TÁC DỤNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA TÍCH LUỸ TƯ BẢN TỚI SỰ PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA ở VIỆT NAM

Tích lũy tư bản là một yếu tô quan trọng quyết định đối với sự hình thành phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, một hệ thống các nước tư bản đâu tiên trên thế giới đã hình thành và phát

TRUONG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KĨ THUẬT TP HCM

KHOA LÍ LUẬN CHÍNH TRỊ

t24El«œcs

MON HOC: KINH TE CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

TIEU LUAN CUOI KI

TAC DUNG VA ANH HUONG CUA TICH LUY TU BAN

TOI SU PHAT TRIEN NEN KINH TE THI TRUONG DINH HUONG XA HOI CHU NGHIA O VIET NAM

GVHD: Truong Quang Duc

LOI CAM ON

Tiểu luận có thê được xem là một công trình nghiên cứu khoa học nhỏ Do vậy

để hoàn thành một đề tài tiểu luận là một việc không dễ dàng đối với sinh viên

chúng em Chúng em xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc dén Thay Trương Quang Đức, người đã dùng những tri thức và tâm huyết của mình để có thể truyền đạt cho chúng em vốn kiến thức quý báu, cảm on Thay đã giúp đỡ và hướng dẫn chúng em tận tình trong suốt thời gian viết bài tiểu luận này, tạo cho chúng em những tiền đề, những kiến thức đề tiếp cận, phân tích giải quyết vấn

đề

Thành công luôn đi kèm với nỗ lực, trong vòng nhiều tuần, nghiên cứu đề tài

“Tác dụng và ảnh hưởng của tích luỹ tư bản tới sự phát triển nê kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam ” chúng em cũng đã gặp không ít khó khăn, thử thách nhưng nhờ có sự giúp đỡ của Thây chúng em đã vượt qua Chúng em đã cố gang vận dụng những kiến thức đã học được trong học kỳ qua

để hoàn thành bài tiêu luận này nhưng do chưa có nhiều kinh nghiệm làm đề tài

cũng như những hạn chế về kiến thức nên chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiêu sót Chúng em rất mong nhận được sự nhận xét, ý kiễn đóng góp, phê bình

từ phía Thầy để bài tiêu luận được hoàn thiện hơn

Chúng em cũng xin cảm ơn bạn bè, anh chị đã tận tình chỉ bảo chúng em trong

quá trình hoàn thành bài tiểu luận, tạo điều kiện cho chúng em hiểu thêm về

những kiến thức thực tế

Một lần nữa, nhóm chúng em xin cảm ơn Thây vì đã giảng dạy và trang bị kiến

thức cần thiết để phục vụ cho môn học cũng như làm hành trang cho cuộc sống

của chúng em sau này

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

Nhóm sinh viên thực hiện

NHAN XET CUA GIANG VIEN

Kí Tên

MUC LUC 3700/0067 10000 1

1 Sur can thiét ctha dé taie ccccccccccscssesesescssescscscecescsescesceecscesceceacescsecaeescereaees ]

2 DOi tuong nghién UU ccececececsscscsessscsesesesececscscscscecssevstscstsesessesesasaeeeees 2 x00) 0n 2

“N3 (0i A00: /)90/130) 02.0005 3

5 Giới thiệu nội dung nghiÊn CỨU - <5 5555533213333 555151515551ssa 3

PHẦN NỘI DUNG 5° G G G S5 Sư 99g ưu 9x2 4

1 Khái quát lí luận về tích luỹ Tư bản 5-5-6 +s+E£E+EEsEeEerEsEseeerees 4 1.1 Khái niệm về tích luỹ tư bản - << se + xckcereeerseerred 4

1.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tích luỹ - -=¿ 5 1.3 Một số hệ quả của tích luỹ tư bản - 5-5-5 se sEeeeeeeeerseeed 6

2 Khái quát về kinh tế thị trường ¿- - sk+kk+x+eESESEEkektEsreerkreeersree 7

“8n rên na .Ö 7 2.2 Một số đặc trưng của nên kinh tế thị (TƯỜNG c« «s2 8

3 Tác dụng của tích luỹ tư bản đến nên kinh tế thị trường định hướng xã hội

000851340) 1U0141208)/.0000757557 - 10

3.1 Nên kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 10

3.2 Tac dung cua tích lũy tư bản << c1 x11 1 ven 13 3.3 Một số khuyến nghị - - + + SE EExcvS cvcxng rrec, 14

PHẦN KẾT LLUẬ N 2 5-5 << S999 E99 g9 vi 17

TAL LIEU THAM KHẢ 5- << «s52 << EeEeE£E£EeEevescsesescscxesee 19

PHAN MO DAU

1 Sự cân thiết của đề tai:

Sự phát triển của xã hội loài người được đánh dấu bằng nhiều tiêu chí,

nhiều hình thức, trong đó có tiêu chí về sự phát triển kinh tế ở những thời kỳ,

những giai đoạn khác nhau Từ chỗ ban đầu thực hành một “nền kinh tế cướp đoạt” (theo cách nói của Ph.Ăng-ghen) con người ta đã phải trải qua hàng vạn

năm để biết dùng lửa nấu chín thức ăn và sưởi ấm, biết chăn nuôi, trồng trọt và

rồi từ hình thái kinh tế tự nhiên, con người đã chuyển dân lên một hình thái kinh

tế cao hơn đó chính là sản xuất hàng hóa Nên kinh tế hàng hóa ra đời là một

bước tiễn lớn trong lịch sử nhân loại, đánh dau su phat trién của nên kinh tế, mà cho tới nay nó đã đạt tới trình độ rất cao đó là “nền kinh tế thị trường” Dù vậy,

trong bất cứ nền kinh tế nào từ trước tới nay, muốn buôn bán, kinh doanh phát

triển được thì không thê thiếu đi nhân tô “vốn” hay chính là tích lũy tư bản

Tích lũy tư bản là một yếu tô quan trọng quyết định đối với sự hình thành phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, một hệ thống các nước tư bản đâu tiên trên thế giới đã hình thành và phát triển vô cùng mạnh mẽ mà lịch sử đã cho

thấy rằng cuối thế kỷ XV đầu thế kỷ XVIL, tích lũy nguyên thủy đã diễn ra sôi

động ở các nước phương Tây và nền kinh tế- xã hội của các nước này phát triển

vô cùng mạnh mẽ Như vậy, chúng ta có thê khăng định răng tích lũy tư bản còn

là sự đòi hỏi khách quan của bất cứ một giai đoạn phát triển nào ở bất cứ quốc gia nào trên thế giới Nếu không tích lũy và huy động nguồn lực tư bản cho quốc

gia mình thì nền kinh tế xã hội quốc gia đó sẽ không phát triển mạnh mẽ và

cường thịnh được Đặc biệt là với Việt Nam ta, một đất nước đang trong quá trình hội nhập và phát triển, một đất nước có xuất phát điểm thấp, tiềm lực kinh

tế yếu, trình độ kỹ thuật còn thấp và năng suất lao động chưa cao thì tích lũy là yếu tố đống vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế, là điều

kiện tiên quyết để tái sản xuất mở rộng Có tích lũy mới có thê làm cho nên kinh

tế tăng trưởng và phát triển, đưa đất nước vững vàng đi theo con đường chủ

nghĩa xã hội mà chúng ta đã lựa chọn Có tích lũy mới có cơ sở để tạo ra việc

làm, tạo ra công nghệ tiên tiến, tăng năng lực sản xuất của các doanh nghiệp và của cả nên kinh tế, góp phân thúc đây phát triển sản xuất theo chiều sâu Cơ cấu

sử dụng vốn có tác động quan trọng vào chuyển dịch cơ câu kinh tế đất nước Vì vậy để làm rõ hơn về tác dụng của tích lũy tư bản, nhóm chúng em thông nhất chọn đề tài: “ Tác dụng và ảnh hưởng của tích lũy tư bản tới sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.”

