Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM BẢN ĐỒ GIÁC MẠC BÌNH THƯỜNG Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI BỆNH VIỆN MẮT TPHCM Phạm Nguyên Huân *, Lê Minh Thông * TÓM TẮT Mục tiêu : Phân tích các dữ liệu có được từ máy đo bản đồ giác mạc ORBSCAN II trên giác mạc bình thường ở người trưởng thành 18-40 tuổi bằng cách phân tích bản đồ giác mạc theo độ chênh ở mặt trước và mặt sau giác mạc, bản đồ theo độ cong trục mặt trước giác mạc Đối tượng và phương pháp: Phân tích tiền cứu cắt ngang được thực hiện trên 476 mắt (282 cá thể) bằng cách đo bản đồ giác mạc với máy Orbscan II. Bản đồ độ chênh thẳng góc mặt trước và mặt sau giác mạc được phân loại thành kiểu bờ đều, bờ không đều, bờ không hoàn toàn, kiểu đảo và kiểu không xác đònh. Độ cong theo trục được phân thành 5 nhóm: tròn, bầu dục, nơ đối xứng, nơ không đối xứng và kiểu không xác đònh. Kết quả : Độ cầu tương đương trung bình là –2.29 ± 1.38 D. Trò số K mô phỏng là 44.39 ± 1.50 và 43.42 ± 1.42 D. Có sự tương quan kém giữa độ cầu tương đương và công suất giác mạc vùng 3mm, 5mm, và 7mm. Từ trung tâm ra ngoại vi, công suất giác mạc giảm dần và tính không đều của giác mạc tăng dần ở cả mặt trước và mặt sau giác mạc Trong bản đồ độ chênh mặt trước, kiểu đảo chiếm đa số (42.7%), kế đến là kiểu bờ không hoàn toàn (38.2%), bờ đều (12.8%), bờ không đều (3.6%) và kiểu không xác đònh (2.7%). Trong bản đồ độ chênh mặt sau kiểu đảo cũng chiếm đa số (53.3%) kế đến là kiểu bờ không hoàn toàn (32.8 %), bờ không đều (9.7%), bờ đều (2.5%) và kiểu không xác đònh (1.7%). Kiểu nơ không đối xứng chiếm tỷ lệ cao nhất (33%) trong các bản đồ độ cong theo trục, sau đó là kiểu nơ đối xứng (24.6%), bầu dục (18.1%), tròn (15.5%), và không xác đònh (8.8%) Kết luận : Kết quả về độ chênh và độ cong giác mạc từ máy Orbscan ở giác mạc bình thường người trưởng thành giúp ta có một chuẩn để từ đó so sánh với các giác mạc bệnh lý. SUMMARY ANALYZING TOPOGRAPHIC CHARACTERISTICS IN ADULTS’ NORMAL CORNEAS AT HCMC EYE HOSPITAL Pham Nguyen Huan, Le Minh Thong * Y Học TP. Ho Chi Minh * Vol. 8 * Supplement of No 1 * 2004: 145 – 149 Purpose: To map the elevation (anterior and posterior corneal surface) and axial curvature of the normal corneas with the Orbscan topography system. Methods: Prospective study in 476 eyes of 282 normal subjects were investigated using the Orbscan II system. The anterior and posterior corneal elevation maps were classified into regular ridge, irregular ridge, incomplete ridge, island and unclassifed patterns, and the axial power maps were grouped into round, oval, symmetric bow-tie, asymmetric bow-tie, and irregular patterns. Results: The mean spherical equivalence (SE) is –2.29 ± 1.38 D The mean sumulated keratometry (Sim K) was 44.39 ± 1.50 and 43.42 ± 1.42 D. There’s a poor correlation between SE and mean corneal * Bộ môn Mắt - Trường ĐH Y Dược TP. Hồ Chí Minh Chuyên đề Tai Mũi Họng – Mắt 145 Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 Nghiên cứu Y học power at 3mm, 5 mm, and 7mm zones. There was a decrease in the refractive power of the corneal and an increase in the irregularity from the center to the periphery of the cornea in both the anterior and posterior corneal surfaces. Island (42.7%) was the most common elevation pattern obserbved in the anterior corneal surface, followed by incomplete ridge (38.2%), regular ridge (12.8%), irregular ridge (3.6%) and unclassified (2.7%). Island(53.3%) was the most common topographic pattern in the posterior corneal surface, following by incomplete ridge (32.8 %), irregular ridge(9.7%), regular ridge(2.5%) and unclassified pattern (1.7%). Asymmetric bow-tie pattern was the most common axial power pattern in the anterior cornea (33%). Followed by symmetric bow-tie(24.6%), oval (18.1%), round (15.5%), and irregular pattern(8.8%) Conclusions: The information on corneal elevation and axial corneal curvature obtained with the Orbscan corneal topography system from normal corneas provides a reference for comparision with disease corneas. ĐẶT VẤN ĐỀ Các phương pháp đo đạc hình dạng, công suất giác mạc đóng vai trò rất quan trọng trong phẫu thuật khúc xạ, cũng như trong nghiên cứu, chẩn đoán một số bệnh lý giác mạc. Những máy móc hiện có chủ yếu đo được mặt trước giác mạc, chiếm phần lớn công suất giác mạc, tuy nhiên, mặt sau giác mạc cũng là một thành phần trong các bề mặt quang học của nhãn cầu, đóng vai trò quan trọng trong một số trường hợp bệnh lý. Máy đo bản đồ giác mạc Orbscan là một công cụ có thể đánh giá mặt trước lẫn mặt sau giác mạc, vì thế nó giúp ta hiểu thêm về cấu trúc và chức năng của giác mạc một cách chính xác hơn. Chúng tôi tiến hành đề tài này nhằm mục đích khảo sát những thông số bình thường của mặt trước lẫn mặt sau giác mạc. ĐỐI TƯNG VÀ PHƯƠNG PHÁP Đối tượng Bệnh nhân tới khám tại Khoa Lasik – Bệnh viện Mắt TP. HCM gồm 282 người trưởng thành (114 nam và 168 nữ) (476 mắt – 229 mắt phải và 247 mắt trái) Với tiêu chuẩn: Tuổi từ 18 –40 Không có tiền sử đeo kính tiếp xúc, phẫu thuật, chấn thương ở mắt, không bò kích ứng ở mắt, khám không thấy bất thường ở phần trước nhãn cầu Độ khúc xạ cầu chủ quan từ –4 đến 2 D, và độ loạn thò < 2D, với thò lực chỉnh kính tối đa là ≥ 10/10 Hệ thống máy đo bản đồ giác mạc Orbscan (Orbscan, Inc, Salt Lake City, UT, USA) được tiến hành trên mỗi cá thể tuần tự như sau: Đặt cằm và trán vào chỗ cố đònh, mắt nhìn vào điểm đònh thò Người khám điều chỉnh sao cho giác mạc nằm giữa màn hình rồi quét Máy đo bản đồ giác mạc Orbscan ghi nhận các chỉ số : Sim K1, Sim K2, công suất trung bình của giác mạc, chỉ số không đều ở các vùng 3, 5, 7 mm. Máy còn ghi nhận độ chênh thẳng góc mặt trước và mặt sau giác mạc (so với mặt cầu chuẩn “best-fit sphere”) độ cong theo trục của giác mạc bằng cách phân tích 40 lớp quét khắp bề mặt giác mạc, mỗi lớp quét có 240 dữ liệu điểm. Độ chênh mặt trước và mặt sau giác mạc được biểu hiện qua bản đồ với thang màu chuẩn hóa với bước màu là 5μm và được phân thành 5 kiểu theo Naufal SC (1997) 2 gồm : Kiểu bờ đều, bờ không đều, bờ không hoàn toàn, kiểu đảo và kiểu không xác đònh Độ cong theo trục ở mặt trước giác mạc được phân loại theo bảng phân loại của Bogan 5 (1990) với thang màu chuẩn hoá như trong nghiên cứu của Pflugfelder 6 với bước màu là 1.5 D. Bao gồm các kiểu: Tròn, bầu dục, hình nơ đối xứng, nơ không đối xứng, và kiểu không xác đònh. Xử lý số liệu Dữ liệu được thu thập và xử lý bằng phần mềm SPSS 10.0. Chuyên đề Tai Mũi Họng – Mắt 146 Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 KẾT QUẢ Bảng 1: Đặc điểm mẫu nghiên cứu Đặc điểm TB - ĐLC Tuổi (n = 282) 26.59 ± 6.73 Độ cầu tương đương (n=476) -2.29 ± 1.38 Sim K1 44.39 ± 1.50 Sim K2 43.42 ± 1.42 Bảng 2: Các chỉ số thu thập từ máy n = 476 Vùng 3mm TB (ĐLC) Vùng 5mm TB (ĐLC) Vùng 7mm TB (ĐLC) Độ loạn thò (D) 0.97 (0.61) 0.91 (0.62) 1.00 (0.71) Bề mặt trước GM Chỉ số không đều 1.33 (0.57) 1.68 (0.58) 2.37 (0.72) CS Trung bình 48.83 (1.55) 48.46 (1.49) 48.02 (1.46) Bề mặt sau GM Chỉ số không đều 0.47 (0.10) 0.61 (0.14) 0.81 (0.23) CS Trung bình -6.66 (0.23) -6.39 (0.21) -6.20 (0.21) Kết hợp 2 mặt Chỉ số không đều 1.20 (0.54) 1.51 (0.53) 2.16 (0.68) CS Trung bình 43.88 (1.42) 43.53 (1.36) 43.13 (1.36) Có sự tương quan kém giữa độ cầu tương đương và công suất trung bình giác mạc ở vùng 3, 5, 7 mm Có sự gia tăng chỉ số không đều và giảm công suất trung bình giác mạc ở mặt trước lẫn mặt sau từ trung tâm ra ngoại vi. Sự khác biệt này là có ý nghóa thống kê (p< 0.05). Điều này chứng tỏ giác mạc bình thương có hình dạng lồi (prolate). So sánh các chỉ số không đều và công suất trung bình giữa mắt phải và mắt trái của những cá thể được tiến hành đo cả 2 mắt thấy không có khác biệt (p > 0.05) và độ chênh lệch công suất trung bình giữa 2 mắt không quá 1.2 D Bảng 3: Độ khác biệt về công suất giữa mắt trái và mắt phải n=194 TB - ĐLC Độ chênh lệch CSGM vùng đk 3mm 0.277 ± 0.233 Độ chênh lệch CSGM vùng đk 5mm 0.221 ± 0.200 Độ chênh lệch CSGM vùng đk 7mm 0.219 ± 0.179 Phân bố các kiểu bản đồ giác mạc Bảng 4: Phân bố bản đồ GM theo độ chênh Mặt trước GM Mặt sau GM Kiểu phân loại N % N % Kiểu bờ đều 61 12.8 12 2.5 Kiểu bờ khôn g đều 17 3.6 46 9.7 Kiểu bờ khôn g hoàn toàn 18 38.2 156 32.8 Kiểu đảo 20 42.7 254 53.3 Kiểu khôn g p hân loa ï i 13 2.7 8 1.7 Tổn g co ä n g 47 100.0 476 100.0 Kiểu đảo là kiểu chiếm tỷ lệ cao nhất. Ở những cá thể tiến hành đo bản đồ của 2 mắt, chúng tôi thấy sự phân bố theo bản đồ độ chênh giữa mặt trước và mặt sau là độc lập với nhau (p <0.05) có nghóa là một người có bản đồ độ chênh mặt trước là kiểu đảo không nhất thiết bản đồ độ chênh mặt sau phải là kiểu đảo hay một kiểu nhất đònh nào đó. Kiểu đảo cũng là kiểu đặc trưng cho một giác mạc có dạng lồi (prolate) các kiểu bờ đều, bờ không đều, bờ không hoàn toàn cũng phản ánh một phần của dạng lồi này. Bảng 5: Phân bố bản đồ giác mạc theo độ cong Mặt trước GM Kiểu phân loại N % Kiểu tròn 74 15.5 Kiểu bầu dục 86 18.1 Kiểu nơ đối xứng 117 24.6 Kiểu nơ không đối xứng 157 33.0 Kiểu không phân loại 42 8.8 Tổng cộng 476 100.0 Bản đồ giác mạc kiểu nơ không đối xứng chiếm tỷ lệ cao nhất. Và kết quả này tương tự như kết quả của các tác giả trước đó như Bogan, Pflugfelder, và đặc biệt là Kanpolat tiến hành nghiên cứu trên 114 mắt chính thò hoàn toàn, tác giả hy vọng kiểu tròn và bầu dục sẽ chiếm tỷ lệ cao hơn, nhưng kết quả vẫn cho thấy kiểu nơ đối xứng và không đối xứng chiếm đa số. (29.0% và 33.3%).Sự phân bố của chì số không đều và công suất mặt trước giác mạc theo độ cong theo trục là không có khác biệt. (p > 0.05) Chuyên đề Tai Mũi Họng – Mắt 147 Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 Nghiên cứu Y học So sánh giữa hai phân nhóm chính thò và không chính thò Ngoài ra so sánh giữa 2 phân nhóm chính thò và không chính thò cho thấy không có sự khác biệt về chỉ số Sim K1, Sim K2, công suất trung bình, và chỉ số không đều. (p> 0.05) Đối với phân loại bản đồ giác mạc, ở cả hai phân nhóm đều thấy kiểu đảo chiếm tỷ lệ cao nhất trong phân bố bản đồ theo độ chênh, và kiểu nơ không đối xứng chiếm tỷ lệ cao nhất trong phân bố bản đồ GM theo độ cong. Bảng 6: Phân bố theo bản đồ độ chênh của hai phân nhóm Mặt trước GM Mặt sau GM Kiểu phân loại N % N % Không chính thò (n=421) Kiểu bờ đều 56 13.3 11 2.6 Kiểu bờ không đều 15 3.6 44 10.5 Kiểu bờ không hoàn toàn 157 37.3 137 32.5 Kiểu đảo 180 42.8 223 53.0 Kiểu không phân loại 13 3 6 1.4 Chính thò (n=55) Kiểu bờ đều 5 9.1 1 1.8 Kiểu bờ không đều 2 3.6 2 3.6 Kiểu bờ không hoàn toàn 25 45.5 19 34.6 Kiểu đảo 23 41.8 31 56.4 Kiểu không phân loại 0 0.0 2 3.6 Bảng 7: Phân bố theo bản đồ độ cong của hai phân nhóm Mặt trước GM Kiểu phân loại N % Không chính thò (n= 421) Kiểu tròn 68 16.2 Kiểu bầu dục 75 17.8 Kiểu nơ đối xứng 107 25.4 Kiểu nơ không đối xứng 137 32.5 Kiểu không phân loại 34 8.1 Chính thò (n= 55) Kiểu tròn 6 10.9 Kiểu bầu dục 11 20.0 Kiểu nơ đối xứng 10 18.2 Kiểu nơ không đối xứng 20 36.4 Kiểu không phân loại 8 14.5 Sự phân bố bản đồ giác mạc theo các phân loại không phụ thuộc vào độ khúc xạ của nhãn cầu. Điều này phù hợp với các nghiên cứu cho rằng độ khúc xạ của nhãn cầu phụ thuộc vào nhiều yếu tố : độ cong giác mạc, độ sâu tiền phòng, độ cong của thủy tinh thể và chiều dài trục nhãn cầu, các yếu tố này tương tác lẫn nhau. KẾT LUẬN Có nhiều phương pháp đánh giá giác mạc một cách đònh tính lẫn đònh lượng như giác mạc kế, keratoscopy, máy đo bản đồ giác mạc. Trước khi hệ thống Orbscan ra đời, máy đo bản đồ giác mạc chủ yếu dựa vào nguyên lý Placido, và những máy này cho phép đánh giá khoảng 8000 điểm dữ liệu của giác mạc. Và hình ảnh bản đồ được biểu hiện là một bản đồ theo độ cong chứ không phải một bản đồ thực sự (true map). Máy đo bản đồ giác mạc Orbscan giúp ta khảo sát mặt trước, mặt sau giác mạc, tạo ra bản đồ theo độ chênh (là một bản đồ thực), lẫn bản đồ giác mạc theo độ cong. Đối với giác mạc bình thường ở người trưởng thành các chỉ số bản đồ giác mạc không phản ánh chính xác công suất khúc xạ của nhãn cầu. Giác mạc là một cấu trúc phức tạp có dạng lồi với độ cong giảm dần từ trung tâm ra ngoại biên. Khi khảo sát một bản đồ giác mạc, cần so sánh giữa mắt trái và mắt phải, trong một số bệnh lý giác mạc, ta có thể phát hiện những thay đổi ở giai đoạn sớm đặc biệt là ở mặt sau giác mạc. TÀI LIỆU THAM KHẢO 1. Lê Minh Thông – Giáo trình Nhãn Khoa – Nhà xuất bản Giáo Dục - 1997 2. Naufal SC, Hess JS – Rasterstereography-based classification of normal corneas – Journal Cataract and Refractive Surgery 1997, Vol 23, 222 – 230 3. Tatsuro Tanabe, Tetsuro Oshika - Standardized color – coded scales for anterior and posterior elevation maps of scanning slit corneal topography – Ophthalmology 2002 ; 109:1298 – 1302 4. Bogan SJ, Waring GO – Classification of normal corneal topography based on computer-assisted videokeratography – Archives of Ophthalmology 1990; 108:945-949 5. Z Liu, AJ Huang, SC Pflugfelder – Evaluation of corneal thickness and topography in normal eyes using the Orbscan corneal topography system. - British Journal of Ophthalmology 1999; 83:774-778 6. Wilson SE, Klyce SD - Standardized color – coded scales for corneal topography – Ophthalmology 1993; 100: 1723-1727 7. Lucio Buratto – The clinical atlas of corneal topography – SLACK Incorporated – 1996 Chuyên đề Tai Mũi Họng – Mắt 148 Nghiên cứu Y học Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 8. Kanpolat Ayfer – The evaluation of normal corneal topography in emmetropic eyes with Computer – assisted Videokeratography – The CLAO Journal 1997 ; 23 : 168 –171 10. ORBSCAN presentations – CD ROM 2000 – Bausch & Lomb 11. Yaron S. Rabinowitz – Corneal Topography : Optics and Clinical application – Duane’s Clinical Ophthalmology - Lippincott-Raven Publishers – 1997 9. Rabinowitz YS – Videokeratography database of normal human corneas – British Journal of Ophthalmology 1996; 80: 610 – 616 12. Francesco Carones – Corneal Disorders : Clinical diagnosis and management Chapter 4 : Corneal topography – W.B. SAUNDERS COMPANY – 1998 Chuyên đề Tai Mũi Họng – Mắt 149 . Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM BẢN ĐỒ GIÁC MẠC BÌNH THƯỜNG Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI BỆNH VIỆN MẮT TPHCM Phạm Nguyên Huân. Phân tích các dữ liệu có được từ máy đo bản đồ giác mạc ORBSCAN II trên giác mạc bình thường ở người trưởng thành 18-40 tuổi bằng cách phân tích bản đồ