Tài liệu Xử lý kết quả thí nghiệm - Ứng dụng IRRISTAT 4.0 cho Window doc

Một số mẫu phân tích phương sai, hồi qui cơ bản thường được sử dụng trong nghiên cứu nông nghiệp như các thí nghiệm 1 nhân tố, nhiều nhân tố theo các kiểu thiết kế khác nhau, thí nghiệm

Xử Lý KếT QUả THí NGHIệM

ứng dụng IRRISTAT 4.0 for Windows

Analysis Experimental Data

Using IRRISTAT 4.0 for Windows

International Programs, HAU International Office, the Individuals such asProfessor Doctor Dang Vu Binh, Associate Professor Doctor Chitapa Ketewan, Doctor Tran Duc Vien, Associate Professor Doctor Suwapong Swasdiphanich, Associate Professor Doctor Rangsarid Kaveeta, Mr Choosak Jompuk, Mr Piya Kittipadakul and others that I had a good chance to study in Thailand and to compose this book

On this occasion I have great thanks to the institutions and individuals mentioned above.

Pham Tien Dung

Hanoi Agricultural University, Vietnam

Cám ơn!

Nhờ sự giúp đỡ về tài chính của Chính phủ Thai lan trong khuôn khổ chương trình trao đổi cán bộ và học sinh các khoa giữa Đại học Kaetsart (KU) Thai lan và Đại học Nông nghiệp Hà nội (HAU), Phòng Quan hệ Quốc tế KU, Phòng Quản lý Khoa học và Quan hệ Quốc tế HAU, Giáo sưTiến sỹ Đặng Vũ Bình, Phó giáo sư, Tiến sỹ Chitapa Ketewan, Tiến sỹ Trần Đức Viên, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Suwapong Swasdiphanich, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Rangsarid Kaveeta, ông Choosak Jomput, ông Piya Kittipadakul và những người giúp việc khác mà tôi đ• có cơ hội tốt cho nghiên cứu ở Thái lan và biên soạn cuốn sách này

Nhân dịp này tôi xin cảm ơn tất cả các tổ chức và cá nhân trên đ• tạo điều kiện giúp đỡ tôi

gained in the period of three months working at Agronomy Department, Kasetsart University in the Faculty Staff and Student Exchange Program Between Kasetsart University and Hanoi Agricultural University.

Contents of the book are simple, understandable and very useful to the Agricultural Researchers using for their experimental data analysis

Like in our Department of Agronomy, the book should be put into

teaching practice to your agricultural students

I wish you more successful

November 5th, 2001

Associate Professor Doctor Suwapong Swasdiphanich

Head of Department of Agronomy

Faculty of Agriculture, Kasetsart University, Thailand

Contents

Nội dung Trang

Phần I: Giới thiệu ( Introduction to ) IRISTAT 4.0

I Các cửa sổ Window 2

II Menus 6

III Job Specification Components 13

IV Ngẫu nhiên hoá và tạo sơ đồ thí nghiệm

( Randomization and Layout ) 18

Phần II Quản lý file số liệu ( Data and file Management )23

I Bộ số liệu mẫu ( Sample data set ) 23

II Tạo file số liệu ( Data creation ) 24

Phần III Một số mẫu phân tích phương sai

( Some samples of Analysis of variance ) 47

I Thí nghiệm một nhân tố ( Sigle factor Experiment ) 47

1.1 Mô hình kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên 47

( Completely Randomized Design: CRD)

1.2 Mô hình kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ 52

( Randomized Complete Block Design, RCB )

1.3 Thiết kế Ô vuông La tin ( Latin Square Design, LS ) 55

1.4 Thí nghiệm bố trí kiểu Lattice – Lattice cân đối 59

( Lattice Design - Balanced Lattice )

II Thí nghiệm hai nhân tố ( Two factors Experiment ) 65

2.1 Thiết kế khối ngẫu nhiên đầy đủ (Factorial experiment ) 65

2.2 Thí nghiệm thiết kế kiểu chia ô lớn, ô nhỏ (Split-plot) 70

2.3 Thí nghiệm kiểu chia băng ( Strip-Plot Design ) 76

III Thí nghiệm 3 yếu tố bố trí kiểu chia ô lớn, ô vừa, ô nhỏ plot) 82

(Split-split-IV Phân tích số liệu qua nhiều nơi ( Analysis over Sites ) 91

V Phân tích số liệu qua nhiều năm ( Analysis over Yeas ) 95

Phần IV Phân tích hồi qui ( Regreesion Analysis )

4.1 Hồi qui tuyến tính đơn ( Simple Liner Regreesion ) 100

4.2 Hồi qui bội tuyến tính ( Multiple Liner Regreesion ) 104

Giới thiệu

Đây la cuốn sách thực hành để phân tích các kết quả thực nghiệm bằng IRRISTAT 4.0 trong Window Rất tiện lợi cho người sử dụng vì có hình

ảnh minh hoạ các bước cụ thể cho người sử dụng làm theo Đặc biệt với những người không am hiểu nhiều về máy tính cũng như kiến thức về thống kê cũng có thể sử dụng được.