2 Đối tượng nghiên cứu:

Đặc trưng của tái sản xuất tư bản chủ nghĩa là tái sản xuất mở rộng Muốn vậy,

cần phát triển một bộ phận giá trị thặng dư thành tư bản phụ thêm Việc biễn giá trị thặng dư trở lại tư bản gọi là tích lũy tư bản Như vậy, thực chất của tích luỹ

tư bản là tư bản hóa giá trị thặng dư

Nghiên cứu tích luỹ và tái sản xuất mở rộng tư bản chủ nghĩa có thể rút ra các

-_ Động lực thúc đấy tích luỹ tư bản là quy luật giá trị thặng dư và cạnh tranh -_ Khái niệm tích lũy tư bản

- Xu thé tich lũy tu ban tại Việt Nam trước và sau đôi mới

- Ảnh hưởng của tích lũy tư bản lên nên kinh tế của Việt Nam

3 Phạm vỉ nghiên cứu:

Khái niệm tích lũy tư bản trong Học thuyết kinh tế Mác-Lênin

4 Phương pháp nghiên cứu:

Sử dung Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Leenin và các tài liệu khác để định

nghĩa khái niệm tích lũy tư bản và đánh giá xu thế cũng như ảnh hưởng của quá trình tích lũy tư bản lên nên kinh tế của Việt Nam

5 Giới thiệu nội dung nghiên:

Gồm 3 phần:

Lý luận về tích lũy tư bản của học thuyết kinh tế Mác-Lênin

- Xu thế tích lũy tư bản trong nên kinh tế thị trường tại Việt Nam

-_ Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của tích lũy tư bản đối với quá

trình phát triển nên kinh tế thị trường ở Việt Nam

PHAN NOI DUNG

1 Khái quát lý luận về tích lũy tư bản:

1.1.Khái niệm về tích luỹ Tư bản:

Tích lũy tư bản, trong kinh tế chính trị Mác - Lênin, là việc biến một bộ phận giá trị thặng dư trở lại thành tư bản, còn trong các lý luận kinh tế học khác,

nó đơn giản là sự hình thành tư bản (tăng lượng vốn dưới hình thức tư bản cô định và lưu kho của chính phủ và tư nhân)

Thực chất, nguồn gốc duy nhất của tư bản tích lũy là giá trị thặng dư Nhờ

có tích lũy tư bản, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa không những trở thành thống trị mà còn không ngừng mở rông sự thông trị đó

* Phan biệt tích tụ tư bán, tập trung tư bản:

Tích tụ tư bản là việc tăng quy mô tư bản cá biệt bằng cách tư bản hóa giá trị thặng dư trong một xí nghiệp nào đó, nó là kết quả trực tiếp của tích tụ tư bản

Tập trung tư bản là sự tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt bằng cách hợp

nhất những tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội thành một tư bản cá biệt khác lớn

hơn

- Giống: đều làm tăng quy mô của tư bản cá biệt

- Khác:

+ Về lượng: Nguồn để tích tụ tư bản là giá trị thặng dư, do đó tích tụ tư

bản làm tăng quy mô tư bản cá biệt đồng thời làm tăng quy mô của tư bản xã hội Còn nguồn để tập trung tư bản là những tư bản cá biệt có sẵn trong xã hội,

do đó tập trung tư bản chỉ làm tăng quy mô của tư bản cá biệt mà không làm tăng quy mô của tư bản xã hội

+ Về quan hệ xã hội: Tích tụ tư bản phản ánh trực tiếp mối quan hệ giữa giai cấp tư sản và lao động: nhà tư bản tăng cường bóc lột lao động làm thuê dé tăng quy mô của tích tụ tư bản Còn tập trung tư bản phản ánh trực tiếp quan hệ

cạnh tranh trong nội bộ giai cấp các nhà tư bản, đồng thời nó cũng tác động đến mối quan hệ giữa tư bản và lao động

