn của môn học, kích thích sự hứng thú học tập bộ môn

của các em, góp phần làm cho nhà tr-ờng trở thành trung tâm văn hóa, khoa học ở địa ph-ơng, góp phần vào việc xây dựng địa ph-ơng và chắc chắn làm cho mối quan hệ giữa nhà tr-ờng và địa ph-ơng gắn bó hơn

- Những khó khăn khi tổ chức thực hiện

+ Thực tế cho thấy vị trí của môn GDCD trong nhà tr-ờng phổ thông hiện nay ch-a đ-ợc quan tâm đúng mức với tầm quan trọng của nó, ch-a đ-ợc sự ủng hộ của gia đình , nhà tr-ờng… vì tất cả đều h-ớng cho con em mình mục tiêu tr-ớc mắt duy nhất là đậu đại học

+ Thiếu điều kiện tổ chức cho học sinh tiến hành, hạn hẹp cả về mặt cơ

sở, điều kiện vật chất và cả về mặt thời gian Hơn nữa, học sinh phổ thông ch-a có kĩ năng nghiên cứu độc lập, lại phải đầu t- cho việc thi tốt nghiệp và

1.1.2.3 Nói chuyện chuyên đề

- Theo Từ điển Tiếng Việt, năm 2001, nhà xuất bản Đà Nẵng thì: Nói

chuyện là nói với nhau điều này hay điều khác một cách tự nhiên, là sự trình

bày vấn đề một cách có hệ thống tr-ớc đông ng-ời Chuyên đề là vấn đề chuyên môn có giới hạn đ-ợc nghiên cứu riêng Nh- vậy, nói chuyện chuyên

đề có nghĩa là trao đổi với nhau về một vấn đề chuyên môn nào đó

Nói chuyện chuyên đề trong môn GDCD là hình thức nói chuyện do giáo

viên trực tiếp thực hiện hoặc mời ng-ời nói chuyện với học sinh trong những ngày lễ, ngày kỷ niệm lớn về những vấn đề có liên quan đến bài học

- Các b-ớc tiến hành:

* Chọn nội dung:

Giáo viên cần căn cứ vào ch-ơng trình GDCD trong sách giáo khoa, căn

cứ vào nội dung ch-ơng trình mà chọn nội dung nói chuyện cho phù hợp Buổi nói chuyện có thể tổ chức đúng vào dịp của các ngày lễ lớn trong năm nh-: Kỷ niệm cách mạng tháng M-ời Nga, Kỷ niệm ngày sinh nhật Bác, ngày Dân số thế giới, ngày Môi tr-ờng thế giới…

Việc lựa chọn nội dung cần chú ý đến kiến thức khoa học, thông tin khoa học để học sinh có thể dựa vào đó để củng cố, mở rộng thêm kiến thức đã học

* Hình thức tổ chức:

+ Mục đích của hình thức nói chuyện chuyên đề là giúp học sinh hiểu sâu thêm kiến thức đã học bằng cách liên hệ với các vấn đề mang tính thời sự, bởi vậy phải đ-ợc thực hiện một cách nghiêm chỉnh, có tổ chức

+ Yêu cầu khi tổ chức phải đảm bảo đ-ợc tính chính xác, khách quan, nhất là khi nói về những vấn đề nhạy cảm, tránh cái nhìn chủ quan của ng-ời nói, vì nh- thế dễ làm cho học sinh hiểu sai vấn đề Ng-ời nói phải chuẩn bị kĩ những vấn đề cần phải nhấn mạnh, nói ngắn gọn, súc tích, cách nói chuyện phải gần gũi, dễ hiểu với tâm sinh lý học sinh Thời gian nói chuyện phải hợp

lý, tối đa ở mức một giờ r-ỡi đến hai giờ

+ Ng-ời nói: Tùy vào từng buổi nói chuyện và điều kiện của tr-ờng mà ng-ời nói có thể là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn GDCD hoặc mời ng-ời nói

+ Sau buổi nói chuyện về chuyên đề, giáo viên cần đ-a ra nội dung để học sinh viết bài thu hoạch Giáo viên bộ môn GDCD cần quán triệt ngay từ

đầu yêu cầu này, vừa để học sinh định h-ớng đ-ợc nhiệm vụ phải làm để nắm bắt vấn đề; đồng thời để tạo sự nghiêm túc cho buổi nói chuyện, thu hút sự chú

ý của học sinh

- ý nghĩa của hình thức nói chuyện chuyên đề

+ Nội dung của buổi nói chuyện tập trung và ngắn gọn góp phần vào việc

bổ sung một mảng tri thức nhất định, góp phần nâng cao hiểu biết thực tiễn,

bồi d-ỡng tình cảm và xác định giá trị cho học sinh Tạo cho học sinh thói quen nghe và xử lý thông tin, các sự kiện thời sự…

+ Giúp đa dạng hóa hình thức dạy học môn GDCD, làm cho giờ học không bị nhàm chán

+ Giúp cho quá trình giảng dạy của nhà tr-ờng gắn với các sự kiện kinh

tế, chính trị xã hội trong n-ớc và thế giới, nó cũng đảm bảo đ-ợc tính thời sự trong giảng dạy môn GDCD ở phổ thông

1.1.2.4 Tham quan thực tế

- Tham quan thực tế là HTTCDH, tạo điều kiện cho học sinh trực tiếp quan sát và nghiên cứu sự vật hiện t-ợng thực tế, nhằm mở rộng, đào sâu tri thức, nâng cao hứng thú học tập, phát triển óc quan sát

Có hai hình thức tham quan là tham quan cái đã qua nh- các di tích lịch

sử, viện bảo tàng… để học sinh thấy đ-ợc những giá trị truyền thống cả về mặt vật chất và tinh thần (th-ờng đ-ợc sử dụng để phục vụ cho những bài về đạo

đức) Tham quan những hoạt động đang diễn ra nh- tham quan một cơ sở sản xuất, tham quan hội chợ (phục vụ cho những bài về kinh tế, về hình thái kinh

tế xã hội), tham dự một phiên tòa (phục vụ cho mảng bài về pháp luật)…

- Các b-ớc tiến hành

* Tr-ớc khi tổ chức thực hiện

Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh đi tham quan thực tế tr-ớc khi học, trong khi đang dạy bài học và cũng có thể tiến hành khi bài học đã kết thúc Nh-ng

để tổ chức cho học sinh đi tham quan giáo viên cần làm tốt các khâu sau:

+ Có quy hoạch và kế hoạch cụ thể dựa trên ch-ơng trình bộ môn

+ Dự kiến nội dung và địa điểm phục vụ nội dung đã vạch ra

+ Yêu cầu nội dung cần trao đổi với các cơ sở dự kiến tham quan

+ Có kế hoạch phối hợp với các tổ chức trong nhà tr-ờng nh-: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, hội phụ huynh học sinh, các cơ sở đỡ đầu của nhà tr-ờng…

+ Tr-ớc khi đi tham quan, giáo viên cần nghiên cứu kĩ điều kiện tham quan để quán triệt đối với học sinh về nội quy và công tác chuẩn bị

* Quá trình thực hiện

+ Báo cáo kế hoạch với nhà trường, tổ bộ môn, hội phụ huynh học sinh… + Liên hệ địa điểm tham quan, gặp gỡ trực tiếp với ng-ời quản lý nơi tham quan để nhờ sự giúp đỡ và thông qua nội dung của chuyến tham quan + Thông báo kế hoạch tham quan, tổ chức cho học sinh đăng ký tham quan, thống nhất thời gian, địa điểm tập trung học sinh

+ Dặn dò nội quy tham quan, nhắc nhở học sinh làm bài thu hoạch sau khi tham quan

* Đánh giá sau chuyến đi tham quan

+ Sau khi tham quan cần có sự đánh giá của giáo viên h-ớng dẫn đối với học sinh thông qua bài thu hoạch của học sinh về địa điểm đ-ợc tham quan,

đảm bảo sự đánh giá phải chính xác và khách quan, nghiêm túc để thấy đ-ợc ý nghĩa của tham quan thực tế

+ Qua đánh giá giáo viên còn phải đánh giá về những mặt đ-ợc và những hạn chế còn tồn tại để rút kinh nghiệm cho năm sau

- ý nghĩa của hình thức tham quan thực tế

+ Giúp cho học sinh mở rộng và củng cố kiến thức đã học, thiết lập mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn Học sinh có thể kiểm chứng lý thuyết đã học vào trong thực tiễn, vận dụng vào lý giải những vấn đề của cuộc sống

+ Hình thức này tạo cho học sinh tâm lý thoải mái khi học môn GDCD, nhất là thay đổi suy nghĩ về tính chất của môn học mà từ tr-ớc các em vẫn cho

là nhàm chán và khô khan Qua đó kích thích tính chủ động, sáng tạo trong việc tìm hiểu tri thức, giúp cho các em có cách nhìn và cách đánh giá về các sự kiện lý luận

- Những khó khăn khi tổ chức thực hiện

Tham quan thực tế trong điều kiện hiện nay gặp không ít những khó khăn

về mọi mặt của giáo viên, học sinh, nhà tr-ờng cũng nh- các cơ sở kinh tế, chính trị xã hội… Hình thức này d-ờng nh- bị lãng quên trong quá trình giảng dạy các môn học nói chung, môn GDCD nói riêng Để khôi phục và phát huy hình thức này, giáo viên và nhà tr-ờng cần nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của hình thức dạy học này và khắc phục những khó khăn, tạo ta những điều kiện cần thiết cho hình thức này

1.1.2.5 Hình thức ngoại khóa thực hành

- Ngoại khóa thực hành là hoạt động ngoài giờ chính khóa theo những

chủ đề nhất định, nhằm bồi d-ỡng nhận thức, t- t-ởng, tình cảm cho học sinh; d-ới sự h-ớng dẫn của giáo viên học sinh tự thiết kế tiết học

Ngoại khóa thực hành môn GDCD là hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp theo những chủ đề có liên quan đến môn học, d-ới sự h-ớng dẫn, hiện diện của giáo viên, học sinh tự thiết kế giờ học, bày tỏ suy nghĩ, quan điểm, hành động…Hình thức này giúp mang lại nhiều điều bổ ích trong nhận thức, bồi d-ỡng t- t-ởng, tình cảm cho học sinh, tăng thêm hứng thú học tập môn học ở các em

- Các b-ớc tiến hành

+ Báo cáo kế hoạch thực hiện với nhà tr-ờng, kết hợp với các tổ chức

đoàn thể trong nhà tr-ờng và các nhóm chuyên môn khác xây dựng ch-ơng trình

+ Lựa chọn đối t-ợng học sinh: Đây là hình thức có thể áp dụng cho đa

số học sinh, nhằm thu hút các em vào các hoạt động ngoài giờ chính khóa, vì vậy việc lựa chọn học sinh tham gia không mấy khó khăn Nếu trong các giờ ngoại khóa thực hành môn học có tổ chức các trò chơi hay cuộc thi thì cần lựa chọn ở mỗi lớp một số em tham gia thi Việc lựa chọn do tập thể lớp học sinh thực hiện

Giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị những vật dụng cần thiết cho giờ ngoại khóa

+ Lựa chọn nội dung: Có thể lựa chọn những nội dung chủ đề theo tháng

theo ch-ơng trình của các hoạt động ngoài giờ lên lớp có liên quan đến bộ môn

+ Tổ chức thực hiện: Việc tổ chức thực hiện phải đảm bảo nghiêm túc

nh-ng cũng tạo đ-ợc tâm lý thoải mái cho học sinh, nhằm nâng cao hứng thú học tập bộ môn cho các em

Tùy theo mỗi tr-ờng việc thực hiện có thể tiến hành vào đầu tuần (tháng) hoặc cuối tuần (tháng)

+ Đánh giá sau khi thực hiện: việc đánh giá nhằm ghi nhận kết quả hoạt

động của học sinh nên đòi hỏi phải khách quan, nghiêm túc, có động viên, khích lệ học sinh

- ý nghĩa của hình thức ngoại khóa thực hành

Hình thức ngoại khóa thực hành môn học giúp học sinh chủ động và sáng tạo hơn trong việc tiếp nhận tri thức, các em đ-ợc đặt vào những chủ đề thiết thực, những tình huống cụ thể và đ-ợc bày tỏ ý kiến, cách giải quyết vấn đề theo lăng kính riêng của mình…

Hiện nay, ở tr-ờng THPT, các hoạt động ngoài giờ lên lớp đã có khung ch-ơng trình rõ ràng hơn tr-ớc Thời gian thực hiện là 2 tiết/ tuần Hoạt động ngoài giờ lên lớp đ-ợc tích hợp với môn GDCD Vì vậy, việc tổ chức áp dụng hình thức ngoại khóa thực hành môn học sẽ có nhiều thuận lợi hơn

1.1.2.6 Tự học ở nhà

- Quan điểm giáo dục hiện đại không coi ng-ời học là một chủ thể thụ

động, mà ng-ời học là một chủ thể có cá tính độc lập, tích cực và tự giác để biến những yêu cầu khách quan trong quá trình học tập thành nhu cầu chủ quan của việc tự rèn luyện, tự hoàn thiện bản thân Cùng với quá trình giáo dục thì học sinh cũng ý thức và tiến hành đồng thời quá trình tự giáo dục để

hoàn thiện bản thân Trong học tập thì đó là quá trình học trên lớp d-ới sự h-ớng dẫn và yêu cầu của giáo viên và quá trình tự học của học sinh

Tự học ở nhà là hình thức tự học của học sinh d-ới sự định h-ớng, gợi mở của giáo viên; học sinh chuẩn bị bài tr-ớc ở nhà và làm bài tập sau khi học

- Hình thức thực hiện

Tạo điều kiện để học sinh tiếp thu vấn đề tr-ớc khi giáo viên giảng dạy, trong môn GDCD lại càng cần thiết hơn Giáo viên đ-a ra những yêu cầu nhẹ nhàng, định h-ớng cho học sinh đọc tr-ớc bài ở nhà, để học sinh nhắc lại những phần chính của bài trong sách, hoặc học sinh nêu một vài ví dụ thực tế

về vấn đề đó, học sinh có thể nêu những thắc mắc khi tiếp cận tri thức bài học với nhiều cách khác nhau: có thể hỏi về một khái niệm, hoặc nêu một ví dụ đối lập với cách hiểu vấn đề của bản thân Giáo viên hệ thống lại những câu hỏi của học sinh và lần l-ợt phân tích chứng minh để làm bật nội dung của bài học Sau mỗi bài học giáo viên cần ra bài tập về nhà cho học sinh, chủ yếu là bài tập trong sách giáo khoa và củng cố lại kiến thức

- Những yêu cầu đối với hình thức tự học

* Giáo viên phải giúp cho học sinh nắm đ-ợc mục đích và nhiệm vụ học ở nhà

* Đảm bảo l-ợng bài tập ở nhà hợp lý, cần đảm bảo cho học sinh có đủ thời gian cần thiết để học ở nhà

* Cá biệt hóa bài tập về nhà cho phù hợp với năng lực của từng học sinh

* Bồi d-ỡng cho học sinh ph-ơng pháp học ở nhà của môn GDCD

* Tạo cơ sở vật chất cho việc học tập ở nhà nh-: giúp học sinh xây dựng góc học tập, có những ph-ơng tiện học tập tối thiểu

* Kiểm tra th-ờng xuyên việc học bài và làm bài ở nhà của học sinh

- ý nghĩa của hình thức tự học ở nhà đối với việc dạy và học môn GDCD:

* Mở rộng đào sâu, hệ thống hóa và khái quát hóa những điều đã học ở lớp

* Rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, vận dụng những tri thức của mình vào các tình huống, kể cả tình huống nảy sinh từ cuộc sống

* Chuẩn bị lĩnh hội tri thức mới bằng cách đọc tr-ớc bài ở nhà, chuẩn bị những ph-ơng tiện cần thiết phục vụ cho bài học

* Bồi d-ỡng tinh thần trách nhiệm, tính tự giác, tính độc lập, tính kế hoạch, tính tổ chức trong học tập

1.1.3 Những đặc tr-ng của hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp

Qua nghiên cứu, tìm hiểu các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp,

có thể nhận thấy những đặc tr-ng cơ bản của các hình thức này

Các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp góp phần rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo cho học sinh Việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy môn GDCD góp phần thực hiện tốt hai chức năng giáo dục và giáo d-ỡng của bộ môn Sau khi hình thành, bồi d-ỡng cho các em

hệ thống tri thức của các bộ môn khoa học Mác- Lênin, T- t-ởng Hồ Chí Minh…các hình thức này còn giúp cho các em trau dồi kĩ năng, kĩ xảo, khả năng vận dụng lý thuyết đã học vào phân tích một cách khoa học đời sống xã hội Giúp học sinh có khả năng đánh giá cái đúng, cái sai trong các hiện t-ợng xã hội, có thái độ ủng hộ cái mới, cái tiến bộ; đồng thời có thái độ phê phán cái xấu, cái lạc hậu, cái thấp hèn Từ đó, bồi d-ỡng niềm tin, lý t-ởng cao đẹp, không ngừng rèn luyện để phát triển lý t-ởng cách mạng

Trong quá trình sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp, giáo viên đóng vai trò chỉ đạo, h-ớng dẫn, tổ chức thực hiện; học sinh vận dụng kiến thức đã học để tự tìm hiểu, khám phá những vấn đề của đời sống xã hội xung quanh Nh- vậy, học sinh là chủ thể của hoạt động học, của các hình thức dạy học, các em đ-ợc đặt vào những nhiệm vụ cụ thể, đặt vào thực tế cuộc sống để quan sát, suy nghĩ, tìm tòi, đúc rút

Các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp giúp học sinh củng cố tri thức, mở rộng hiểu biết, gắn lý luận với thực tiễn cuộc sống Với thời gian qui

định trên lớp không đủ để học sinh nắm bắt sâu tri thức Vì vậy, các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp giúp học sinh củng cố, bổ sung, khắc sâu tri thức Thông qua các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp, học sinh sẽ gắn lý thuyết đã học về triết học, kinh tế chính trị, chủ nghĩa xã hội, pháp luật, đạo

đức vào thực tiễn, phục vụ cuộc sống Ng-ợc lại, thực tiễn cuộc sống là cơ sở

để các em kiểm nghiệm tri thức đã học, biến nó thành niềm tin khoa học Từ

đó giúp các em hiểu đúng đắn đ-ờng lối chính sách cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ đó hình thành nhân sinh quan, bồi d-ỡng lý t-ởng cách mạng, khả năng hoạt động, tham gia vào công cuộc xây dựng đất n-ớc

1.2 Những yêu cầu đối với việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp

Việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp, góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học môn GDCD ở tr-ờng THPT đòi hỏi một số yêu cầu về giáo viên, học sinh cũng nh- nội dung ch-ơng trình

1.2.1 Đối với giáo viên

Để sử dụng có hiệu quả các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp,

đòi hỏi giáo viên phải có trình độ lành nghề, có óc sáng tạo, biết tổ chức Vì thế, đội ngũ giáo viên phải đ-ợc đào tạo bài bản, chu đáo, đúng chuyên môn

Đồng thời, giáo viên phải có trình độ tri thức liên môn sâu rộng, trình độ s- phạm lành nghề, lòng nhiệt tình, yêu nghề, có khả năng giao tiếp tốt Giáo viên cần phải là nhà khoa học về dạy học, không ngừng tìm hiểu về các hình thức tổ chức dạy học nói chung, các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp nói riêng Cần sử dụng phù hợp và sáng tạo các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp để tạo hứng thú học tập cho học sinh

Giáo viên phải căn cứ vào nội dung ch-ơng trình, các phong trào chính trị

- xã hội ở địa ph-ơng, chủ tr-ơng, chính sách mới của Đảng và Nhà n-ớc để tổ

chức và thực hiện các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp nhằm phục

vụ mục tiêu môn học

1.2.2 Đối với học sinh

Trong tâm lí học ng-ời ta định nghĩa tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển từ lúc dậy thì và kết thúc khi b-ớc vào tuổi ng-ời lớn Học sinh THPT là những thanh niên mới lớn, có hình dáng ng-ời lớn, có những nét của ng-ời lớn nh-ng ch-a phải là ng-ời lớn ở các em, điều đáng ghi nhận là nghị lực và ý chí v-ơn lên rất mạnh mẽ Phần lớn các em ở độ tuổi 15- 18, vì vậy sự phát triển tự ý thức là đặc điểm nổi bật trong sự phát triển nhân cách của các em ở các em, tính cách tò mò, muốn khám phá thế giới xung quanh mình là nét nổi trội Vì vậy , nếu sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào trong ch-ơng trình GDCD thì sẽ phát huy đ-ợc năng lực tự học, tự khám phá,

tự làm việc của các em Nếu ng-ời thầy đ-ợc xem là tác nhân, tổ chức, h-ớng dẫn, đạo diễn thì đòi hỏi học sinh cũng phải dần dần hình thành những phẩm chất và năng lực thích ứng để mang lại hiệu quả khi vận dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp trong ch-ơng trình GDCD ở THPT Điều đó

đòi hỏi học sinh phải tự nguyện, tự giác, tự tìm tòi, nghiên cứu Học sinh phải biết học ở mọi lúc, mọi nơi, học ở mọi ng-ời, học trong mọi hoàn cảnh…

1.2.3 Đối với nội dung ch-ơng trình

Nội dung của các phần trong ch-ơng trình GDCD ở THPT phải có quan

hệ chặt chẽ với nhau, đồng thời phải kế thừa, phát triển kết quả dạy học, giáo dục của môn Đạo đức ở Tiểu học và môn GDCD ở THCS Mục tiêu, nội dung môn GDCD ở THPT phải góp phần củng cố, phát triển hệ thống giá trị đạo

đức, văn hóa, pháp luật, t- t-ởng chính trị, lối sống mà học sinh đã hình thành

ở các bậc học tr-ớc đó Đồng thời, giúp học sinh nhận rõ trách nhiệm của thanh niên đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trang bị cho học sinh ph-ơng pháp luận đúng đắn

Nội dung ch-ơng trình phải góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục ở THPT; góp phần củng cố, phát triển ở học sinh lý t-ởng sống đúng đắn, những phẩm chất và năng lực cơ bản của con ng-ời Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa ‟ hiện đại hóa (CNH - HĐH) Những phẩm chất đạo đức, t- t-ởng chính trị, lối sống phải là những giá trị của con ng-ời Việt Nam trong thời kì CNH - HĐH thể hiện ở cả nhận thức, hành vi và tình cảm, niềm tin với t- cách là một chủ thể của sự phát triển nhân cách, phát triển xã hội Những năng lực cơ bản nh- tự hoàn thiện bản thân, giao tiếp và ứng xử, tổ chức quản lý, hoạt động chính trị - xã hội, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh, định h-ớng lao động nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp, thích ứng với những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể trong quá trình phát triển của xã hội

Môn GDCD phải là một hệ thống kiến thức bao gồm nhiều lĩnh vực, học sinh có đủ những hiểu biết cơ bản để hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, góp phần giúp học sinh có cơ sở giải quyết những vấn đề của thực tế cuộc sống

