Văn hóa dân tộc thiểu số biểu hiện sự phong phú, đa dạng và đặc sắc của văn hóa Việt Nam. Ðây là công lao, kết quả sáng tạo của hơn 50 dân tộc anh em, là sản phẩm tinh thần ra đời từ tình cảm tâm hồn của nhiều cộng đồng cư trú trong những hoàn cảnh thiên nhiên địa lý khác nhau. Về hoàn cảnh xã hội, văn hóa dân tộc thiểu số đại diện cho các thời kỳ văn hóa: tiền giai cấp, phong kiến sơ kỳ và phong kiến phát triển.
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 3
CHƯƠNG I 3
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA 3
1.1 Một số khái niệm về văn hóa và sự phát triển kinh tế 3
1.1.1 Khái niệm văn hóa 3
1.1.2 Khái niệm về sự phát triển kinh tế 4
CHƯƠNG II 5
THỰC TRẠNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TRONG VĂN HÓA 5
2.1 Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội 5
2.2 Xây dựng xã hội lên một trình độ cao là hướng đến mục tiêu văn hoá 7
2.3 Văn hoá là một bộ phận, lĩnh vực của xã hội chúng ta xây dựng 9
2.4 Văn hoá tác động đến mục tiêu bao trùm đó chính là con người 10
CHƯƠNG III 14
VÍ DỤ CHỨNG MINH QUAN ĐIỂM “VĂN HÓA LÀ MỤC TIÊU CỦA SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI” TRONG NGHỊ QUYẾT TRUNG ƯƠNG 5 (KHÓA VIII) 14
3.1 Dự án phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số 14
3.2 Biểu hiện trong thực tế việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp và xóa bỏ các hủ tục lạc hậu của đồng bào dân tộc H’mông ở Sa Pa, Lào Cai 15
3.3 Đánh giá việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp và xóa bỏ các hủ tục lạc hậu 17
3.3.1 Ý nghĩa 17
3.3.2 Vai trò 18
KẾT LUẬN 19
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Văn hóa gắn liền với phát triển với ý nghĩa văn hóa là toàn bộ sáng tạo
và phát minh của con người, cấu thành một hệ thống các giá trị Phát triển là sự hoàn thiện không ngừng những giá trị của con người; là trạng thái cho phép con người thỏa mãn chất lượng sống, bao gồm đời sống vật chất và tinh thần
Văn hóa và phát triển: hai tuy không phải là một nhưng thống nhất Không có văn hóa thì không có phát triển Phát triển cần thừa nhận văn hóa giữ một vị trí trung tâm, một vai trò điều tiết xã hội Văn hóa không chỉ là động lực, mục tiêu của phát triển, đồng hành trong phát triển mà còn nằm ngay bên trong của sự phát triển Văn hóa ở trong kinh tế, trong chính trị và các lĩnh vực khác Sự phát triển của xã hội loài người luôn luôn có dấu ấn khai sáng của văn
hóa Vì vậy để tìm hiểu rõ hơn em xin chọn đề tài: quan điểm “văn hóa là mục
tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội” trong nghị quyết tung ương 5 (khóa VIII)
bài được vận dụng những kiến thức được học trong học phần văn hóa đảng cộng sản Việt Nam để tìm hiểu và làm rõ tầm quan trọng của quan điểm này
2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Tìm hiểu về quan điểm: “văn hóa là mục tiêu của sự phát triển kinh tế -
xã hội” trong nghị quyết trung ương 5 (khóa VIII)
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Nền văn hóa Đảng Cộng Sản Việt Nam
4 Kết cấu của bài tập lớn
Ngoài phần mở đầu, nội dung, kết luận, tài liệu tham khảo, bài tập lớn gồm:
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA
Trang 4CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
TRONG VĂN HÓA
CHƯƠNG III: VÍ DỤ CHỨNG MINH QUAN ĐIỂM “VĂN HÓA LÀ MỤC
TIÊU CỦA SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI” TRONG NGHỊ QUYẾT
TRUNG ƯƠNG 5 (KHÓA VIII)
Trang 5NỘI DUNG CHƯƠNG I
CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VĂN HÓA
1.1 Một số khái niệm về văn hóa và sự phát triển kinh tế
1.1.1 Khái niệm văn hóa
Đã có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa nhưng phần lớn các định nghĩa không loại trừ, bác bỏ nhau mà còn bổ xung cho nhau:
Theo UNESCO: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động và sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu – những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”
Theo Hồ Chí Minh: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh
đó tức là văn hóa”
Theo Đại từ điển tiếng Việt của Trung tâm Ngôn ngữ và Văn hóa Việt Nam – Bộ Giáo dục và đào tạo, do Nguyễn Như Ý chủ biên, Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, xuất bản năm 1998, thì: “Văn hóa là những giá trị vật chất, tinh thần do con người sáng tạo ra trong lịch sử”
Trong cuốn Xã hội học Văn hóa của Đoàn Văn Chúc, Viện Văn hóa và Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin, xuất bản năm 1997, tác giả cho rằng: Văn hóa – vô sở bất tại: Văn hóa – không nơi nào không có! Điều này cho thấy tất
cả những sáng tạo của con người trên nền của thế giới tự nhiên là văn hóa; nơi nào có con người nơi đó có văn hóa
Trang 6Trong cuốn Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, PGS.TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần
do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình
Theo tổ chức giáo dục và khoa học của Liên Hiệp Quốc UNESCO: Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc kia
Ở một số cách nhìn nhận khác, người ta xem văn hóa là một hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo, tích lũy trong hoạt động thực tiễn, cụ thể là qua quá trình tương tác giữa con người với tự nhiên, xã hội
và bản thân Văn hóa là của con người, do con người sáng tạo và vì lợi ích của con người Văn hóa được con người gìn giữ, sử dụng phục vụ đời sống con người và truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác
Tuy nhiên thực tế là rất nhiều định nghĩa về văn hóa được đưa ra nhưng đến hiện tại vẫn chưa có một định nghĩa nào là thống nhất và thỏa mãn được hàm ý sâu rộng của văn hóa
1.1.2 Khái niệm về sự phát triển kinh tế
Phát triển kinh tế (Economic development) là quá trình thay đổi theo hướng tiến bộ về mọi mặt của nền kinh tế, bao gồm sự thay đổi cả về lượng và
về chất, là quá trình hoàn thiện cả về kinh tế và xã hội của mỗi quốc gia Nó bao gồm sự tăng trưởng kinh tế và đồng thời có sự hoàn chỉnh về mặt cơ cấu,
Trang 7CHƯƠNG II THỰC TRẠNG VỀ SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI TRONG
VĂN HÓA
2.1 Văn hóa là mục tiêu của sự phát triển kinh tế - xã hội
Bản chất của văn hóa là sự sáng tạo vươn tới cái đúng, cái tốt và cái đẹp, thúc đẩy sự tiến bộ xã hội Mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội mà Đảng ta hướng tới là không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân, đem lại ấm no, tự do và hạnh phúc cho con người Nền kinh tế mà chúng
ta xây dựng là nền kinh tế nhân văn, kinh tế vì con người Vì vậy, bản chất của văn hóa thống nhất với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội Đảng ta đã khẳng định: tăng trưởng kinh tế phải gắn liển với phát triển vân hóa, thực hiện tiến bộ
và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ năm khóa VIII (1998) của Đảng đã nêu rõ: “Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hóa, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện Văn hóa là kết quả của kinh tế đồng thời là động lực của sự phát triển kinh tế Các nhân tố văn hóa phải gắn kết chặt chẽ với đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, kỷ cương biến thành nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển”
Mọi chương trình, dự án phát triển kinh tế vừa phải chú ý đến hiệu quả kinh tế, vừa phải chú ý tới hiệu quả văn hóa và xã hội Con người phải được đặt vào vị trí trung tầm của quá trình phát triển Không chạy theo tìm kiếm lợi ích kinh tế bằng mọi giả, hy sinh các giá trị văn hóa và môi trường Đây là quan điểm hoàn toàn đúng đắn và mang tính nhân văn cao cả, phù hợp với xu hưởng phát triển của thời đại, có ý nghĩa thực tiễn cao trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước hiện nay
Trang 8Phát triển được hiểu là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần
về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức cao hơn Trái với phát triển là khái niệm suy thoái Cho nên nói văn hoá là mục tiêu của
sự phát triển kinh tế xã hội là nói đến sự thay đổi về chất của một nền kinh tế, một xã hội theo xu hướng hoàn thiện và tốt đẹp hơn Phải coi mục tiêu phát triển là nâng cao chất lượng cuộc sống con người, là để đạt được độc lập tự do hạnh phúc, là để con người có đời sống vật chất đầy đủ và tinh thần tốt đẹp, là
để nâng cao trình độ phát triển về trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, nâng cao năng lực sáng tạo của con người Mục tiêu của sự phát triển kinh tế xã hội là hướng tới phục vụ lợi ích của cộng đồng, là tạo điều kiện để nhân dân có cuộc sống ấm
no hạnh phúc , được hưởng thụ một nền văn hoá phát triển trong một môi trường
xã hội lành mạnh , văn minh
Xác định văn hoá là mục tiêu của sự phát triển xuất phát từ nhận thức đúng bản chất của văn hoá và quan niệm đúng về sự phát triển, bởi mục tiêu cuối cùng của một xã hội có một nền văn hoá tiên tiến chính là phát triển con người, đó cũng chính là quy luật phát triển của lịch sử Con người đó phải là con người thật sự có hạnh phúc, đó là con người toàn diện theo chuẩn mực giá trị văn hoá Con người là yếu tố quyết định nhất của sự phát triển kinh tế xã hội, mà nguồn lực này lại nằm trong văn hoá bởi văn hoá là sản phẩm sáng tạo của con người Cho nên xây dựng nền văn hoá Việt Nam cũng chính là xây dựng và phát huy nguồn lực con người, đó là nguồn lực quan trọng nhất của sự phát triển Tiềm năng sáng tạo của con người chính là tiềm lực văn hoá xã hội, nên khi xây dựng đường lối chiến lược phát triển kinh tế xã hội, phải lấy việc
Trang 9phục vụ con người là mục đích, lấy văn hoá làm mục tiêu và động lực Con người đã sáng tạo văn hoá thông qua hoạt động thực tiễn có ý thức của chính mình, khi đó con người là chủ thể của văn hoá Nhưng đồng thời những giá trị văn hoá lại phục vụ cho mục đích nâng cao giá trị cuộc sống của con người, khi
đó con người là khách thể của văn hoá
Phát triển kinh tế - xã hội phải gắn liền với giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc, gắn liền với bảo vệ môi trường tự nhiên, hoàn thiện môi trường xã hội nhằm giữ vững ổn định chính trị Bản sắc văn hoá của Việt Nam là tổng hợp bản sắc văn hoá của 54 dân tộc anh em sống trên lãnh thổ Việt Nam, thể hiện qua những biểu hiện phương thức sinh hoạt vật chất, ở những giá trị văn hoá tinh thần, qua thế ứng xử trong quan hệ với tự nhiên và xã hội Cái chung của văn hoá Việt Nam để làm nên bản sắc dân tộc, làm nên tính thống nhất của văn hoá chính là các dân tộc cùng một cội nguồn từ nền văn hoá bản địa, có mẫu số chung là nền văn hoá lúa nước Cùng sinh tụ lâu đời trên một khu vực địa lý, cùng chịu sự tác động của những điều kiện tự nhiên, nhưng với sự phát triển trong những không gian văn hoá khác nhau, văn hóa dân tộc vừa có sự tiếp thu các yếu tố văn hóa của các dân tộc khác vừa lưu giữ yếu tố văn hóa nội sinh đã trở thành truyền thống, thành bản sắc
2.2 Xây dựng xã hội lên một trình độ cao là hướng đến mục tiêu văn hoá
Đảng Cộng sản Việt Nam là đội tiên phong của giai cấp công nhân, đồng thời là đội tiên phong của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam Đảng chỉ có một mục đích: xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, xã hội công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản Chỉ có Đảng mới có nền tảng tư tưởng tiến bộ, phù hợp với văn hóa, truyền thống Việt Nam Chỉ có Đảng mới tuyên truyền, giác ngộ, tập hợp, phát huy cao nhất lòng yêu nước, trí tuệ, đoàn kết của nhân dân ta trong sự nghiệp cách mạng Chỉ có những đảng
Trang 10viên kiên trung mới chịu đựng được mọi gian lao, thử thách, sẵn sàng hy sinh