Nội dung cơ bản gồm 2 phần:

1 Giới thiệu khái quát những nội dung và chức năng cơ bản của IRRISTAT 4.0 trong Window

2 Một số mẫu phân tích phương sai, hồi qui cơ bản thường được sử dụng trong nghiên cứu nông nghiệp như các thí nghiệm 1 nhân tố, nhiều nhân tố theo các kiểu thiết kế khác nhau, thí nghiệm làm nhiều năm, thí nghiệm làm ở nhiều nơi, phân tích hồi qui đường thẳng 1 biến và nhiều biến

Sách này sẽ rất hữu ích cho sinh viên và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp

INTRODUCTIONS

This is a practising book for Analysis experimental data by IRRISTAT 4.0 for Windows It is very convinience and easy to users because it was written mainly by figures step by step Expecially, those who do not know well about computer techniques and statistical knowledges can use.The book has two parts:

1 Some genaral introductions of the contents, funtions of IRRISTAT4.0 for Windows

2 Some sample models of analysing of variance and regression following different experimental designs that are often used in

agricultural research such as: single-factor experiment; two factor

experiment; three factor experiment; experiment by sites; experiment by years and regression analysis

This book will be very useful for students and researchers in agricultural fields

References

1 Biometrics Unit, International Rice Research Institute

IRRISTAT 4.0 Window, Tutorial Manual

2 KWANCHAI A GOMEZ, ARTURO A GOMEZ, 1984

Statistical Procedures for Agricultural Research Copyright 1984 by John Wiley& Sons, Inc

3 Choosak Jompuk 1998 Computer Application in Agronomy Research Agronomy Department, Faculty of Agriculture, Kasetsart University 221 p (in Thai)

Phần I

Giới thiệu IRRISTAT 4.0

IRRISTAT là một chương trình máy tính để quản lý số liệu và phân tích thống kê cơ bản các số liệu thí nghiệm Nó có thể chạy trong bất kỳ hệ thống hoạt động nào của Window 32 bít Để cài đặt chương trình vào máy

tính, h•y chạy file SETUP EXE trên đĩa cài đặt Khởi động chương trình, h•y chạy file IRRISTAT.EXE, hoặc nháy biểu tượng đ• được cài đặt

IRRISTAT được biên soạn chủ yếu để phân tích các số liệu thu được từ thí nghiệm đồng ruộng, nhưng có nhiều nội dung có thể sử dụng để phân tích các số liệu từ các nguồn nghiên cứu khác Các mô hình phân tích chính và các chức năng khác bao gồm:

1 Quản lý số liệu bằng spreadsheet

2 Trang ghi kết quả

3 Phân tích phương sai

4 Phân tích hồi qui

5 Phân tích ảnh hưởng của giống và môi trường

6 Phân tích di truyền số lượng

7 Phân tích riêng rẽ nơi nghiên cứu

8 Phân tích mô hình chia nhóm

9 Vẽ đồ thị

10 Ngẫu nhiên hoá sơ đồ thí nghiệm, phương sai của trung bình nhiều nhân tố, và đa thức trực giao

Môi trường làm việc của IRRISTAT

Khi kết thúc chương trình, người học phải biết làm quen với các chức năng cơ bản của IRRISTAT như các cửa sổ Window, các danh mục nội dung, Các hợp phần chức năng đặc biệt và các thao tác file

I Các cửa sổ Window

Trong IRRISTAT có 4 cửa sổ chính của Window

A Cửa sổ window chính (Main window)

Cửa sổ chính window của IRRISTAT sẽ cung cấp cho người sử dụng các menu và các thanh công cụ như hình dưới đây;

B Cửa sổ quản lý số liệu (Data Editor)

Data editor trình bày số liệu dưới dạng hàng và cột Mỗi hàng là một trường hợp và mỗi cột là một biến Bạn có thể ghi số liệu mới vào nhữngchỗ trống trên hàng số liệu hoặc nhập số liệu từ file của trang văn bản hoặc file Excel và file dbase Bạn có thể mở đồng thời một hoặc nhiều file số liệu Số file được mở nhiều hay ít phụ thuộc khả năng nhớ của máytính

Text Editor

Trong Text Editor cũng có thể tạo file ASCII

File lệnh và các kết quả phân tích thống kê cũng được tóm tắt trong Text Editor

A Main Window Menus

Sử dụng menu file để mở file, người ta sử dụng Data Editor

hoặc Text Editor ( phụ thuộc vào kiểu file), cũng có thể save the log file, save-as the log file hoặc là in the log file từ đây

Sử dụng menu Edit để cut, copy, past

hoặc xoá the Log window

Sử dụng menu Analysis để chạy các phân tích thống kê, bao gồm các thống kê mô tả, phân tích phương sai phân

tích hồi qui, phân

tích GxE của thí nghiệm giống, phân tích quantitative trait loci, phân tích Single site, phân tích Pattern và vẽ scatter

Sử dụng menu Utilities để xây dựng thiết kế thí nghiệm, tạo các thí nghiệm tổng quát có trung bình bình phương và các hệ số tương phản

đa thức trực giao

Sử dụng menu Window để thay đổi các cửa Window

khác nhau trong IRRISTAT hoặc sắp xếp lại các trình bày của Window

Sử dụng menu Help để tìm hệ thống trợ giúp của IRRISTAT

B Data Editor Menus

Sử dụng menu File để xây dựng, cất giữ, mở lại, và in file số liệu; để nhập số liệu từ Excel Workbook, từ Text file, và Dbase file; và đưa số liệu từ file có đuôi SYS sang Excel hoặc Text file

Sử dụng menu Edit để cut, copy, và dán các giá trị trong datasheet

Sử dụng Options để sửa chữa các đề mục, chuyển đổi số liệu, xếp hạng, tạo các mục, thêm, bớt, nhập số liệu, xoá biến và đặt độ chính xác riêng cho số liệu

Sử dụng Tools để sắp xếp trật tự số liệu, chuyển đổi d•y số liệu song song hoặc ngược lại.

Sử dụng menu Window để sắp xếp lại một hoặc nhiều cửa Window khác

Sử dụng menu Help để tìm kiếm hệ thống trợ giúp của IRRISTAT

C Text Editor Menus

Sử dụng menu File để tạo, mở, in và cất gĩư text file , để tóm tắt các kết quả thống kê và ra lệnh

Sử dụng Edit để sửa chữa file văn bản

Sử dụng menu Format để thay đổi đặc điểm font của file văn bản

Sử dụng menu Window để sắp xếp lạI cách trình bày của cửa Window

Sử dụng menu Help để tìm kiếm hệ thống trợ giúp của IRRISTAT

III Job Specification Components

Vi du về sử dụng các hợp phần khác trong IRRISTAT như sau:

1 Các nut điều khiển (Command Buttons)

Command buttons là sự điều khiển bằng hình mà nó chỉ hành động Người sử dụng có thể chọn nút bấm bằng cách kích chuột khi con trỏ ở trên nút

2 Các hộp soạn thảo: Text (Edit) Boxes

Text boxes được sử dụng để sửa chữa, tự vào thông tin

3 Hộp danh sách (List Boxes)

List Boxes được sử dụng để đưa ra lựa chọn cho người sử dụng

Trong IRRISTAT có 2 loạI là danh sách nguồn và danh sách mục tiêu Danh sách mục tiêu chứa các mục cần cho phân tích Danh sách mục tiêu được lấy ra từ danh sách nguồn

Lựa chọn các biến từ danh sách nguồn cho các biến mục tiêu

1 Lựa chọn biến từ danh sách biến của file số liệu bằng cách kích chuột trên biến 2 Kích nút Add ở

phía dưới danh sách mục tiêu (analysis variate list) để nhận

biến đ• được chọn 3 LoạI bỏ biến từ danh sách biến mục tiêu (trong trường hợp danh sách nhân tố) thì kích vào nút Remove

4 Hộp kiểm soát (Check Boxes)

Check Boxes điều khiển các lựa chọn riêng mà nó hoặc hiện, hoặc ẩn Khi lựa chọn biến thì dấu check mark xuất hiện Khi lựa chọn ẩn thì dấu check mark biến mất Người sử dụng có thể thay đổi trạng thái của check boxes bằng cách kích chuột vào hộp hoặc ấn nút Select (Spacebar) khi dấu check boxe đ• được đặt vào

5 Nút tuỳ chọn (Option Buttons)

Một Option buttons thể hiện một lựa chọn đơn lẻ trong bộ các lựa chọn loại trừ có giới hạn Khi sự lựa chọn của option button được lựa chọn,điểm vòng tròn được điền dấu chấm, khi không có lựa chọn thì trong vòng tròn trống

6 Hộp tăng giảm (Spin Boxes)

Spin boxes chỉ chấp nhận một bộ số có giới hạn các giá trị được đưa vào thứ tự Người sử dụng có thể đánh một giá trị mới vào text box,

kích chuột vào mũi tên lên để tăng giá trị, hoặc mũi tên xuống để giảm giá trị

7 Danh sách tuỳ chọn (Drop-down List)

Một drop-down list là một danh sách có thể thay đổi trạng thái giữa đóng

và mở Một trong số lựa chọn của danh sách có thể được bôi đen và được chuyển vào text line bằng cách kích đúp chuột

