Hoạt động giải trí của người dân tỉnh vĩnh phúc sống trong khu vực đang công nghiệp hóa, đô thị hóa hiện nay

Hoạt động giải trí của người dân tỉnh Vĩnh Phúc sống trong khu vực đang công nghiệp hóa, đô thị hóa hiện nay Lại Thị Thanh Bình Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạ

Hoạt động giải trí của người dân tỉnh Vĩnh Phúc sống trong khu vực đang công nghiệp

hóa, đô thị hóa hiện nay

Lại Thị Thanh Bình

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Xã hội học; Mã số: 60 31 30 Người hướng dẫn: TS Mai Thị Kim Thanh

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Trình bày cơ sở lý luận và phương pháp luận Khảo sát về đặc điểm kinh tế,

xã hội trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc Nghiên cứu nhận thức về giải trí của người dân tỉnh Vĩnh Phúc sống tại khu vực đang công nghiệp hóa (CNH), Đô thị hóa (ĐTH) Tìm hiểu mức độ tham gia vào các hoạt động giải trí của người dân cũng như những nhân tố cơ bản tác động đến hoạt động giải trí của người dân sống tại khu vực đang CNH, ĐTH Đề xuất các khuyến nghị nhằm góp phần nâng cao nhận thức của người dân về giải trí và góp phần hoàn thiện công tác quản lý các hoạt động vui chơi giải trí trong bối cảnh CNH, ĐTH nay trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng và cả nước nói

chung

Keywords: Giải trí; Vĩnh Phúc; Công nghiệp hóa; Đô thị hóa

Content

PHẦN 1 PHẦN MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hoạt động giải trí là một bộ phận quan trọng trong cơ cấu hoạt động sống của cá nhân nhằm giải toả những căng thẳng do lao động đưa lại, bù đắp những thiếu hụt về đời sống tinh thần, tạo điều kiện để con người phát triển toàn diện cả về thể chất, trí tuệ, tình cảm và thẩm

mỹ Hoạt động giải trí cũng góp phần tạo nên diện mạo văn hóa cho mỗi cá nhân, và là một trong những thước đo lối sống của con người hiện đại Theo nhiều nhà nghiên cứu, trong các

xã hội hiện đại, hoạt động giải trí cần thiết đối với con người không kém gì các nhu cầu thiết yếu khác như ăn, mặc, ở, … Thậm chí, nếu nhu cầu giải trí không được đáp ứng thỏa đáng, nhân cách của con người sẽ có nguy cơ bị biến dạng, các loại tâm bệnh sẽ ngày càng phổ biến

và trầm trọng hơn

Quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa (CNH, ĐTH) thời gian qua đã mang lại những đổi thay đáng kể cho nhiều vùng nông thôn Việt Nam, trong đó có tỉnh Vĩnh Phúc, vốn là một

tỉnh có tốc độ đô thị hóa cao nhất trên cả nước hiện nay Sự đi lên của đời sống kinh tế, sự xuất hiện của những yếu tố văn hóa đô thị mới mẻ, hiện đại, và đặc biệt là sự gia tăng thời gian nhàn rỗi trong các tầng lớp dân cư đã tác động không nhỏ đến nhận thức, nhu cầu và sự tham gia giải trí của người dân Từ chỗ đầu tư hết thời gian cho việc làm ăn đến chỗ dành thời gian đáng kể cho giải trí; từ nhu cầu cơm áo thường nhật đến các nhu cầu cao hơn về giải trí, hưởng thụ cuộc sống; từ nhu cầu giải trí đơn giản đến những nhu cầu tham gia các loại hình giải trí hiện đại, mang tính đô thị hơn Bên cạnh những mặt tích cực, nhiều yếu tố tiêu cực cũng nảy sinh từ các hoạt động giải trí, đặt ra nhiều thách thức cho các vùng quê đang trong quá trình chuyển đổi như ở Vĩnh Phúc

Cho đến nay, việc nghiên cứu về vấn đề giải trí, sự biến đổi nhu cầu và hành vi giải trí của người dân tại những khu vực đang CNH, ĐTH – nơi có sự tiếp biến, giao lưu mạnh mẽ giữa văn hóa nông thôn và đô thị, vẫn còn là một vấn đề bỏ ngỏ với nhiều câu hỏi cần phải làm sáng tỏ, cả trên bình diện lý thuyết và thực tiễn Điều này đã gợi cho tôi ý tưởng nghiên

cứu về vấn đề “Hoạt động giải trí của người dân tỉnh Vĩnh Phúc sống trong khu vực đang

công nghiệp hóa, đô thị hóa hiện nay”

2 Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Ý nghĩa lý luận

- Kết quả nghiên cứu là cơ sở thực nghiệm và kiểm chứng cho hệ thống lý thuyết xã hội học trong các lĩnh vực chuyên biệt, góp phần bổ sung về mặt lý luận cho xã hội học văn hóa,

xã hội học gia đình, xã hội học đô thị

- Kết quả nghiên cứu còn góp phần xây dựng một quan niệm khoa học về giải trí lành mạnh; góp phần khắc phục một số quan niệm sai lầm đang phổ biến trong các xã hội đang trong quá trình chuyển đổi hiện nay coi giải trí là rong chơi vô bổ, đối lập với lao động, thậm chí gắn nó vào những tệ nạn xã hội

2.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho các địa phương đang chuyển đổi trong việc quy hoạch và quản lý các hoạt động vui chơi giải trí của người dân

- Kết quả nghiên cứu còn hướng sự chú ý của xã hội vào vai trò của giải trí và tính bức thiết phải đáp ứng nó Ngoài ra còn giúp nâng cao nhận thức của người dân về giải trí và định hướng hành động giải trí của họ

3 ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giải trí của người dân sống trong khu vực đang

CNH, ĐTH

3.2 Khách thể nghiên cứu:

- Người dân sống trong khu vực đang CNH, ĐTH

3.3 Địa bàn nghiên cứu

- Tỉnh Vĩnh Phúc

4 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài cố gắng làm rõ những vấn đề sau:

- Nhận thức về giải trí của người dân sống tại khu vực đang CNH, ĐTH

- Mức độ tham gia vào các hoạt động giải trí của người dân sống tại khu vực đang CNH, ĐTH

- Những nhân tố cơ bản tác động đến hoạt động giải trí của người dân sống tại khu vực đang CNH, ĐTH

- Đề xuất các khuyến nghị nhằm góp phần nâng cao nhận thức của người dân về giải trí

và góp phần hoàn thiện công tác quản lý các hoạt động vui chơi giải trí trong bối cảnh CNH, ĐTH nay trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng và cả nước nói chung

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu được tiến hành dựa trên những phương pháp cụ thể như sau:

5.1 Phương pháp phân tích tài liệu

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, chúng tôi đã đọc và phân tích những tài liệu, những công trình nghiên cứu có đề cập đến hoạt động giải trí của người dân sống tại khu vực đang CNH, ĐTH để hiểu và bổ xung những thông tin cần thiết mà các phương pháp khác còn thiếu, đảm bảo tính kế thừa và tránh trùng lặp với các nghiên cứu trước đó

5.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi đối với hộ gia đình

Chúng tôi tiến hành phỏng vấn với 250 bảng hỏi Mục đích của bảng hỏi là đưa ra các

số liệu định lượng nhằm đánh giá thực trạng giải trí của người dân sống tại khu vực đang công nghiệp hóa, đô thị hóa Các câu hỏi đã được chuẩn bị sẵn và dựa trên các bảng hỏi này, các cuộc phỏng vấn được tiến hành tại phường Khai Quang, thành phố Vĩnh Yên, tỉnh Vĩnh Phúc Đây là một phường mới thực hiện chính sách chuyển đổi mục đích sử dụng đất và có khu công nghiệp Khai Quang mới đi vào sử dụng được hơn 10 năm, là cửa ngõ của thành phố Vĩnh Yên và cả tỉnh Vĩnh Phúc Địa bàn này rất thích hợp cho việc triển khai nghiên cứu đề tài này

Ngoài ra, chúng tôi đã sử dụng thêm những nguồn số liệu từ điều tra bằng hỏi của một

số cuộc khảo sát, nghiên cứu trước đây trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, bao gồm:

- Cuộc điều tra của K49 Khoa Xã hội học, trường Đại học KHXH&NV Hà Nội tại Vĩnh Phúc vào tháng 7/2008

- Cuộc điều tra của Học viện Chính trị-Hành chính Quốc gia năm 2009 về “Tác động của chính sách chuyển đổi mục đích sử dụng đất đến lối sống của người dân khu vực đang CNH, ĐTH”, địa bàn nghiên cứu là tỉnh Vĩnh Phúc

5.3 Phương pháp phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm

Để củng cố độ tin cậy của các thông tin định lượng, hoặc để lý giải những lý do, nguồn gốc của vấn đề mà bảng hỏi phát hiện mà không lý giải nổi nếu chỉ tiến hành phân tích định lượng; đồng thời nội dung phỏng vấn sâu cũng đi sâu phát hiện những tâm tư, nguyện vọng của các cá nhân mà bảng hỏi không bao quát hết được Nhóm nghiên cứu sẽ tiến hành 10 cuộc phỏng vấn sâu (1 phỏng vấn sâu với trưởng thôn; 1 phỏng vấn sâu với cán bộ văn hóa của phường; 8 phỏng vấn sâu còn lại chia đều cho 4 nam, 4 nữ thuộc các ngành ngề khác nhau Ngoài ra đề tài cũng tiến hành 2 thảo luận nhóm (1 thảo luận với nhóm cán bộ thôn, xóm; 1 thảo luận với nhóm người dân) Những thông tin định tính sẽ được lựa chọn, khái quát, trích dẫn theo từng chủ đề

5.4 Phương pháp quan sát

Phương pháp quan sát được tiến hành chủ yếu vào khoảng thời gian nghỉ làm việc của

đa số người dân trong phường (vào khoảng sau 5 giờ chiều), hoặc khoảng thời gian diễn ra các lễ hội văn hóa, các lễ hội thể thao Đó là khoảng thời gian diễn ra nhiều hoạt động sinh hoạt cộng đồng nên rất có ích cho việc đánh giá các vấn đề một cách đầy đủ và bao quát hơn Chúng tôi cũng tiến hành quan sát những loại hình giải trí hiện có trên địa bàn khảo sát, cũng như phương tiện giải trí có trong mỗi hộ gia đình

6 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG LÝ THUYẾT

6.1 Giả thuyết nghiên cứu

1 Họat động giải trí của người dân tỉnh Vĩnh Phúc sống tại khu vực đang CNH, ĐTH khá đa dạng, phong phú, theo hướng hiện đại hơn so với trước, nhưng vẫn chủ yếu là những hoạt động giải trí tại nhà, chi phí thấp

2 Nhiều loại hình giải trí mang tính truyền thống, nông nghiệp, nông thôn vẫn tiếp tục được bảo lưu, phát huy và phát triển

3 Nhiều hình thức vui chơi giải trí không lành mạnh có xu hướng gia tăng trong cộng đồng

4 Mức sống của hộ gia đình là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến nhu cầu và sự tham gia các hoạt động giải trí của người dân

5 Khả năng đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân từ phía xã hội còn rất hạn chế do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan

7.2 Khung lý thuyết

References

1 Nguyễn Thị Phương Châm (2009), Biến đổi văn hóa ở các làng quê hiện nay, Nxb

Văn hóa thông tin, Hà Nội

2 Đinh Thị Vân Chi (2003) Nhu cầu giải trí của thanh niên, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội

3 Đoàn Văn Chúc (2004) Văn hóa học, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội

4 Nguyễn Sinh Cúc (2009), Phát triển khu công nghiệp vùng đồng bằng sông Hồng và vấn đề nông dân mất đất nông nghiệp, Tạp chí Cộng sản, số 10

5 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

X-http://Dangcongsan.com.vn

6 Ngô Văn Giá (2006), Những biến đổi về giá trị văn hoá của các làng ven đô Hà Nội trong thời kỳ đổi mới, Đề tài cấp Bộ, Học viện Báo chí và Tuyên truyền

7 Tô Duy Hợp (2000), Sự biến đổi của làng xã Việt Nam ngày nay ở đồng bằng sông Hồng, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

8 Trịnh Duy Luân (2003) : Biến đổi kinh tế - xã hội của các cộng đồng truyền thống trong quá trình đô thị hóa ở khu vực ngoại thành các thành phố lớn ở Việt Nam, Đề

tài tiềm năng, Viện Xã hội học – Viện khoa học xã hội Việt Nam

9 Đình Quang (2005), Đời sống văn hoá đô thị và khu công nghiệp Việt Nam, Nxb Văn

hoá thông tin, Hà Nội

10 Đỗ Văn Quân (2006), Biến đổi mức sống hộ gia đình ở nông thôn vùng phụ cận Hà Nội, Luận văn Thạc sỹ Xã hội học, Hà Nội

11 Mai Thị Kim Thanh (2006), Thời gian rỗi, Bài giảng

12 Nguyễn Ngọc Thanh và Nguyễn Thế Trường (đồng chủ biên)(2008), Tác động của đô thị hoá và công nghiệp hoá tới phát triển kinh tế và biến đổi văn hoá – xã hội ở tỉnh Vĩnh Phúc, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

13 Nguyễn Duy Thắng (2009) Tác động của đô thị hóa đến cộng đồng ven đô, Tạp chí

Xã hội học số 1

14 Nguyễn Đình Tuấn (2007), Biến đổi lối sống của người dân vùng chuyển đổi từ xã thành phường (trường hợp Nhân Chính và Định Công, Hà Nội), Luận văn Thạc sỹ Xã

hội học, Hà Nội

15 Ủy ban Nhân dân phường Khai Quang, Báo cáo tình hình kinh tế xã hội phường năm

2009

16 Nguyễn Khắc Viện chủ biên (1994), Từ điển xã hội học, Nxb Thế giới, Hà Nội

17 Huỳnh Khái Vinh và cộng sự (2001): Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội Nxb Chính trị Quốc gia, HN

18 Viện Xã hội học – Học viện Chính trị Hành chính Quốc gia (2009), Tác động của chính sách chuyển đổi mục đích sử dụng đất đến biến đổi lối sống của người dân khu vực công nghiệp hóa, đô thị hóa, Đề tài cấp Bộ, Học viện Chính trị Hành chính Quốc

gia

19 Website tỉnh Vĩnh Phúc Tình hình kinh tế xã hội tỉnh Vĩnh Phúc 2008

http://www.skhdtvinhphuc.gov.vn/Default.aspx?tabid=152