1.2 Những nhân tô ảnh hưởng đến quy mô tích luỹ:

Với khôi lượng giả trị thặng dư nhất định, quy mô tích luỹ tư bản phụ thuộc vào

tỷ lệ phần chia giữa tích luỹ và tiêu dùng Nếu tỷ lệ giữa tích lũy và tiêu dùng đã

được xác định thì quy mô tích luỹ tư bản phụ thuộc vào khối lượng giá trị thăng

dư Các nhân tô chủ yêu ảnh hưởng tới quy mô tích lũy gồm:

-_ Thứ nhất: trình độ khai thác sức lao động:

Tỷ suất giá trị thăng dư tăng sẽ tạo tiên đề để tăng quy mô giá trị thặng dư Từ

đó mà tạo điêu kiện để tăng quy mô tích luỹ Đề nâng cao tỷ suất giả trị thang

dư, ngoài sử dụng các phương pháp sản xuât giá tri thang du tuyét doi va san xuất giá trị thăng dư tương đôi, nhà tư bản còn có thê sử dụng các biện pháp cất xén tiền công, tăng ca tăng kíp, tăng cường độ lao động

-_ Thứ hai: năng suất lao động xã hội:

Năng suất lao động tăng làm cho giá trị tư liệu sinh hoạt giảm xuống làm giảm gia tri suc lao động giúp cho nhà tư bản thu được nhiêu giá trị thăng dư hơn, góp phân tạo điều kiện cho phép tăng quy mô tích luỹ

- Thit ba: su dung hiéu qua may moc

C.Mác gọi việc này là chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng Theo

C.Mác, máy móc được sử dụng toàn bộ tính năng của nó, song gia tri chỉ được

tính dân vào giá trị sản phẩm qua khấu hao Sau mỗi chu kỳ như thế máy móc vẫn hoạt động toàn bộ nhưng giá trị của bản thân nó đã giảm dẫn do tính giá

khấu hao để chuyền vào giá trị sản phâm Hệ quả là, mặc dù giá trị đã bị khấu

hao, song tính năng hay giá trị sử dụng thì vẫn nguyên như cũ, như lực lượng phục vụ không công trong sản xuât, sự phục vụ không công ấy được lao động sống nắm lấy và làm cho chúng hoạt động Chúng được tích luỹ lại cùng với tăng quy mô tích luỹ tư bản Đông thời, sự lớn lên không ngừng của quỹ khấu hao trong khi chưa cân thiết phải đổi mới tư bản cô định cũng trở thành nguồn tài chính có thê sử dụng cho mở rộng sản xuât

- Thir tu: dai luong Tu ban ứng trước:

Nêu thị trường thuận lợi, hàng hóa luôn bán được, tư bản ứng trước càng lớn sẽ

là tiên đê cho tăng quy mô tích luỹ

1.3 Một số hệ quả của tích luỹ Tư bản

Theo C.Mac, quá trình tích lũy trong nên kinh tế thị trường tư bản dẫn tới các hệ

quả kinh tế mang tính quy luật như sau:

-_ Thứ nhất: tích lũy tư bản làm tăng cấu tạo hữu cơ tư bản

Câu tạo hữu cơ của tư bản (ký hiệu c/v) là cầu tạo giá trị được quyết định bởi

cầu tạo kỹ thuật và phản ảnh sự biên đối của cầu tao kỹ thuật của tư bản C.Mác cho rằng, nên sản xuất có thể được quan sát qua hình thái hiện vật Cũng có thê

quan sát qua hình thái giá trị Nếu quan sát qua hình thái hiện vật thì mối quan

hệ ty lệ giữa SỐ lượng tư liệu sản xuất và số lượng sức lao động được colI là cầu

tạo kỹ thuật Câu tạo kỹ thuật này, nếu quan sát qua hình thái giá trị nó phản ánh