IV Ngẫu nhiên hoá và tạo sơ đồ thí nghiệm

Sau khi học, người sử dụng cần biết cách ngẫu nhiên hoá và tạo một sơ

đồ thí nghiệm theo một thiết kế nhất định

Ví dụ mẫu

Tạo một sơ đồ thí nghiệm theo thiết kế sau:

Tên thí nghiệm: ảnh hưởng của tỷ lệ và nguồn đạm đến sản lượng lúa của

9 công thức bón phân và 3 lần nhắc lạI trong thiết kế khối hoàn toàn ngẫunhiên (RCB)

Phân chia các ô thí nghiệm như sau:

72 m chiều doc (A) Kích thước ô: 8

m x 4 m

Ngẫu nhiên hoá và tạo sơ đồ thí nghiệm bằng IRRISTAT

• Chọn Utilities Randomization and Layout từ cửa sổ chính Window

• Khi Open a Randomization and Layout mở, có hộp thoại xuất hiện.Kích chuột vào hộp Look in và chọn ổ C Sau đó kích đúp chuột vào IRRISTAT TUTORIAL từ danh sách bên dưới.

Gõ ISDESIGN vào hộp File name và kích Open

• Kích vào yes ở trong hộp để khẳng định tạo file lệnh mới có tên ISDESIGN.RND

• Hộp thoại Randomization and Layout sẽ xuất hiện Đánh dòng chữ : Effect of Nitrogen Rate and Source on Grain Yield of Rice vào hộp Design Title

• Kích chuột vào mũi tên trong hộp Design type và chọn

Randomized Complete Block

• Kích chuột vào mũi tên trong Spinbox Xong đặt số 3

• Để xác định một nhân tố, kích chuột vào hộp Factor name bên dướiDefine factor group Xong đánh chữ FERT trong hộp Factor name, có thểđánh tối đa đến 8 ký tự Trong hộp Factor ID, đánh chữ F Trong hộp của Number of levels đặt số 9 Kích chuột vào hai mũi tên kép >> trong Factor plot assignment Nhắc lạI quá trình này cho đến khi vào đủ các nhân tố của công thức thí nghiệm Trong ví dụ này chỉ cần vào 1 nhân tố,

đó là fertilizer

• Chọn số 3 trong No of plot along length of the field trong hộp Plot dimensions đế xác định số nhắc lại Kích chuột vào OK để tạo thiết kế.Sản phẩm của ví dụ

Sản phẩm của thiết kế sẽ xuất hiện trong Text Editor Nó được cất giữ như một file tạm thời với tên file: RNDLYT.OUT.Bạn có thể cất giữ vào một file khác để có file cố định bằng cách chọn FILE SAVE AS từ Text Editor

1 Thiết kế và xác định nhân tố

2 Sơ đồ thí nghiệm (Experimental lay out)

Ngẫu nhiên hoá và sơ đồ (RANDOMIZATION AND LAYOUT)

====================================================

==================

Experimental layout for file: "C:\PROGRAM FILES\IRRISTAT\

TUTORIAL\ISDESIGN.RND"

(RANDOMIZED COMPLETE BLOCK)

The following field layout applies to all replications:

(Note: layout is not drawn to scale)

Quản lý FILE số liệu

Cuối phần này người học phải biết cách:

- Vào số liệu trực tiếp từ Data Editor

- Nhập số liệu từ text file, print file, excel file, và dbase file

- Tạo biến mới bằng cách sử dụng các phép tính số học, các hàm số, các

tính toán khác

- Tạo biến mới từ các biến đ• có hoặc các giá trị thiếu

- Đưa số liệu từ file có đuôI SYS sang excel hoặc text file

Bộ số liệu mẫu

Một thí nghiệm phân bón được làm với 6 công thức sau:

1: Đối chứng

2: Low N-rate urea

3: Low N-rate SCU

4: Low N-rate USG

5: Low N-rate USG/urea 6: High N-rate Urea

7: High N-rate SCU

8: High N-rate USG

9: High N-rate USG/urea

Số liệu đựơc thể hiện như sau:

Tạo file số liệu

Bước đầu tiên phân tích số liệu trong IRRISTAT là chuyển đổi số liệu vào file có đuôI SYS bằng Data Editor Có thể lấy file số liệu từ file trongASCII, excel, dbase hoặc vào số liệu trực tiếp cho Data Editor Data Editor cũng giống như một workshet, trong đó các biến để ở cột và các sốliệu quan sát để ở hàng

Để mở được Data Editor, từ cửa số chính window chọn Data Editor.Bắt đầu vào Data Editor, các menu có thể làm việc là File, Window, Help(biểu hiện đậm và rõ) trong khi các menu Edit, Options, Tools (biểu hiệnmờ) chưa có khả năng làm việc nhưng chúng sẽ làm việc ngay sau khi mởfile

Có thể lấy số liệu qua menu File bằng 4 cách khác nhau:

A New Vào số liệu trực tiếp bằng Data Editor

B Open Mở file có sẵn với đuôi SYS

C.Reopen Mở những file vừa mới được làm gần nhất

D.Import Nhập file từ excel, text hoặc dbase

New – Nhập số liệu qua Data Editor

- Để mở New, h•y chọn File New từ cửa sổ Data Editor

- Trên màn hình thể hiện một ô đậm có nghĩa là một biến và một quan sát Thêm hàng hoặc cột nữa bằng cách dịch chuyển mũi tên xuống hoặc sang ngang cho đến khi có đủ số hàng, cột như mong muốn

- Khi hàng và cột mới xuất hiện, IRRISTAT luôn thể hiện các ô bằng

các dấu chấm

- IRRISTAT tạo ra các tên biến giả cho mỗi cột (ví dụ như VAR01, VAR02, VAR03,…) Có thể đổi tên biến bằng cách kích chuột tráI vào tên biến muốn đổi, một hộp nhỏ xuất hiện để vào tên biến Có nghĩa là bạn có thể đặt tên và mô tả biến cho số liệu đưa vào

- ấn định tên cho mỗi cột theo cách sau: TRTNAME$, REP, MOIST,vàGRWT Chú ý là biến định tính luôn có dấu $ ở cuối và tên biến không dài quá 8 ký tự (không kể $)

- Ghi số liệu vào từng ô Có thể dùng (Tab) hoặc mũi tên để chuyển qua hàng, cột Các giá trị của biến không được dài quá 12 ký tự

- Các giá trị hoặc biến có thể copy được bằng cách vào Edit, chọn Copy hoặc là dùng các biểu tượng copy thông thường của Window có sẵntrên màn hình

- Khi vào xong số liệu, chon OPTIONS Edit Descreption để đưa thông tin chi tiết về thí nghiệm Đánh dòng chữ sau vào hộp Heading: ‘ảnh hưởng của tỷ lệ và nguồn đạm tới năng suất lúa’ ( tên biến và mô tảbiến sẽ tự động được lưu vào) Xong kích chuột vào OK để đóng hộp Heading.

- Chọn FILE SAVE

Chọn SAVE As để ghi tên file với đuôi SYS Kích chuột vào hộp Look in, chọn ổ đĩa C Kích 2 lần vào IRRISTAT TUTORIAL trong danh sách phía dưới Đánh chữ NRATE ( đuôi SYS sẽ tự động vào) vào ô của File name xong kích vào SAVE

- Khi số liệu được save, vị trí và tên của file sẽ được chỉ định ở góc phảI bên dưới của màn Data Editor

B Open: Vào số liệu bằng cách mở file có sẵn

• Để mở, sửa đổi, thêm biến, thêm số liệu, xoá biến, xoá số liệu và làm một số phép tính trên file có đuôI SYS h•y chọn File Open

• Hộp đối thoại mở sẽ giúp bạn chọn file có đuôI SYS mà bạn muốn

Cascade

Tile Horizontally

Tile verticall

C Mở lại ( Re-Open )

Mở file số liệu bằng cách mở lạI những file mới được mở gần nhất

Mở lạI file có đuôI SYS vừa mới bị đóng, h•y chọn File Re-Open, chọn file cần mở và kích chuột vào

Nhập số liệu vào IRRISTAT ( Import ):

• Từ một file trong Excel

- IRRISTAT chỉ đọc được sheet đầu tiên trong workbook được mở.Tên biến cần để ở hàng đầu tiên bên trên, chỉ 8 ký tự ( không kể $ ), tên

- biến định tính cần có dấu $ ở cuối

- Để nhập số liệu từ Excel h•y chọn FILE mport data Excel workbook

- Khi hộp thoại mở h•y vào tên file Excel cần mở, sau đó kích đúp chuột vào file Excel có đuôi XLS đ• được chọn

- Hộp thoai SAVE AS sẽ nhắc bạn phải cung cấp đuôi SYS cho tên của file mới còn XLS là đuôi của file Excel Kích chuột vào SAVE để nhập số liệu vào

• Từ một file TEXT ( ASC, TXT, PRN )

- Chuẩn bị số liệu

Số liệu và các nội dung chi tiết của thí nghiệm có thể được nhập vào IRRISTAT qua file ASC với số ký tự không ít hơn 256 Chúng có thể được tạo và sửa đổi trên Text Editor Có 2 phần cho file ASC: phần thứ

nhất chứa nội dung mô tả biến và phần thứ hai chứa thiết kế và các số liệuthích ứng.

Phần thứ nhất của file ASC cho một thí nghiệm cụ thể cần có tất cả các chi tiết cho phần tính kết quả bao gồm các nội dung sau:

1 Tên thí nghiệm

2 Người nghiên cứu

3 Mô tả thiết kế cơ bản đ• dùng

4 Chi tiết điểm nghiên cứu: tên, bản đồ hướng dẫn, ngày trồng, lượngmưa, mô tả đất, ngày thu hoạch,

5 Liệt kê các công thức và phương pháp áp dụng

- Nhập file số liệu dạng ASC vào IRRISTAT

Bộ số liệu ví dụ được hình thành trong file dạng ASC như dưới đây H•y copy file này vào C:\IRRISTAT TUTORIAL với tên file NRATE.ASC

Nhập file số liệu này theo các bước sau:

1 Chon FILE Import data Text file từ Data Editor

Window

2 Sau khi hộp thoại mở, bạn có thể chọn tên file muốn gọi Chọn file có đuôI ASCII, kích chuột vào mũi tên dưới chữ File of type và chọn file cóđuôi ASCII Kích chuột vào file Nrate.asc và kích vào Open.

3 Hộp thoại SAVE AS muốn bạn cho thêm đuôi SYS vào tên file Sau đókích Save để nhập file

4 Hộp Import Text File sẽ xuất hiện Bắt đầu của dòng mô tả là từ dòng thứ nhất đến ////.Dòng tài liệu sẽ bắt đầu sau //// đến kết thúc ( dòng cuối

= 0 nghĩa là dòng cuối cùng của số liệu ) File ASC được hình thành theo cách các hàng cho mô tả, tên biến và số liệu được cung cấp từ dòng Không cần thay đổi bất kỳ một hàng số nào ( có nghĩa là nếu thay đổi hàng số sẽ dẫn đến đọc sai file )

5 Bạn có thể sửa chữa ,sử dụng ký hiệu cho các giá trị thiếu, hoặc muốn đọc file ASC bằng cách kích chuột vào Option từ Import Text File

Window

6 Kích vào OK để nhập số liệu

• Free format text file

Chuẩn bị tài liệu

Rất tiện khi đưa headings vào việc mô tả thí nghiệm, thiết kế thí nghiệm

và các thông tin khác về tàI liệu trên text file Heading có thể được đặt ởmột hoặc nhiều hàng, ở trên, dưới hoặc dọc theo lề hàng Biến có thể được đặt trong một hoặc nhiều hàng kề liền , nhưng phảI có một hàng cách giữa heading và số liệu Số liệu có thể được đặt sau heading và tên biến Dưới đây là sửa đổi của text với tên Maize.txt Headings từ dòng 1 –

8, tên biến tạI dòng10 và số liệu từ dòng11 – 90

File MAIZE.TXT trong tutorial diskette sẽ được sử dụng trong phần này Copy file này vào C:\IRRISTAT TUTORIAL Để nhập file số liệu này, làm các bước sau:

- Chọn FILE Import data Text File từ Data Editor Window

Hộp thoạI mở, h•y chọn file cần tìm Kích chuột vào Maize.txt và kích Open

Hộp thoai Save As xuất hiện, bạn sẽ cho thêm đuôi SYS vào tên file Maize Kích Save để nhập file

- Hộp Import Text File sẽ xuất hiện Không giống như trong file ASC,

tất cả các hàng được đặt đến 0 Bạn phải đặt các hàng mô tả, tên biến và

số liệu Số hàng được đặt ở phía trái của Preview Bạn có thể thấy

phần mô tả bắt đầu từ dòng1 và kết thúc ở dòng 6, tên biến bắt đầu ở dòng 7 và kết thúc ở dòng 7, số liệu bắt đầu từ dòng 8 Số 0 tại cuối hàng của số liệu nghĩa là chương trình sẽ đọc tất cả số liệu

- Kích OK để nhập tài liệu

- Để nhập file dbase, các bước giống như nhập từ Excel

E Tạo biến mới từ biến đ• có

Mục tiêu: Muốn tạo biến mới từ biến có sẵn trong file NRATE.SYS.Biến mới: GYILD = GRWT * ( 100 – MOIST ) /86

Trong đó MOIST là biến có sẵn trong file NRATE.SYS

Cách làm:

• Mở hoặc mở lại file NRATE.SYS từ IRRISTAT TUTORIAL folder

• Khi hộp thoại Record xuất hiện, kích chuột vào New dưới hộp NewVariables, hộp thoại nhỏ Variable Name xuất hiện, đánh chữ GYIELD vào xong kích OK

• Kích vào GYIELD từ hộp New Variable

• Dùng Numeric keypad và các biến trong hộp Data File Variables

để đánh vào hộp Commands như hình dưới xong kích chuột vào Run để tính, nếu thấy Finished ởphía dưới là được, nếu không thì Run lại

Phần III

Một số mẫu phân tích phương sai

I Thí nghiệm một nhân tố

1.1 Thiết kế kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên

( Completely Randomized Design: CRD)

Bảng phân tích phương sai có cấu tạo như sau

Source of variationDegree of freedom Sum of square Mean squareFTreatment t – 1

Error t ( r – 1 )

Total tr - 1

Ví dụ: Năng suất lúa sau khi trừ rầy nâu bằng 6 loạI thuốc khác nhau của thí nghiệm bố trí kiểu hoàn toàn ngẫu nhiên ( CRD) với 4 lần nhắc lại,số liệu thu được dưới dạng sau:

C.thức Năng suất (kg/ha)

Phân tích ANOVA trong IRRISTAT theo các bước sau:

• Từ cửa sổ chính của IRRISTAT, chọn Window Data

biến theo yêu cầu sau đó vào số liệu, có kết quả như bảng sau Xếp file với đuôi SYS

• Các bước phân tích ANOVA

1 Chọn IRRISTAT for Window Analysis Anova

Balanced Analysis

1 Kích chuột vào balanced Khi Analysis, hộp thoại file name

mở Gõ crd vào hộp và kích chuột vào Open

Chú ý trong hộp thoại file of type có dòng ANOVA Command file(.gfc) thì kích Open

IRRISTAT hỏi có tạo command file không thì kích vào YES

3 Khi có hình bên, trên hộp file name có crd và trên hộp files of type có dòng IRRISTAT Data file (.sys ) thì kích tiếp vào Open

4.Chọn Nsuất ở trong hộp data file Variable, kích vào add dưới hộpAnalysis variable Chọn C.thức, N.lại và kích vào add ở dưới hộp Factor, xong lại chọn C.thức ở trong hộp Factor và kích vào add ở dưới ANOVA Model Specify ở

dưới để chuyển sang bước 5

5 Chọn Option để hộp thoại Heading mở , ghi dong chữ ‘Thiết kế hoàn toàn ngẫu nhiên’trong hộp thoại để sang bước 6

6 Từ đây kích chuột vào OK để chạy chương trình, có kết quả phía dưới

Thiet ke hoan toan ngau nhien

MEANS FOR EFFECT CT$

-_ ANALYSIS OF VARIANCE SUMMARY TABLE FILE CRD 28/ 9/

** 16:33

- PAGE 3

Thiet ke hoan toan ngau nhien

F-PROBABLIITY VALUES FOR EACH EFFECT IN THE MODEL SECTION - 1

VARIATE GRAND MEAN STANDARD DEVIATION C OF V

|CT$ |

(N= 28) - SD/MEAN | |

NO BASED ON BASED ON % | |

OBS TOTAL SS RESID SS | |

NSUAT 28 2039.6 529.76 307.85 15.1 0.0000

Đánh giá kết quả: Nhìn vào bảng kết quả ta thấy ở dòng số 6, cột cuối có chữ PROB với kết quả bằng 000, đây là xác suất chấp nhận đối thuyết H1 của giả thuyết H0:“ Các công thức khác nhau không dẫn đến kết quả khác nhau” Xác xuất này rất bé (trong nghiên cứu sinh học, xác xuất nàythường < hoặc = 0,05 được coi là bé) chứng tỏ giả thuyết H0 nêu trên bị bác bỏ Điều này có nghĩa là trong thí nghiệm này khi xử lý các công thức khác nhau đ• cho kết quả khác nhau và ngược lại

Để biết công thức nào khác công thức nào, h•y tự so sánh từng đôi các trung bình công thức với nhau (cột số 3 ở bảng tiếp theo với tên:

MEANS FOR EFFECT CT$) thông qua ngưỡng so sánh là giá trị 5% LSD ở dòng cuối của bảng

Một chỉ tiêu đáng quan tâm nữa trong phân tích phương sai là xem sai số thí nghiệm bằng bao nhiêu, thí nghiệm có chính xác không H•y nhìn vào dòng cuối cùng, cột số 5 thấy số 15,1 đây chính là sai số thí nghiệm CV

%, trên cơ sở con số này mà chấp nhận thí nghiệm có chính xác không tuỳ thuộc tính chất từng thí nghiệm (thường trong nông nghiệp có thể chấp nhận CV% đến 15%)

1.2 Thiết kế kiểu khối ngẫu nhiên đầy đủ

( Randomized Complete Block Design, RCB )

Bảng phân tích phương sai có cấu tạo như sau:

Source of variationDegree of freedom Sum of square Mean squareF

C.thức$ Năng suất (kg/ha)

Nlai1 Nlai2 Nlai3 Nlai4

Phân tích ANOVA trong IRRISTAT theo các bước sau:

• Vào số liệu trong Data Editor trực tiếp hoặc Import từ Excel , kết quả như sau

Sau khi vào số liệu và Save xong, các bước 1,2,3 làm như trường hợp

‘crd’ để có ảnh 4 dưới đây

4 Từ (4), dưới hộp Data file variable chọn Nsuất xong kích

chuột vào add dưới hộp Analysis variate Chọn tiếp Nlại và Cthức xong kích chuột vào add dưới

hộp Factor, tiếp tục chọn Nlại và Cthức trong hộp Factor xong kích chuột vào add dưới hộp ANOVA Model Specification để có ảnh 5

5 Từ (5), chọn Option và đánh

dòng chữ ‘Thiết kế kiểu khối

ngẫu nhiên đầy đủ’ vào hộp Heading để có ảnh 6

6 Kích chuột vào OK để chạy mô hình

Kết quả chạy mô hình như sau:

Cách phân tích kết quả tương tự trường hợp trên.

1.3 Thiết kế kiểu Ô vuông La tin

( Latin Square Design, LS )

Ví dụ: Năng suất của 3 giống ngô lai ( A,B,D ) và giống đối chứng (C) trong thí nghiệm bố trí kiểu Ô vuông Latin, số liệu khi thu hoặch để dưới dạng sau:

Hàng Năng suất ( kg/ha )

Bảng ANOVA được hình thành như sau:

Source of variationDegree of freedom Sum of square Mean squareFRow

Colum

Treatment

Error

Total

Vào số liệu trên trong IRRISTAT, Save trong file Latin Sys có dạng sau

Các bước phân tích: Các bước1,2,3 làm như trường hợp đầu để có ảnh 4, nhưng khác một đIểm là sau Analysis thì chọn Single Site Analysis

4.Chọn Yield từ hộp Data file Variable, kích chuột vào Add dưới hộp Analysis Variate, biến Yield sẽ tự động vào hộp Analysis Variates w/Anova, có ảnh 5.

5 Kích chuột vào cửa SSA Model, kích chuột vào mũi tên của hộp Type of design và chọn Latin Square, đưa Treat vào hộp Treament, Colum vào hộp Column, Row vào hộp Rows để có ảnh 6

6 Chọn Option, Hộp Heading mở, Đánh dòng chữ ‘ Thiết kế kiểu

Ô vuông Latin ‘ vào để có ảnh 7

7 Kích chuột vào OK để chạy mô hình

Kết quả phân tích

1.4 Thiết kế kiểu lưới ô vuông (Lattice)– Lattice cân đối

( Lattice Design - Balanced Lattice )

• Kết quả thí nghiệm thể hiện dưới dạng sau:

Bảng: Số dảnh/ m2 của 16 Cthức phân bón, bố trí kiểu Lattice cân đối 4x4

Khối số Nlai 1T.khối Khối số Nlai 2T.khối

• Bảng ANOVA được hình thành như sau:

Source of variationDegree of freedom Sum of square Mean squareFReps K = 4

Trea (unadj) K2 - 1=15

Block (adj) K2 - 1=15

Intrablock error ( k-1)(K2 - 1)=45

Trea.(adj) [K2 -1=15]

Effective error [( k-1)(K2 - 1)=45]

Total K2( k+1) – 1=79

• Vào số liệu bảng trên trong IRRISTAT, kết quả ghi lạI trong File

có đuôi sys được thể hiện dưới dạng sau:

• Các bước phân tích trên IRRISTAT như sau:

Làm tương tự như trường hợp bố trí kiểu Ô vuông Latin cho đến khi có hình 4

4 Từ ảnh 4, chọn Tiller đưa vào hộp Analysis Variates và analysis Variates w/ ANOVA để có ảnh 5

5.Trên ảnh 5, kích chuột vào SSA Model, tiếp tục đưa Lattice Blocks, Rep, Blk, TRT vào đúng vị trí như

ảnh 6

6.Từ ảnh 6, chọn Option để hộp Heading mở, đánh dòng chữ ‘Thiết

kế Lattice cân đối’ vào hộp Heading, trong hộp Sorting variate và hộp variate for Percentage Checks đều chọn Tiller như ảnh 7

7 Kích chuột vào OK để chạy

chương trình

Kết quả chạy mô hình:

ANOVA FOR SINGLE VARIATES - LATTICE BLOCK FILE

LATTICE 28/ 9/** 16: 8

- PAGE 1

Thiet ke kieu Lattice can doi

F FOR TREATMENTS(ADJ)/INTRA-BLOCK ERROR 4.33 FPROB= 0.000

F FOR TREATMENTS(UNADJ)/RANDOMIZED BLOCK ERROR 4.17 FPROB= 0.000

II Thí nghiệm hai yếu tố.

2.1 Thiết kế khối ngẫu nhiên đầy đủ

Ví dụ: Năng suất của 3 giống lúa với 5 mức bón đạm phối hợp trong thiết

kế khối ngẫu nhiên đầy đủ với 4 lần nhắc lại, kết quả ghi lại như sau