NGHIÊN CỨU QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA CÂY MƯỚP RỒNG TRONG CÁC MƠI TRƯỜNG ĐẤT KHÁC NHAU TẠI HUYỆN HÒA VANG, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TT LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG NGUYỄN THU HIỀN NGHIÊN CỨU QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA CÂY MƯỚP RỒNG Lagenaria vulgaris TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG ĐẤT KHÁC NHAU TẠI HUYỆN HÒA VANG,

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN THU HIỀN

NGHIÊN CỨU QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA CÂY MƯỚP

RỒNG (Lagenaria vulgaris) TRONG

CÁC MÔI TRƯỜNG ĐẤT KHÁC NHAU TẠI HUYỆN HÒA VANG, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: SINH THÁI HỌC

Mã số: 60.42.60

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Đà Nẵng - Năm 2014

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

Người hướng dẫn khoa học: TS HUỲNH NGỌC THẠCH

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Tấn Lê

Phản biện 2: TS Vũ Thị Bích Hậu

Luận văn đã được bảo vệ tại Hội đồng bảo vệ chấm Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ Khoa học họp tại Đại học Đà Nẵng vào ngày 04 tháng 01 năm 2014

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Trung tâm thông tin - Học liệu - Đại học Đà Nẵng

- Thư viện trường Đại học Sư Phạm, Đại học Đà Nẵng

Để tạo điều kiện thuận lợi cho việc canh tác mướp rồng được thuận lợi thì cần thiết phải có những nghiên cứu về tính thích nghi của cây với các nhân tố sinh thái bên ngoài, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào về quá trình sinh trường, phát triển, năng suất cũng như biện pháp canh tác mướp rồng phù hợp trong điều kiện sinh thái tại thành phố Đà Nẵng nói chung, huyện Hòa Vang nói riêng

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Nghiên cứu quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây mướp rồng (Lagenaria vulgaris) trong các môi trường đất khác nhau tại huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng”

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Làm cơ sở khoa học cho việc du nhập giống mới nhằm đa dạng hóa giống cây trồng, góp phần tăng thu nhập cho người nông dân

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Nghiên cứu quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống mướp rồng trong vụ hè thu 2013 tại xã Hòa Tiến và Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng

- Đánh giá hiệu quả kinh tế của giống mướp rồng trên thị trường tiêu thụ của TP Đà Nẵng

- Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật canh tác mướp rồng phù hợp với điều kiện sản xuất tại huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Gống mướp rồng (Lagenaria vulgaris)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống mướp rồng trong điều kiện sinh thái huyện Hòa vang, TP Đà Nẵng

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp kế thừa, hồi cứu tài liệu; phương pháp bố trí thí nghiệm; phương pháp phân tích các chỉ tiêu; phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế; phương pháp phân tích số liệu

5 Cấu trúc của luận văn

Luận văn gồm các phần chính sau:

Mở đầu

Chương 1 Tổng quan tài liệu

Chương 2 Đối tượng, thời gian, địa điểm và phương pháp nghiên cứu

Chương 3 Kết quả và bàn luận

Kết luận và kiến nghị

Danh mục tài liệu tham khảo

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 TỔNG QUAN VỀ CÂY MƯỚP RỒNG (Lagenaria vulgaris)

1.1.1 Tên gọi và phân loại khoa học

Cây mướp rồng còn được gọi là mướp Nhật, mướp rồng Nhật

Bản, mướp lươn, mướp hổ, mướp xoắn,…

Bảng 1.1 Bảng phân loại cây mướp rồng

(Magnoliopsida)

(Nguồn: Hệ thống AGP III - 2009)

1.1.2 Các đặc điểm thực vật học

- Bộ rễ: Rễ chùm

- Thân: Thân thảo, sống hằng năm Thân có góc cạnh, màu lục nhạt Đốt trên thân mang nhánh và tua cuốn Thân và các tay cuốn trơn, không có lông

- Lá: Lá mầm lớn và có dạng hình trứng Lá thật đơn, mọc cách,

có chia thùy,bề mặt không có lông Cuống lá dài, không có lá kèm

- Hoa: Màu trắng, nhỏ, mọc ở nách lá, có cọng rất dài khoảng 20

cm, gồm cả hoa đực, hoa cái cùng ở trên một cây

- Quả: Hình trụ, thuôn, dài và thóp nhọn 2 đầu Màu từ xanh sọc trắng Khi già bên trong quả có màu đỏ thẫm

- Hạt: Hình bầu dục dẹp, giữa hơi phồng lên, đường kính 2 - 4

cm, dày 0,5cm, bề mặt vỏ hạt có nhiều nếp nhăn, cứng, có màu nâu hoặc đen

1.1.3 Các thời kỳ sinh trưởng của mướp rồng

- Thời kỳ nảy mầm: Tính từ khi gieo đến khi có 2 lá mầm

- Thời kỳ cây con: Tính từ khi cây có 2 lá mầm đến 4 - 5 lá thật

- Thời kỳ tăng trưởng: Tính từ khi cây có 4 - 5 lá đến ra hoa

- Thời kỳ ra hoa, kết quả: Tính từ khi cây ra hoa, quả tập trung

- Thời kỳ già cỗi: Tính từ khi cây ra quả tập trung đến khi tàn

1.1.4 Giá trị của cây mướp rồng

- Giá trị thực phẩm: Ngọn, lá non và quả của cây mướp rồng có nhiều chất bổ dưỡng, có thể thu hái dùng để chế biến các món ăn khác nhau

- Giá trị trong y học: Trị các chứng như trướng bụng, phù thũng, tiểu tiện ít, phổi nóng, ho

- Giá trị thẩm mỹ: Dùng để làm cảnh

1.1.5 Yêu cầu về các yếu tố sinh thái đối với cây mướp rồng

a Nhiệt độ: Sinh trưởng và phát triển trong giới hạn nhiệt độ từ

b Ánh sáng: Yêu cầu trung bình từ 8 – 12 giờ chiếu sáng/ngày

c Nước: Yêu cầu nhiều nước, cần ẩm độ đất 70 - 80%

d Đất: Thích hợp nhất là trồng trên những đất có thành phần cơ

giới nhẹ như đất phù sa, đất thịt nhẹ, Đất không úng ngập, hoặc quá

- Yêu cầu về P: P kích thích sự tăng trưởng của rễ

- Yêu cầu về K: Khi cây thiếu K thì cây tăng trưởng chậm, chóp

lá già bị mất diệp lục và hoại tử, quả phát triển không bình thường Ngoài ra K còn có tác dụng làm tăng khả năng chín sớm của quả

1.2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÂY MƯỚP RỒNG

(Lagenaria vulgaris)

1.2.1 Trên thế giới

Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã tập trung nghiên cứu về hàm lượng các chất dinh dưỡng và tác dụng chữa bệnh của cây mướp

rồng, tiêu biểu như: Năm 2011 có đề tài nghiên cứu “Chất béo, thành

phần Lipophilic và tinh dầu từ các nguồn thực vật” của Shakhnoza

S Azimova và cộng sự tại Anh; nghiên cứu “Đánh giá phân tích

kháng khuẩn và chiết xuất chống lại tác nhân gây bệnh đường hô hấp của Lagenaria vulgaris” của Mehta và cộng sự thuộc Sở Khoa

học và Công nghệ dược phẩm Ấn Độ;… Kết quả nghiên cứu đã

chứng minh được quả Lagenaria vulgaris có hàm lượng các chất

dinh dưỡng phong phú tốt cho sức khỏe con người nên được sử dụng làm thực phẩm hàng ngày Ngoài ra, nó còn chứa một số chất có tác dụng trong chữa trị một số bệnh nghiêm trọng như tiểu đường, đau tim, đột quỵ, ung thư, rối loạn tâm trạng, rối loạn giấc ngủ, viêm khớp,… và

có giá trị trong ngành mỹ phẩm để làm đẹp da, tránh bệnh gàu và rụng tóc,

Năm 2013, nghiên cứu “Đánh giá khả năng sản xuất Ethanol

sinh học và biohydrogen từ hạt giống Lagenaria vulgaris” do

Abdullahi Muhammad và cộng sự thuộc Trường Đại học Usmanu Danfodiyo, Sokoto, Negria đã khẳng định tiềm năng sử dụng hạt

giống Lagenaria vulgaris trong sản xuất nguồn nguyên liệu Ethanol

sinh học, góp phần đa dạng hóa các nguồn năng lượng cung cấp cho con người

1.2.2 Tại Việt Nam

Tại Việt Nam, mặc dù mướp rồng đã được trồng và sử dụng từ lâu nay với sản phẩm rất đa dạng trong phương thức sử dụng, nhưng những nghiên cứu về nó chưa nhiều

Tiêu biểu là đề tài “Nghiên cứu phương pháp ghép chồi dưa hấu

tam bội cấy mô trên gốc cây Bầu (Lagenaria vulgaris) và cây bí (Cucurbita pepo)” năm 2006 của Lâm Ngọc Phương, Nguyễn Bảo

Vệ tại trường Đại học Cần Thơ Đề tài đã thành công trong việc ghép

dưa hấu trên gốc Lagenaria vulgaris và Cucurbita pepo Cũng trong

năm 2006, Viện khoa học nông nghiệp Việt Nam đã tiến hành nghiên

cứu “Phương pháp trồng cây mướp nhật” đã trình bày khá đầy đủ về

các đặc điểm sinh học, giá trị và các kỹ thuật trồng hiệu quả cây mướp rồng tại một số tỉnh miền Bắc nước ta

Năm 2009, Lê Khả Tường và cộng sự tại Trung tâm Tài nguyên

thực vật đã nghiên cứu đề tài “Thu thập nguồn gen cây nông nghiệp

từ một số tỉnh Đông Bắc, Nam Trung Bộ và Tây Nguyên năm 2009”

Kết quả đề tài đã xác định được Lagenaria vulgaris là một trong

những nguồn gen thực vật có giá trị về nông nghiệp, đang có nguy

cơ tuyệt chủng cần được bảo tồn lâu dài và phát triển tại ngân hàng gen cây trồng quốc gia

1.3 KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI TẠI HUYỆN HÒA VANG, TP ĐÀ NẴNG

1.3.1 Vị trí địa lý

Phía Bắc giáp các huyện Nam Đông và Phú Lộc của tỉnh Thừa Thiên Huế, phía Nam và Tây giáp tỉnh Quảng Nam, phía Đông giáp quận Cẩm Lệ, Liên Chiểu

c Đặc điểm khí hậu - thủy văn

Khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình Mỗi năm có hai mùa rõ rệt: Mùa mưa kéo dài từ tháng 8 đến tháng 12 và mùa khô từ tháng

01 đến tháng 7, thỉnh thoảng có những đợt rét mùa đông nhưng không đậm và không kéo dài

Độ ẩm không khí trung bình hàng năm là 82%, cao nhất vào các

tháng 10, 11, trung bình khoảng 85 - 87%; thấp nhất vào các tháng 6,

7, trung bình khoảng 76 - 77%

Lượng mưa trung bình hàng năm khoảng 1.800 mm, mưa lớn thường tập trung vào hai tháng 10 và 11 gây lũ lụt, ngập úng cho vùng đất thấp

Số giờ nắng bình quân hàng năm là 2.076,9 giờ, nhiều nhất là vào tháng 5, 6, trung bình từ 233 - 262 giờ/tháng, thấp nhất là vào tháng 12 và tháng 01 trung bình từ 58 - 122 giờ/tháng

1.3.3 Đặc điểm kinh tế - xã hội

a Về kinh tế

- Tổng giá trị sản xuất các ngành kinh tế toàn huyện (2012) là 1.095

tỷ đồng Trong đó, ngành nông nghiệp là ngành kinh tế giữ vai trò chủ lực, đóng góp hàng năm trên 30% tổng giá trị kinh tế huyện

- Tình hình sản xuất ngành nông nghiệp

+ Tình hình sử dụng đất phục vụ nông nghiệp: Diện tích cho trồng trọt sản xuất nông nghiệp là 5.936,87 ha, chiếm 80,79% so với diện tích tự nhiên

+ Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp: Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp huyện Hòa Vang tăng dần từ năm 2006 đến 2011

chất lượng cuộc sống của người dân ngày càng được đảm bảo Chất lượng giáo dục ở nông thôn ngày càng được quan tâm đầu

tư từ nhiều phía, cả gia đình lẫn xã hội

Thu nhập bình quân/người/năm của huyện Hòa Vang là 13.800 ngàn đồng/người/năm, cơ bản đáp ứng được nhu cầu cuộc sống của người dân

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

Giống mướp rồng (Lagenaria vulgaris) Hạt giống được cung

cấp bởi Trung Tâm Tài Nguyên Thực Vật thuộc Viện Khoa Học Nông Lâm Việt Nam

2.2 THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU

2.2.1 Thời gian nghiên cứu

Đề tài được thực hiện từ tháng 3/2013 đến tháng 10/2013

2.2.2 Địa điểm nghiên cứu

Chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên nền đất canh tác tại xã Hòa Nhơn và xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng

* Cơ sở lựa chọn xã Hòa Tiến và xã Hòa Nhơn làm khu vực nghiên cứu: Xã Hòa Tiến và xã Hòa Nhơn là hai xã có diện tích cây

lương thực và rau màu lớn nhất, nằm trong vùng quy hoạch diện tích trồng rau tại huyện Hòa Vang Là hai xã tiêu biểu cho vùng nông nghiệp của huyện Hòa Vang và thành phố Đà Nẵng

2.3 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.3.1 Phương pháp kế thừa, hồi cứu tài liệu

2.3.2 Phương pháp bố trí thí nghiệm

* Ký hiệu các khu vực thí nghiệm:

Công thức 1 (CT1): Thí nghiệm trên đất canh tác tại xã Hòa tiến, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng

Công thức 2 (CT2): Thí nghiệm trên đất canh tác tại xã Hòa Nhơn, huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng

- Thời vụ: Vụ hè thu năm 2013 (từ tháng 6 đến tháng 9 năm 2013)

- Bố trí thí nghiệm:

trí tại vùng đất canh tác của xã Hòa Nhơn và xã Hòa Tiến, huyện Hòa Vang

* Quy trình kỹ thuật trồng cây mướp rồng

- Chăm sóc: Tưới nước, làm giàn, bắt dây, nương quả, phòng trừ

sâu bệnh

- Thu hoạch và bảo quản: Sau khi trồng từ 60 - 80 ngày

2.3.3 Phương pháp phân tích các chỉ tiêu

a Xác định các chỉ tiêu trong mẫu đất: Thành phần cơ giới (Hạt

cát, hạt limon, hạt sét), thành phần hóa học (pH đất; K, N, P dễ tiêu)

b Xác định các chỉ tiêu cây trồng

* Các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển: Tỉ lệ nảy mầm, thời gian sinh trưởng, động thái tăng trưởng chiều dài thân, động thái phân cành, tình hình sâu bệnh hại

* Các chỉ tiêu về năng suất: Số quả/cây, tỉ lệ đậu quả, trọng lượng trung bình quả, chiều dài quả, đường kính quả, độ dày thịt quả, năng suất thực thu

2.3.4 Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế

2.3.5 Phương pháp phân tích số liệu

Các số liệu thu được qua các chỉ tiêu nghiên cứu được xử lí theo phương pháp thống kê sinh học

Chương 3 KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN

3.1 PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA ĐIỀU KIỆN SINH THÁI TẠI HUYỆN HÒA VANG, TP ĐÀ NẴNG ĐẾN QUÁ TRÌNH SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT CỦA CÂY MƯỚP RỒNG

3.1.1 Kết quả điều tra một số yếu tố sinh thái tại huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng trong thời gian thí nghiệm

a Yếu tố thời tiết khí hậu

trong giới hạn để cây mướp rồng sinh trưởng và phát triển tốt nhất

- Độ ẩm: Độ ẩm trung bình các tháng tương đối cao, đạt 78,3%,

là tương đối phù hợp với yêu cầu của cây mướp rồng

- Lượng mưa: Lượng mưa thấp giai đoạn cây hình thành, phát

triển các cơ quan sinh dưỡng không đủ đáp ứng nhu cầu của cây, ngược lại lượng mưa lại tăng cao vào tháng giai đoan cuối dễ gây thối quả, ngấp úng

- Ánh sáng: Số giờ chiếu sáng từ tháng 6 đến tháng 9 dao động

từ 5,4 - 7,9 giờ/ngày Cao nhất là tháng 6 đạt 7,9 giờ/ngày, đáp ứng cho nhu cầu quang hợp tổng hợp chất của lá

* Kết luận: Thời tiết, khí hậu huyện Hòa Vang vụ hè thu tương

đối phù hợp cho sự sinh trưởng, phát triển của cây mướp rồng

b Yếu tố về nông hóa của đất trồng thí nghiệm

- Thành phần cơ giới

Đất thí nghiệm tại xã Hòa Tiến là đất cát pha Đất có đặc điểm là thành phần cơ giới nhẹ, khe hở giữa các hạt lớn nên thoát nước dễ, thấm nước nhanh nhưng giữ nước kém, dễ khô hạn

Đất thí nghiệm tại xã Hòa Nhơn là đất thịt trung bình Đất có khả năng điều hòa nhiệt tốt, thích hợp với nhiều loại cây trồng

- Thành phần hóa học

Giá trị pH dao động từ 5,83 - 6,89 ở mức gần trung tính, tương đối thích hợp cho cho sự sinh trưởng và phát triển của cây mướp rồng

Đất thí nghiệm tại xã Hòa Nhơn giàu K, N, P dễ tiêu Trong khi

đó đất thí nghiệm tại xã Hòa Tiến có hàm lượng chất dinh dưỡng thấp, đặc biệt là P và K dễ tiêu Vì vậy để đạt năng suất cao cần bổ sung cho đất các chất dinh dưỡng thông qua bón phân

* Kết luận: So sánh những nhu cầu sinh thái của cây mướp rồng

ta thấy đất đai tại huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng tương đối phù hợp cho cây mướp rồng sinh trưởng, phát triển Tuy nhiên, để cây sinh trưởng, phát triển và cho năng suất cao cần có chế độ bón phân hợp

lý để cải tạo và bổ sung chất sinh dưỡng cho đất

3.1.2 Phân tích quá trình sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây mướp rồng trong điều kiện sinh thái tại huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng

a Tỷ lệ nảy mầm của hạt

Sau gieo 4 ngày thì xuất hiện hạt nảy mầm, chiếm tỷ lệ 21,7%,

thời gian kết thúc nảy mầm sau 7 ngày

Tỷ lệ nảy mầm của hạt tương đối cao, đạt 92% Chứng tỏ chất lượng hạt giống là tốt, ngoài ra yếu tố môi trường (nhiệt độ khá cao)

là điều kiện thích hợp, góp phần tăng cường các hoạt động ở bên trong, đẩy nhanh sự nảy mầm của hạt

b Thời gian sinh trưởng, phát triển của mướp rồng

Kết quả theo dõi thời gian sinh trưởng, phát triển của mướp rồng tại các khu vực nghiên cứu được trình bày ở bảng 3.5

Bảng 3.5 Các giai đoạn sinh trưởng, phát triển của mướp rồng

Đơn vị: ngày

Từ gieo đến xuất hiện hoa Công

Hoa đực

Hoa cái

Từ gieo đến xuất hiện quả

Từ gieo đến thu hoạch (đợt 1)

Mướp rồng trồng tại huyện Hòa Vang, TP Đà Nẵng có thời gian sinh trưởng, phát triển tương đối ngắn, cây cho thu hoạch quả tại thời điểm sau gieo 67 - 83 ngày Cây trồng trên đất thịt trung bình có thời gian sinh trưởng, phát triển nhanh hơn và cho thu hoạch sớm hơn trồng trên đất cát pha đó là nhờ khả năng giữ ẩm và hàm lượng chất dinh dưỡng trong đất thịt trung bình luôn cao hơn so với đất cát pha

So với mướp rồng trồng tại các tỉnh phía Bắc thì mướp rồng