vì nền độc lập của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân, vì sự tiến bộ của loài người, trở thành tấm gương sáng cho nhân dân noi theo Mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng đều vì dân, đại diện và hiện thực hóa ý chí, nguyện vọng, khát vọng của nhân dân, làm cho "dân giàu", dân "thụ hưởng" nhiều hơn thành quả của sự nghiệp đổi mới, với quan điểm xuyên suốt: "phải gắn kinh tế với xã hội, thống nhất chính sách kinh tế với chính sách xã hội, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước, từng chính sách và trong suốt quá trình phát triển Điều đó có nghĩa là: không chờ đến khi kinh tế đạt tới trình độ phát triển cao rồi mới thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, càng không "hy sinh" tiến bộ và công bằng xã hội để chạy theo tăng trưởng kinh tế đơn thuần Trái lại, mỗi chính sách kinh tế đều phải hướng tới mục tiêu phát triển xã hội; mỗi chính sách xã hội phải nhằm tạo ra động lực thúc đẩy phát triển kinh tế; khuyến khích làm giàu hợp pháp phải đi đôi với xóa đói, giảm nghèo bền vững, chăm sóc những người có công, những người có hoàn cảnh khó khăn Đây là một yêu cầu có tính nguyên tắc để bảo đảm sự phát triển lành mạnh, bền vững, theo định hướng xã hội chủ nghĩa"
Hiện nay, đội ngũ cán bộ, đảng viên lãnh đạo, điều hành đất nước đều có trình độ cao, có kinh nghiệm hoạt động thực tiễn phong phú, đáp ứng với yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới
Như vậy, chỉ có Đảng Cộng sản Việt Nam mới đủ tâm, tầm, tài đại diện cho ý chí, nguyện vọng của toàn dân tộc trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc lẫn trong các quan hệ quốc tế Chỉ có Đảng lãnh đạo mới làm cho đất nước Việt Nam, con người Việt Nam, văn hóa Việt Nam được nhân loại tiến bộ, ưa chuộng hòa bình trên thế giới biết đến, tôn trọng và yêu quý, ngưỡng mộ Đảng
ta được nhân dân tin cậy, thừa nhận là người lãnh đạo chân chính, duy nhất, là đội tiên phong của giai cấp và cả dân tộc Việt Nam
Trang 11Chúng ta hoàn toàn có cơ sở để khẳng định, đi lên chủ nghĩa xã hội vẫn
là sự lựa chọn của lịch sử Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Bởi, chủ nghĩa
xã hội vẫn là tương lai của xã hội loài người; vẫn là ý chí, nguyện vọng của nhân dân Việt Nam; Đảng Cộng sản Việt Nam vẫn là lực lượng duy nhất lãnh đạo sự nghiệp xây dựng CNXH ở Việt Nam Thực tiễn đã minh chứng rõ điều
đó Mọi tư tưởng và hoạt động thù địch, phản động, sai trái phủ nhận, xuyên tạc, cản trở sự lựa chọn chân chính đó của lịch sử Việt Nam cần phải bị vạch trần, lên án và đấu tranh bác bỏ
2.3 Văn hoá là một bộ phận, lĩnh vực của xã hội chúng ta xây dựng
Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc
tế hiện nay, Đảng ta đã xác định nền văn hóa mà chúng ta đang xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Đây là nên văn hóa có trình độ cao, cập nhật với trình độ chung của khu vực và quốc tế, đồng thời thể hiện rõ bản lĩnh và bản sắc dân tộc trong giao lưu và hợp tác quốc tế
Trong suốt quá trình lãnh đạo sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, Đảng ta luôn luôn quan tằm đến việc xầy dựng con người nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp cách mạng Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội (1991), Đảng ta đã xác định xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xầy dựng trong đó: “Con người được giải phóng khỏi sự áp bức bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng thẹo, lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện để phát triển toàn diện”
Khi đất nước bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, Đảng ta
đã xác định nhiệm vụ đẳu tiên để xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là “xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn mới” với những đức tính sau:
- Có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đầu vì độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc