“Học thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản (TB), sự vận dụng trong quản lý các doanh nghiệp ở Việt Nam”

Luận văn: “Học thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản (TB), sự vận dụng trong quản lý các doanh nghiệp ở Việt Nam”

LỜI NÓI ĐẦU

Đất nước ta đang trong thời kỳđổi mới mà sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá là mục tiêu và nhiệm vụ hàng đầu Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu này cần có một nguồn vốn đầu tư PT vô cùng lớn Nhưng để huy động và sử dụng tốt nguồn vốn này là một vấn đềđáng quan tâm của mọi người

Trên thực tế hiện nay, việc quản lý và sử dụng nguồn vốn đầu tư PT ở tầm

vĩ mô là nền kinh tế quốc dân và cảở các doanh nghiệp còn rất nhiều điều khó khăn Tình trạng thừa vốn trong các ngân hàng thương mại và thiếu vốn trong các doanh nghiệp, vốn kinh doanh không phải làít, việc sử dụng vốn bừa bãi

và lãng phí vốn đang là một thực trạng đáng buồn hiện nay

Trong giới hạn hiểu biết của mình, em cũng muốn góp phần nào ý kiến

để có phương pháp giải quyết vấn đề này Chính vì vậy em đã chọn đề tài:

"Học thuyết tuần hoàn và chu chuyển tư bản (TB), sự vận dụng trong

quản lý các doanh nghiệp ở Việt Nam " Bài viết của em gồm các nội

dung chính sau:

Chương I: Tuần hoàn của tư bản

1 Giai đoạn vận động của tư bản và sự biến hóa hình thái của tư bản

2 Sự thống nhất của ba hònh thái tuần hoàn của tư bản công nghiệp

Chương II: Chu chuyển của tư bản

1 Thơì gian chu chuyển

2 Số vòng chu chuyển

Chương III :Tư bản cốđịnh và tư bản lưu động

Chương IV: Ý nghĩa thực tiễn khi ngiên cứu lý thuyết tuần hoàn và chu

chuyển của tư bản đối với việc quản lý các doanh nghiệp ở nước ta khi bước vào nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước

NỘI DUNG

CHƯƠNG I: TUẦNHOÀNCỦATƯBẢN

Sự tuần hoàn của tư bản ởđây là gì?

Nóđược hiểu như một chu kỳ hay một vòng quay của tiền tệ, sự tuần hoàn đó nó sẽ không mất đi mà chỉ biến đổi từ dạng này sang dạng khác, nóđược hiểu qua công thức sau:

T - là số tiền tệ (tư bản), bỏ ra ban đầu để mua tư liệu sản xuất, sức lao động, sau đó biến thành "H" đem bán để thu về một lượng giá trị là T' T' ởđây là số tiền hay giá trị kết tinh của sản xuất hàng hoá mà chúng ta nói một cách chính xác hơn là lợi nhuận mà nhà tư bản thu được qua quá trình đầu tư sản xuất Mỗi quá trình của tư bản, tiền tệ càng lớn thì lợi nhuận thu được càng cao tức "T' " vàđể minh chứng cho những khái niệm trên đây, chúng ta sẽ xem kỹ hơn các qúa trình chu chuyển của tư bản trong bài dưới đây để từđó có thể hiểu rõ hơn về quá trình tuần hoàn và chu chuyển của tư bản!

1.1 Ba giai đoạn vận động của tư bản và sự biến hoá hình thái của

Giai đoạn thứ ba: Nhà tư bản trở lại thị trường với tư cách là người bán, thực hiện hành vi H' - T', tức là bán

a Giai đoạn thứ nhất: T - H

T - H ởđây chỉ là hành vi mua bán thông thường, tiền tệđược sử dụng làm phương tiện mua như mọi số tiền khác trong lưu thông Tiền tuy làm phương tiện mua nhưng phải mua được hàng hoá sức lao động và tư liệu sản xuất nhằm mục đích sản xuất giá trị thặng dư Hành vi T - H không chỉđơn thuần biểu thị việc chuyển hoá một món tiền thành hàng hoá, mà nóđã bước vào 9 giai đoạn vận động tuần hoàn của tư bản

Hơn nữa, việc mua tư liệu sản xuất và sức lao động không những phải phù hợp với loại sản phẩm cần chế tạo, mà phải tỉ lệ thích hợp với nhau về

số lượng Tỉ lệđó nhằm bảo đảm cho quá trình sản xuất được tiến hành bình thường và nhất làđể sử dụng được triệt để toàn bộ thời gian lao động của công nhân Nếu thiếu tư liệu sản xuất thì công nhân không không đủ việc làm Ngược lại, thiếu công nhân thì tư liệu sản xuất cũng không được tận dụng để tạo ra sản phẩm Do đó, lòng thèm khát lao động thặng dư của nhà

tư bản cũng không được thoả mãn

Quá trình này thể hiện như sau:

Rõ ràng, trong quá trình này hành vi T - Slđ (việc mua sức lao động)

là yếu tốđặc trưng khiến tiền xuất hiện ngay từđầu với tư cách là tư bản Hành vi T - Tlsx chỉ cần thiết để sức lao động đã mua có thể hoạt động được song T - Slđđược coi là nét đặc trưng của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa không phải do tính chất tiền tệ của mối quan hệđó Tiền đã xuất hiện rất sớm để mua cái được gọi là sự phục vụ, nhưng tiền lúc ấy vẫn không biến thành tư bản tiền tệ Nét đặc trưng không phải ở chỗ người ta có thể mua sức lao động bằng tiền, mà sức lao động biến thành hàng hoá Đây

là một việc mua bán, một quan hệ hàng hoá tiền tệ, những người mua là nhà tư bản - kẻ chiếm hữu tư liệu sản xuất và người bán là người lao động làm thuê bị tách rời hoàn toàn với tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt Vậy không phải bản chất của tiền tệđãđẻ ra mối quan hệ tư bản chủ nghĩa; trái lại, chính sự tồn tại của quan hệ tư bản chủ nghĩa mới làm cho chức năng của tiền tệ là công cụ của lưu thông hàng hoá nói chung biến thành chức năng của tư bản Do đó, trên cơ sở tư liệu sản xuất và sức lao động đã hoàn toàn bị tách rời nhau, quan hệ giai cấp giữa nhà tư bản và người lao động làm thuêđã có rồi, thì tiền của nhà tư bản ứng ra để thực hiện hành vi:

T - H

Slđ

Hoàn thành quá trình này, giá trị tư bản đã trút bỏ hình thái tiền tệ và mang hình thái các yếu tố của sản xuất TBCN: tư liệu sản xuất và sức lao động, tức là hình thái tư bản sản xuất Như vậy, kết quả của giai đoạn thứ 1'

là tư bản tiền tệ biến thành tư bản sản xuất

b Giai đoạn thứ hai: SX

Tư bản ứng ra mua hàng hoá sức lao động tư liệu sản xuất nhằm mục đích thu về một tư bản có gía trị lớn hơn Mục đích đó không thể thực hiện được bằng cách bán ngay các hàng hoáđã mua mà chỉ có thểđạt được bằng cách sử dụng các hàng hoáấy sản xuất ra một hàng hoá mới Do đó, tiếp theo giai đoạn thứ 1' (mua sức lao động và tư liệu sản xuất) tất yếu dẫn đến giai đoạn thứ hai - giai đoạn sử dụng các hàng hoáđã mua, tức sản xuất Quá trình này có thể biển diễn như sau:

c Giai đoạn thứ ba: H ' - T'

Sản xuất hàng hoá, tư bản chưa thể ngừng vận động nhà tư bản đang tồn tại dưới hình thức hàng hoá, cần phải đem bán để thu tiền về

T - H

H SX H'

Quá trình này có thể biểu hiện bằng công thức H' - T' Không khác gì hàng hoá thông thường, hàng hoá tư bản đưa ra lưu thông cũng chỉ thực hiện chức năng vốn có của hàng hoá là bán để lấy tiền Nhưng nó là tư bản hàng hoá người ngay sau khi quá trình sản xuất, nóđã là hàng hoá, có giá trị bằng giá trị tư bản ứng trước và giá trị thặng dư Nhờ vậy, tiến hành trao đổi theo đúng quy luật giá trị của nó thu vềđược T', nghĩa là thu vềđược số tiền trội hơn so với số tiền ứng ra ban đầu Chức năng của H' không chỉ là chức năng của mọi sản phẩm hàng hoá, mà quan trọng hơn còn là chức năng thực hiện giá trị thặng dưđược tạo ra trong qúa trình sản xuất Kết thúc giai đoạn này, tư bản hàng hoáđã biến thành tư bản tiền tệ Đến đây, mục đích của tư bản được thực hiện Tư bản trở lại hình thái ban đầu, với

số lượng lớn hơn trước

Tổng hợp quá trình vận động của tư bản trong cả ba giai đoạn, ta có công thức:

Tuần hoàn của tư bản chỉ có thể tiến hành bình thường chừng nào các giai đoạn khác nhau của nó không ngừng chuyển tiếp Mặt khác, bản thân

sự tuần hoàn của tư bản lại làm cho tư bản phải nằm lại ở mỗi một giai đoạn tuần hoàn trong một thời gian nhất định Do đó, sự vận động tuần hoàn của tư bản là sự vận động đứt quảng không ngừng Chính trong sự

Chức năng sản xuất ra hàng hoá tạo ra giá trị thặng dư

G đoạn III

Hình thức tư bản hàng hoá

Chức năng thực hiện giá trị và giá trị thặng dư

vận động mâu thuẫn đó mà tư bản tự bảo tồn, chuyển hoá giá trị và không ngừng lớn lên

2.1 Điều kiện để cho tuần hoàn TB được bình thường

Sự vận động của TB chỉ diễn ra bình thường khi các giai đoạn của nóđược diễn ra liên tục, kế tiếp nhau Mỗi sự gián đoạn ở bất kỳ giai đoạn nào cũng khiến cho sự tuần hoàn này bịđình trị

Mặt khác, TB phát tồn tại dưới cả ba hình thái là TB tiền tệ, TB sản xuất,

TB hàng hoá

3.1 Các hình thái tuần hoàn của tư bản

Trong quá trình vận động trải qua 3 giai đoạn, tư bản lần lượt khoác lấy các hình thái tư bản tiền tệ, tư bản sản xuất, tư bản hàng hoá vàở mỗi hình thái nó hoàn thành một chức năng thích hợp Đó là tư bản công nghiệp (công nghiệp với ý nghĩa bao quát mọi ngành sản xuất vật chất kinh doanh) Tư bản công nghiệp là hình thái tồn tại duy nhất của tư bản với chức năng không chỉ chiếm lấy giá trị thặng dư mà còn tạo ra giá trị thặng

a Dưới chủ nghĩa tư bản, tư bản cho vay là một bộ phận của tuần hoàn tư bản công nghiệp dưới hình thức tư bản tiền tệ tách ra Trong quá trình tuần hoàn của tư bản công nghiệp tất yếu sẽ dẫn đến hai hiện tượng ngược nhau: Một số nhà tư bản có một lượng tiền tạm thời chưa dùng đến,

họ cần cho vay để thu lợi tức; trong khi đó, một số nhà tư bản khác cần tư bản để mua NVL, cần mở rộng kinh doanh mà chưa tích luỹđủ vốn họ cần phải đi vay Từđó xuất hiện tư bản cho vay

Tư bản cho vay là tư bản mà quyền sở hữu và quyền sử dụng tách rời nhau Cùng một tư bản, đối với người cho vay nó là tư bản sở hữu, tức là

nó chỉđược tạm giao cho người khác sử dụng sau kỳ hạn nhất định sẽđược hoàn lại kèm theo một số lãi , đối với người đi vay nó là tư bản hoạt động, làm chức năng tạo ra lợi nhuận - tư bản cho vay là một loại hàng hoáđặc biệt vì người bán không mất quyền sở hữu còn người mua khi dùng thì giá trị của nó không mất đi mà còn tăng lên, giá cả của nó không do giá trị mà

do giá trị dùng của nó quyết định và thấp hơn nhiều so với giá trị Tuần hoàn của tư bản tiền tệ có công thức: T - H SX H' - T', với điểm xuất phát là T vàđiểm kết thúc là T', biểu thị một cách rõ nhất động cơ và mục đích vận động của tư bản là giá trị tăng thêm giá trị, tiền đẻ ra tiền hay tư bản cho vay Trong tuần hoàn này, T là phương tiện ứng ra trong lưu thông nên hình như lưu thông đẻ ra giá trị lớn hơn và T' là mục đích đạt được trong lưu thông nên hình như lưu thông đẻ ra giá trị lớn hơn, còn giai đoạn sản xuất chỉ làkhâu trung gian Do đó hình thái tuần hoàn của tư bản tiền tệ

là hình thái nổi bật nhất, đặc trưng nhất nêu rõ nhất động cơ, mục đích của tuần hoàn của tư bản đồng thời cũng là hình thái phiến diện nhất, che giấu nhất quan hệ bóc lột tư bản chủ nghĩa

b Tuần hoàn của tư bản sản xuất có công thức:

SX H' - T' - H' SX

Nói lên sự hoạt động lắp đi lắp lại theo chu kỳ của tư bản sản xuất Tư bản hàng hoá trong tuần hoàn này cho thấy rõ nó là kết quả trực tiếp của sản xuất, còn tư bản tiền tệ kết thúc sự thực hiện tư bản hàng hoá (H') - là phương tiện mua, chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho sản xuất, tức là chỉ làm môi giới cho tư bản hàng hoá chuyển thành tư bản sản xuất Tuần hoàn này vạch rõ nguồn gốc của tư bản Dù là tái sản xuất giản đơn hay tái sản xuất mở rộng, nguồn gốc tư bản đều từ qúa trình sản xuất mà ra Song tuần hoàn này không biểu thị việc sản xuất giá trị thặng dư Dù là sản xuất hay sản xuất kết cục của nó chỉ xuất hiện dưới hình thái cần thiết để làm chức năng tư bản sản xuất, thực hiện qúa trình tái sản xuất, nó không hề chỉ ra mục đích của quá trình là làm tăng thêm giá trị Do đó người ta dễ lầm rằng mục đích của nó chỉ là sản xuất, trung tâm của vấn đề là cố gắng sản xuất thật nhiều, thật rẻ, có trao đổi sản phẩm cũng chỉ là trao đổi sản phẩm để sản xuất được liên tục

c Trong nền kinh tế tư bản chủ nghĩa, tư bản thương nghiệp là một bộ phận của tư bản công nghiệp dưới hình thái tư bản hàng hoá tách ra

Nóđược hình thành khi có một số thương nhân ứng tư bản tiền tệ ra đảm bảo việc mua và bán hàng hoá cho tư bản công nghiệp nhằm mục đích thu lơị nhuận Tư bản thương nghiệp là tư bản hoạt động trong lĩnh vực lưu thông hàng hoá Nó thực hiện chức năng của tư bản hàng hoáđã tách ra khỏi quá trình tuần hoàn của tư bản công nghiệp Sự tách rời này phản ánh

sự phát triển sản xuất và phân công lao động xã hội

Ra đời từ tư bản công nghiệp, tư bản thương nghiệp có quan hệ hai mặt đối với tư bản công nghiệp: sự "phụ thuộc ở bên trong" và "độc lập ở bên ngoài"

Tuần hoàn của tư bản hàng hoá có công thức: H' - T' - H SX H' khác hẳn với các hình thái tuần hoàn khác, điểm xuất phát của nó bao giờ cũng bắt đầu bằng H' - một giá trịđã tăng thêm giá trị, một giá trị tư bản ứng trước đã chứa đựng giá trị thặng dư với bất kỳ qui mô như thế nào Do

đó tuần hoàn tư bản hàng hoá có một sốđặc điểm sau đây:

- Ngay từđầu nóđã biểu hiện là hình thái của sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa nên đã bao gồm cả tiêu dùng sản xuất và tiêu dùng cá nhân

- Kết thúc bằng H chứ chưa chuyển hoá trở lại thành tiền đã tăng thêm giá trị mới (T'), nó là hình thái chưa hoàn thành, còn phải tiếp tục vận động

- Tuần hoàn của tư bản hoàng hoá là hình thái nổi bật sự liên tục của lưu thông hàng hoá H' làđiểm bắt đầu tuần hoàn và H' điểm kết thúc tuần hoàn đều biểu hiện một khối lượng giá trị sử dụng được sản xuất ra để bán

Do đó H' điểm bắt đầu tuần hoàn đòi hỏi lưu thông thìđiểm kết thúc H' cũng đòi hỏi ngay một qúa trình lưu thông mới

- Hình thái tuần hoàn này còn trực tiếp bộc lộ mối quan hệ giữa những người sản xuất hàng hoá với nhau Nó không phải là một hình thái vận động chung cho mọi tư bản công nghiệp cá biệt - màđồng thời còn là hình thái vận động của tổng số những tư bản cá biệt, tức là toàn bộ tư bản của các giai cấp các nhà tư bản, là một vận động trong đó vận động của mỗi một tư bản công nghiệp cá biệt chỉ là một vận động bộ phận, chằng chịt với những vận động của các tư bản khác nhau vàđược qui định bởi những vận động này

Tóm lại, nếu xét riêng từng hình thái tuần hoàn, mỗi hình thái chỉ phản ánh hiện thực tư bản chủ nghĩa một cách phiến diện, làm nổi bật bản

chất này và che dấu bản chất khác sự vận động của tư bản công nghiệp Do

đó, phải xem xét đồng thời cả 3 hình thái tuần hoàn mới nhận thức đầy đủ

sự vận động thực tế của tư bản, mới hiểu biết đúng đắn bản chất của mối quan hệ giai cấp mà tư bản biểu hiện trong sự vận động của nó

Trong thực tế, chỉ có sự thống nhất của 3 hình thái tuần hoàn thì qúa trình vận động của tư bản mới có thể tiến hành liên tục không ngừng Tuần hoàn của tư bản chỉ tiến hành được bình thường khi cả ba giai đoạn chuyển tiếp một cách trôi chảy Nếu một giai đoạn nào ngừng trệ thì toàn bộ tuần hoàn sẽ bị ngừng trệ Song muốn đảm bảo tuần hoàn không ngừng của tư bản, bảo đảm cho tư bản liên tục chuyển hoá hình thái qua các giai đoạn kế tiếp nhau thì phải đủ hai điều kiện

Thứ nhất, toàn bộ tư bản phải phân ra ba bộ phận, tồn tại đồng thời ở

cả ba hình thái

Thứ hai, mỗi bộ phận tư bản ở mỗi hình thái khác nhau đều phải không ngừng liên tục trải qua 3 hình thái Hai điều kiện này quan hệ chặt chẽ với nhau, ràng buộc lẫn nhau, làm tiền đề cho nhau Chỉ khi có sự sắp xếp của các bộ phận tư bản tồn tại đồng thời ở cả 3 hình thái thì mới có sự

kế tục nhau của các bộ phận tư bản ấy Vì vậy, tuần hoàn của tư bản trong

sự liên tục của nó không những là sự thống nhất của quá trình lưu thông và quá trình sản xuất, mà còn là sự thống nhất của cả 3 tuần hoàn của nó nữa

CHƯƠNG II CHUCHUYỂN TƯBẢN 1.2 Khái niệm chu chuyển TB

Sự vận động của TB khi là một quá trình định kỳđổi mới, lặp đi lặp lại nhiều lần chứ không phải là một quá trình cô lập thìđược gọi là chu chuyển

số vòng chu chuyển và nghiên cứu ảnh hưởng của tốc độđóđối với việc sản xuất và giá trị thặng dư

2.2 Thời gian và tốc độ chu chuyển của TB

1.2.2 Thời giai chu chuyển và số vòng chu chuyển

Thời gian chu chuyển của tư bản là khoảng thời gian là khi nhà tư bản ứng một lượng tư bản ra dưới một hình thái nào đó cho đến khi nó chở về tay nhà tư bản cũng dưới hình thái như thế có thêm giá trị thặng dự

Vì chu chuyển của tư bản chỉ là tuần hoàn của tư bản xét trong một quá trình định kỳ nên thời gian chu chuyển của tư bản cũng là thời gian tư bản trải qua các gian đoạn lưu thông và sản xuất trong quá trình tuần hoàn tức là bằng tổng thời gian lưu thông và thời gian sản xuất cộng lại

Thời gian chu chuyển= Thời sản xuất + Thời gian lưu thông

Thời gian sản xuất của tư bản là thời gian tư bản nằm trong lĩnh vực

sản xuất Thời gian sản xuất bao gồm:

- Thời gian lao động trực tiếp: Là thời gian người lao động dùng tư liệu lao động tác động vào đối tượng lao động để tạo ra sản phẩm Đây là thời gian đầu tạo ra giá trị và giá trị thặng dư cho nhà tư bản