ở mỗi quan hệ tỷ lệ giữa tư bản bất biển với tư bản khả biến Tỷ lệ giá trị này

được gọi là cầu tạo hữu cơ Cầu tạo hữu cơ luôn có xu hướng tăng do cầu tạo kỹ

thuật cũng vận động theo xu hướng tăng lên về lượng Vì vậy, quá trình tích lũy

tư bản không ngừng làm tăng cấu tạo hữu cơ tư bản

-_ Tm hai: tích luy tu ban lam tang tich tu và tập trung tu ban

Trong quả trình tái sản xuất tư bản chủ nghĩa, quy mô của tư bản cá biệt tăng lên thông qua quá trình tích tụ và tập trung tư bản

Tích tụ tư bản là sự tăng thêm quy mô của tư bản cá biệt bằng cách tư bản hóa giá trị thặng dư

Tích tụ tư bản làm tăng quy mô tư bản cá biệt đồng thời làm tăng quy mô tư bản

xã hội do giá trị thặng dư được biến thành tư bản phụ thêm Tích tụ tư bản là kết

quả trực tiếp của tích luỹ tư bản

Tập trung tư bản là sự tăng lên của quy mô tư bản cá biệt mà không làm tăng

quy mô tự bản xã hội do hợp nhất các tư bản cá biệt vào một chỉnh thê tạo thành một tư bản cá biệt lớn hơn

Tập trung tư bản có thê được thực hiện thông qua sáp nhập các tư bản cá biệt với nhau

Tích tụ và tập trung tư bản đều góp phân tạo tiền đề đề có thể thu được nhiều giá trị thặng dư hơn cho người mua hàng hóa sức lao động

-_ Tím ba: quá trình tích luỹ t bản làm không ngừng làm tăng chênh lệch giữa thu nháp của nhà tư bản với thu nhập của người lao động làm thuê cả tuyệt đối lẫn trong đổi

Thực tế, xét chung trong toàn bộ nên kinh tế tư bản chủ nghĩa, thu nhập mà các

nhà tư bản có được lớn hơn gấp rất nhiều lần so với thu nhập đưới dạng tiên công của người lao động làm thuê C.Mác đã quan sát thấy thực tế này và ông gọi đó là sự bần cùng hóa người lao động Cùng với sự gia tăng quy mô sản xuất

và cầu tạo hữu cơ của tư bản, tư bản khả biến cóxu hướng giảm tương đối so với

tư bản bất biến, dẫn tới nguy cơ thừa nhân khẩu Do đó, quá trình tích luỹ tư bản

có tính hai mặt, một mặt thê hiện sự tích luỹ sự giâu sang về phía gial cấp tư sản,

và mặt khác tích lũy sự bần cùng về phía giai cấp công nhân làm thuê

Bản cùng hoá giai cấp công nhân làm thuê biểu hiện dưới hai hình thái là bần

cùng hoá tương đối và bần cùng hoá tuyệt đối Bản cùng hoá tương đối là cùng với đà tăng trưởng lực lượng sản xuất, phần sản phẩm phân phối cho giai cấp công nhân làm thuê tuy có tăng tuyệt đối, nhưng lại giảm tương đổi so với phần dành cho giai cấp tư sản Bản cùng hoá tuyệt đối thê hiện sự sụt giảm tuyệt đối

về mức sông của giai cấp công nhân làm thuê Bản cùng hóa tuyệt đối thường xuất hiện đối với bộ phận giai cấpcông nhân làm thuê đang thất nghiệp và đối

với toàn bộ giai cấp công nhân làm thuê trong các điều kiện kinh tế khó khăn,

đặc biệt trong khủng hoảng kinh tế

2 Khái quát về kinh tế thị trường:

2.1 Khải niệm:

Nền kinh tế thị trường là nên kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó

là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đôi đều thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường