Việc nghiên cứu và làm vai trò của Hồ Chí Minh trong vận động sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng.. Với ý nghĩa đó
Trang 1Hồ Chí Minh với cuộc vận động sự ủng hộ quốc
tế trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954)
Trần Thị Mai Dung
Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn Luận văn ThS ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam; Mã số: 60 22 56
Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Văn Yên
Năm bảo vệ: 2010
Abstract: Tập hợp và hệ thống những tư liệu có liên quan đến bối cảnh
quốc tế và hoạt động quốc tế của Hồ Chí Minh cũng như của Đảng và Nhà nước ta trong kháng chiến chống Pháp Trình bày những tư liệu đó qua các thời kỳ lịch sử gắn liền với điều kiện không thời gian lịch sử Phân tích chủ trương và hoạt động cơ bản của Hồ Chí Minh trong quá trình thực hiện vận động quốc tế phục vụ mục tiêu cách mạng Việt Nam Làm rõ dư luận quốc
tế và sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc kháng chiến của nhân dân ta Rút ra những bài học kinh nghiệm trong quan hệ quốc tế, vận dụng vào công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay
Keywords: Hồ, Chí Minh; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Kháng chiến chống
Pháp; Đảng Cộng sản Việt Nam; Lịch sử
Content
1 Lý do chọn đề tài
Nghiên cứu một cuộc cách mạng cần phải chú ý đến nhiều phương diện, trong đó, đường lối chính trị cùng với phương pháp cách mạng được xem là hai lĩnh vực chủ yếu quyết định sự thành công và thất bại của cách mạng Cuộc kháng chiến chống Pháp giành thắng lợi đã chứng minh cho sự kết hợp tài tình giữa đường lối đúng đắn và phương pháp cách mạng thích hợp Góp phần vào thắng lợi đó, phải kể đến chủ trương vận động, tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế mà Chủ tịch Hồ Chí Minh là người xây dựng những cơ sở đầu tiên và cũng là người hoạt động tích cực nhất
Cuộc kháng chiến chống thực dân xâm lược Pháp của nhân dân Việt Nam diễn ra trong bối cảnh Chiến tranh thế giới thứ hai vừa kết thúc, trong xu thế phát triển của thời đại mới được mở ra từ Cách mạng Tháng Mười Nga Hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế
Trang 2giới hình thành và phát triển; phong trào giải phóng dân tộc lớn mạnh đánh phá hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân đế quốc; phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân
và nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của các đảng cộng sản ở các nước tư bản tấn công quyết liệt vào chủ nghĩa tư bản độc quyền Tất cả các dòng thác cách mạng đó biểu hiện tập trung sức mạnh của thời đại - một sức mạnh chưa từng có trong lịch sử loài người Xác định cách mạng Việt Nam là bộ phận của cách mạng thế giới, đặt cách mạng Việt Nam trong cục diện chung của thế giới và trong xu thế phát triển của thời đại, Chủ tịch
Hồ Chí Minh luôn chú trọng tăng cường đoàn kết quốc tế, phát huy sức mạnh thời đại, coi đó là nhân tố quan trọng, góp phần tạo nên thắng lợi của dân tộc Việt Nam Trong hoạt động thực tiễn, Người đã tập hợp ngày càng rộng rãi lực lượng cách mạng, lực lượng tiến bộ thế giới ủng hộ cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta, tăng cường và mở rộng không ngừng hậu phương của ta trên phương diện quốc tế, làm suy yếu hậu phương địch
Việc nghiên cứu và làm vai trò của Hồ Chí Minh trong vận động sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam có ý nghĩa lý luận và thực tiễn quan trọng Không chỉ góp phần tổng kết những kinh nghiệm về nhận thức, tư tưởng trong chỉ đạo và hoạt động vận động quốc tế của Người mà còn tạo cơ sở cho việc hoạch định đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp đổi mới hiện nay: đa dạng hóa, đa phương hóa, chủ động hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Với ý nghĩa đó, chúng tôi đã chọn đề tài “Hồ Chí Minh với cuộc vận động sự ủng
hộ quốc tế trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946-1954)” làm luận văn
Thạc sĩ của mình
2 Tình hình nghiên cứu vấn đề
Hồ Chí Minh là nhân vật lịch sử vĩ đại của thế kỷ XX Ở Việt Nam cũng như ở nước ngoài đã có nhiều công trình nghiên cứu về thân thế, sự nghiệp cũng như những cống hiến của Người đối với cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới với những khía cạnh và nội dung khác nhau Các hướng chính cụ thể như sau:
Thứ nhất, những tác phẩm của các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước chủ yếu
nghiên cứu về thân thế, sự nghiệp, đánh giá những đóng góp của Người đối với cách
mạng Việt Nam và cách mạng thế giới Có thể kể đến các tác phẩm, như: Chủ tịch Hồ
Trang 3Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại của Đảng và dân tộc (Nxb Sự thật, H,1986) của đồng chí Lê
Duẩn; Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại sống mãi trong sự nghiệp chúng ta (Nxb Thông tin
lý luận, H,1991) của đồng chí Trường Chinh; Hồ Chí Minh, một con người, một dân tộc,
một thời đại, một sự nghiệp (Nxb Sự thật, H,1990), Hồ Chí Minh quá khứ, hiện tại và tương lai (Nxb Sự thật, H,1992) của đồng chí Phạm Văn Đồng; Những năm tháng không thể nào quên (Nxb Quân đội nhân dân, H,1974) của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, v.v
Những tác phẩm trên chỉ mới đề cập đến một cách khái quát hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tiến trình lịch sử, bao gồm những nét lớn về tư tưởng và hoạt động quốc
tế của Người
Thứ hai, công trình nghiên cứu của các cơ quan khoa học như Viện Nghiên cứu Chủ
nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Viện Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị -
Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, với những tác phẩm tiểu biểu, như: Hồ Chí Minh -
Biên niên tiểu sử (10 tập) (Nxb Chính trị quốc qia, H,2004 và 2009); Hồ Chí Minh - Tiểu
sử (Nxb Chính trị quốc gia, H,2009) trình bày chi tiết và cụ thể cuộc đời hoạt động cách
mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh Ngoài ra còn có các sách giáo trình, như Lịch sử Đảng
Cộng sản Việt Nam của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và của Bộ Giáo dục -
Đào tạo cũng đề cập đến hoạt động của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng trong các thời kỳ cách mạng Tuy nhiên, với thể loại là tiểu sử, văn kiện và giáo khoa nên hoạt động quốc
tế của Người chưa được đề cập rõ ràng và hệ thống
Thứ ba, những hội thảo chuyên đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh được tập hợp trong các
kỷ yếu Hội thảo kỷ niệm 90 năm ngày sinh của Người tập hợp được 65 công trình; Hội thảo quốc tế nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người được tuyển chọn trong cuốn
Hội thảo quốc tế về Chủ tịch Hồ Chí Minh (Nxb Khoa học xã hội, H,1990); Hội thảo
quốc tế năm 1995 về Chủ tịch Hồ Chí Minh do Trung tâm Khoa học - Xã hội và Nhân
văn quốc gia và Ủy ban Quốc gia UNESCO tổ chức với kỷ yếu Chủ tịch Hồ Chí Minh -
Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa lớn Gần đây nhất là Hội thảo kỷ niệm 120
năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh do Học viện Chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì đã thu hút nhiều các học giả trên thế giới về tham dự với hơn 120 tham luận
Trang 4Những bài nghiên cứu về Chủ tịch Hồ Chí Minh đăng trên các tạp chí Lịch sử
Đảng, Cộng sản, Nghiên cứu Lịch sử, Lịch sử quân sự, Thông tin lý luận đều góp phần
nghiên cứu thân thế và sự nghiệp cách mạng của Người
Thứ tư, những tác phẩm chuyên khảo về hoạt động quốc tế và ngoại giao của Hồ
Chí Minh, như: Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao (Nxb Sự thật, H,1990) của Viện Quan hệ quốc tế - Bộ Ngoại giao; Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh (Nxb Chính trị quốc gia, H,2008) của nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên; Hồ Chí
Minh với công tác ngoại giao (Nxb Chính trị quốc gia, H,2010) của nguyên Thứ trưởng
Bộ Ngoại giao Vũ Khoan; Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về một số vấn đề quốc tế (Nxb Chính trị quốc gia, H,1995), Chiến sĩ quốc tế Hồ Chí Minh - Hoạt động thực tiễn
và lý luận cách mạng (Nxb Chính trị quốc gia, H,2010) của GS Phan Ngọc Liên… Các
tác phẩm đã hệ thống hóa rõ nét cuộc đời hoạt động và tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, bao gồm những nét lớn hoạt động ngoại giao, vận động quốc tế của Người qua hai cuộc kháng chiến
Thứ năm, những tác phẩm luận án nghiên cứu về vai trò cá nhân Hồ Chí Minh trong
thời kỳ kháng chiến chống Pháp Có thể kể đến các tác phẩm như: Đường lối kháng chiến
chống thực dân Pháp trong giai đoạn 1945-1954 - Vai trò của Hồ Chí Minh trong việc hoạch định và tổ chức thực hiện của tác giả Nguyễn Minh Đức; Hoạt động đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống thực dân Pháp của tác giả Đặng Văn Thái; Đấu tranh ngoại giao trong kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-1954) của tác giả
Nguyễn Văn Sơn Nhìn chung, các tác phẩm trên đã làm sáng rõ vai trò lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Pháp Trong đó, đáng chú ý là hai công trình nghiên cứu về hoạt động ngoại giao của Người
Chín năm kháng chiến chống Pháp không phải là một thời gian dài, song lại có nhiều vấn đề phức tạp về ngoại giao Trong khuôn khổ một luận án, các tác giả không có điều kiện đi sâu từng vấn đề
Trong luận án Đấu tranh ngoại giao trong kháng chiến chống thực dân Pháp
(1945-1954), tác giả Nguyễn Văn Sơn lựa chọn hai mốc thời gian là những năm đầu sau Cách
mạng tháng Tám và những năm cuối của cuộc kháng chiến mà tác giả cho là hai cao điểm quan trọng nhất trong cuộc đấu tranh ngoại giao giữa Việt Nam với Pháp Trên cơ sở đó, tác giả chia luận án thành ba chương, trong đó, chương 1 tập trung vào hoạt động của
Trang 5ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng từ tháng 9-1945 đến tháng 12-1946; chương 2 tập trung vào cuộc đấu tranh ngoại giao giữa Việt Nam và Pháp tại Hội nghị Giơnevơ; chương 3, tác giả rút ra một số nhận xét về cuộc đấu tranh ngoại giao giữa Việt Nam và Pháp thời kỳ 1945-1954
Trong luận án Hoạt động đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kháng chiến
chống thực dân Pháp, tác giả Đặng Văn Thái chia luận án thành ba chương Trong chương
1, tác giả nghiên cứu hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh cũng như Đảng và Nhà nước
ta trong những năm đầu sau Cách mạng tháng Tám (1945-1946) nhằm bảo vệ độc lập, chủ quyền dân tộc Chương 2, tác giả nghiên cứu hoạt động đối ngoại của Hồ Chí Minh trong những năm 1946-1950 với hai với nét lớn: Hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh nhằm dàn xếp quan hệ Việt - Pháp bằng đàm phán và hoạt động ngoại giao nối lại quan hệ với Liên Xô, Trung Quốc Chương 3, tác giả nghiên cứu hoạt động ngoại giao Hồ Chí Minh những năm 1950-1954 góp phần kết thúc thắng lợi kháng chiến chống thực dân Pháp với hai nét lớn: Hoạt động ngoại giao tăng cường quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa, củng
cố khối Liên minh Việt - Miên - Lào và đấu tranh ngoại giao trong Hội nghị Giơnevơ góp phần kết thúc chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam Tác phẩm cũng có đề cập khái quát, ngắn gọn một số nét về tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh
Do đặc thù của từng đối tượng nghiên cứu, các luận án tập trung nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau Khai thác về phương diện vận động quốc tế và dư luận quốc
tế thông qua hoạt động cụ thể của Hồ Chí Minh vẫn còn khá mờ nhạt
Nhìn chung, nghiên cứu về thân thế, sự nghiệp, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như vai
trò cá nhân Hồ Chí Minh nói chung và trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp nói riêng được nhiều cơ quan, giới khoa học và các cá nhân quan tâm Các công trình trên tạo điều kiện cho tác giả luận văn kế thừa thành quả của các tác giả về nội dung và phương pháp Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có công trình chuyên biệt nào làm rõ vai trò của Hồ Chí Minh trong vận động sự ủng hộ quốc tế thời kỳ kháng chiến chống Pháp 1946-1954
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở phân tích sự thay đổi bối cảnh lịch sử thời kỳ 1945-1954, luận văn làm
rõ hoạt động cụ thể của Hồ Chí Minh về vận động quốc tế và sự ủng hộ quốc tế với tư
Trang 6cách là kết quả của quá trình hoạt động đó Từ đó, luận văn rút ra những bài học kinh nghiệm có thể vận dụng trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
- Tập hợp và hệ thống những tư liệu có liên quan đến bối cảnh quốc tế và hoạt động quốc tế của Hồ Chí Minh cũng như của Đảng và Nhà nước ta trong kháng chiến chống Pháp;
- Trình bày những tư liệu đó qua các thời kỳ lịch sử gắn liền với điều kiện không thời gian lịch sử;
- Phân tích chủ trương và hoạt động cơ bản của Hồ Chí Minh trong quá trình thực hiện vận động quốc tế phục vụ mục tiêu cách mạng Việt Nam;
- Làm rõ dư luận quốc tế và sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc kháng chiến của nhân dân ta
- Rút ra những bài học kinh nghiệm trong quan hệ quốc tế, vận dụng vào công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quan điểm cùng hoạt động của Hồ Chí Minh trong thực hiện vận động các lực lượng quốc tế ủng hộ cách mạng Việt Nam
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu chủ trương và hoạt động đối ngoại của Hồ Chí Minh nhằm vận động sự ủng hộ quốc tế trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946-1954) Những sự kiện được trình bày ở luận văn là những sự kiện quan trọng, tiểu biểu, thể hiện được quan điểm chiến lược, sách lược trong vận động sự ủng hộ quốc tế đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của Hồ Chí Minh, cũng như Đảng và Nhà nước ta
5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu
5.1 Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, trong quá trình thực hiện luận văn, chúng tôi đã sử dụng những phương pháp chuyên ngành của khoa học lịch
sử như phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic, so sánh, phân tích, tổng hợp, mô tả,… nhằm tái hiện chân thực và khách quan đối tượng nghiên cứu; từ đó rút ra những kết luận đúng đắn nhất
Trang 75.2 Nguồn tài liệu nghiên cứu
Trong luận văn, chúng tôi đã sử dụng một số nguồn tài liệu chủ yếu sau:
Thứ nhất, các bài nói, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bộ Hồ Chí Minh
toàn tập (Xuất bản lần thứ hai) là nguồn tài liệu trực tiếp, quan trọng;
Thứ hai, các văn kiện của Đảng, Nhà nước, các tài liệu lưu trữ là nguồn tài liệu đáng tin cậy
Thứ ba, các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, các tác giả trong và ngoài nước; các tài liệu sách báo và các tác phẩm hồi ký là những nguồn tài liệu tham khảo
6 Đóng góp của luận văn
- Luận văn, trên cơ sở nguồn tư liệu, khôi phục toàn diện quá trình hoạt động của
Hồ Chí Minh vận động ủng hộ quốc tế nhằm mục tiêu độc lập cho dân tộc, tự do cho
nhân dân;
- Làm rõ sự ủng hộ quốc tế đối cuộc kháng chiến của nhân dân Việt Nam;
- Khái quát những vấn đề lý luận cơ bản mang tính chiến lược trong quan hệ quốc tế; đó là những quan điểm mang tính định hướng, có ý nghĩa thực tiễn trong giai đoạn ngày nay
7 Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn được chia thành 3 chương:
Chương 1: Hồ Chí Minh với cuộc vận động quốc tế trong những năm đầu toàn quốc kháng chiến (1946-1949)
Chương 2: Hồ Chí Minh với cuộc vận động quốc tế trong những năm
1950-1954
Chương 3: Bài học kinh nghiệm và ý nghĩa thực tiễn trong công cuộc đổi mới hiện nay
Mặc dù rất cố gắng trong quá trình thực hiện đề tài, nhưng do trình độ và kinh nghiệm chưa nhiều nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong sự đóng góp ý kiến của thầy cô, bạn bè để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn
References
1 Archimedes L.A.Patti (2000): Tại sao Việt Nam, Nxb Đà Nẵng
2 Benoit de Treglodé (2000): Những cuộc tiếp xúc đầu tiên giữa Việt Nam và Liên Xô,
Tạp chí Xưa và nay, số 73, tr 9-11
Trang 83 Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (1995): Tổng kết cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp - Thắng lợi và bài học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
4 Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị (2000): Chiến tranh cách
mạng Việt Nam (1945-1975) - Thắng lợi và bài học, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
5 Báo Nhân dân: Trong kỳ họp thứ hai của Hội đồng hòa bình thế giới - Vấn đề Việt
Nam được nêu cao, số 35, ngày 6-12-1951, tr 1
6 Báo Nhân dân: Tình hình khốn đốn của thực dân Pháp, số 44, ngày 7-4-1952, tr.5
7 Báo Nhân dân: Phong trào phản đối việc bắt đồng chí Đuyclô lên mạnh, số 61, ngày
12-6-1952, tr 5
8 Báo Nhân dân: Nhân dân Pháp và thế giới tiếp tục đấu tranh chống việc bắt giam
đồng chí Đuyclô, số 62, ngày 19-6-1952, tr 5, 8
9 Báo Nhân dân: Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Pháp, số 172,
ngày 16 - 20-3-1954, tr 3
10 Báo Nhân dân: Nhân dân Pháp đấu tranh mạnh mẽ đòi chấm dứt chiến tranh ở Đông
Dương, số 172, ngày 16 - 20-3-1954, tr 3
11 Báo Nhân dân: Lời tuyên bố của đồng chí Phạm Văn Đồng - Trưởng đoàn đại biểu
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong phiên họp đầu tiên bàn về vấn đề Đông Dương tại Hội nghị Giơnevơ, số 184, từ 12-5 - 15-5-1954, tr 4
12 Báo Nhân dân: Lời tuyên bố của Chính phủ kháng chiến Pathét Lào ủng hộ lập
trường của đoàn đại biểu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Giơnevơ, số
185, ngày 16-5 - 18-5-1954, tr 1
13 Báo Nhân dân: Chính phủ kháng chiến Khơme tán thành lời tuyên bố lập trường của
đoàn đại biểu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Giơnevơ, số 185, ngày
16-5 - 18-16-5-1916-54, tr 1
14 Báo Nhân dân: Diễn văn của đồng chí Phạm Văn Đồng - Trưởng đoàn đại biểu Việt
Nam Dân chủ Cộng hòa đọc tại Hội nghị Giơnevơ ngày 10-5-1954, số 186, từ 19-5 -
21-5-1954, tr 4-6
15 Báo Nhân dân: Đề nghị của đoàn đại biểu Pháp ở Hội nghị Giơnevơ, số 186, từ 19-5
- 21-5-1954, tr 1
16 Báo Nhân dân: Nhân dân Pháp ngày càng thấm thía lòng nhân đạo của Hồ Chủ tịch,
số 186, từ ngày 19-5 - 21-5-1954, tr 7
Trang 917 Báo Nhân dân: Tham luận của Ngoại trưởng Chu Ân Lai - Trưởng đoàn đại biểu
nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa về vấn đề Đông Dương trong phiên họp ngày
12-5-1954, số 187, ngày 22-5 - 24-5-12-5-1954, tr 4,7
18 Báo Nhân dân: Tham luận của Ngoại trưởng Môlôtốp - Trưởng đoàn đại biểu Liên
Xô về vấn đề Đông Dương trong phiên họp ngày 14-5 tại Hội nghị Giơnevơ, số 187, ngày
22-5 - 24-5-1954, tr 5-6
19 Báo Nhân dân: Nhân dân châu Á tích cực ủng hộ lập trường hòa bình của đoàn đại
biểu Việt Nam ở Hội nghị Giơnevơ, số 189, ngày 28-5 - 30-5-1954, tr 3
20 Báo Nhân dân: Lời tuyên bố của đồng chí Phạm Văn Đồng - Trưởng đoàn đại biểu
nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa trong phiên họp kết thúc Hội nghị Giơnevơ, số 208,
ngày 25-7 - 27-7-1954, tr 1
21 Báo Nhân dân: Lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch, số 189, ngày 25-7 đến 27-7-1954, tr.1
22 Bộ Ngoại giao (2005): Ngoại giao Việt Nam 1945-2000, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội
23 Bộ Ngoại giao (2008): Hiệp định Giơnevơ 50 năm nhìn lại, Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nội
24 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 8, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội
25 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 9, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội
26 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 10, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
27 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
28 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
29 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 13, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
30 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 14, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
Trang 1031 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
32 Đảng Cộng sản Việt Nam (1986): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI,
Nxb Sự thật, Hà Nội
33 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII,
Nxb Sự thật, Hà Nội
34 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
35 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của
Đảng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
36 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006): Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của
Đảng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
37 Trần Đương (2008): Hồ Chủ tịch - Vị thượng khách của nước Pháp 1946, Nxb
Thanh niên, Hà Nội
38 Võ Nguyên Giáp (1986): Chiến đấu trong vòng vây, Nxb Quân đội nhân dân, Hà
Nội
39 Võ Nguyên Giáp (2003): Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
40 Hoàng Văn Hiển, Nguyễn Viết Thảo (1998): Quan hệ quốc tế từ 1945 đến 1995,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
41 Lê Mậu Hãn (2003): Sức mạnh dân tộc của cách mạng Việt Nam dưới ánh sáng tư
tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
42 Nguyễn Quốc Hùng (2005): Hồ Chí Minh - Người chiến sĩ quốc tế, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội
43 Học viện Chính trị - hành chính quốc gia Hồ Chí Minh (2010): Hồ Chí Minh - Tiểu
sử, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
44 Học viện Quan hệ quốc tế (2000): Văn kiện Đảng về quan hệ quốc tế và chính sách
đối ngoại 1945-1954, Tài liệu lưu hành nội bộ
45 Học viện Quan hệ quốc tế (2001): Ngoại giao Việt Nam hiện đại vì sự nghiệp giành
độc lập, tự do (1945-1975), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội