Quá trình dạy học đòi hỏi ng-ời giáo viên Giáo dục quốc phòng – An ninh không những có đầy đủ về kiến thức quân sự phổ thông, về quốc phòng mà còn cần phải nắm vững lý luận ph-ơng pháp g
Phần mở đầu
Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Việc tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn về vận dụng các quan điểm và nguyên tắc dạy học trong môn Giáo dục quốc phòng - An ninh giúp giáo viên, sinh viên và nhà quản lý giáo dục nhận thức rõ vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của môn học Nhờ đó, việc xác định phương pháp dạy phù hợp, nâng cao hiệu quả đào tạo và xây dựng ý thức trách nhiệm về an ninh quốc gia được thực hiện hiệu quả hơn, góp phần đổi mới giáo dục và củng cố kiến thức quốc phòng trong cộng đồng học thuật và xã hội.
An ninh, từ đó vận dụng thực tiễn nhằm nâng cao chất l-ợng truyền đạt kiến thức cho các em học sinh
Bài viết nhắm tới việc xây dựng nội dung và đổi mới hình thức, phương pháp dạy học môn Giáo dục quốc phòng - An ninh ở trường THPT hiện nay, từ đó lựa chọn các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy trên toàn quốc Các giải pháp đề xuất bao gồm hoàn thiện chương trình, đa dạng hóa phương pháp sư phạm, tăng cường hoạt động thực hành kết hợp ứng dụng công nghệ thông tin và hợp tác với lực lượng quân đội, công an để tạo môi trường học tập thực tế Việc triển khai đồng bộ những giải pháp này hướng tới nâng cao chất lượng Giáo dục quốc phòng - An ninh, phát triển năng lực, kỹ năng thực hành và ý thức bảo vệ Tổ quốc cho học sinh THPT.
Bài nghiên cứu này chỉ ra các cách thức và phương pháp vận dụng quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng và An ninh trong chương trình THPT Trên cơ sở phân tích thực tế và lý luận, đề xuất các giải pháp tổ chức giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục quốc phòng–an ninh cho học sinh trung học phổ thông Các phương pháp khuyến nghị bao gồm tổ chức hoạt động thực hành, liên môn, ứng dụng công nghệ thông tin và đánh giá đa chiều để vừa truyền đạt kiến thức, vừa hình thành kỹ năng và ý thức bảo vệ Tổ quốc.
Về lý luận, cần làm rõ các vấn đề đặc thù của bộ môn Giáo dục quốc phòng – An ninh để xây dựng khung chương trình phù hợp và nâng cao vị trí môn học trong nhà trường Việc phân tích đặc điểm hoạt động nhận thức của học sinh giúp thiết kế nội dung và hình thức dạy học phù hợp theo lứa tuổi, năng lực và điều kiện thực tế Trên cơ sở đó phải xác định rõ quan điểm và các nguyên tắc trong dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh, bảo đảm tính hệ thống, liên thông và thực tiễn Đồng thời, đổi mới phương pháp dạy học, ứng dụng phương pháp tích cực, mô phỏng thực hành và công nghệ giáo dục nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và sự hứng thú của người học đối với môn học.
Khảo sát thực trạng dạy học Giáo dục Quốc phòng – An ninh ở trường THPT cho thấy phương pháp dạy học vẫn thiên về truyền thụ lý thuyết, thiếu hoạt động thực hành, sáng tạo và liên hệ thực tiễn; điều kiện dạy học như cơ sở vật chất, trang thiết bị, thời lượng và trình độ đội ngũ giáo viên chưa đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng dạy học; chất lượng dạy học phản ánh qua mức độ tiếp thu của học sinh, khả năng vận dụng kiến thức và hiệu quả đánh giá còn nhiều hạn chế; những vấn đề thực tiễn đặt ra đòi hỏi đổi mới phương pháp, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao năng lực giáo viên và thúc đẩy hợp tác giữa nhà trường với lực lượng quân đội, doanh nghiệp và các cơ quan liên quan để nâng cao chất lượng Giáo dục Quốc phòng – An ninh ở trường THPT.
Nghiên cứu ch-ơng trình sách giáo khoa để xác định mục đích yêu cầu nội dung và lựa chọn ph-ơng pháp dạy học
Thực nghiệm s- phạm để kiểm tra tính khả thi hiệu quả của việc vận dụng các quan điểm, nguyên tắc giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng – An ninh.
Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu
Đối t-ợng nghiên cứu của khoá luận là các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh trong nhà tr-ờng THPT
Phạm vi nghiên cứu tập trung vào việc tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn, phân tích và vận dụng các quan điểm, nguyên tắc trong dạy học môn Giáo dục quốc phòng – An ninh; nghiên cứu làm rõ mối quan hệ giữa lý thuyết và thực hành để đề xuất phương pháp sư phạm nâng cao hiệu quả dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh; kết quả hướng tới hoàn thiện khung nguyên tắc và chiến lược giảng dạy phù hợp với mục tiêu giáo dục an ninh và quốc phòng.
Giả thuyết khoa học
Nếu nh- giải pháp s- phạm trong việc vận dụng các quan điểm, nguyên tắc phù hợp với thực tiễn dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh ở tr-ờng
THPT sẽ làm cho hiệu quả bài học đ-ợc nâng lên, đồng thời sẽ nâng cao chất l-ợng dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh.
Ph-ơng pháp nghiên cứu
Để hoàn thành đề tài “Vận dụng các quan điểm, nguyên tắc vào dạy học
Trong khóa luận "Giáo dục quốc phòng – an ninh nhằm nâng cao chất lượng môn học ở trường THPT", chúng tôi khảo sát nhiều công trình nghiên cứu khoa học để hệ thống hóa các quan điểm và nguyên tắc nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn Từ việc tổng hợp các ý kiến đóng góp, nhóm nghiên cứu xây dựng một hệ thống lý thuyết nhất quán và toàn diện làm cơ sở lý luận cho đề xuất Trên cơ sở phân tích thuận lợi và khó khăn trong tổ chức triển khai dạy và học, chúng tôi đề xuất các phương thức vận dụng quan điểm và nguyên tắc phù hợp, mang tính khoa học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng – an ninh ở trường THPT.
5.1 Ph-ơng pháp phân tích và tổng hợp tài liệu Đối với ph-ơng pháp này, chúng tôi đã sử dụng trong quá trình nghiên cứu nhằm mục đích thu thập thông tin qua đọc, phân tích tổng hợp tài liệu, các tài liệu liên quan nh-: Sách lý luận và ph-ơng pháp giảng dạy Giáo dục quốc phòng – An ninh, giáo dục học (Nxb Giáo dục, 1974); Sách giáo dục quốc phòng (Nxb Giáo dục, 1992); Sách ph-ơng pháp nghiên cứu huấn luyện Giáo dục quốc phòng – An ninh, các tài liệu nói về quan điểm, nguyên tắc dạy học đối với môn học Giáo dục quốc phòng – An ninh…; tham khảo kết hợp ghi chép các vấn đề có liên quan để đ-a ra các kết luận quan trọng và bổ ích phục vụ cho h-ớng nghiên cứu Nó giúp ích rất lớn cho bản thân để đề ra ph-ơng h-ớng nghiên cứu cũng nh- cơ sở khoa học về việc giải quyết các vấn đề một cách khoa học
5.2 Ph-ơng pháp phỏng vấn, toạ đàm Đây là một ph-ơng pháp để thu thập thông tin cần thiết có tính sát thực với thực tiễn bằng cách trao đổi, phỏng vấn, toạ đàm trực tiếp hoặc gián tiếp
Nguyễn Văn Long Líp 46A - GDQP 7 là cơ sở nghiên cứu, trong đó nhóm tiến hành gặp gỡ các nhà nghiên cứu và giáo viên có chuyên môn về Giáo dục quốc phòng – An ninh để thu thập thông tin trực tiếp; mục tiêu là trao đổi về nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy và các quan điểm, nguyên tắc dạy học Hoạt động phỏng vấn và trao đổi tập trung đánh giá đội ngũ giáo viên, thái độ và nhận thức của người dạy và người học về GDQP-AN, nhằm phát hiện những vấn đề cần quan tâm trong đào tạo Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hệ thống hóa nội dung chương trình, đề xuất cải tiến phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên để đáp ứng yêu cầu giáo dục quốc phòng – an ninh hiện nay.
5.3 Ph-ơng pháp quan sát s- phạm
Quan sát sư phạm là phương pháp nghiên cứu tự giác, có mục tiêu rõ ràng trong lĩnh vực giáo dục, nhằm thu thập thông tin, số liệu và tài liệu liên quan; bằng cách ghi chép các sự kiện và hiện tượng cụ thể, phương pháp này giúp phân tích và làm rõ quá trình diễn biến của hiện tượng giáo dục.
Áp dụng phương pháp sư phạm hàng ngày giúp thu thập thông tin chính xác, bổ ích để kịp thời đề ra các biện pháp giáo dục nhanh chóng, phù hợp và hiệu quả; việc thu thập dữ liệu định kỳ còn giúp điều chỉnh phương pháp dạy học theo nhu cầu thực tế của học sinh, từ đó nâng cao kết quả học tập và phát triển bền vững.
5.4 Ph-ơng pháp thực nghiệm s- phạm Đối với ph-ơng pháp này đ-ợc tiến hành theo ph-ơng pháp thực nghiệm so sánh trong quá trình nghiên cứu chia thành hai nhóm, mỗi nhóm 20 ng-ời có cùng lứa tuổi, cùng thời gian học tập Thông qua ph-ơng pháp này sẽ giúp cho giáo viên đánh giá đ-ợc hiệu quả thiết thực các quan điểm, nguyên tắc đã áp dụng thử nghiệm trong quá trình giảng dạy
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, cấu trúc đề tài gồm có ba phần chính:
Ch-ơng 1: Khái quát chung về môn học Giáo dục quốc phòng – An ninh trong nhà tr-ờng THPT
Ch-ơng 2: Các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng –
An ninh đối với chất l-ợng hiệu quả dạy học
Ch-ơng 3: Vận dụng các quan điểm, nguyên tắc vào quá trình chuẩn bị và thực hành giảng dạy Giáo dục quốc phòng – An ninh.
Néi dung
Vị trí, mục đích, yêu cầu và tác dụng của môn học
Giáo dục quốc phòng – an ninh là môn học chính khóa thiết yếu, góp phần trang bị cho học sinh, sinh viên kiến thức, kỹ năng cơ bản về quốc phòng, an ninh và pháp luật liên quan phục vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; thông qua chương trình đào tạo, học viên nâng cao ý thức trách nhiệm công dân, hiểu biết về chiến lược, chủ trương và biện pháp bảo đảm an ninh, đồng thời rèn luyện khả năng tự bảo vệ và phối hợp xử lý tình huống khẩn cấp, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và tạo nền tảng cho phát triển bền vững đất nước.
An ninh thuộc nội dung giáo dục toàn diện của nhà trường, góp phần rèn luyện và hình thành nhân cách cho học sinh Giáo dục an ninh trong nhà trường giúp học sinh phát triển kỹ năng, trách nhiệm và ý thức công dân, phù hợp với chiến lược đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa Vì vậy, củng cố nội dung an ninh trong chương trình giảng dạy góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và bảo đảm ổn định xã hội.
Giáo dục quốc phòng – an ninh là bộ phận của nền giáo dục quốc dân và là môn học chính khóa trong chương trình trung học phổ thông, đóng vai trò cơ bản trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo đảm an ninh nhân dân Môn học giáo dục lòng yêu nước, tinh thần yêu chủ nghĩa xã hội, niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc cùng các lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam Học sinh được trang bị ý thức cảnh giác trước âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch cùng kỹ năng quân sự và an ninh cần thiết Những kiến thức và kỹ năng này giúp học sinh tham gia tích cực vào sự nghiệp xây dựng, củng cố quốc phòng toàn dân và bảo vệ an ninh nhân dân.
Môn Giáo dục quốc phòng - An ninh (GDQP-AN) yêu cầu người học nghiêm túc chấp hành, hiểu rõ ý nghĩa môn học và hun đúc lòng yêu nước để tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mục đích của GDQP-AN là giáo dục toàn diện cho học sinh, trang bị kiến thức, kỹ năng và ý thức trách nhiệm trước an ninh, quốc phòng.
- Đối với bậc Trung học phổ thông:
Hiểu biết ban đầu về Quốc phòng toàn dân và An ninh nhân dân giúp nhận thức rõ truyền thống chống giặc ngoại xâm vẻ vang của dân tộc, của quân đội và công an; đồng thời những bài học về nghệ thuật đánh giặc, giữ nước của ông cha là nền tảng quan trọng để phát huy sức mạnh toàn dân, bảo vệ chủ quyền, giữ vững an ninh quốc gia.
Có những kiến thức tối thiểu về phòng thủ dân sự, tính năng kỹ thuật, chiến thuật và một số loại vũ khí bộ binh khác
Chiến sĩ cần nắm vững các kỹ năng tối thiểu về điều lệnh đội ngũ, kỹ thuật và chiến thuật bộ binh, đồng thời thành thạo sử dụng súng tiểu liên AK và súng trường CKC; tập bắn trúng mục tiêu cố định bằng bắn đạn thật hoặc bằng thiết bị mô phỏng điện tử, laser giúp nâng cao độ chính xác và kỹ năng chiến đấu; huấn luyện các động tác cá nhân trong chiến đấu đảm bảo khả năng tự bảo vệ và phản ứng nhanh trong tình huống thực tế.
Về thái độ, xây dựng niềm tự hào và sự trân trọng đối với truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc cùng những đóng góp của lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam; đồng thời xác định rõ nghĩa vụ và trách nhiệm của thanh niên, học sinh khi tham gia các hoạt động Giáo dục quốc phòng – An ninh tại nhà trường và địa phương trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc, góp phần hình thành lối sống có ý thức tổ chức và kỷ luật cho thế hệ trẻ.
- Đối với bậc trên Trung học phổ thông:
Giáo dục lòng yêu nước và yêu chủ nghĩa xã hội cần được lồng ghép vào chương trình học, hoạt động đoàn thể và phong trào thanh niên để rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự; việc trang bị kiến thức pháp luật, hiểu biết lịch sử, kỹ năng sống, sức khỏe thể chất và kỹ năng tự vệ giúp thanh niên nâng cao trách nhiệm công dân và đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc; nhà trường, gia đình và xã hội phối hợp tổ chức huấn luyện thực tiễn, chiến dịch và sinh hoạt chuyên đề nhằm tạo môi trường rèn luyện thường xuyên và hiệu quả; đồng thời cần đầu tư chương trình, tài liệu, huấn luyện viên và cơ sở vật chất kết hợp tuyên truyền để nâng cao hiệu quả giáo dục yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, kỷ luật tổ chức và nghĩa vụ quân sự.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A (môn GDQP 15), trình bày tư duy lý luận trong đường lối quốc phòng – an ninh của Đảng và những nội dung cơ bản về công tác quốc phòng – an ninh Bài viết phân tích nghệ thuật quân sự Việt Nam, chiến lược “diễn biến hòa bình” cùng nguy cơ bạo loạn, lật đổ do các thế lực thù địch chống phá cách mạng Việt Nam Đồng thời nhấn mạnh nâng cao trình độ quân sự và đạt yêu cầu về kiến thức, kỹ năng cơ bản về kỹ thuật và chiến thuật để vận dụng hiệu quả trong chiến đấu, phục vụ cho chiến đấu và công tác Tài liệu GDQP 15 này cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn giúp sinh viên hoàn thiện năng lực quốc phòng, an ninh và sẵn sàng ứng phó với các thách thức an ninh hiện đại.
Trong bối cảnh đất nước có chiến tranh, môn Huấn luyện quân sự phổ thông đã góp phần bồi dưỡng lý tưởng cộng sản và xác định nghĩa vụ, trách nhiệm của công dân trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc cho học sinh, sinh viên Nhờ được trang bị kiến thức và kỹ năng quân sự cơ bản, nhiều thanh niên trước khi nhập ngũ hoặc chuyển vào phục vụ quân đội rút ngắn thời gian huấn luyện và sẵn sàng tham gia kháng chiến để cứu nước, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ Ngoài việc cung cấp kiến thức quân sự, môn học còn rèn luyện nếp sống, phương pháp học và sinh hoạt phù hợp với tình hình thời chiến, giúp học sinh, sinh viên đạt kết quả học tập cao hơn.
Giáo dục quốc phòng – An ninh đang phát huy tác dụng tích cực trong đào tạo thế hệ công dân mới, giúp học sinh, sinh viên sẵn sàng đóng góp trí tuệ và năng lực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Thông qua chương trình này, người học được trang bị kiến thức sâu sắc về chiến tranh, quân đội, nhiệm vụ quốc phòng – an ninh và đường lối quân sự của Đảng, cùng với hiểu biết về công tác quốc phòng Nội dung còn làm rõ mối quan hệ giữa kinh tế và quốc phòng – an ninh, đồng thời truyền đạt nghệ thuật quân sự và kỹ năng thực hành cần thiết Tóm lại, Giáo dục quốc phòng – An ninh nâng cao nhận thức, phẩm chất và năng lực cho học sinh, sinh viên trong công cuộc bảo vệ và phát triển đất nước.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A thuộc chương trình GDQP 16 tại Ninh, đang tích cực đóng góp vào việc giáo dục toàn diện trong các nhà trường; anh tham gia triển khai các hoạt động giáo dục quốc phòng, rèn luyện kỹ năng và nâng cao ý thức công dân cho học sinh, góp phần đào tạo một thế hệ trẻ vững vàng về kiến thức, bản lĩnh và trách nhiệm để tiếp tục sự nghiệp cách mạng của cha, anh đi trước.
Nhiệm vụ giáo dục của môn học Giáo dục quốc phòng – An ninh ở tr-êng THP
Trong quá trình phát triển của giáo dục và nhà trường, dạy học luôn là một hoạt động xã hội gắn liền với hoạt động con người, thể hiện qua quá trình dạy và học của thầy trò nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục-đào tạo; dựa trên cơ sở lý luận Mác–Lênin và quan điểm giáo dục đúng đắn, từ Đại hội lần thứ III (9/1960) Đảng đã xác định nhiệm vụ của nhà trường là bồi dưỡng thế hệ trẻ thành những người lao động làm chủ đất nước, có giác ngộ xã hội chủ nghĩa, có văn hóa, có kỹ thuật và có sức khỏe.
Nền giáo dục của chúng ta là nền giáo dục toàn diện, hướng tới phát triển hài hòa mọi mặt của học sinh theo mục tiêu từng cấp học Trong nhà trường, mỗi hoạt động dạy học phải rèn luyện trí lực, thể lực và các kỹ năng sống dựa trên chức năng đặc thù của từng môn chứ không chỉ truyền đạt kiến thức có sẵn Nhiều nghiên cứu khẳng định dạy học luôn gắn với giáo dục, bởi quá trình dạy học hình thành nhân cách, thái độ đối với cuộc sống và kiến thức, cùng các năng lực trí tuệ, tình cảm đạo đức và ý chí của học sinh Vì vậy, thiết kế chương trình và phương pháp giảng dạy cần đảm bảo phát triển toàn diện để trang bị kỹ năng, kỹ xảo và năng lực cần thiết cho đời sống xã hội.
Nh- vậy, cũng nh- các môn học khác, môn học Giáo dục quốc phòng –
An ninh đã góp phần giáo dục hình thành thế giới quan khoa học và những
Nguyễn Văn Long, học sinh lớp 46A - GDQP 17, chú trọng bồi dưỡng phẩm chất và nhân cách cho học sinh; chương trình GDQP 17 giúp rèn luyện kỷ luật, kỹ năng sống và tinh thần trách nhiệm Mục tiêu là xây dựng phẩm chất nhân cách vững vàng để các em trở thành người công dân có trách nhiệm và người lao động giỏi, có ích cho xã hội.
1.3.1 Giáo dục niềm tin, giáo dục lý t-ởng xã hội chủ nghĩa ở mọi thời đại, con ng-ời đều có niềm tin, có lý t-ởng và xác định cho mình một thế giới quan Thế giới quan chúng ta là thế giới quan mác xít, dựa vào sự nhận thức quy luật của tự nhiên và xã hội Giáo dục con ng-ời phải giáo dục thế giới quan, tức là giáo dục lý t-ởng, giáo dục niềm tin Tri thức Giáo dục quốc phòng – An ninh cùng với tri thức của các môn học khác trong nhà tr-ờng xây dựng cơ sở cho học sinh xây dựng niềm tin và lý t-ởng Thế giới quan khoa học và đạo đức cách mạng làm cho học sinh có niềm tin vững chắc vào sự phát triển trong công cuộc xây dựng đất n-ớc và thắng lợi trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa
1.3.2 Giáo dục truyền thống, lòng tự hào dân tộc, tinh thần quốc tế vô sản
Mỗi thế hệ khi bước vào đời đều kế thừa những giá trị do các thế hệ trước tạo dựng, và nhân dân Việt Nam đã vun đắp nhiều truyền thống tốt đẹp như truyền thống yêu nước, thương đồng bào, trọng nhân nghĩa, anh hùng, dũng cảm và bất khuất Trong đấu tranh bảo vệ Tổ quốc, dân tộc đã hình thành nghệ thuật quân sự độc đáo của chiến tranh nhân dân: toàn dân đánh giặc, lấy nhỏ đánh lớn, lấy ít thắng nhiều, phát huy trí tuệ và sáng tạo chiến lược Những chiến thắng trước kẻ thù xâm lược từ nhiều hướng khẳng định sức mạnh của khối đại đoàn kết và tinh thần chiến đấu của nhân dân Thông qua Giáo dục quốc phòng – An ninh, học sinh được truyền dạy những giá trị lịch sử này, góp phần nâng cao tự hào dân tộc, khuyến khích học tập, lao động sản xuất và sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A - GDQP 18, nhấn mạnh giáo dục quốc phòng nhằm xây dựng lòng tin chiến thắng cho học sinh trong cuộc chiến tranh nhân dân bảo vệ Tổ quốc trước các thế lực có tiềm lực kinh tế, quân sự và khoa học‑công nghệ mạnh Chương trình GDQP trang bị kiến thức và kỹ năng sẵn sàng chiến đấu, đồng thời khuyến khích học sinh đóng góp trí tuệ và năng lực để làm phong phú nghệ thuật quân sự truyền thống của dân tộc.
Giáo dục quốc phòng – an ninh giúp học sinh nhận thức rõ ràng rằng trong đấu tranh giữ nước và trong quá trình xây dựng đất nước, nhân dân ta cùng lực lượng vũ trang và quân đội luôn thể hiện tinh thần đoàn kết với các dân tộc khác, thậm chí cả với nhân dân tiến bộ của những nước từng là kẻ thù Sự kết hợp giữa lòng yêu nước chân chính và tinh thần quốc tế vô sản tạo nên sức mạnh cách mạng to lớn, đồng thời trở thành phẩm chất đạo đức tiêu biểu của người Việt Nam ngày nay Việc lồng ghép nội dung này vào chương trình giáo dục góp phần hình thành ý thức trách nhiệm công dân, nâng cao năng lực hợp tác quốc tế và khả năng bảo vệ Tổ quốc cho thế hệ trẻ.
1.3.3 Giáo dục lòng biết ơn tổ tiên, và những ng-ời có công với t ổ quốc
Quan điểm của chủ nghĩa Mác–Lênin khẳng định vai trò chủ đạo của quần chúng đồng thời không phủ nhận tầm quan trọng của lãnh tụ và những cá nhân kiệt xuất; giáo dục quốc phòng - an ninh giúp học sinh nhận thức rõ các thế hệ đi trước đã hy sinh, lao động vất vả để giành và giữ non sông; từ đó nuôi dưỡng lòng biết ơn đối với tổ tiên và những người có công với Tổ quốc; trách nhiệm của thế hệ hôm nay là bảo vệ thành quả cách mạng và giữ gìn danh dự, thanh danh của những người đã cống hiến cho dân tộc.
1.3.4 Giáo dục tinh thần, thái độ đối với sự nghiệp bảo vệ t ổ quốc
Trang bị cho học sinh kiến thức cơ bản về đường lối quốc phòng - an ninh của Đảng và công tác quốc phòng - an ninh của Nhà nước giúp các em nhận thức rõ các quy luật bảo vệ đất nước Việc phân tích âm mưu, thủ đoạn chống phá của kẻ thù giúp học sinh cảnh giác và chủ động phòng ngừa mọi nguy cơ làm suy yếu an ninh quốc gia Quan điểm dựng nước đi đôi với giữ nước, cùng với mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội phải gắn liền với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, cần được giáo dục xuyên suốt cho thế hệ trẻ.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A - GDQP 19, khẳng định những quy luật này là một phần của quy luật chung của sự phát triển; khi học sinh nắm vững quan điểm của Đảng và nhận thức rõ trách nhiệm, nghĩa vụ của công dân, các em sẽ có thái độ và tinh thần đúng đắn trong học tập, rèn luyện, góp phần xây dựng nền quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân, củng cố lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh và sẵn sàng đóng góp vào sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Xã hội Chủ nghĩa.
1.3.5 Giáo dục lòng dũng cảm, tính gan dạ
Thông qua chương trình Giáo dục quốc phòng – An ninh, học sinh được rèn luyện ý chí quyết chiến, quyết thắng; hun đúc lòng dũng cảm, nâng cao trí tuệ và phát huy khả năng sáng tạo trong chiến đấu, đồng thời nâng cao kỹ năng thực hành, tinh thần kỷ luật và năng lực bảo vệ Tổ quốc.
Trong môn Giáo dục quốc phòng – An ninh, học sinh được tiếp xúc trực tiếp với một số loại vũ khí và trang bị quân sự để nắm bắt kiến thức thực tế; qua các hoạt động thực hành, các em tìm hiểu cơ chế hoạt động dựa trên những nguyên lý khoa học; từ đó rút ra các đặc điểm, đánh giá độ tin cậy và phân tích tính an toàn của từng loại vũ khí, trang bị; những hiểu biết này giúp học sinh tự tin và yên tâm khi sử dụng trong phạm vi huấn luyện, đồng thời nâng cao năng lực ứng dụng kiến thức quốc phòng.
Giáo dục quốc phòng – an ninh trang bị cho học sinh nền tảng tâm lý vững vàng và bản lĩnh cần thiết khi xảy ra chiến tranh; chương trình giúp nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng ứng phó và tinh thần sẵn sàng chấp nhận, đối đầu với những khó khăn, ác liệt của chiến tranh Thông qua các hoạt động thực hành và đào tạo chuyên sâu, học sinh được chuẩn bị toàn diện về mặt tinh thần, kỹ năng và ý thức trách nhiệm để bảo vệ bản thân và cộng đồng trong hoàn cảnh nguy cấp.
1.3.6 Giáo dục những hiểu biết về lực l-ợng vũ trang, về quân đội và công an nhân dân Việt Nam
Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam gồm Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và Dân quân tự vệ, đóng vai trò quan trọng trong khởi nghĩa vũ trang, chiến tranh cách mạng và trong nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xây dựng đất nước Với lịch sử anh hùng, bản chất cách mạng và truyền thống vẻ vang, lực lượng này vừa bảo đảm an ninh quốc phòng vừa giữ vững trật tự, ổn định xã hội Quân đội nhân dân là lực lượng nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, bao gồm lực lượng thường trực và lực lượng dự bị, phối hợp chặt chẽ với Công an nhân dân và Dân quân tự vệ để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và cứu hộ cứu nạn Sự củng cố, phát triển toàn diện của lực lượng vũ trang góp phần bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
NguyÔn V¨n Long Líp 46A - GDQP 20 lực l-ợng dự bị động viên Lực l-ợng th-ờng trực của Quân đội nhân dân có
Bộ đội chủ lực, Bộ đội địa ph-ơng và Bộ đội biên phòng
Công an nhân dân Việt Nam gồm lực lượng An ninh nhân dân và lực lượng Cảnh sát nhân dân, là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ an ninh chính trị, giữ gìn trật tự và đảm bảo an toàn xã hội Công an nhân dân có trách nhiệm phối hợp chặt chẽ với Quân đội nhân dân và Dân quân tự vệ để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng và bảo vệ ổn định quốc gia.
Thực trạng của việc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh và yêu cầu của việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học
1.4.1 Thực trạng của việc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh
Thực hiện Chỉ thị số 62-CT/TW ngày 12/02/2001 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, công tác Giáo dục quốc phòng - an ninh toàn dân được đẩy mạnh để đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Ngày 03/07/2001, các cấp ủy, chính quyền triển khai biện pháp cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, củng cố năng lực phòng ngừa và tăng cường phối hợp trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng - an ninh, chú trọng đào tạo, phổ biến kiến thức và mobil hóa toàn dân tham gia bảo vệ an ninh trật tự Việc thực hiện Chỉ thị 62-CT/TW góp phần củng cố thế trận an ninh nhân dân, bảo đảm ổn định và phát triển kinh tế - xã hội.
Bộ tr-ởng Bộ giáo dục – đào tạo đã có chỉ thị số 25/2001/CT – BGD – ĐT về các biện pháp tăng c-ờng công tác Giáo dục quốc phòng – An ninh ở các cơ sở thuộc ngành trong tình hình mới
Trong thời gian qua Giáo dục quốc phòng – An ninh trong ngành giáo dục đã có những chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý các cấp đến việc tổ chức thực hiện ở từng cơ sở Đội ngũ giáo viên ở cấp THPT và Trung cấp chuyên nghiệp đã b-ớc đầu đ-ợc hình thành và phát triÓn
Nhìn chung, hiện nay các trường THPT đã tổ chức dạy học theo đúng chương trình, đồng thời nhận được sự hỗ trợ từ cơ quan quân sự cấp huyện, thị xã, thành phố về đội ngũ cán bộ giảng dạy và cơ sở vật chất; những kết quả đạt được thể hiện qua việc nâng cao chất lượng giảng dạy, cải thiện năng lực huấn luyện và kỷ luật, tăng tỷ lệ hoàn thành chương trình, đảm bảo an toàn trường học và đáp ứng tốt hơn yêu cầu giáo dục toàn diện cho học sinh.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A - GDQP 22, đã khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước về công tác giáo dục quốc phòng – an ninh; tuy nhiên, trong lãnh đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng – an ninh của toàn ngành vẫn bộc lộ một số hạn chế: việc triển khai chưa đồng đều giữa các địa phương và cơ sở, nguồn nhân lực, cơ sở vật chất và kinh phí còn thiếu hụt, chương trình và tài liệu đôi khi lạc hậu và chưa phù hợp với yêu cầu thực tiễn, công tác phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương chưa chặt chẽ dẫn tới hiệu quả chưa cao, đồng thời công tác kiểm tra, đánh giá và nâng cao nhận thức cho học viên còn hạn chế.
Nhận thức và trách nhiệm của một số cán bộ lãnh đạo nhà trường và địa phương đối với nhiệm vụ Giáo dục quốc phòng – An ninh còn nông cạn, dẫn đến thiếu quan tâm, chỉ đạo và đầu tư đúng mức cho hoạt động này; nhiều cơ sở giáo dục địa phương chưa xem Giáo dục quốc phòng – An ninh là nhiệm vụ lâu dài, ỷ lại vào sự giúp đỡ của các đơn vị, cơ quan quân sự, không thực hiện nghiêm chế độ giao ban, báo cáo sơ kết, tổng kết theo quy định, nên công tác quản lý, chỉ đạo diễn ra chậm trễ và kém hiệu quả.
Chất lượng đội ngũ giáo viên giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - An ninh ở các trường phổ thông, đặc biệt ở THPT, đang gặp nhiều hạn chế: phần lớn do cán bộ cơ quan quân sự địa phương hoặc giáo viên thể dục, văn, sử kiêm nhiệm nhưng chưa được đào tạo chuyên môn hay tham gia tập huấn Việc bố trí nội dung giảng dạy phụ thuộc nhiều vào công tác của các cơ quan, thiếu tính chiến lược và phương án cụ thể trong đào tạo nguồn giáo viên Giáo dục quốc phòng - An ninh Số lượng giáo viên còn thiếu, chất lượng còn non yếu, đồng thời đầu tư mua sắm trang thiết bị dạy học tại các trường và cơ quan quản lý giáo dục còn hạn chế Vì giáo dục quốc phòng - an ninh chưa được coi trọng và thực hiện thường xuyên, nhiều sai sót chưa được chấn chỉnh kịp thời, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả triển khai chương trình.
Thái độ học tập của học sinh nhìn chung chưa cao; đa số em chưa thật sự có ý thức tự giác học tập, trong khi quản lý lớp học chưa nghiêm khắc dẫn đến một số học sinh xem thường môn học và làm giảm chất lượng học tập Nhiều em chưa nhận thức đầy đủ tầm quan trọng của việc học và vai trò của kiến thức đối với tương lai, khiến kết quả dạy và học chưa đạt yêu cầu Việc tăng cường kỷ luật lớp, nâng cao ý thức tự học và thúc đẩy sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, giáo viên và gia đình là giải pháp then chốt để cải thiện thái độ học tập và hiệu quả giáo dục.
Nhiều học sinh lớp 46A - GDQP 23 còn ỷ lại vào giáo viên, thiếu tự giác tìm tòi tài liệu và tự học; nhiều em chưa hình dung rõ môn Giáo dục quốc phòng – An ninh là gì và coi đây là môn học không chính khóa Vì cho rằng môn Giáo dục quốc phòng – An ninh không liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp, các em thường chủ quan và không đầu tư thời gian học tập Tình trạng thiếu ý thức học tập và thói quen tự nghiên cứu đã làm giảm hiệu quả giảng dạy và chất lượng kiến thức về an ninh, quốc phòng.
Hiện nay nhiều trường THPT đang thiếu hụt cơ sở vật chất và phương tiện dạy học, dẫn đến tình trạng "học chay" phổ biến; một số trang thiết bị thực hành và cả vũ khí phục vụ giảng dạy phải tự chế hoặc mượn từ cơ quan quân sự địa phương, trong khi thiết bị băng hình, mô hình và tranh vẽ phục vụ dạy học trực quan cho học sinh vẫn chưa được trang bị đầy đủ.
1.4.2 Yêu cầu của việc đổi mới ph-ơng pháp dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh
Việc đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới phương pháp dạy học Giáo dục Quốc phòng – An ninh nói riêng là yêu cầu cấp thiết để cải cách toàn diện hệ thống giáo dục; vấn đề này được nhấn mạnh trong nhiều tài liệu, văn kiện của Đảng và Chính phủ, cụ thể là Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ VII (tháng 01/1993), Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ ba khóa VIII (tháng 12/1996) và Luật Giáo dục (tháng 12/1998), do vậy cần thực hiện đồng bộ các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học Giáo dục Quốc phòng – An ninh nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Giáo dục quốc phòng – An ninh gắn liền với quá trình đổi mới giáo dục, nhất là đổi mới dạy học tại các trường THPT Hệ thống giáo dục, nội dung và phương pháp dạy học trong Giáo dục quốc phòng – An ninh cần được điều chỉnh để tương thích với chương trình và sách giáo khoa mới Việc đổi mới phương pháp dạy học ngày càng trở nên cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và đáp ứng yêu cầu thực tiễn Dù đã có những tiến bộ nhất định, nhiều phương pháp lạc hậu, mang tính bảo thủ vẫn còn phổ biến và đòi hỏi đổi mới nhanh chóng.
Giáo viên dạy Giáo dục Quốc phòng – An ninh ở trường phổ thông phải gánh một phần trách nhiệm trong việc đổi mới và cải tiến phương pháp dạy học, vì phương pháp dạy học trước hết và chủ yếu là vấn đề của người dạy; cải tiến phương pháp nhằm phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh, nâng cao chất lượng giảng dạy và đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện đại.
Những nguyên nhân chủ yếu khiến tình hình chậm đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh nói riêng bao gồm chương trình, tài liệu giảng dạy còn lạc hậu, thiếu tính cập nhật và tích hợp; đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu, thiếu kỹ năng và động lực ứng dụng phương pháp sư phạm hiện đại; cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí phục vụ dạy học còn hạn chế; cơ chế quản lý, chính sách và tiêu chí đánh giá vẫn mang nặng tư duy truyền thống, kìm hãm sáng tạo; cùng với việc thiếu liên kết giữa nhà trường, cơ quan quân đội và cộng đồng làm suy giảm hiệu quả triển khai các mô hình giảng dạy đổi mới.
Do chưa đánh giá đúng vai trò và vị thế của phương pháp dạy học trong giáo dục, nhiều giáo viên chưa khắc phục được những yếu kém trong giảng dạy và vẫn duy trì “đường mòn” kinh nghiệm chủ nghĩa khi truyền thụ kiến thức Tình trạng này làm giảm hiệu quả dạy học, hạn chế phát triển năng lực học sinh và cản trở nâng cao chất lượng giáo dục Đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao năng lực sư phạm và ứng dụng phương pháp giảng dạy hiện đại là giải pháp hữu hiệu để cải thiện kết quả học tập.
Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc vận dụng các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh ở tr-ờng THPT
Giáo dục quốc phòng – an ninh là một bộ phận trong quá trình giáo dục ở trường phổ thông và tuân thủ các quy luật chung của dạy học Do chức năng, nội dung và đặc điểm môn học, việc vận dụng các quan điểm và nguyên tắc dạy học trong giáo dục quốc phòng – an ninh tương tự như các môn khác, nhằm giúp học sinh nắm chắc nội dung, hiểu sâu quá trình dạy học và phát huy tính tự giác, tích cực trong học tập Căn cứ trên quan điểm Mác‑Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về giáo dục, việc áp dụng nhất quán các quan điểm, nguyên tắc sẽ định hướng cho quá trình giáo dục phát triển đúng hướng Khi nắm vững các quy luật vận động, phát triển của quá trình giáo dục — như mối quan hệ biện chứng thống nhất giữa dạy học và giáo dục và cơ chế hình thành, phát triển nhân cách — nhà trường có cơ sở khoa học để chỉ đạo, tổ chức dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng – an ninh một cách thống nhất, đồng bộ và hiệu quả.
Trong thực tiễn giáo dục - đào tạo nói chung và trong nhà trường quân sự nói riêng, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Thực tiễn không có lí luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng, lí luận mà không liên hệ với thực tiễn là lí luận suông." Do đó, xây dựng các nguyên tắc giáo dục phải dựa trên sự thống nhất chặt chẽ giữa lí luận và thực tiễn, lấy thực tiễn làm thước đo và lí luận làm định hướng Ở nhà trường quân sự, nguyên tắc này được cụ thể hóa bằng việc gắn đào tạo chuyên môn với rèn luyện chính trị - tư tưởng và huấn luyện thực hành, chú trọng nâng cao năng lực ứng phó thực tế của cán bộ, chiến sĩ Đồng thời cần đổi mới phương pháp giảng dạy, tổ chức học theo tình huống thực tế, đánh giá liên tục và điều chỉnh chương trình đào tạo để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của quân đội.
Xuất phát từ thực tiễn, hoạt động giáo dục trong quân đội và nhà trường quân sự đã đúc rút nhiều bài học kinh nghiệm quý báu để điều chỉnh, chỉ đạo quá trình giáo dục đạt hiệu quả cao; việc tiếp thu kinh nghiệm giáo dục quân sự của cha ông cùng nghiên cứu thực tiễn huấn luyện, giáo dục ở một số nước trên thế giới tạo cơ sở để kế thừa một cách khoa học và sáng tạo Trên nền tảng đó cần xây dựng các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng - An ninh phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời đổi mới nội dung và phương pháp dạy học để đáp ứng yêu cầu phát triển của thời đại Làm tốt công tác này sẽ góp phần củng cố nền quốc phòng toàn dân, nâng cao chất lượng lực lượng vũ trang nhân dân và đáp ứng nhiệm vụ trong tình hình mới.
Vị trí, ý nghĩa và đặc điểm của các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh trong nhà tr-ờng THPT
Việc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh bao gồm nhiều nội dung khác nhau, trong đó nội dung ph-ơng pháp giảng dạy Giáo dục quốc phòng –
Giáo dục quốc phòng – An ninh cùng các nội dung an ninh khác là nền tảng để xây dựng chương trình; việc vận dụng các quan điểm và nguyên tắc dạy học vào trường học góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, giúp học sinh hiểu sâu hơn nội dung môn học, phát triển kỹ năng và nhận thức về quốc phòng và an ninh.
Vì vậy, nắm vững kiến thức về Giáo dục quốc phòng – An ninh và vận dụng đúng các quan điểm, nguyên tắc dạy học sẽ tạo điều kiện thuận lợi để học sinh tiếp thu các nội dung liên quan, đạt hiệu quả cao và góp phần nâng cao chất lượng cùng thành công chung của môn học ở trường THPT; do đó các quan điểm và nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh cần được hệ thống hóa, cụ thể hóa trong chương trình và phương pháp giảng dạy, gắn kết lý thuyết với thực tiễn, khuyến khích học tập tích cực nhằm phát huy năng lực, ý thức trách nhiệm của học sinh và đảm bảo hiệu quả lâu bền cho công tác giáo dục quốc phòng – an ninh ở bậc trung học phổ thông.
NguyÔn V¨n Long Líp 46A - GDQP 28 quốc phòng – An ninh đã giữ vai trò tiền đề, làm cơ sở b-ớc đầu cho môn học
Giáo dục quốc phòng – An ninh trang bị cho học sinh kiến thức quốc phòng – an ninh và kỹ năng quân sự cơ bản, làm nền tảng để nâng cao nhận thức và vận dụng vào học tập Việc xác định rõ vị trí, mục tiêu và nguyên tắc dạy học định hướng phương pháp giảng dạy và cách thức tổ chức học tập phù hợp cho môn học Áp dụng phương pháp giảng dạy và tổ chức bài học đúng đắn góp phần nâng cao chất lượng môn Giáo dục quốc phòng – An ninh cho học sinh.
Nhờ đó, các em được nâng cao ý thức trách nhiệm, rèn luyện phẩm chất và kỹ năng sống để phát triển con người một cách toàn diện; điều này góp phần đào tạo thế hệ trẻ có đủ năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm tham gia vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Giáo dục gắn với thực hành, giao nhiệm vụ cụ thể và khuyến khích tinh thần sáng tạo sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển nghề nghiệp và nhân cách của các em, đồng thời thúc đẩy cộng đồng và xã hội phát triển bền vững.
Việc gắn giáo dục về Tổ quốc với việc vận dụng các quan điểm và nguyên tắc vào các môn học khác giúp tạo sự liên kết liên môn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học cho cả giáo viên và học sinh Khi các quan điểm đó được lồng ghép một cách hợp lý trong chương trình và phương pháp giảng dạy, giáo viên dễ dàng truyền đạt kiến thức toàn diện còn học sinh tiếp thu sâu sắc hơn về giá trị và trách nhiệm với Tổ quốc Kết quả là quá trình dạy và học trở nên hiệu quả hơn, thúc đẩy phát triển năng lực người học và nâng cao chuyên môn cho đội ngũ giáo viên.
2.2.3 Đặc điểm của việc vận dụng các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh trong nhà tr-ờng THPT Để xác định đúng đắn các quan điểm, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh nhằm giúp học sinh nắm vững các kiến thức về quốc phòng – An ninh, tr-ớc tiên chúng ta phải hiểu rõ các quan điểm, nguyên tắc cuả môn học Khác với nội dung quan điểm, nguyên tắc dạy học các môn học khác, nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh có những đặc điểm nổi bật nh-: Tính t- t-ởng, tính khoa học, tính tự giác và tích cực, tính trực quan… Những nội dung đó chứa đựng các kiến thức cả về khoa học xã hội và nhân văn, giúp cho học sinh hiểu và nắm đ-ợc nội dung môn học một cách hệ thống và khoa học Nhờ việc vận dụng các quan điểm, nguyên tắc
NguyÔn V¨n Long Líp 46A - GDQP 29 này mà giúp cho việc tổ chức ph-ơng pháp dạy học đ-ợc thực hiện có hiệu quả và chính xác
Trong Giáo dục quốc phòng – An ninh, các hình thức tổ chức và phương pháp giảng dạy rất đa dạng và mang tính đặc thù, nhờ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp ngôn ngữ, phương pháp thực hành và việc sử dụng phương tiện trực quan; mô hình này vừa nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức, vừa rèn luyện kỹ năng thực tiễn và tăng cường tính ứng dụng trong đào tạo quốc phòng – an ninh.
Nội dung các quan điểm dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh
Những luận điểm cơ bản phản ánh các quy luật được đúc kết từ lý luận và thực tiễn, làm cơ sở cho việc định hướng, xây dựng chính sách và phương pháp dạy học; hoạt động giáo dục chỉ đạo việc xây dựng nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục, dạy học nhằm thực hiện tốt nhất mục tiêu và nhiệm vụ giáo dục.
Mỗi môn học có quan điểm và nội dung riêng nhưng đều hướng tới trang bị phương pháp học đúng để người học tiếp thu nhanh và hiệu quả Vận dụng các quan điểm và nguyên tắc dạy học trong Giáo dục Quốc phòng - An ninh giúp học sinh phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ, đồng thời nâng cao khả năng lĩnh hội để phục vụ việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Việt Nam Các phương pháp dạy học phù hợp còn rèn luyện kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và tạo nền tảng bền vững cho quá trình học tập.
2.3.1 Kết hợp sự giảng dạy của giáo viên với phát huy tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của ng-ời học
Quá trình dạy học nhằm trang bị hệ thống những tri thức kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ và hình thành thế giới quan khoa học giáo dục phẩm chất đạo đức tốt đẹp cho học sinh Dạy và học là hai hoạt động đặc tr-ng cơ bản của quá trình dạy học, hai mặt đó thống nhất biện chứng với nhau Sự tác động qua lại giữa dạy và học, giữa giáo viên và học
NguyÔn V¨n Long Líp 46A - GDQP 30 sinh phản ánh tính hai mặt của quá trình dạy học Mọi hoạt động giảng dạy, tổ chức điều khiển của giáo viên đều nhằm mục đích thúc đẩy hoạt động nhận thức của học sinh chủ thể tích cực, độc lập, sáng tạo chiếm lĩnh nội dung học tập đ-ợc quy định
Trong quan điểm dạy học hiện đại, hoạt động học của học sinh là trung tâm; học sinh phải tự tìm tòi, khám phá và nghiên cứu để thu nhận kiến thức, tự tìm ra chân lý, trong khi giáo viên chỉ dẫn dắt chứ không mang sẵn chân lý đến Ở trường THPT, khi dạy Giáo dục quốc phòng - An ninh, giáo viên cần khơi dậy ý thức trách nhiệm, tính tự giác, tinh thần tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh Để đạt được điều đó, giáo viên phải giúp học sinh hiểu rõ nội dung chương trình, các kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo cần đạt, nắm được mục đích cùng yêu cầu của từng bài học để biết phải làm gì và làm như thế nào.
Vai trò của giáo viên trong dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh là tổ chức, điều khiển và định hướng để học sinh xây dựng động cơ cùng thái độ học tập đúng đắn, giúp học sinh tự xác định phương pháp học và kế hoạch rèn luyện phù hợp Để giải quyết yêu cầu này, giáo viên kết hợp, vận dụng khéo léo và nhuần nhuyễn các phương pháp giảng dạy Giáo dục quốc phòng – An ninh, đồng thời khuyến khích tư duy phản biện và khả năng tự học của học sinh Trọng tâm không phải là cung cấp thật nhiều kiến thức mà là truyền đạt phương pháp suy nghĩ, phương pháp học tập, phương pháp nghiên cứu và phương pháp giải quyết vấn đề nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy.
2.3.2 Gắn lý luận với thực tiễn, lý thuyết với thực hành, học tập gắn với lao động sản xuất và hoạt động xã hội
Lý luận và thực tiễn có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ: lý luận là tổng hợp, khái quát toàn bộ hiểu biết của con người trên cơ sở hoạt động thực tiễn và đồng thời chỉ đạo, hướng dẫn thực tiễn; thực tiễn là toàn bộ hoạt động của con người nhằm đảm bảo xã hội tồn tại và phát triển, đồng thời là nguồn gốc của mọi hiểu biết và là tiêu chuẩn kiểm nghiệm chân lý; chính nhờ sự tác động lẫn nhau giữa lý luận và thực tiễn mà kiến thức được sinh ra, kiểm chứng và hoàn thiện.
Trong Giáo dục quốc phòng – An ninh, lý thuyết phải gắn chặt với thực tiễn và thực hành, học tập kết hợp lao động sản xuất nhằm giúp người học ứng dụng vào thực tế công việc; nhà trường cần liên kết với xã hội để đào tạo kỹ năng làm việc thực tế, vì lý luận chỉ có giá trị khi được chuyển hóa thành hành động đúng và hiệu quả.
Theo chủ tịch Hồ Chí Minh:“Học phải đi đôi với hành”,“học để hành”,
Học gắn với hành: quá trình học tập kết hợp chặt chẽ với lao động sản xuất và hoạt động xã hội, đồng thời khuyến khích thái độ học tích cực, chủ động và sáng tạo; người học tiếp thu kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo bằng chính bàn tay và khối óc qua thực hành, và từ hoạt động thực tiễn tiến hành tổng hợp, rút kinh nghiệm để làm phong phú, đa dạng hóa lý luận.
2.3.3 Kết hợp giáo dục kiến thức với truyền thụ kinh nghiệm chiến đấu, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của Quân đội và Công an nhân dân Việt Nam
Nền giáo dục của chúng ta hướng tới đào tạo toàn diện, tạo ra những con người có phẩm chất đạo đức tốt, tính quyết đoán, năng lực sáng tạo và khả năng tổng hợp, đánh giá tình hình một cách khoa học và nhạy bén Để đạt những tiêu chuẩn của con người mới xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn cách mạng hiện nay, học sinh phải tích cực học tập và rèn luyện, phát huy khả năng thực hiện và hoàn thành mọi nhiệm vụ, trong đó có nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Nhà trường và xã hội đặc biệt coi trọng giáo dục phẩm chất đạo đức, năng lực tư duy và kỹ năng sáng tạo nhằm xây dựng thế hệ trẻ đáp ứng yêu cầu phát triển và bảo đảm an ninh, chủ quyền đất nước.
Việc kết hợp lý luận với việc lĩnh hội kinh nghiệm chiến đấu của dân và quân ta trong quá trình đánh giặc, giữ nước tạo thành kho bài học quý cho các thế hệ hôm nay và mai sau; dù chiến tranh tương lai chịu ảnh hưởng của điều kiện mới, dữ liệu thay đổi và phương án chiến đấu khó lặp lại, những kinh nghiệm và bài học rút ra từ từng trận đánh, từng hành động và từng tình huống cụ thể vẫn giữ giá trị tham khảo lớn Mỗi chiến dịch, mỗi trận đánh và từng người lính mang dấu ấn lịch sử riêng, góp phần khẳng định truyền thống đánh giặc và nghệ thuật quân sự chiến tranh nhân dân Việt Nam đã được hình thành và phát triển qua nhiều thế kỷ.
Kinh nghiệm chiến đấu của dân tộc ta đã trở thành chân lý dẫn dắt, giúp giành thắng lợi trong các cuộc chiến tranh chống giặc ngoại xâm trước đây và vẫn có giá trị lớn hôm nay Theo Giáo sư Hoàng Minh Thảo, kinh nghiệm chiến đấu là một vốn quý, vừa là bệ đỡ cho hiện tại, vừa là nền tảng bền vững cho tương lai.
Nói tóm lại, người giáo viên trong dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh phải thấm nhuần quan điểm chỉ đạo rằng quá trình này là truyền thụ kinh nghiệm chiến đấu cho học sinh, một nét đặc thù của môn học; kinh nghiệm chiến đấu không chỉ do những người từng trực tiếp tham gia chiến đấu truyền lại mà còn được tổng kết từ tài liệu lịch sử và bài học thực tiễn, bao gồm cả thành công lẫn thất bại; đồng thời giáo viên cần truyền dạy những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của Quân đội nhân dân và Công an nhân dân Việt Nam, khắc họa các trang sử hào hùng và những chiến công hiển hách trong lịch sử dựng nước và giữ nước; việc kết hợp truyền thụ kinh nghiệm chiến đấu với giáo dục truyền thống sẽ làm phong phú nội dung Giáo dục quốc phòng – An ninh và nâng cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm cho học sinh.
Quân đội nhân dân Việt Nam và Công an nhân dân Việt Nam là lực lượng nòng cốt trong giữ nước và bảo vệ an ninh Tổ quốc, đóng vai trò trung tâm trong sự nghiệp bảo vệ đất nước Hai lực lượng này mang bản chất của giai cấp công nhân, gắn bó mật thiết với nhân dân và thể hiện tính dân tộc sâu sắc Với lịch sử anh hùng, bản chất cách mạng và truyền thống vẻ vang, Quân đội và Công an thực sự thuộc về dân, sinh ra từ dân, chiến đấu và phục vụ vì lợi ích của nhân dân Truyền thống tốt đẹp của Quân đội và Công an được thể hiện qua mối quan hệ chặt chẽ với Đảng, với Nhà nước, với nhân dân, trong nội bộ lực lượng và trong quan hệ với bạn bè quốc tế Những giá trị đó là nền tảng để tiếp tục xây dựng Quân đội và Công an vững mạnh, chuyên nghiệp và vì dân.
Nội dung nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh
Khi giải quyết bất cứ vấn đề giáo dục, dù là dạy học hay giáo dục quốc phòng, không thể áp dụng những "đơn thuốc" có sẵn cho mọi hoàn cảnh mà phải xây dựng giải pháp phù hợp với đối tượng, điều kiện địa phương và mục tiêu giáo dục; giáo dục quốc phòng vì thế cần được đổi mới theo hướng lồng ghép kiến thức chính trị, pháp luật và kỹ năng thực hành trong chương trình học, kết hợp giữa lý thuyết và thực tế để rèn năng lực tự bảo vệ và trách nhiệm công dân cho học sinh, sinh viên Việc ứng dụng công nghệ giáo dục, phương pháp dạy học tích cực và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cơ quan quân sự sẽ nâng cao hiệu quả triển khai, đồng thời cần hệ thống đánh giá, điều chỉnh liên tục để phù hợp với bối cảnh an ninh và xã hội Đầu tư đào tạo giáo viên, xây dựng tài liệu chuyên môn và tổ chức các hoạt động thực hành, huấn luyện thực tế sẽ giúp giáo dục quốc phòng trở nên thiết thực, bền vững và dễ tiếp cận.
An ninh không thể lường trước tất cả các trường hợp và tình huống thực tiễn, cũng không thể cung cấp lời khuyên cho mọi hoàn cảnh đời sống Đối với nhà giáo dục học Xô Viết, việc hình thành một thế giới quan và lĩnh hội những quan điểm, nguyên lý định hướng hành động giúp ứng xử linh hoạt khi các hướng dẫn chung không còn phù hợp.
Vậy nguyên tắc dạy học Giáo dục quốc phòng – An ninh đ-ợc thể hiện trong nh÷ng néi dung sau:
2.4.1 Bảo đảm tính t- t-ởng Đây là nguyên tắc chỉ đạo bảo đảm nhận thức đúng đắn bản chất của công tác giảng dạy Giáo dục quốc phòng – An ninh Tính t- t-ởng thể hiện ở công tác chính trị trong giảng dạy, nh- th-ờng xuyên giáo dục dạy học quán triệt ý nghĩa, lợi ích của việc học Giáo dục quốc phòng – An ninh, động viên học sinh tự giác, tích cực, chủ động học tập và rèn luyện để có đ-ợc phẩm chất cần thiết Trong mỗi môn, mỗi bài học, giáo viên không chỉ đơn thuần giảng dạy cho học sinh nhớ nguyên tắc, biết lặp lại những động tác hoặc
Trong giáo dục quốc phòng, nếu học sinh chỉ thuộc lòng các động tác thì khi vận dụng sẽ mang tính máy móc và thiếu sáng tạo Do đó cần giúp học sinh nắm vững bản chất, nguyên tắc và từng động tác, đồng thời tổ chức luyện tập thường xuyên để rèn kỹ năng và làm quen với hoạt động quân sự Cùng với việc truyền đạt kiến thức, giáo viên phải xác định mục tiêu giáo dục cụ thể, phù hợp với từng đối tượng và từng thời điểm Các biện pháp và điều kiện hỗ trợ cần được triển khai nhằm giúp học sinh thực hiện và đạt được những mục tiêu đã đề ra.
Nguyên tắc hệ thống yêu cầu sắp xếp nội dung và xây dựng tiến trình giảng dạy một cách hợp lý, giúp giáo viên tổ chức hệ thống nhiệm vụ và yêu cầu giảng dạy rõ ràng; tính hệ thống còn được thể hiện qua việc lựa chọn, bố trí các biện pháp sư phạm nhằm củng cố kỹ năng vận động đã tiếp thu, hình thành kỹ năng và kỹ xảo vận động ổn định, đồng thời tạo điều kiện đa dạng hóa và tinh luyện kỹ xảo để nâng cao năng lực vận động của học sinh.
2.4.2 Dạy những điều cần thiết trong chiến tranh Đây là nguyên tắc đặc thù của giảng dạy Giáo dục quốc phòng – An ninh Nội dung Giáo dục quốc phòng – An ninh phải thiết thực, sát với thực tế, phù hợp với trình độ lứa tuổi, thể lực của học sinh Cụ thể là cần giảng dạy một số nội dung cơ bản về điều lệnh, quân sự chung, kĩ thuật và chiến thuật kiến thức về phòng thủ dân sự, tái tạo những hình ảnh liên quan đến chiến tranh để học sinh có trình độ nhận thức t-ơng đối toàn diện
Giáo dục quốc phòng - an ninh không chỉ trang bị kiến thức, kỹ năng và kỹ xảo quân sự phổ thông mà còn cung cấp hiểu biết về quốc phòng và an ninh cho học sinh; qua quá trình dạy học, mục tiêu còn là chuẩn bị tâm lý để các em kịp thời thích ứng với trạng thái chiến tranh — không bị động hay sợ hãi, biết phòng tránh nguy hiểm, sẵn sàng phục vụ và tham gia chiến đấu khi cần.
2.4.3 Bảo đảm th-ờng xuyên sẵn sàng nhận nhiệm vụ
Huấn luyện quân sự cho lực lượng vũ trang nhằm đảm bảo hoàn thành mọi nhiệm vụ; đối với học sinh, sinh viên, Giáo dục quốc phòng - an ninh giúp họ sẵn sàng thực hiện lệnh động viên khi cần thiết Ý nghĩa hàng đầu của giáo dục này là chuẩn bị lực lượng dự bị cho quân đội và nâng cao nhận thức về nghĩa vụ công dân trong lĩnh vực quốc phòng Thông qua các hoạt động thực tế, học sinh, sinh viên còn tham gia giữ gìn trật tự an ninh tại địa phương và nhà trường, góp phần thực hiện nghiêm Luật Nghĩa vụ Quân sự và bảo đảm an ninh, quốc phòng bền vững.
Trong quá trình giảng dạy phải tổ chức chặt chẽ, biên chế theo lớp, tổ học tập, trung đội, tiểu đội rõ ràng để thuận tiện chỉ huy và điều động; mỗi đơn vị học tập cần có người chịu trách nhiệm và quy định rõ nội quy đi lại, sinh hoạt, hoạt động nhằm hình thành ý thức kỷ luật, tác phong chính quy và nếp sống khoa học cho học sinh, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho dạy học, nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.
2.4.4 Lý thuyết đi đôi với thực hành, lấy thực hành làm chính
Trong Giáo dục quốc phòng – An ninh, đích cuối cùng là đạt hiệu quả thiết thực; vì vậy giáo viên phải giúp học sinh nắm vững lý thuyết và biết vận dụng vào hành động Việc giảng dạy cần kết hợp chặt chẽ giữa lý luận và thực hành, lấy thực hành làm chính để nâng cao kỹ năng, ý thức chiến đấu và khả năng xử lý tình huống Nguyên tắc này xuất phát từ nhận thức luận Mác – Lênin và phù hợp với quan điểm Giáo dục của Đảng, tạo nền tảng tư tưởng vững chắc cho đào tạo lực lượng quốc phòng – an ninh chất lượng cao.
Khi dạy phần thực hành động tác, giáo viên giải thích lý thuyết, làm mẫu động tác và tổ chức cho học sinh luyện tập để củng cố kỹ năng; trong dạy phần lý thuyết, giáo viên làm rõ ý nghĩa và nguồn gốc của vấn đề, giải thích thuật ngữ, liên hệ kiến thức với thực tiễn và hướng dẫn cách vận dụng vào thực hành.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A – GDQP 36: Nội dung giáo dục quốc phòng cần lập luận chặt chẽ và gắn lý thuyết với thực tiễn bằng các dẫn chứng minh họa cụ thể về gương chiến đấu của quân và dân, địa danh, địa hình, loại vũ khí và thiết bị Thay vì nói chung chung, bài giảng nên phản ánh tình hình thực tế ở quê hương, đất nước và bối cảnh xã hội cùng với nội quy giảng dạy, để học sinh có phương hướng và biện pháp ứng dụng tri thức một cách linh hoạt, thông minh và sáng tạo Giáo viên khai thác vốn sống của học sinh và những người xung quanh để minh họa, giải thích và đưa kiến thức mới vào thực tế, qua đó nâng cao hiệu quả dạy–học và tính ứng dụng của giáo dục quốc phòng.
Việc vận dụng phối hợp linh hoạt và sáng tạo nhiều phương pháp và hình thức tổ chức giảng dạy tạo điều kiện để học sinh quan sát, vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành và thực tế, kết hợp học với hành một cách hiệu quả và có chất lượng Đối với giáo viên, ngoài nắm vững lý thuyết còn phải thành thạo thực hành với động tác chuẩn xác, bố trí chương trình và thời gian hợp lý, tránh tập trung quá nhiều nội dung rồi mới cho luyện tập; khi thực hành nên tổ chức chặt chẽ, hướng dẫn cụ thể, theo dõi, giúp đỡ và đảm bảo cơ sở vật chất để học sinh được thực hành đầy đủ thay vì chỉ đứng xem Đối với học sinh, việc nắm chắc lý thuyết và tích cực luyện tập giúp phát triển kỹ năng thực hành để vận dụng vào các bài học và đời sống lâu dài, đồng thời học sinh cần chấp hành nội quy nhà trường và xây dựng nề nếp, tác phong sinh hoạt lành mạnh, khoa học.
2.4.5 Bảo đảm tính tự giác và tích cực Đây là sự nổ lực chủ quan của cả giáo viên và học sinh Quy luật cơ bản
Hoạt động dạy và hoạt động học thống nhất biện chứng với nhau, chi phối mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong giảng dạy; giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn tổ chức, hướng dẫn và điều chỉnh phương pháp để kích thích hoạt động học tích cực, còn học sinh chủ động tiếp nhận, tương tác và phản hồi nhằm hình thành kiến thức và kỹ năng Sự tương tác hai chiều cùng với đánh giá liên tục và điều chỉnh phương pháp tạo nên môi trường dạy‑học hiệu quả, thúc đẩy phát triển năng lực và phẩm chất người học Vì vậy, thiết kế hoạt động giảng dạy cần chú trọng mối quan hệ biện chứng giữa dạy và học, kết hợp phương pháp, nội dung và công cụ đánh giá để nâng cao chất lượng giảng dạy.
Trong giáo dục quốc phòng – an ninh, giáo viên giữ vai trò chủ đạo trong tổ chức, lãnh đạo và điều khiển hoạt động dạy học Học sinh vừa là đối tượng của hoạt động dạy, vừa là chủ thể nhận thức, chiếm lĩnh tri thức và kỹ năng theo mục tiêu nhiệm vụ của quá trình dạy học Việc phát huy tính tự giác và tính tích cực học tập của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên tạo tiền đề cho sự phát triển tư duy, độc lập nhận thức và khả năng huy động các chức năng tâm lý đặc biệt Sự kết hợp linh hoạt giữa yếu tố nhận thức, tình cảm và ý chí nâng cao mức độ tích cực nhận thức, hình thành tính độc lập và khả năng thực hành các động tác trong vốn tri thức giáo dục quốc phòng – an ninh Để nắm vững bản chất động tác và kỹ năng thực hành, người học cần phân tích các yếu tố cơ bản, rèn luyện có ý thức và duy trì tinh thần cố gắng, vì tính tích cực là phương pháp giúp tiếp thu bài nhanh chóng và chính xác.
Chuẩn bị giảng dạy
Chuẩn bị giảng dạy môn Giáo dục quốc phòng - An ninh đầy đủ, chu đáo quyết định chất lượng dạy và học; việc soạn bài là nền tảng để giáo viên hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy, đặc biệt với người mới vào nghề Công tác chuẩn bị bao gồm cả bài lý thuyết và bài thực hành, mỗi phần cần kịch bản, tài liệu, phương tiện và phương án an toàn phù hợp Thực hiện theo quy trình năm bước, mỗi bước đảm nhận chức năng riêng nhưng liên kết chặt chẽ, giúp tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả tiết dạy và đảm bảo an toàn trong thực hành.
Nguyễn Văn Long (lớp 46A - GDQP45) cho rằng để học sinh tiếp thu bài nhanh chóng, chính xác và phát huy tính tự giác, tích cực, sáng tạo, giáo viên phải chuẩn bị bài giảng kỹ lưỡng và vận dụng phương pháp dạy học phù hợp Những phương pháp khuyến khích tương tác, thực hành và phát triển năng lực người học sẽ nâng cao hiệu quả giảng dạy và giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức.
3.1.1 Quán triệt nhiệm vụ và nghiên cứu những vấn đề liên quan
Trên cơ sở xây dựng kế hoạch giảng dạy bộ môn cho cả năm học và cho từng phần, từng chương, giáo viên tiến hành soạn bài giảng trước, bắt đầu bằng việc chuẩn bị giáo án; khi chuẩn bị giáo án, giáo viên cần nắm rõ mục tiêu, nội dung, phương pháp và thời lượng của từng tiết để đảm bảo tiến trình dạy học theo kế hoạch năm học Trong quá trình soạn bài cần tránh những quan niệm không đúng như xem nhẹ việc nghiên cứu chương trình, sao chép giáo án có sẵn mà không điều chỉnh, bỏ qua hoạt động phát triển năng lực học sinh hoặc không cập nhật phương pháp giảng dạy phù hợp Việc lập kế hoạch giảng dạy và chuẩn bị giáo án cẩn thận giúp nâng cao chất lượng bài giảng, đảm bảo tính hệ thống của chương trình và tạo điều kiện cho đánh giá, điều chỉnh trong suốt năm học.
Giáo án không nên biến thành bản tóm tắt nội dung sách giáo khoa; việc trình bày nguyên xi nội dung SGK dễ khiến học sinh mất hứng thú và không tiếp thu được kiến thức bổ ích trong giờ học Trình bày giáo án như một bản tóm tắt sách chính là nguyên nhân làm giảm, thậm chí mất uy tín của giáo viên trước học sinh, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả dạy và học.
Thứ hai, khắc phục tình trạng "thoát ly nội dung sách giáo khoa" nhằm hạn chế hiện tượng "cháy giáo án" Hiện tượng này thường xảy ra khi giáo viên đưa vào bài giảng nội dung không phù hợp với trình độ và yêu cầu học tập của học sinh, sa đà vào chi tiết không cơ bản hoặc khơi gợi sự tò mò không cần thiết, thậm chí có hại Hệ quả là nội dung và trọng tâm bài giảng bị loãng, giáo án trở nên quá tải và không đủ thời gian hoàn thành các phần quan trọng Giải pháp là bám sát sách giáo khoa, điều chỉnh nội dung theo trình độ học sinh và ưu tiên các kiến thức cốt lõi để nâng cao hiệu quả dạy học.
Nhiều giáo án đang được soạn một lần rồi dùng nhiều năm mà không được điều chỉnh kịp thời về nội dung và phương pháp, dẫn đến bài giảng lạc hậu, thiếu cập nhật kiến thức khoa học; tình trạng này đặc biệt ảnh hưởng tới môn Giáo dục quốc phòng – An ninh, đòi hỏi cần cập nhật tài liệu và đổi mới phương pháp dạy học để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu giáo dục hiện đại.
Những quan niệm sai lệch đã làm giảm sút chất lượng dạy học bộ môn; căn cứ vào mục tiêu và nhiệm vụ của giáo dục quốc phòng – an ninh ở trường phổ thông, các nhà giáo dục đã xác định giáo án là kế hoạch cho một tiết lên lớp, trong đó nêu rõ các bước hoạt động của giáo viên và học sinh nhằm đạt mục tiêu chương trình, nâng cao hiệu quả giảng dạy và đảm bảo chất lượng giáo dục quốc phòng – an ninh.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A - GDQP 46, đã nêu vắn tắt nội dung và phương pháp thực hiện công việc nhằm đạt được mục đích cụ thể và rõ ràng mà thầy giáo xác định theo yêu cầu của chương trình học.
Căn cứ vào thực tiễn giáo dục ngày càng đổi mới và sự phát triển của khoa học giáo dục, phương pháp dạy học Giáo dục quốc phòng cần chuyển dịch theo hướng linh hoạt, lấy người học làm trung tâm và gắn kết chặt chẽ với yêu cầu bảo đảm an ninh, quốc phòng Việc tích hợp kiến thức quốc phòng với phát triển năng lực, kỹ năng thực hành, tư duy phản biện và thái độ công dân giúp chương trình vừa có chiều sâu lý luận, vừa nâng cao tính ứng dụng Ứng dụng công nghệ thông tin, mô phỏng, phương pháp trải nghiệm và liên ngành sẽ làm phong phú hình thức dạy học, tăng cường hiệu quả truyền đạt và rèn luyện thực tế cho học sinh, sinh viên Đồng thời cần đầu tư nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên, hoàn thiện nội dung chương trình và hệ thống đánh giá theo năng lực nhằm bảo đảm sự bền vững và phù hợp của phương pháp dạy học Giáo dục quốc phòng trong bối cảnh giáo dục hiện đại.
Giáo án không chỉ bao gồm việc xác định mục tiêu, nội dung và phương pháp giảng dạy mà còn phải ghi rõ cách tổ chức hoạt động của giáo viên và học sinh, chú trọng phát huy tính tích cực của học sinh và công tác kiểm tra đánh giá Nó giống như bản thiết kế bài giảng của giáo viên, giúp kết hợp truyền thụ kiến thức có sẵn với các hoạt động độc lập của học sinh Trong soạn bài cần tránh nhồi nhét kiến thức, tránh giáo dục tư tưởng theo lối công thức hay khẩu hiệu, cũng như tránh tình trạng “độc thoại” của giáo viên khiến học sinh bị thụ động Việc hướng dẫn học sinh tự nhận thức, tự học và tham gia tích cực là điều kiện để lĩnh hội kiến thức và phát triển năng lực nhận thức, hai mặt này luôn gắn chặt trong quá trình dạy học.
Giáo án có thể trình bày một cột hoặc hai cột: một bên ghi những kiến thức cơ bản học sinh cần nắm, bên kia ghi công việc của thầy và trò để truyền thụ, thực hành và tiếp thu kiến thức một cách sinh động, sáng tạo Việc lựa chọn bố cục phụ thuộc vào năng lực và khả năng sáng tạo của giáo viên, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả dạy học và tương tác trong lớp Thiết kế giáo án linh hoạt, rõ ràng giúp tối ưu hóa quá trình giảng dạy, khuyến khích phương pháp sư phạm tương tác và phát triển kỹ năng cho học sinh.
3.1.2 Tiến hành viết giáo án
Giáo án là văn kiện chính thức mà giáo viên sử dụng trong quá trình dạy học, phải thể hiện đầy đủ nội dung, tổ chức và phương pháp dạy học đã được cấp trên phê duyệt và đảm bảo khi người khác dạy thay vẫn giữ nguyên ý định của người soạn; một giáo án chuẩn còn rõ ràng về mục tiêu, nội dung bài học, tiến trình dạy, phương pháp và tư liệu giảng dạy để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả Để soạn một giáo án tốt, giáo viên cần tiến hành các bước nguyên tắc liên quan đến chuẩn bị nội dung, tổ chức lớp, lựa chọn phương pháp dạy học, biện pháp đánh giá và ghi chú cụ thể để thuận tiện cho việc giảng dạy thay.
Xác định loại bài và vị trí của bài trong khóa học để lựa chọn nội dung và phương pháp dạy học phù hợp; công việc này làm rõ phần đóng góp cụ thể của bài học trong truyền thụ kiến thức và giáo dục phát triển học sinh, đồng thời giúp học sinh tiếp cận Giáo dục quốc phòng – An ninh một cách hệ thống.
Xác định mục tiêu bài học bao gồm ba yếu tố chính: giáo dục kiến thức, giáo dục tư tưởng và đạo đức, cùng với phát triển các năng lực nhận thức và thực hành; trong đó phát triển tư duy được xem là yếu tố trọng yếu để nâng cao năng lực học tập và ứng dụng.
Để thực hiện nhiệm vụ giáo dục, giáo viên phải nghiên cứu kỹ nội dung bài, làm sáng tỏ các khái niệm cơ bản và hình thành nhận thức về các quy luật, từ đó rút ra bài học thực tiễn, tổ chức hoạt động thực hành và kiểm tra, đánh giá học sinh; khi xác định nhiệm vụ giáo dục của từng bài học, giáo viên nên căn cứ vào mục tiêu giáo dục của cả khóa học và nội dung cụ thể của bài để tránh rơi vào “bệnh công thức” và đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với năng lực học sinh.
Thực hành giảng dạy
3.2.1 Giáo dục truyền thống, đánh giặc giữ n-ớc của dân tộc
3.2.1.1 Truyền thống dựng n-ớc đi đôi với giữ n-ớc
Lịch sử quốc gia dân tộc Việt Nam từ khi ra đời đến nay là lịch sử dựng nước và giữ nước đan xen, trong đó công cuộc dựng nước giữ vai trò nền tảng Xây dựng một đất nước hùng mạnh về kinh tế, chính trị, quốc phòng và văn hóa mới tạo khả năng chiến thắng các thế lực thù địch, trong khi giữ nước bảo đảm điều kiện ổn định để tiếp tục xây dựng Tổ quốc Do đó, phát triển toàn diện cùng với củng cố quốc phòng, an ninh luôn đi đôi nhằm bảo vệ và làm cho quốc gia ngày càng vững mạnh.
Truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc ta từ thời Văn Lang – Âu Lạc (khoảng 3000–179 TCN) dưới triều đại các Vua Hùng đã ảnh hưởng sâu sắc đến hệ tư tưởng và các thành tựu tinh thần, vật chất của nhân dân; sự phát triển của đồ đồng chấm dứt kỷ nguyên Công xã nguyên thủy và mở ra thời kỳ con người bắt đầu có ý thức về đời sống, cộng đồng và sản xuất; nền văn minh Văn Lang – Âu Lạc với tinh thần đoàn kết, quốc gia thống nhất đã tạo nên sức mạnh giúp người Việt chiến thắng ngoại xâm và chinh phục thiên nhiên suốt lịch sử.
Với vị trí chiến lược ở Đông Nam Á và nguồn tài nguyên phong phú, Việt Nam từ lâu đã là mục tiêu xâm lược của nhiều cường quốc trong khu vực và trên thế giới Vì vậy ngay từ buổi đầu dựng nước, chống ngoại xâm và bảo vệ chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ đã trở thành nhiệm vụ cấp bách; nguyên tắc "dựng nước đi đôi với giữ nước" là quy luật tồn tại và phát triển của dân tộc.
3.2.1.2 Truyền thống cả n-ớc chung sức đánh giặc, toàn dân đánh giặc
Những cuộc chiến tranh mà nhân dân ta tiến hành đều là cuộc chiến yêu nước chính nghĩa nhằm bảo vệ Tổ quốc và giải phóng dân tộc, tạo nên nguồn sức mạnh tinh thần lớn lao thúc đẩy toàn dân hăng hái tham gia; truyền thống đoàn kết, lòng yêu nước và ý chí đấu tranh kiên cường khiến từng gia đình, từng người dân đồng lòng đứng lên chống giặc cứu nước, quyết tâm đánh thắng quân xâm lược để bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ.
Từ xưa các vua chúa Đại Việt đã chủ trương “trọng dân, lấy dân làm gốc” và thể chế hóa tư tưởng đó bằng chính sách xây dựng đất nước, củng cố quốc phòng-an ninh Để đánh bại kẻ thù có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh hơn, nhân dân Việt Nam luôn đề cao đoàn kết toàn dân, toàn dân tộc như nguồn sức mạnh quyết định; thời Trần thể hiện qua quan niệm “chung chí thành thành” — ý chí dân tộc vượt trên mọi thành luỹ Phương châm “dân giàu nước mạnh”, “quốc phú binh cường” được thực hiện trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong kháng chiến chống Pháp, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh rằng mọi người Việt — không phân biệt lứa tuổi, giới tính, tôn giáo hay đảng phái — phải đứng lên cứu nước, cả dân tộc đã sát cánh cùng bộ đội, tổ chức hậu phương và thực hiện “toàn dân kháng chiến, toàn diện kháng chiến” để giành thắng lợi Trong kháng chiến chống Mỹ, Đảng ta nâng chiến tranh nhân dân lên tầm cao mới, kết hợp đấu tranh chính trị, kinh tế và quân sự của nhân dân với lực lượng vũ trang trên quy mô chưa từng có Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh truyền thống yêu nước nồng nàn của dân ta, rằng mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, tinh thần ấy lại dâng lên và hợp thành một làn sóng mạnh mẽ giúp dân tộc vượt qua mọi thử thách.
Nhân dân ta đã sớm nhận thức rằng non sông, đất nước là thành quả của bàn tay lao động và công sức của biết bao thế hệ đi trước; đó là tài sản chung của mọi người, nên ai cũng hiểu “nước mất thì nhà tan” Vì vậy, lớp lớp thế hệ nhân dân luôn chung sức bảo vệ, gìn giữ và vun đắp nền độc lập, văn hóa và truyền thống dân tộc, tích tụ thành những giá trị lịch sử quý báu và trở thành động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước.
NguyÔn V¨n Long Líp 46A - GDQP 53 đã không sợ hi sinh gian khổ tiếp tục đứng lên đánh giặc, bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa Việt Nam
3.2.1.3 Truyền thống thắng giặc bằng trí thông minh, sáng tạo, bằng nghệ thụât quân sự độc đáo
Trong lịch sử, những cuộc đấu tranh giữ nước của dân tộc ta thường diễn ra trong bối cảnh chênh lệch lực lượng rõ rệt, khi kẻ thù là những nước lớn có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh hơn nhiều lần; tuy nhiên, tinh thần quật cường, chiến lược linh hoạt và sự đoàn kết của nhân dân đã giúp ta vượt qua thử thách, giành lại độc lập và bảo vệ chủ quyền.
Trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc, quân xâm lược thường chiếm ưu thế về binh lực; ví dụ thế kỷ XI nhà Lý có khoảng 10 vạn quân trong khi quân Tống lên tới 30 vạn, thế kỷ XIII nhà Trần lúc cao điểm có khoảng 15 vạn quân nhưng quân Nguyên–Mông lên tới 50–60 vạn, và thời Quang Trung ta có khoảng 10 vạn quân trong khi quân Thanh khoảng 29 vạn.
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dù đối phương mạnh hơn nhiều về kinh tế và quân sự, nhân dân Việt Nam vẫn giành thắng lợi nhờ bản lĩnh chiến đấu và truyền thống đánh giặc giữ nước Chúng ta đã tích lũy nhiều kinh nghiệm và phát triển nghệ thuật quân sự độc đáo, vận dụng chiến thuật lấy nhỏ chống lớn, lấy ít địch nhiều và lấy chất lượng thắng số lượng để tạo nên sức mạnh tổng hợp toàn dân Khả năng khai thác và lợi dụng địa hình, cùng sự đoàn kết toàn dân, góp phần quyết định trong việc đánh bại kẻ thù hùng mạnh Những bài học và truyền thống đó tiếp tục là nền tảng quan trọng trong công tác bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Cơ sở xác định nghệ thuật "lấy nhỏ đánh lớn, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh" bắt nguồn từ thực tiễn các cuộc chiến tranh ở nước ta, nơi lực lượng vũ trang và nhân dân vận dụng linh hoạt tác chiến du kích, khai thác địa hình và điểm yếu đối phương; những trận đánh điển hình cho thấy cách sử dụng lực lượng nhỏ, cơ động và tập trung hỏa lực đúng lúc đã tiêu hao sinh lực địch và tạo ra hiệu quả chiến lược vượt trội; từ kinh nghiệm đó hình thành một hệ thống tư duy chiến lược, nghệ thuật tác chiến và phương pháp tổ chức huy động sức mạnh toàn dân phù hợp với điều kiện cụ thể của từng cuộc kháng chiến.
Nguyễn Văn Long, lớp 46A - GDQP 54: Dù đất nước ta không rộng và dân số không đông, nhưng vẫn phải đối mặt với những kẻ thù hùng mạnh có lực lượng quân đội đông hơn nhiều; vì vậy chúng ta tiến hành cuộc chiến giữ nước, tự vệ chính nghĩa để bảo vệ độc lập và chủ quyền Dân tộc Việt Nam có truyền thống giữ nước, đoàn kết và tinh thần độc lập tự chủ, luôn đấu tranh kiên cường, bất khuất và sáng tạo để vượt qua mọi thử thách.
3.2.1.4 Truyền thống đoàn kết quốc tế
Bác Hồ từng dạy: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; thành công, thành công, đại thành công", lời dạy này đã trở thành kim chỉ nam cho lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam Trong mọi giai đoạn, tinh thần đoàn kết nội bộ kết hợp với sự hợp tác quốc tế đã là sức mạnh quyết định để bảo vệ độc lập dân tộc và chống lại sự thống trị từ các cường quốc có tiềm lực kinh tế, quân sự lớn Củng cố đoàn kết xã hội và xây dựng quan hệ quốc tế bình đẳng, hòa bình tiếp tục là nền tảng để đạt được thành công bền vững trong phát triển và bảo vệ chủ quyền.
Trong quá trình đấu tranh chống Pháp, chống Nhật và nhất là cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, nhân dân ta nhận được sự đồng tình và giúp đỡ to lớn từ bạn bè quốc tế, nổi bật là tinh thần đoàn kết chiến đấu giữa Việt Nam – Lào – Campuchia Đoàn kết quốc tế trong sáng, thuỷ chung đã trở thành truyền thống và là nhân tố then chốt đem lại thắng lợi cho kháng chiến, đồng thời hỗ trợ đắc lực cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Nhờ đường lối đoàn kết đúng đắn, nền độc lập của các dân tộc được củng cố, kinh tế phát triển và sức mạnh quân sự được tăng cường; ngược lại, thiếu tinh thần đoàn kết quốc tế sẽ làm suy yếu khả năng giữ vững chủ quyền và phát triển Vì vậy, cần phát huy tinh thần đoàn kết cao để bảo vệ chủ quyền, xây dựng đất nước và tiếp tục đón nhận sự ủng hộ, giúp đỡ từ cộng đồng quốc tế.
3.2.1.5 Truyền thống một lòng theo Đảng, tin t-ởng vào sự lãnh đạo của Đảng, vào thắng lợi của cách mạng Việt Nam
Từ 03/02/1930 Đảng cộng sản Việt Nam ra đời đã đánh dấu b-ớc ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam
Ngay sau khi thành lập, Đảng phát động và lãnh đạo một cao trào cách mạng sôi nổi, rộng lớn chống đế quốc và phong kiến tay sai, đỉnh cao là Xô Viết Nghệ Tĩnh, được coi là cuộc tổng diễn tập lần thứ nhất chuẩn bị cho thắng lợi Cách mạng Tháng Tám 1945 Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân đã đánh bại hai cuộc xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước và đưa cả nước tiến lên chủ nghĩa xã hội Trong giai đoạn mới, để giữ vững độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, xây dựng đất nước giàu mạnh, quốc phòng vững, ổn định chính trị - xã hội, đòi hỏi phải nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng đối với mọi lĩnh vực Sau khi hai miền Nam, Bắc thống nhất, mặc dù phải đối mặt hậu quả chiến tranh, chiến tranh biên giới, khó khăn kinh tế và sự sụp đổ của các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đất nước từng bước vượt qua thử thách, vững bước trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Lịch sử Việt Nam trải qua hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước gian khổ nhưng đầy vinh quang, đã trở thành nguồn tự hào dân tộc sâu sắc; truyền thống đánh giặc và bảo vệ chủ quyền được khắc ghi qua những chiến công, tinh thần bất khuất và trở thành di sản văn hóa mà các thế hệ tiếp theo không ngừng kế thừa và phát huy, hun đúc bản lĩnh, lòng yêu nước và trách nhiệm với tương lai đất nước.
NguyÔn V¨n Long Líp 46A - GDQP 56 phát huy, vận dụng sáng tạo những thành tựu khoa học và kỹ năng quân sự để xây dựng và bảo vệ đất n-ớc
3.2.2 Giáo dục rèn luyện kĩ năng quân sự