Môn GDCD phải phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý lứa tuổi học sinh Mục tiêu, nội dung, ph-ơng pháp, các hình thức tổ chức dạy học phải phù hợp với lứa tuổi học sinh (15- 18 tuổi), căn cứ vào vốn sống và sự hiểu biết của các

em, phải phát huy tối đa tiềm năng và ý thức trách nhiệm của các em trong quá trình học tập và rèn luyện

Môn GDCD ở THPT phải coi trọng hoạt động Những mục tiêu của môn học chỉ đ-ợc thực hiện khi việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học, sử dụng các HTTCDH đ-ợc thực hiện có hiệu quả Tức là, dạy học theo h-ớng phát huy tính tích cực, gắn hoạt động dạy - học với hoạt động xã hội, hoạt động lao

động sản xuất và các hoạt động thực tiễn khác

Tiểu kết ch-ơng 1

Các hình thức dạy học ở tr-ờng THPT nói chung và môn GDCD nói riêng rất đa dạng Việc sử dụng các hình thức này nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy môn GDCD đòi hỏi phải đáp ứng những yêu cầu nhất định Giáo viên cần

có sự nghiên cứu để đ-a các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy Khi áp dụng cần căn cứ vào cơ sở lý luận và thực tiễn của nó áp dụng tốt các hình thức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy môn GDCD có hiệu quả

sẽ mang lại ý nghĩa to lớn cả về phía nhà tr-ờng, giáo viên, học sinh và đối với toàn xã hội nói chung Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện sẽ gặp không ít khó khăn cả về mặt chủ quan và khách quan, cần phải có sự phối hợp của nhiều lực l-ợng trong xã hội

Ch-ơng 2: Sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy các phần cụ thể trong ch-ơng trình Giáo dục công dân ở THPT

2.1 Sự cần thiết phải sử dụng các hình thức tổ chức dạy học ngoài giờ lên lớp vào giảng dạy GDCD ở THPT

2.1.1 Đặc điểm nội dung môn GDCD ở THPT

Môn GDCD là một môn khoa học xã hội trong tr-ờng phổ thông, góp phần vào thực hiện mục tiêu đào tạo của nhà tr-ờng phổ thông, hình thành và phát triển nhân cách tốt đẹp cho thế hệ trẻ Đào tạo ra những công dân t-ơng lai phát triển hài hòa tất cả các mặt đức dục, trí dục, mỹ dục, thể dục, lao

động; những ng-ời sẽ xây dựng đất n-ớc phồn vinh, sẽ nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân ngày càng t-ơi đẹp và hạnh phúc

- Đặc điểm tri thức môn GDCD ở THPT:

+ Ch-ơng trình GDCD ở tr-ờng THPT là một hệ thống tri thức có liên quan

đến tri thức của nhiều môn khoa học tự nhiên và khoa học xã hội “ Môn

GDCD, khái niệm đó có tính quy -ớc Bởi vì, thực ra thì trong môn học GDCD chứa đựng tri thức không hoàn chỉnh của nhiều môn khoa học: triết học, kinh

tế học, chính trị học, chủ nghĩa xã hội khoa học, lịch sử Đảng, đạo đức học, pháp luật” [13, 9] Ngoài ra, môn GDCD còn chứa đựng trong đó những

nguyên lí cơ bản đ-ợc rút ra trên cơ sở tri thức của các môn khoa học tự nhiên,

ví dụ như: quy luật “Chuyển hoá từ những sự thay đổi về l-ợng thành những sự

thay đổi về chất và ng-ợc lại” trong triết học được rút ra trên cơ sở kiến thức

của các môn Hoá học, Vật lí, Toán học …

+ Về mặt khách quan, tri thức môn GDCD cũng là sự khái quát tri thức của

nhân loại, nó vừa là một hệ thống tri thức khoa học vừa là một hệ thống các