Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam Tô Trung Thành Các rào cản tài chính, tiền tệ đối với sự phát triển doanh nghiệp Việt Nam : Sách chuyên khảo / Tô Trung Thành
Trang 2351
Chương 4
TÁC ĐỘNG CỦA KHẢ NĂNG TIẾP CẬN TÀI CHÍNH
2 Kết quả ước lượng mô hình tác động của chỉ số ràng
Chương 5
I- Bối cảnh trong thời gian tới 305
II- Định hướng tháo gỡ các rào cản tài chính tiền tệ đối với
sự phát triển của doanh nghiệp Việt Nam đến năm 2025 309
III- Các nhóm giải pháp tháo gỡ rào cản tài chính tiền tệ
nhằm thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp tại Việt
4 Nhóm giải pháp liên quan đến năng lực của chính các
Chịu trách nhiệm xuất bản
Q GIÁM ĐỐC - TỔNG BIÊN TẬP PHẠM CHÍ THÀNH Chịu trách nhiệm nội dung PHÓ GIÁM ĐỐC - PHÓ TỔNG BIÊN TẬP
TS ĐỖ QUANG DŨNG
ThS PHẠM THỊ KIM HUẾ
TS HOÀNG MẠNH THẮNG ThS NGUYỄN MINH HUỆ ThS ĐÀO DUY NGHĨA ThS NGUYỄN VIỆT HÀ ĐƯỜNG HỒNG MAI LÂM THỊ HƯƠNG NGUYỄN MINH HUỆ ĐÀO DUY NGHĨA BÙI BỘI THU
Biên tập nội dung:
Trình bày bìa:
Chế bản vi tính:
Đọc sách mẫu:
Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 4854-2020/CXBIPH/29-347/CTQG
Số quyết định xuất bản: 5637-QĐ/NXBCTQG, ngày 01/12/2020 Nộp lưu chiểu: tháng 12 năm 2020.
Mã ISBN: 978-604-57-6289-9.
Trang 4Biên mục trên xuất bản phẩm của Thư viện Quốc gia Việt Nam
Tô Trung Thành
Các rào cản tài chính, tiền tệ đối với sự phát triển doanh
nghiệp Việt Nam : Sách chuyên khảo / Tô Trung Thành ch.b - H :
Chính trị Quốc gia, 2020 - 352tr ; 21cm
ISBN 9786045755983
1 Doanh nghiệp 2 Tài chính 3 Tiền tệ 4 Rào cản 5
Việt Nam 6 Sách chuyên khảo
338.604109597 - dc23
CTM0376p-CIP
3
PGS.TS Tễ TRUNG THÀNH (Chủ biờn)
CÁC RÀO CẢN TÀI CHÍNH TIỀN TỆ
ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
(Sỏch chuyờn khảo)
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
HÀ NỘI - 2020
Trang 5Trang 6
CHỦ BIÊN
PGS.TS TÔ TRUNG THÀNH
TẬP THỂ TÁC GIẢ
PGS.TS TÔ TRUNG THÀNH
PGS.TS NGUYỄN VIỆT HÙNG
TS NGUYỄN THỊ HỒNG NHÂM
PGS.TS LÊ THANH TÂM
TS NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN
PGS.TS HỒ ĐÌNH BẢO
PGS.TS NGUYỄN THỊ MINH HUỆ
TS LÊ HƯƠNG LAN
TS ĐÀO ANH TUẤN
ThS NGUYỄN ANH DƯƠNG
ThS PHẠM XUÂN NAM
ThS LƯU THỊ PHƯƠNG
ThS PHẠM NGỌC QUỲNH
ThS TRƯƠNG NHƯ HIẾU
ThS HOÀNG THỊ CHINH THON
TS HOÀNG THỊ KIM HUYỀN
ThS NGUYỄN THỊ NGỌC HÀ
5
LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Trong những năm gần đây, hệ thống tài chính tiền tệ Việt Nam phát triển mạnh, nhiều loại hình huy động và cung cấp vốn mới ra đời đã đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vốn đang gia tăng nhanh chóng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Tuy các nguồn tài chính bên ngoài có vai trò hết sức quan trọng, để đáp ứng nhu cầu cho sản xuất kinh doanh, nhưng nguồn cung vốn cho doanh nghiệp trên thị trường tài chính tiền tệ hiện vẫn khá đơn điệu, chủ yếu vẫn là nguồn tín dụng ngân hàng, trong khi quy mô thị trường cổ phiếu còn rất nhỏ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam cũng mới chỉ bắt đầu hoạt động thời gian chưa lâu, chủ yếu phát hành qua kênh riêng lẻ và cũng có quy mô rất nhỏ Không chỉ vậy, hiện nay các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại và rào cản khi tiếp cận hệ thống tài chính tiền tệ nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của mình Nhiều cuộc nghiên cứu và khảo sát các doanh nghiệp cho thấy tiếp cận tài chính đang được xem là rào cản lớn đối với việc phát triển sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp
Do khả năng tiếp cận vốn ngân hàng còn khó khăn, nhiều doanh nghiệp đã phải tiếp cận các kênh tín dụng phi chính thức với rủi ro cao hơn hệ thống tài chính tiền tệ chính thức Việc các doanh
Trang 7CHỦ BIÊN
PGS.TS TÔ TRUNG THÀNH
TẬP THỂ TÁC GIẢ
PGS.TS TÔ TRUNG THÀNH
PGS.TS NGUYỄN VIỆT HÙNG
TS NGUYỄN THỊ HỒNG NHÂM
PGS.TS LÊ THANH TÂM
TS NGUYỄN THỊ THANH HUYỀN
PGS.TS HỒ ĐÌNH BẢO
PGS.TS NGUYỄN THỊ MINH HUỆ
TS LÊ HƯƠNG LAN
TS ĐÀO ANH TUẤN
ThS NGUYỄN ANH DƯƠNG
ThS PHẠM XUÂN NAM
ThS LƯU THỊ PHƯƠNG
ThS PHẠM NGỌC QUỲNH
ThS TRƯƠNG NHƯ HIẾU
ThS HOÀNG THỊ CHINH THON
TS HOÀNG THỊ KIM HUYỀN
ThS NGUYỄN THỊ NGỌC HÀ
5
LỜI NHÀ XUẤT BẢN
Trong những năm gần đây, hệ thống tài chính tiền tệ Việt Nam phát triển mạnh, nhiều loại hình huy động và cung cấp vốn mới ra đời đã đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu vốn đang gia tăng nhanh chóng trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Tuy các nguồn tài chính bên ngoài có vai trò hết sức quan trọng, để đáp ứng nhu cầu cho sản xuất kinh doanh, nhưng nguồn cung vốn cho doanh nghiệp trên thị trường tài chính tiền tệ hiện vẫn khá đơn điệu, chủ yếu vẫn là nguồn tín dụng ngân hàng, trong khi quy mô thị trường cổ phiếu còn rất nhỏ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam cũng mới chỉ bắt đầu hoạt động thời gian chưa lâu, chủ yếu phát hành qua kênh riêng lẻ và cũng có quy mô rất nhỏ Không chỉ vậy, hiện nay các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, còn gặp nhiều khó khăn, trở ngại và rào cản khi tiếp cận hệ thống tài chính tiền tệ nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của mình Nhiều cuộc nghiên cứu và khảo sát các doanh nghiệp cho thấy tiếp cận tài chính đang được xem là rào cản lớn đối với việc phát triển sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp
Do khả năng tiếp cận vốn ngân hàng còn khó khăn, nhiều doanh nghiệp đã phải tiếp cận các kênh tín dụng phi chính thức với rủi ro cao hơn hệ thống tài chính tiền tệ chính thức Việc các doanh
Trang 86
nghiệp Việt Nam đang gặp nhiều rào cản tài chính tiền tệ gây ảnh
hưởng rất lớn đến khả năng phát triển của doanh nghiệp trong
điều kiện hiện nay Nếu không nhận diện được đúng và khắc phục
một cách có hiệu quả các rào cản này, các doanh nghiệp Việt Nam
khó có thể lớn mạnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, và
kéo theo nền kinh tế khó có thể tăng trưởng nhanh và bền vững
Nhằm cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho các nhà hoạch định
chính sách, các nhà kinh tế, các nhà quản lý doanh nghiệp và bạn đọc
quan tâm đến vấn đề này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
xuất bản cuốn sách Các rào cản tài chính tiền tệ đối với sự phát triển
doanh nghiệp Việt Nam (sách chuyên khảo) của tập thể tác giả do
PGS.TS Tô Trung Thành làm chủ biên Cuốn sách là kết quả nghiên
cứu của Đề tài cấp nhà nước KX.01.18/16-20: “Các rào cản tài chính
tiền tệ đối với sự phát triển doanh nghiệp Việt Nam: Thực trạng,
những vấn đề đặt ra và giải pháp khắc phục” thuộc Chương trình
KX.01/16-20: “Nghiên cứu những vấn đề trọng yếu về khoa học xã hội
và nhân văn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”
Cuốn sách không chỉ góp phần bổ sung vấn đề lý luận về các
rào cản tài chính tiền tệ (đặc biệt về thể chế) đối với sự phát triển
của doanh nghiệp, từ đó cung cấp cơ sở lý luận phục vụ công tác
xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nói chung, các chiến
lược phát triển thị trường tài chính tiền tệ nói riêng trong giai đoạn
tới mà còn làm rõ hơn thực trạng các rào cản tài chính tiền tệ và tác
động của nó đến các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay Trên cơ sở
đó, các tác giả đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm khắc phục
và giải quyết triệt để các rào cản (cả cấp độ vĩ mô, thể chế và cấp
độ vi mô) để phục vụ cho sự phát triển của các doanh nghiệp trong
7
giai đoạn đến năm 2025, đóng góp lớn vào ổn định kinh tế vĩ mô
và tăng trưởng bền vững của nền kinh tế
Do các nội dung được đề cập trong cuốn sách rất đa dạng, cũng như những khó khăn trong việc thu thập số liệu điều tra nên cuốn sách khó tránh khỏi còn hạn chế, thiếu sót, Nhà xuất bản và các tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để hoàn thiện nội dung cuốn sách trong lần xuất bản sau
Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc
Tháng 3 năm 2020
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
Trang 96
nghiệp Việt Nam đang gặp nhiều rào cản tài chính tiền tệ gây ảnh
hưởng rất lớn đến khả năng phát triển của doanh nghiệp trong
điều kiện hiện nay Nếu không nhận diện được đúng và khắc phục
một cách có hiệu quả các rào cản này, các doanh nghiệp Việt Nam
khó có thể lớn mạnh trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu, và
kéo theo nền kinh tế khó có thể tăng trưởng nhanh và bền vững
Nhằm cung cấp thêm tài liệu tham khảo cho các nhà hoạch định
chính sách, các nhà kinh tế, các nhà quản lý doanh nghiệp và bạn đọc
quan tâm đến vấn đề này, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật
xuất bản cuốn sách Các rào cản tài chính tiền tệ đối với sự phát triển
doanh nghiệp Việt Nam (sách chuyên khảo) của tập thể tác giả do
PGS.TS Tô Trung Thành làm chủ biên Cuốn sách là kết quả nghiên
cứu của Đề tài cấp nhà nước KX.01.18/16-20: “Các rào cản tài chính
tiền tệ đối với sự phát triển doanh nghiệp Việt Nam: Thực trạng,
những vấn đề đặt ra và giải pháp khắc phục” thuộc Chương trình
KX.01/16-20: “Nghiên cứu những vấn đề trọng yếu về khoa học xã hội
và nhân văn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”
Cuốn sách không chỉ góp phần bổ sung vấn đề lý luận về các
rào cản tài chính tiền tệ (đặc biệt về thể chế) đối với sự phát triển
của doanh nghiệp, từ đó cung cấp cơ sở lý luận phục vụ công tác
xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội nói chung, các chiến
lược phát triển thị trường tài chính tiền tệ nói riêng trong giai đoạn
tới mà còn làm rõ hơn thực trạng các rào cản tài chính tiền tệ và tác
động của nó đến các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay Trên cơ sở
đó, các tác giả đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm khắc phục
và giải quyết triệt để các rào cản (cả cấp độ vĩ mô, thể chế và cấp
độ vi mô) để phục vụ cho sự phát triển của các doanh nghiệp trong
7
giai đoạn đến năm 2025, đóng góp lớn vào ổn định kinh tế vĩ mô
và tăng trưởng bền vững của nền kinh tế
Do các nội dung được đề cập trong cuốn sách rất đa dạng, cũng như những khó khăn trong việc thu thập số liệu điều tra nên cuốn sách khó tránh khỏi còn hạn chế, thiếu sót, Nhà xuất bản và các tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn đọc để hoàn thiện nội dung cuốn sách trong lần xuất bản sau
Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc
Tháng 3 năm 2020
NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA SỰ THẬT
Trang 108 9
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CÁC RÀO CẢN TÀI CHÍNH TIỀN TỆ ĐỐI VỚI
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP
I- KHÁI QUÁT VỀ DOANH NGHIỆP
VÀ NGUỒN VỐN CHO DOANH NGHIỆP
1 Doanh nghiệp
Hiện nay trên phương diện lý thuyết có khá nhiều
định nghĩa khác nhau về doanh nghiệp Xét theo quan điểm
chức năng, theo Peroux (1970), doanh nghiệp được định
nghĩa là: một đơn vị tổ chức sản xuất mà tại đó người ta kết hợp các yếu tố sản xuất (có sự quan tâm giá cả của các yếu tố) khác nhau do các nhân viên của công ty thực hiện nhằm bán ra trên thị trường những sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ để nhận được khoản tiền chênh lệch giữa giá
bán sản phẩm với giá thành của sản phẩm ấy Xét theo
quan điểm phát triển, theo Larua và Caillat (1992), doanh
nghiệp là một cộng đồng người sản xuất ra những của cải
Nó sinh ra, phát triển, có những thất bại, có những thành công, có lúc vượt qua những thời kỳ nguy kịch và ngược
Trang 118 9
Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CÁC RÀO CẢN TÀI CHÍNH TIỀN TỆ ĐỐI VỚI
SỰ PHÁT TRIỂN CỦA DOANH NGHIỆP
I- KHÁI QUÁT VỀ DOANH NGHIỆP
VÀ NGUỒN VỐN CHO DOANH NGHIỆP
1 Doanh nghiệp
Hiện nay trên phương diện lý thuyết có khá nhiều
định nghĩa khác nhau về doanh nghiệp Xét theo quan điểm
chức năng, theo Peroux (1970), doanh nghiệp được định
nghĩa là: một đơn vị tổ chức sản xuất mà tại đó người ta kết hợp các yếu tố sản xuất (có sự quan tâm giá cả của các yếu tố) khác nhau do các nhân viên của công ty thực hiện nhằm bán ra trên thị trường những sản phẩm hàng hóa hay dịch vụ để nhận được khoản tiền chênh lệch giữa giá
bán sản phẩm với giá thành của sản phẩm ấy Xét theo
quan điểm phát triển, theo Larua và Caillat (1992), doanh
nghiệp là một cộng đồng người sản xuất ra những của cải
Nó sinh ra, phát triển, có những thất bại, có những thành công, có lúc vượt qua những thời kỳ nguy kịch và ngược
Trang 1210
lại có lúc phải ngừng sản xuất, đôi khi tiêu vong do gặp
phải những khó khăn không vượt qua được Xét theo quan
điểm hệ thống, cũng theo Larua và Caillat (1992), doanh
nghiệp bao gồm một tập hợp các bộ phận được tổ chức, có
tác động qua lại và theo đuổi cùng một mục tiêu Các bộ
phận tập hợp trong doanh nghiệp bao gồm 4 phân hệ sau:
sản xuất, thương mại, tổ chức, nhân sự
Ở Việt Nam, theo Luật Doanh nghiệp ban hành ngày
26/11/2014: Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản,
có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định
của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh
2 Nguồn vốn cho doanh nghiệp
Trong quá trình tài trợ cho hoạt động đầu tư và sản
xuất kinh doanh của mình, các doanh nghiệp cần có tài
chính từ nhiều nguồn và nhiều cách khác nhau Có thể
chia thành hai nguồn tài trợ cho doanh nghiệp: tài chính
bên trong (internal finance) và tài chính bên ngoài
(external finance) (xem Hình 1.1)
2.1 Nguồn tài chính bên trong
Nguồn tài chính bên trong hay vốn chủ sở hữu là nguồn
tài chính sẵn có của doanh nghiệp bao gồm: vốn góp ban
đầu, lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư Đây là nguồn tài chính
quan trọng của doanh nghiệp, không những cho quá trình
khởi sự kinh doanh, mà còn giúp xác định đòn bẩy tài chính
bên ngoài phù hợp
11
Hình 1.1: Nguồn vốn cho doanh nghiệp
- Vốn chủ sở hữu là phần vốn thuộc quyền sở hữu của
chủ doanh nghiệp và doanh nghiệp có quyền chiếm hữu, chi phối, định đoạt Tùy theo từng loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau mà vốn chủ sở hữu bao gồm: vốn ngân sách nhà nước, vốn chủ sở hữu doanh nghiệp bỏ ra, vốn góp cổ phần và lợi nhuận để lại Đây có thể gọi là các nguồn vốn bên trong của doanh nghiệp
- Lợi nhuận giữ lại là một phần của lợi nhuận sau thuế
được doanh nghiệp trích lại, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp Ngoài ra, các khoản đóng góp từ lợi nhuận cá nhân, cùng tiền tiết kiệm cá nhân của những người sáng lập hoặc tiền kiếm được ở các công ty khác cũng là nguồn tài chính quan trọng cho hoạt động của doanh nghiệp
Nguồn tài chính dành cho doanh nghiệp
Nguồn tài chính bên trong của doanh nghiệp (vốn chủ sở hữu)
Tín dụng thương mại
Trang 1310
lại có lúc phải ngừng sản xuất, đôi khi tiêu vong do gặp
phải những khó khăn không vượt qua được Xét theo quan
điểm hệ thống, cũng theo Larua và Caillat (1992), doanh
nghiệp bao gồm một tập hợp các bộ phận được tổ chức, có
tác động qua lại và theo đuổi cùng một mục tiêu Các bộ
phận tập hợp trong doanh nghiệp bao gồm 4 phân hệ sau:
sản xuất, thương mại, tổ chức, nhân sự
Ở Việt Nam, theo Luật Doanh nghiệp ban hành ngày
26/11/2014: Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản,
có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định
của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh
2 Nguồn vốn cho doanh nghiệp
Trong quá trình tài trợ cho hoạt động đầu tư và sản
xuất kinh doanh của mình, các doanh nghiệp cần có tài
chính từ nhiều nguồn và nhiều cách khác nhau Có thể
chia thành hai nguồn tài trợ cho doanh nghiệp: tài chính
bên trong (internal finance) và tài chính bên ngoài
(external finance) (xem Hình 1.1)
2.1 Nguồn tài chính bên trong
Nguồn tài chính bên trong hay vốn chủ sở hữu là nguồn
tài chính sẵn có của doanh nghiệp bao gồm: vốn góp ban
đầu, lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư Đây là nguồn tài chính
quan trọng của doanh nghiệp, không những cho quá trình
khởi sự kinh doanh, mà còn giúp xác định đòn bẩy tài chính
bên ngoài phù hợp
11
Hình 1.1: Nguồn vốn cho doanh nghiệp
- Vốn chủ sở hữu là phần vốn thuộc quyền sở hữu của
chủ doanh nghiệp và doanh nghiệp có quyền chiếm hữu, chi phối, định đoạt Tùy theo từng loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác nhau mà vốn chủ sở hữu bao gồm: vốn ngân sách nhà nước, vốn chủ sở hữu doanh nghiệp bỏ ra, vốn góp cổ phần và lợi nhuận để lại Đây có thể gọi là các nguồn vốn bên trong của doanh nghiệp
- Lợi nhuận giữ lại là một phần của lợi nhuận sau thuế
được doanh nghiệp trích lại, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp Ngoài ra, các khoản đóng góp từ lợi nhuận cá nhân, cùng tiền tiết kiệm cá nhân của những người sáng lập hoặc tiền kiếm được ở các công ty khác cũng là nguồn tài chính quan trọng cho hoạt động của doanh nghiệp
Nguồn tài chính dành cho doanh nghiệp
Nguồn tài chính bên trong của doanh nghiệp (vốn chủ sở hữu)
Tín dụng thương mại