Dấu vết của văn hóa ấn độ trong một số truyện cổ tích việt nam

Dấu vết của văn hóa Ấn Độ trong một số truyện cổ tích Việt Nam Đặng Nhã Văn Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Châu Á Ho ̣c; Mã số: 60... hoá lớn nổi t

Dấu vết của văn hóa Ấn Độ trong một số

truyện cổ tích Việt Nam

Đặng Nhã Văn

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Châu Á Ho ̣c; Mã số: 60 31 50

Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Thu Hà

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Nghiên cứu sự ảnh hưởng ma ̣nh mẽ của văn hoá Ấn Đô ̣ đối với văn ho ̣c Viê ̣t Nam Làm rõ dấu ấn của Phật giáo Ấn Độ trong truyện cổ tích Việt Nam , qua đó khẳng đi ̣nh sức sống nô ̣i sinh bền vững của văn ho ̣c Viê ̣t Nam Khảo sát một số truyện cổ tích của Viê ̣t Nam để tìm ra những dấu ấn tôn giáo khác của văn hoá Ấn Đô ̣ trên các mặt môtíp truyện cổ, biểu tượng văn hoá, nô ̣i dung câu chuyê ̣n, dấu vết của mô ̣t số

tôn giáo như Phâ ̣t giáo, đa ̣o Jain, đa ̣o Hin đu qua tư tưởng, triết lý và lối sống

Keywords: Văn hóa Ấn Độ; Truyện cổ tích; Châu Á học; Việt Nam

Content

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và ý nghĩa của đề tài

Văn ho ̣c nói chung và truyê ̣n cổ tích nói riêng , là di sản quý báu đối với một nước Truyê ̣n cổ tích dân gian ghi chép li ̣ch sử cũng như văn hoá truyền thống của mô ̣t dân tô ̣c hoă ̣c

mô ̣t nước nào đó , nên luôn luôn được nhà nước và nhân dân coi tro ̣ng Qua phương thứ c truyền miê ̣ng và văn tự v v, các truyện cổ tích được giữ lại cho đến nay , nhiều người thuâ ̣t truyê ̣n có thể biết câu chuyê ̣n, nhưng lại không hiểu về nguồn gốc và xuất xứ của chúng Thực

ra, trong quá trình li ̣ch sử phát triển , vì nguyên nhân dân tộc hội nhập , giao lưu và ảnh hưởng lẫn nhau, đă ̣c tính của một dân tộc này rất có thể đã thấm vào một dân tộc khác, ảnh hưởng tới lối sống sinh hoa ̣t của dân tô ̣c đó Vì vậy, viê ̣c tìm hiểu nguồn gốc của truyê ̣n cổ tích và khám phá dấu ấn của dân tộc khác trong câu chuyện l à rất quan trọng và có giá trị để chúng ta biết được những thành tố tác đô ̣ng tới hiê ̣n tra ̣ng sống của dân tô ̣c mình và để hiểu hơn về những lối sống và thói quen khác với truyền thống dân tô ̣c

Truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam vô cùng phong phú đa dạng , không những vì Viê ̣t Nam là mô ̣t nước có li ̣ch sử lâu dài , mà còn vì trong lịch sử phát triển của mình , văn hoá Viê ̣t Nam đã từng giao thoa kết hợp với nhiều nền văn hoá khác Chưa nói đến sự ảnh hưởng c ủa thực dân Pháp và đế quốc Mỹ đối với Việt Nam , văn hoá Trung Quốc và văn hoá Ấn Đô ̣ là hai nền văn

hoá lớn nổi tiếng cũng đã để lại dấu ấn của mình tại đất nước này Nhìn bề ngoài , sự ảnh hưởng của Ấn Đô ̣ ta ̣i Viê ̣t Nam hi ện nay chủ yếu thể hiê ̣n rõ ràng ở miền Trung và miền Nam , với dân tô ̣c tiêu biểu là người Chăm Vì thế, viê ̣c tìm ra những khảo di ̣ từ Ấn Đô ̣ trong truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam là mô ̣t sự cần thiết Từ đó, chúng ta có thể phân tích và khẳng đi ̣nh la ̣i sự kết hợp giữa hai nền văn hoá Ấn Độ và Việt Nam , góp phần trong công việc lý giải văn hoá truyền thống của Việt Nam mô ̣t cách toàn diê ̣n và sâu sắc hơn

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trong tiến trình nghi ên cứu nguồn gốc của truyê ̣n cổ tích Việt Nam , đã có nhiều nhà nghiên cứu và nhiều tác phẩm tiêu biểu cho người sau ho ̣c tâ ̣p theo dõi Một trong những chuyên gia kiệt xuất là ông Cao Huy Đỉnh Cao Huy Đỉnh không chỉ là chuyên gia lớn của Viê ̣t Nam về văn học Ấn Độ mà còn là nhà nghiên cứu văn học dân gian tài ba , đã có những

đóng góp cho ngành khoa học này của Việt Nam Với công trình “Văn hoá Ấn Độ ” và công trình “Tìm hiểu tiến trình văn học dân gian Việt Nam”, Cao Huy Đỉnh đã tìm h iểu và khai

thác rất nhiều về văn hoá Ấn Độ v à sự ảnh hưởng của nó tại Việt Nam Những tác phẩm chủ yếu để hướng dẫn người sau trong lĩnh vực nghiên cứu dấu vết của văn hoá Ấn Đô ̣ ta ̣i Viê ̣t

Nam có: 1 Tìm hiểu thần thoại Ấn Độ, 2 Tuyển tập tác phẩm , 3 Văn hoá Ấn Độ [xin xem

phần Tài liệu tham khảo]

Ngoài ông Cao Huy Đỉnh ra , ông Nguyễn Đổng Chi cũng có những tác phẩm có giá tri ̣ quý báu trong lĩng vực này Là một nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Việt Nam, Nguyễn Đổng Chi đã trải qua nhiều năm sưu tâ ̣p , phiên di ̣ch , nghiên cứu chuyê ̣n dân gian Viê ̣t Nam và đã đặt một cái mốc có tính phương pháp luận cho việc nghiên cứu văn học dân gian Việt Nam: tìm hiểu tác phẩm văn học dân gian trong không gian sống động thực tế của nó Trong quá trình phân tích sự cấu thành cũng như tư tưởng , ý nghĩa của văn học dân gian Việt Nam , Nguyễn Đổng Chi luôn luôn đề cập đến yếu tố Ấn Độ và đã đóng góp nhiều về quan điểm văn hoá Ấ n

Độ tác động như thế nào đối với tư tưởng dân gian Việt Nam

Chúng tôi cũng may mắn được tiếp nhận một số kết quả nghiên cứu của PGS TS Đỗ Thu Hà về sự tiếp nhận và tiếp biến của truyện cổ tích Việt Nam từ văn hóa Ấn Độ thể hiện

trong công trình nghiên cứu của cô trong Văn học dân gian- Những vấn đề lý luận và thực

tiễn, Đề tài cấp Bộ trọng điểm QGTD 04-06, 2007

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Tôi chủ yếu lấy dấu vết của văn hoá Ấn Đô ̣ làm đối tượng nghiên cứu Thông qua phân tích và quy nạp những đặc trưng của truyện cổ tích Việt Nam , chúng tôi đưa ra kết luận cuối cùng là văn hoá Ấn Độ thấm sâu vào văn học Việt Nam , tác động trực tiếp trên các mặt tư tưởng, triết lý và lối sống của ngư ời Việt Nam Nhưng trong khi nghiên cứu , tôi không khảo

sát tất cả truyện cổ tích Việt Nam , mà chỉ chọn những truyện có tính tiêu biểu , khớp với văn hoá Ấn Độ để phân tích, chứng minh chủ để luâ ̣n văn mà thôi

4 Phương pha ́ p nghiên cứu

Để tìm hiểu dấu vết văn hoá Ấn Đô ̣ trong truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam , chủ yếu qua các phương pháp hệ thống - cấu trúc, so sánh, và liên ngành, tôi sẽ vâ ̣n du ̣ng trích dẫn bản gốc , tổng kết môtíp đối với mô ̣t số truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam có tính tiêu biểu , từ đó quy na ̣p phân tích dấu vết Ấn Độ trong đó nhằm tìm ra sự kết hợp giữa văn hoá hai nước

5 Đóng góp của luận văn

Luâ ̣n văn cố gắng giải quyết mô ̣t số vấn đề như sau :

- Khẳng định sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hoá Ấn Độ đối với văn học Việt Nam

- Khẳng định sức sống nô ̣i sinh bền vững của văn ho ̣c Viê ̣t Nam

- Khảo sát một số truyện cổ tích của Việt Nam để tìm ra những dấu vết của văn hoá Ấn

Độ trên các mặt m ôtíp truyê ̣n cổ , biểu tượng văn hoá , nô ̣i dung câu chuyê ̣n , dấu vết của mô ̣t số tôn giáo như Phâ ̣t giáo, đa ̣o Jain, đa ̣o Hin đu qua tư tưởng, triết lý và lối sống

6 Cấu tru ́ c của luận văn

Với mục đích này, ngoài phần Mở đầu và Kết luận, luận văn được chia thành 3 chương:

Chương 1: Nền tảng mối quan hê ̣ văn hoá giữa Ấn Độ và Viê ̣t Nam

Chương 2: Dấu ấn của Phâ ̣t giáo trong truyê ̣n cổ tích Vi ̣êt Nam

Chương 3: Dấu ấn những tôn giáo khác của Ấn Đô ̣ trong truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam

References

Tiếng Việt

1 A Aarne và S Thompson (1928), Sơ đồ truyê ̣n cổ tích trong văn hoá thế giới ,

Hen-xanh-xki

2 Nguyễn Đổng Chi (2000), Kho ta ̀ ng truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam, tâ ̣p I-II, Nxb Giáo Du ̣c

3 Nguyễn Cừ (2008), Truyê ̣n cổ tích Viê ̣t Nam, Nxb Văn ho ̣c

4 Ngô Văn Doanh (1994), Tháp cổ Chămpa- Sự thật và huyền thọai, Nxb Văn hóa Thông tin,

Hà Nội

5 Ngô Vǎn Doanh (2006), Champa: Ancient Towers, Nxb Thế Giới, Hà Nội

6 Ngô Văn Doanh (2002), Văn hóa cổ Chămpa, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội

7 Phạm Đức Dương (2000), Văn hóa Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam Á, Nxb Khoa học

Xã hội, Hà Nội

8 Nguyễn Đứ c Đàn, Tư tưởng triết học và đời sống văn hoá văn học Ấn Độ, Nxb Văn ho ̣c

9 Nguyễn Tấn Đắc (2002), Văn hóa Ấn Độ, Nxb Khoa học TP Hồ Chí Minh

10 Nguyễn Tấn Đắc (2003), Văn hóa Đông Nam Á, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

11 Cao Huy Đỉnh (1963), Đề tài dũng si diê ̣t đại bàng trong một số truyê ̣n cổ Đông Nam Á ,

Tạp chí Nghiên cứu Văn học , Hà Nội, số 12/1963

12 Cao Huy Đỉnh (2004), Tuyển tập tác phẩm, Nxb Văn học

13 Cao Huy Đỉnh (1993), Văn hoá Ấn Độ, Nxb Văn hoá, Hà Nội

14 D.G.E Hall (1997), Lịch sử Đông Nam Á, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

15 Đỗ Thu Hà (2002), Sư ̉ thi Ramayana Ấn Độ ở một số nước Đông Nam Á , Nxb Văn hoá

thông tin

16 Đỗ Thu Hà (2007), Văn học dân gian- Những vấn đề lý luận và thực tiễn, Đề tài cấp Bộ

trọng điểm QGTD 04-06

17 Trần Việt Kinh (1987), Nữ thần Pô na ga, Nxb Văn hoá dân tô ̣c

18 Bản tiếng Việt do Đinh Gia Khánh dịch (1960), Lĩnh Nam Chích Quái , Nxb Văn hoá , Hà Nội

19 Nguyễn Lang (1994), Việt Nam Phật giáo sử luận, T.1, Nxb Văn Học

20 Nguyễn Tuyết Loan (1998), Tum Tiêu va ̀ Riêm Kê, Nxb Văn ho ̣c

21 Lương Ninh (2004), Lịch sử vương quốc Champa, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội

22 Jawaharlan Nehru (1997), Phát hiện Ấn Độ, Phạm Thủy Ba , Lê Ngọc Hoàng Túy và

Nguyên Tâm dịch, Nxb Văn học, Hà Nội

23 Hà Văn Tấn (1998), Theo dấu các văn hóa cổ, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội

24 Hà Văn Tấn (1986), Oc Eo: Endogenous and Exogenous Elements, Viet Nam Social

Sciences, 1-2 (7-8)

25 Lưu Đứ c Trung (2001), Văn học Ấn Độ, Nxb Giáo Du ̣c

26 Tổ văn học dân gian Viê ̣n Văn ho ̣c (1962), Truyê ̣n cổ dân gian Viê ̣t Nam , Nxb Văn hoá ,

Hà Nội

27 Viện Đông Nam Á (1983), Về lịch sử Đông Nam Á, Viện Đông Nam Á, Hà Nội

Tiếng Anh

28 A.H Christie (1979), Lin-i, Fu-nan, Java, in R B Smith and W Watson (eds.), Early

South East Asia: Essays in Archaeology, History, and Historical Geography, New York,

Oxford University Press, pp.281-7

29 Adhir K Chakravarti (1972), Early Sino-Indian Maritime Trade and Fu-Nan, D.C Sircar

(ed.), Early Indian Trade and Industry, Calcutta, University of Calcutta Centre of Advanced

Study in Ancient Indian History and Culture, no.VIII-A, part I

30 Higham Charles, The Bronze Age of Southeast Asia, ISBN 0-521-56505-7

31 Higham Charles, Early Cultures of Mainland Southeast Asia, ISBN 1-58886-028-0

32 Varni Jinendra; Ed Prof Sagarmal Jain, Translated Justice T.K Tukol and Dr K.K Dixit (1993) Sama- Sutta New Delhi: Bhagwan Mahavir memorial Samiti

33 R C Majumdar, (1963), Ancient Indian colonisation in South-East Asia, Baroda, B.J :

Sandesara

34 Buswell Robert E (2004), Encyclopedia of Buddhism

35 Royal Asiatic Society of Bengal(1948), Sir William Jones: Bicentenary of his Birth

Commenoration Volume, 1746-1946, Calcutta;

36 Natubhai Shah (1998), Jainism: The World of Conquerors, Sussex Academic Press

37 Singh Sarina (2005), Jainism arose in the 6th century BCE as a reaction against the caste

restraints and rituals of Hinduism

38 Maurice Winternitz (1996), A History of Indian Literature, phần The Veda and The Vedic

Literature

Tiếng Trung

39 Ban Cố (2005), Hán Thư, tập I-XII, Thư Cu ̣c Trung Hoa

40 Lý Bách Dược (1972), Bắc Ky ̀ Thư, tâ ̣p I-VI, Thư Cu ̣c Trung Hoa

41 Tiêu Tử Hiển (1972), Nam Kỳ Thư, tâ ̣p I-VI, Thư Cu ̣c Trung Hoa

42 Ngụy Huy (2008), Tuỳ Thư, tập I-III, Thư Cu ̣c Trung Hoa

43 Dao Tư Liêm (1973), Lương Thư, tập I-VI, Thư Cu ̣c Trung Hoa

44 Dao Tư Liêm (1973), Trần Thư, tập I-III Thư Cu ̣c Trung Hoa

45 Tư Mã Thiên (1976), Sử Ký, tâ ̣p I-II, Thư Cu ̣c Trung Hoa

46 Thẩm Ướ c (1974), Tống Thư, tập I-III Thư Cu ̣c Trung Hoa

Tiếng Pháp:

47 Jean Boisselier (1963), La statuaire du Champa, Paris: École Francaise d’ Etrême- Orient

48 G Coèdes (1937), Inscriptions du Cambodge, vol I-VIII, Hanoi

49 Louis Finot (1921), « Archéologie indochinoise » et « L'ethnographie indochinoise »,

BEFEO 21/1, p 43-166 et 167-196

50 Paul Lévy, Recent Archaeological Researches by the École Français d’Extrême Orient,

French Indo-China, 1940-1945, in Kalidas Nag (ed.),

Một số trang web được sử dụng nhiều

1 vietnamembassy.us

2 state.gov (http://www.buddhismtoday.com/ (English-Vietnamese/India-Vietnam))

3 state.gov, mtholyoke.edu