b Viết một đoạn văn theo cách tổng hợp- phân tích- tổng hợp có độ dài khoẳng 15 câu phân tích vẻ đẹp của những câu thơ đó.. Phân tích khổ bốn và năm của bài thơ Mùa xuân nho nhỏ 3.. Phâ
Trang 1MÙA XUÂN NHO NHỎ
Thanh Hải
1 Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
a) Chép tiếp bốn câu thơ nối tiếp hai câu thơ trên Cho biết những câu thơ
đó nằm trong bài nào, của ai? Nêu hoàn cảnh sáng tác bài thơ
b) Viết một đoạn văn theo cách tổng hợp- phân tích- tổng hợp có độ dài khoẳng 15 câu phân tích vẻ đẹp của những câu thơ đó
c) Trong chương trình Ngữ văn 9 em đã học văn bản nào cũng viết về mùa xuân Hãy nêu tên văn bản và tác giả Chép lại bốn câu thơ đầu của văn bản đó
2 Phân tích khổ bốn và năm của bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
3 Phân tích hiệu quả nghệ thuật của các biện pháp tu từ trong khổ hai và ba
của bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
4 Trong bài Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải, có hai khổ thơ được viết như
sau:
Đất nước bốn ngàn năm Vất vả và gian lao Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước
Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến
Hãy phát hiện các biện pháp tu từ cú pháp được sử dụng ở đây Việc sử dụng các biện pháp tu từ ấy đã mang lại hiệu quả thẩm mĩ như thế nào trong sự thể hiện cảm xúc và tư tưởng của nhà thơ? Chứng tỏ rằng nghệ thuật tu từ đó còn có trong nhiều bài thơ mà em đã học trong chương trình Ngữ văn 9
5 Em hiểu như thế nào về nhan đề Mùa xuân nho nhỏ?
6 Em có nhận xét gì về chuyển đổi đại từ nhân xưng chủ thể trữ tình từ “tôi”
sang “ta” trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ?
Trang 27 Hãy nêu nhận xét về đặc sắc nghệ thuật của bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
Lộc giắt đầy trên lưng
a) Hãy chép tám câu tiếp thep hai câu dẫn trên đây, ghi rõ những câu thơ đó nằm trong bài nào, tác giả là ai?
b) Chữ “lộc” trong “lộc giắt đầy trên lưng” có nghĩa là gì? Tại sao tác giả có thể viết lộc xuân giắt đầy trên lưng người chiến sĩ? Theo em, nhờ đâu mà cách nói ấy có thể làm cho ý thơ thêm sâu sắc và thêm đẹp?
ĐÁP ÁN
1 a) Chép bốn câu thơ nối tiếp hai câu của đề bài Nêu tên bài thơ (Mùa xuân nho
nhỏ) và tác giả (Thanh Hải) Nêu hoàn cảnh sáng tác, chú ý hoàn cảnh chung của
đất nước và hoàn cảnh riêng của nhà thơ (Tháng 11 năm 1980, không lâu trước khi nhà thơ qua đời)
b) Phân tích vẻ đẹp của đoạn thơ cần tập trung vào các ý sau:
- Mở đoạn: Giời thiệu bài thơ, tác giả, đoạn thơ, khái quát nội dung và nghệ thuật đoạn thơ
- Thân đoạn: Làm rõ hai ý:
+ Vẻ đẹp của mùa xuân thiên nhiên
+ Cảm xúc của nhà thơ trước vẻ đẹp ấy
- Kết đoạn: Kết luận về đoạn thơ, có thể nêu cảm xúc của người viết
Đoạn văn khoảng 15 câu theo cách tổng – phân –hợp Cần có đầy đủ lí lẽ, dẫn chứng Chú ý phân tích vẻ đẹp của cách nói đảo ngữ trong hai câu đầu, nghệ thuật nhân hóa (chim chiền chiện), ẩn dụ chuyển đổi cảm giác trong hai câu cuối
c) Văn bản khác viết về mùa xuân trong sách Ngữ Văn 9 đó là Cảnh ngày xuân trích trong Truyện Kiều của Nguyễn Du
Chép lại bốn câu thơ đầu trong văn bản trên
Trang 32 Phân tích khổ bốn, năm bài thơ Mùa xuân nho nhỏ
Hai khổ thơ này là tâm nguyện của nhà thơ, là khát vọng sống hòa nhập và dâng hiên cho mùa xuân chung lớn lao của đất nước, mỗi người là một mùa xuân nh nhỏ
để góp vào mùa xuân lớn ấy Cần phân tích vẻ đẹp rất nhân văn của lẽ sống đó, vẻ đẹp trong cách diễn tả của tác giả Đặc biệt chú ý đến sự lặp lại nhưng có chuyển nghĩa của những hình ảnh: hoa, chim; các ẩn dụ: nốt trầm, hòa ca, mùa xuân nho nhỏ; các điệp ngữ: “Ta làm”, “Dù là” ; sự chuyển đổi cách xưng hô “tôi” sang “ta”;
sự phát triển của cảm xúc từ “hứng” đến “nhập” và “dâng” của chủ thể trữ tình; nhịp thơ sôi nổi, thiết tha Đây là những vần thơ dạt dào xúc động, vừa chứa chan cảm xúc vừa đậm đầ ý vị triết lí, là tiếng lòng Thanh Hải mà cũng mang ý nghĩa khái quát sâu xa, gợi sự đồng cảm, đồng điệu
3 Chỉ ra và phân tích hiệu quả nghệ thuật của các biện pháp tu từ sau:
- Hình ảnh song đôi trong bốn câu thơ ở khổ hai của bài thơ
- Điệp từ, điệp ngữ: Mùa xuân; lộc; người; tất cả như
- Phép ẩn du: lộc
- So sánh: Tất cả như hối hả - Tất cả như xôn xao
4 Các biện pháp tu từ về câu trong hai khổ thơ bà và bốn bài Mùa xuân nho nhỏ đó
là phép điệp ngữ, điệp cấu trúc câu và phép đối xứng Hai câu thơ: “Đất nước bốn
ngàn năm / Vất vả và gian lao” và “Đất nước như vì sao / Cứ đi lên phía trước”
Có cấu trúc câu giống nhau tạo nên sự đăng đối, hài hòa bộc lộ rõ niềm rung cảm của tác giả về vẻ đẹp của đất nước – vẻ đẹp truyền thống và vẻ đẹp hiện tại Còn điệp ngữ “ta làm” rồi “ta nhập” với sự láy đi láy lại từ “ta” như nhấn mạnh, khắc sâu cái nghuyện ước thiết tha mà cháy bỏng của nahaf thơ muốn được dâng hiến toàn bộ sức lực, tuổi xuân, cuộc đời đẹp nhất của mình cho đất nước Tiếng nói ấy thầm thì mà ngân nga, vang vọng có sức lay động lòng người
Biện pháp nghệ thuật này còn được sử dụng trong nhieieuf bài thơ khác trong
chương trình Ngữ văn lớp 8, lớp 9 Ví dụ bài Viếng lăng Bác của Viễn Phương
(khổ cuối)
Trang 45 Nhan đề bài thơ Mùa xuân nho nhỏ hết sức độc đáo Đã có nhiều thi sĩ nói về
mùa xuân gắn với những định ngữ khác nhau như: Mùa xuân chín (Hàn Mặc Tử),
Mùa xuân xanh (Nguyễn Bính),… Còn Mùa xuân nho nhỏ là sáng tạo riêng, độc
đáo mà rất hợp lí, tự nhiên của Thanh Hải Hình ảnh này còn được lặp lại trong bài thơ gớp phần khắc sâu chỉ đề, gây ấn tượng đậm nét Mùa xuân là ý niệm chỉ thời gian lại “nho nhỏ” như có hình khối Nó gợi một mùa xuân cụ thể với vẻ đẹp cảu hoa, chim, của thiên nhiên và mùa xuân đất nước tươi vui, rộn ràng nhưng chỉ “nho nhỏ” thôi – một vẻ đẹp rất riêng Đặc biệt, nó là một ẩn dụ nói về một cuộc đời đẹp
đẽ, một lẽ sống cao cả và một ý thúc khiêm nhường Làm “mùa xuân” nghĩa là sống đẹp, giữ mãi sức thanh xuân, bầu nhiệt huyết để cống hiến cho đất nước mãi xuân tươi Nhưng mỗi người chỉ là một “mùa xuân nhỏ nhỏ” thôi, còn mùa xuân lớn thuộc về đất trời, đất nước, dân tộc
6 Chủ thể trữ tình trong bài thơ chuyển từ xưng “tôi” (ở phần đấu) sang “ta” (ở
phần sau) là có dụng ý nghệ thuật, phù hợp với sự biến chuyển của cảm xúc và tư tưởng, chữ “tôi” trong “Tôi đưa tay tôi hứng” là số ít, bieeuur hiện cái tôi cụ thể rất riếng cuarnhaaf thơ, sự nâng niu, trân trọng, đắm say rất nghệ sĩ với vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân Nếu thay bằng “ta” vào đó thì không thích hợp và còn có vẻ phô trương Còn ở phần sau, xưng “ta” là phù hợp bời vì nó vừa là số ít, vừa là số nhiều, vừa nói lên tâm niệm thiết tha của nhà thơ như một khát vọng dâng hiến cuộc đời mình cho cuộc đời chung vừa nói cho mọi người Chứ “ta” còn tạo được sắc thái trang trọng, thiêng liêng của một lời nguyện ước “Ta” mà không chung chung vô tình, người đọc vẫn cảm nhận ra cái riếng nhỏ nhẹ, khiêm nhường, đằm thắm của cái “tôi” Thanh Hải
7 Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ
- Thể thơ 5 chữ gắn với các điệu dân ca, đăch biệt là dân ca miền Trung, giàu nhạc điệu,âm hưởng nhẹ ngàng, tha thiết, thích hợp với việc giải bày tâm trạng, cảm xúc Cách gieo vần liền giữa các khổ thơ tạo sự liền mạch của dòng cảm xúc Thanh Hải sử dụng thể thơ này thành công trong nhiều sáng tác của ông, có lẽ thể thơ này thích hợp với chất giọng của ông
Trang 5- Kết hợp những hình ảnh tự nhiên, giản dị từ thiên nhiên với những hình ảnh giàu
ý nghĩa biểu trưng, khái quát Những hình ảnh này lặp lại nhưng được cấp thêm nghĩa mới (hoa, chim, mùa xuân)
- Cấu tứ bài thơ chặt chẽ, có sự phát triển tự nhiên của hình ảnh mùa xuân: từ mùa xuân thiên nhiên đến mùa xuân đất nước rồi đến mùa xuân riêng của mỗi người
- Giọng điệu bài thơ phù hợp với tâm trạng, xảm xúc của tác giả, có sự biến đổi qua từng đoạn: vui, say sưa ở đoạn đầu, phấn chấn, hối hả khi nói về mùa xuân đất nước, trầm lắng, hơi trang nghiêm mà thiết tha ở đoạn bộc bạch tâm niệm; sôi nổi, tha thiết ở đoạn kết
8 a) Chép chính xác thơ, nêu tên tác gỉ, bài thơ
b) Từ “lộc” mang nghĩa gốc lầ chồi non, lá non trên cây nhưng khi nhà thơ viết lộc xuân giắt đầy trên lưng người chiến sĩ thì nó lại được chuyển nghĩa, tạo nên một tứ thơ mới lạ, độc đáo và bất ngờ Cách nói đó không chỉ làm cho lời thơ thêm hay, thêm đẹp mà còn làm cho ý thơ thêm sâu sắc, gợi liên tưởng phong phú cho người đọc Phải chăng, nhìn những chiến sĩ đang hành quân, những vòng lá ngụy trang rung rinh theo nhịp bước quân hành của họ, tác gải như thấy lộc xuân đang dâng tràn khắp nẻo đường đất nước Lộc xuân đó là sức sống tười trẻ, thanh tân, là sắc xuân tươi xanh của cuộc sống đang không ngừng vươn lên, phát triển, là những thành quả tốt đẹp Rõ ràng, với một tấm lòng thiết tha tin yêu cuộc đời và một trái tim nhạy cảm cảu người nghệ sĩ, Thanh Hải đã đem tới cho chúng ta những lời thơ tuyệt mĩ