Đại suy thoái 1929 1933 và những tác động của nó đối với thế giới

Lý do lựa chọn đề tài Dựa trên những nghiên cứu từ khóa luận cử nhân “Đại suy thoái 1929 – 1933 và những tác động tới kinh tế, xã hội Mỹ”, tác giả đã lựa chọn và phát triển để nghiên cứ

Đại suy thoái 1929 - 1933 và những tác động

của nó đối với thế giới

Đặng Hương Giang

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Khoa Quốc tế học

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Quan hệ quốc tế; Mã số: 60 31 40

Người hướng dẫn : TS Bùi Thành Nam

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Khái quát về Đại suy thoái từ nơi bắt đầu diễn ra là nước Mỹ từ những

diễn biến đầu tiên, cho tới diễn biến tại những khu vực khác trên thế giới Tìm hiểu

và đánh giá Nguyên nhân của Đại suy thoái của cũng như ảnh hưởng tới các hoạt động trong quan hệ quốc tế Lý giải những tác động này có tầm ảnh hưởng sâu rộng như thế nào khiến cho Đại suy thoái trở thành cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất trong lịch sử thế giới So sánh Đại suy thoái năm 1929 và Khủng hoảng năm 2008 để tìm hiểu những điểm tương đồng và khác biệt trong bối cảnh, nguyên nhân, diễn biến

và tác động của hai cuộc khủng hoảng này Đồng thời tác giả cũng đưa ra một số nhận định về quan hệ quốc tế trong thời gian tới dưới sự ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng năm 2008

Keywords Quan hệ quốc tế; Suy thoái kinh tế; Kinh tế học quốc tế

Content

Mở đầu

1 Lý do lựa chọn đề tài

Dựa trên những nghiên cứu từ khóa luận cử nhân “Đại suy thoái 1929 – 1933 và những tác động tới kinh tế, xã hội Mỹ”, tác giả đã lựa chọn và phát triển để nghiên cứu đề tài “Đại suy thoái 1929 – 1933 và những tác động của nó đối với thế giới” để tìm hiểu về Đại suy thoái trên một quy mô rộng hơn ngoài nước Mỹ, các khu vực khác trên thế giới từ châu Âu, Mỹ Latin tới châu Á; sự ràng buộc và phụ thuộc lẫn nhau của các nước về kinh tế, chính trị cũng như xem xét Đại suy thoái như là một gạch nối quan trọng giữa hai cuộc Đại chiến thế giới Tác giả cũng tìm hiểu sự liên quan và so sánh Đại suy thoái và cuộc khủng hoảng kinh tế 2008 để tìm ra những điểm giống và khác giữa hai cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội này, thế giới đã rút ra được những bài học gì từ Đại suy thoái và áp dụng đối với lần khủng hoảng kinh tế này như thế nào

2 Lịch sử nghiên cứu

Đại suy thoái 1929 – 1933 là một trong những mốc quan trọng trong lịch sử kinh tế thế giới Nó đã được các nhà kinh tế học nghiên cứu trong nhiều thập kỷ sau đó Đã

có rất nhiều tác phẩm đi sâu nghiên cứu vấn đề này và được dịch ra tiếng Việt như

“Ác mộng Đại khủng hoảng 1929” của John Kenneth Galbraith, “Cuộc Đại Suy Thoái Kinh Tế Thập Niên 1930” của John A Garraty, và những tác phẩm chuyên sâu

về kinh tế học suy thoái như “Sự Trở Lại Của Kinh Tế Học Suy Thoái Và Cuộc Khủng Hoảng Năm 2008” của Paul Krugman Kể đến các tác phẩm tiếng nước ngoài, chủ yếu là tiếng Anh có thể tìm thấy nhiều sách và các bài báo phân tích về Đại suy thoái ở nước Mỹ, các đối phó của Mỹ với cuộc suy thoái này, tiêu biểu như “The Great Depression and the New Deal” của tác giả Robert F Himmelberg, “Depression Decade: From New Era through New Deal, 1929-1941” của Broadus Mitchell và rất nhiều bài báo khác Tuy nhiên, vì đây là một cuộc Đại suy thoái về kinh tế, các vấn đề kinh tế được phân tích mổ xẻ rất kỹ càng và tỉ mỉ và người ta chưa bao giờ ngừng lại tìm hiểu các nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng, những hậu quả và những bài học giá trị mà nó mang lại, nhưng dưới góc độ quan hệ quốc tế thì có phần hạn chế hơn Tác phẩm có thể tìm thấy nói tới tác động trên quy mô rộng lớn ngoài nước Mỹ của Đại suy thoái đó là “The Global Impact of the Great Depression, 1929-1939” của tác giả Dietmar Rothermund, trong đó tìm hiểu khá kỹ thời kỳ trước khi xảy ra Đại suy thoái và những biến động của các khu vực do cuộc suy thoái này gây nên Tài liệu nghiên cứu về cuộc Đại suy thoái là khá phong phú và dồi dào, tuy nhiên do khả năng tiếp cận của tác giả còn hạn chế nên chỉ tìm hiểu được những nghiên cứu bằng tiếng Việt và tiếng Anh, và chủ yếu được đánh giá từ góc độ của các quốc gia phương Tây, chủ yếu là ở Mỹ, chưa tiếp cận được các nguồn khác

Về cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008 hiện nay vẫn chưa kết thúc, đã có một vài nghiên cứu và đánh giá cũng như một số những so sánh nhưng tất cả đều chưa được kiểm chứng trên thực tế và nhận được sự đồng thuận của giới nghiên cứu Chỉ khi nào thế giới thoát hẳn ra được cuộc khủng hoảng này, có lẽ lúc đó những nghiên cứu và so sánh về hai cuộc khủng hoảng kinh tế này mới thật sự bản chất

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là Đại suy thoái 1929 – 1933 với phạm vi trong 4 năm diễn ra suy thoái và những hậu quả của nó trong thời kỳ cho tới trước chiến tranh thế giới thứ hai

Ngoài ra, với mục đích so sánh hai cuộc khủng hoảng, cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu 2008 cũng là đối tượng nghiên cứu của luận văn với phạm

vi nghiên cứu từ năm 2008 tới nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình trình thực hiê ̣n đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng và duy vật lịch sử theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin Bên cạnh đó , có áp dụng các phương pháp lịch sử , thống kê, phân tích - tổng hợp, đối chiếu - so sánh … để phân tích các sự kiê ̣n mô ̣t cách khoa ho ̣c và có hê ̣ thống.Cấu trúc luận văn:

Luận văn được chia làm 3 chương

Chương I: Diễn biến và nguyên nhân của Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933 đề cập tới diễn biến, tìm hiểu những nguyên nhân gây ra suy thoái và một số biện pháp khác nhau mà các quốc gia ở thời điểm đó đã áp dụng để đối phó với Đại suy thoái

Chương II: Tác động của cuộc Đại suy thoái 1929 – 1933 đi tìm những biến đổi trong quan hệ kinh tế quốc tế cũng như chính trị quốc tế, như một nguyên nhân chính dẫn tới chiến tranh thế giới thứ hai

Để đề tài có tính thực tiễn hơn, chương III đặt ra vấn đề So sánh Đại suy thoái 1929 –

1933 và Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008

Chương I: Diễn biến và nguyên nhân của Đại suy thoái kinh tế 1929 – 1933

Đại suy thoái 1929 – 1933 được bắt đầu sau một thời kỳ phát triển kinh tế cực thịnh, khi kinh tế thế giới đã vượt qua những hậu quả của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất Khủng hoảng kinh tế bắt đầu ở nước Mỹ với sự sụp đổ của hệ thống tài chính mà nền tảng là thị trường chứng khoán và hệ thống ngân hàng trên toàn quốc gia Nước Mỹ

đã bất ngờ rơi vào tình trạng tồi tệ nhất về kinh tế mà hoàn toàn không có bất cứ một

sự chuẩn bị nào, và phải mất 1 thời gian dài sau đó, nước Mỹ mới đưa ra được những chính sách hiệu quả không phải để đối phó với suy thoái mà khắc phục những hậu quả mà nó để lại

Không lâu sau khi suy thoái diễn ra ở Mỹ, nó nhanh chóng lan sang châu Âu và những khu vực còn lại trên thế giới mà trong đó ở châu Âu, tình trạng khủng hoảng là nghiêm trọng nhất Châu Âu là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề về kinh tế và chính trị sau cuộc Đại chiến, vẫn còn rất nhiều vấn đề trong nội tại của từng quốc gia và những hệ quả mất cân bằng trong quan hệ quốc tế giữa các quốc gia, vừa trải qua một quá trình khó khăn trong công cuộc tái thiết đất nước, xây dựng nền kinh tế, ổn định chính trị và trả nợ chiến tranh, và rất nhiều trong số đó phụ thuộc hay có mối quan hệ mật thiết với nền kinh tế Mỹ Các quốc gia châu Âu ở những mức độ khác nhau đều chịu tác động mạnh và lâu dài của Đại suy thoái Các quốc gia ở châu Á, châu Phi ở thời điểm này là những quốc gia thuộc địa của các nước phương Tây chịu tác động lớn về kinh tế, bị bóc lột nặng nề và tác động đáng kể tới chính trị

Đại suy thoái diễn ra nhanh và bất ngờ, hầu như trước đó không ai có thể dự đoán được nó, và mãi cho tới sau khi Đại suy thoái kết thúc, người ta mới đi tìm lại những nguyên nhân Có rất nhiều nguyên nhân được đặt ra để lý giải cho khủng hoảng ở mỗi nước nhưng nhìn chung có 3 nguyên nhân chính: Chiến tranh thế giới thứ nhất, Thị trường chứng khoán, Chính sách tiền tệ và chế độ bản vị vàng Cũng chính vì những diễn biến không lường trước này, các quốc gia đã gặp rất nhiều khó khăn và hoàn toàn thiếu kinh nghiệm trong việc đưa ra các chính sách trong việc chống lại đại

suy thoái Mỗi nước lại đưa ra những cách thức khác nhau chủ yếu trong việc khắc phục những hậu quả kinh tế và xã hội trầm trọng mà Đại suy thoái đem lại Tiêu biểu nhất phải nói tới là Chính sách kinh tế xã hội mới của Tổng thống Mỹ Rooservelt với nhiều điểm quan trọng cải tiến, và một số chính sách có giá trị cho tới ngày hôm nay

Chương II: Tác động của cuộc Đại suy thoái 1929 – 1933

Chương này được chia làm 2 phần: tác động tới kinh tế thế giới và tác động tới chính trị thế giới Đại suy thoái phá húy hầu hết nền kinh tế của các quốc gia, nặng nề nhất

là ở khu vực Bắc Mỹ và châu Âu, các quốc gia phương Tây có nền kinh tế công nghiệp phát triển, thị trường tài chính và bất động sản hoạt động mạnh mẽ Các quốc gia này đều phải hứng chịu sự giảm sút trong sản xuất công nghiệp nặng nề, thị trường tài chính, hệ thống ngân hàng chịu ảnh hưởng nặng nề, tỷ lệ thất nghiệp tăng cao nhất trong lịch sử Thương mại quốc tế giữa các quốc gia cũng suy giảm nặng nề Ngay sau khi Đại suy thoái diễn ra, các quốc gia ngay lập tức áp dụng mọi biện pháp

để bảo vệ sản xuất công nghiệp của quốc gia mình trong đó biện pháp nâng cao thuế quan để giảm nhập khẩu hàng hóa nước ngoài Việc này ngay lập tức cũng nhận được

“sự trả đũa” của các quốc gia khác, và thương mại quốc tế dường như bị chặn đứng Chế độ bản vị vàng vào thời gian này cũng là một rào cản lớn đối với thương mại quốc tế, các nước đã lần lượt rời bỏ chế độ này để tìm lại sự tăng trưởng cho nền kinh

tế trong nước Sau thời kỳ 1929 – 1933, chỉ còn rất ít các quốc gia áp dụng chế độ này

Đại suy thoái đã làm cho nền kinh tế thế giới trải qua một thời kỳ với một tỷ lệ thất nghiệp cao nhất trong lịch sử Rất nhiều nhà nghiên cứu đã cố gắng tìm hiểu và đưa

ra một con số chính xác nhất về tỷ lệ thất nghiệp nhưng chưa bao giờ đưa ra được một con số thực sự chính xác

Sự tàn phá do nạn suy thoái gây ra rõ ràng nhất ở những khu vực công nghiệp Ở đó

là những người chờ cứu tế, những người không bà con họ hàng, những người bị bỏ rơi rách rưới; những nhà máy lặng im đánh dấu sự sụp đổ của nền kinh tế Ba khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của Đại suy thoái đó là Bắc Mỹ mà cụ thể là quốc gia nơi Đại suy thoái bắt đầu – Nước Mỹ; châu Âu và Mỹ Latin

Cuộc suy thoái 1930 đã phá hủy nền kinh tế của Mỹ và hầu hết các quốc gia ở châu

Âu Một nghiên cứu vào những năm 1980 đã về tình trạng kinh tế các quốc gia vào thời điểm giữa hai cuộc chiến tranh đã chỉ ra những tình hình kinh tế trượt dốc ở các quốc gia trong khu vực kinh tế chủ chốt của thế giới vào thời kỳ đó

Về mặt chính trị, Đại suy thoái làm biến đổi bộ mặt chính trị của nhiều quốc gia và góp phần làm thay đổi quan hệ quốc tế, được coi như một trong những nguyên nhân lớn gây ra chiến tranh thế giới thứ hai Khủng hoảng kinh tế nặng nề làm cho đời

sống người dân ở khắp nơi đều trở nên rất khó khăn, và những phản ứng xã hội trở thành một điều tất yếu Ba sự biến động về mặt chính trị lớn nhất được cho có nguồn gốc từ Đại suy thoái đó là Chủ nghĩa phát xít ở châu Âu, chủ nghĩa dân túy ở Mỹ Latin và phong trào tự do ở các quốc gia thuộc địa Từ đó mà trật tự Versailles – Washington – trật tự thế giới được thiết lập sau chiến tranh thế giới thứ nhất – đã bị phá bỏ bởi những mâu thuẫn tồn tại ngay trong đó, được đẩy lên cao và không thể giải quyết bằng các biện pháp hòa bình nữa

Đại suy thoái có sức ảnh hưởng sâu sắc không chỉ đối với nền tài chính, kinh tế mà còn mang đến những hệ quả về chính trị sâu rộng, đó cũng là những phản ứng tất yếu của chính trị xã hội đối với cuộc khủng hoảng Một phản ứng đó là chế độ độc tài quân sự - có thể tìm thấy ở Argentina và nhiều nước Trung Mỹ khác Khi các quốc gia Tây Âu cắt giảm nhập khẩ nguyên liệu và các hàng hóa khác, giá café, cao su, bông thiếc và các hàng hóa khác bị giảm 40% Sự mất giá các sản phẩm nông nghiệp này đã dẫn tới những bất ổn xã hội, và chế độ độc tài quân sự đã phát triển mạnh lên với lời hứa sẽ duy trì trật tự

Phản ứng thứ hai đó là chủ nghĩa phát xít là chủ nghĩa quân phiệt ở Đức, Ý và Nhật Bản Tại Đức, Adolph Hitler và Đảng Quốc Xã của ông hứa sẽ khôi phục nền kinh tế đất nước và xây dựng lại quân đội của mình Sau khi trở thành thủ tướng năm 1932, Hitler đã tái cơ cấu lại ngành công nghiệp và một loạt các tập đoàn của Đức, và sau năm 1935, ông đã lập một chương trình lớn để tái vũ trang và chấm dứt tình trạng thất nghiệp ở mức cao tại Đức Trong khi đó ở Ý, chủ nghĩa phát xít đã xuất hiện từ trước Đại suy thoái dưới thời kỳ lãnh đạo của nhà độc tài Ý Benito Mussolini Tại Nhật bản, lực lượng quân phiệt đã chiếm quyền kiểm soát của chính phủ trong năm

1930 Trong nỗ lực để giảm ảnh hưởng của suy thoái, quân đội Nhật đã xâm chiếm Mãn Châu, một vùng ven biển giàu nguyên liệu của Trung Quốc vào năm 1937 Phản ứng thứ ba được cho là chế độ cộng sản Tại Liên Xô, Đại suy thoái đã giúp Joseph Stalin lên nắm quyền Năm 1928, Stalin đã thiết lập nền kinh tế kế hoạch Kế hoạch 5 năm đầu của ông được gọi là công nghiệp hóa nhanh chóng và “tập thể hóa” các trang trại nhỏ của người nông dân dưới sự kiểm soát của chính phủ Phản ứng cuối cùng đối với Đại suy thoái đó là quỹ phúc lợi của chủ nghĩa tư bản ở một số quốc gia như Canada, Anh và Pháp Dưới chủ nghĩa tư bản, các quỹ phúc lợi này giúp chính phủ phân bố một cách đồng đều hơi của cải chống lại các nguy cơ thất nghiệp, phá sản hay nghèo đói

Trật tự Versaille – Washington bị phá vỡ

Trật tự Versaille – Washingotn được thiết lập sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, với một loạt các hiệp định được ký giữa các bên thắng và thua trận Bộ mặt địa chính trị thế giới đã có một sự thay đổi lớn Các quốc gia thắng trận giành được nhiều quyền lợi về kinh tế và đáp đặt lên các nước thua trận, các Đế quốc Nga, Đức, Áo – Hung,

Ottoman với các triều đình quân chủ hàng trăm năm bị sụp đổ Trong đó 2 cường quốc Áo-Hung, Ottoman bị phân rã và mất hẳn vai trò cường quốc Hai đế quốc Đức-Nga bị cắt xén lãnh thổ và bị kìm chế với tình cảm dân tộc nước lớn tổn thương sâu sắc và đó là đất đai rất tốt cho tư tưởng phục thù để dẫn đến 1 thế chiến mới Rất nhiều các nước nhỏ xuất hiện từ sự phân rã của các đế quốc Và từ sự phân chia mang tính chủ quan của các nước cường quốc thắng trận, điều đó dẫn đến các mâu thuẫn lộn xộn gây mất ổn định thế giới sau này

Hệ thống Versailles-Washington sau khi được hình thành vẫn mang đầy đủ các mâu thuẫn của trước chiến tranh thế giới lần thứ nhất, và còn kết hợp thêm nhiều mâu thuẫn mới Trật tự thế giới này chỉ mang lại lợi ích cho các cường quốc thắng trận là: Anh, Pháp, Nhật, Mỹ Và những điều khoản khắt khe của hệ thống hòa ước này không chỉ không kìm hãm được những nước chiến bại.Nhất là nước Đức Mà còn tằng lên tâm lý phục thù Do tự chứa trong mình nhiều mâu thuẫn như vậy nên hệ thống trât tự Versailles-Washington chỉ tồn tại được trong 1 thời gian ngắn và nhanh chóng bị thay thế Cuối năm 1917 song song với sự hình thành của hệ thống trật tự Versailles Washington thì Liên Xô được thành lập có ảnh hưởng mạnh mẽ và lâu dài đối với thế giới

Cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai được coi như sự chấm dứt của trật tự thế giới giữa hai cuộc chiến này, và với tầm quan trọng là gạch nối của thời kỳ này, cuộc Đại suy thoái đã góp phần không nhỏ trong việc làm gia tăng sự mâu thuẫn giữa các quốc gia, khi các quốc gia không còn chia sẻ lợi ích chung, không còn là đồng mình chống lại một kẻ thù chung nữa Khi một nước nâng cao hàng rào thuế quan, các quốc gia khác cũng có hành động đáp trả ngay lập tức Và hệ thống Versailles Washington vẫn mang đầy đủ những mâu thuẫn trước đó, khi quyền lợi giữa các quốc gia được phân chia không đồng đều, các nước thua thiệt sau Chiến tranh thế giới thứ nhất lại trỗi dậy phát triển mạnh mẽ sau Đại suy thoái và vươn lên trong khu vực, mà điển hình như Đức và Ý, trong khi các quốc gia thắng trận, giành được nhiều thuộc địa như Anh, Pháp lại chịu ảnh hưởng nặng nề từ Đại suy thoái, vai trò cường quốc bị giảm đi đáng kể Đó là những tiền đề quan trọng cho sự sụp đổ của trật tự thế giới Versailles – Washington và là một nguyên nhân quan trọng dẫn tới Thế chiến lần thứ hai – cuộc chiến tranh thảm khốc nhất trong lịch sử loài người

Chương III: So sánh Đại suy thoái 1929 – 1933 và Cuộc khủng hoảng kinh tế

toàn cầu 2008

Kể từ sau Đại suy thoái 1929 – 1933, thế giới đã trải qua thêm 7 cuộc khủng hoàng kinh tế nữa, nhưng có lẽ cho tới thời điểm này, khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008

được cho là nặng nề nhất và mang nhiều điểm tương đồng với Đại suy thoái 1929 –

1933

Cả Đại suy thoái 1929 và khủng hoảng 2008 đều bắt đầu từ Mỹ và từ thị trường chứng khoán, sau đó là hệ thống ngân hàng với các bong bóng cổ phiếu và bất động sản Tuy nhiên, khủng hoảng 2008 còn có nguyên nhân sâu xa từ cơ cấu của nền kinh

tế Mỹ, và vai trò to lớn của Mỹ trong nền kinh tế thế giới khiến tất cả thế giới bị cuốn theo một vòng xoáy khủng hoảng kinh tế và cho tới thời điểm này vẫn chưa kết thúc Trong tình hình kinh tế suy thoái hiện nay tại Mỹ, nhiều người đã nhắc tới thời kỳ đen tối của cuộc đại khủng hoảng kinh tế dưới thời Tổng thống Franklin Roosevelt Hồi năm 1930 thì cuộc khủng hoảng bắt đầu từ lĩnh vực sản xuất nhưng nó được khơi mào sụp đổ bởi thị trường chứng khoán Hiện nay thị trường chứng khoán có xuống nhưng không sụp đổ mạnh như năm 1929 Thêm vào đó là mức sa sút về sản xuất bây giờ không cao như hồi đó

Điểm quan trọng nhất khi so sánh cuộc khủng hoảng vào những năm 1930 với bây giờ là ngày đó các nhà nghiên cứu kinh tế nói chung cũng như những người cầm quyền điều khiển nền kinh tế ở Mỹ chưa biết rõ về sự vận hành của hệ thống tài chính cũng như mối liên hệ giữa tài chính và kinh tế Còn bây giờ, sau gần một thế

kỷ, các nhà lãnh đạo đã học hỏi được nhiều, vì vậy họ không thể để cho cuộc khủng hoảng này xuống tới mức độ trầm trọng như trong thập niên 1930 Theo các chuyên gia thì phải mất đến gần một thập niên, kinh tế Mỹ mới phục hồi và phát triển trở lại sau cuộc đại khủng hoảng Những khó khăn mà Chính phủ Roosevelt phải đối phó:

đó là sửa chữa những biện pháp do chính phủ trước để lại Vào thời đó, hiểu biết về

hệ thống kinh tế và trình độ quản lý kinh tế còn kém cho nên chính phủ trước đó đưa

ra toàn những biện pháp làm cho cuộc khủng hoảng càng trầm trọng hơn

Về mặt chính trị, Đại suy thoái 1929 là một trong những nguyên nhân trực tiếp gây tới những thay đổi lớn về chính trị trên toàn thế giới, phá vỡ hệ thống Versaille – Wahshington , sự lên ngôi của chủ nghĩa phát xít và là bước tiếp dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai Người ta không mong chờ một kết cục tương tự cho thế giới, một cuộc chiến tranh để chấm dứt thời kỳ khủng hoảng hiên nay Tuy nhiên, vào thời điểm này, khi các nhà kinh tế khẳng định nền kinh tế thế giới đang đi vào phục hồi từ cuối 2010, thì trong những tháng đầu năm 2011 thế giới đang phải chứng kiến những khủng hoảng chính trị diễn ra trên nhiều khu vực trên thế giới Các cuộc khủng hoảng chính trị trên thế giới liên tục xảy ra ở các khu vực từ khủng hoảng chính trị ở khu vực châu Á, châu Âu với những hậu quả còn chưa được giải quyết triệt để, và bước vào năm 2011 với những khủng hoảng chính trị kéo dài từ Trung Đông sang Châu Phi chưa có dấu hiệu giảm nhiệt Ngoài ra còn là những cuộc khủng hoảng là hệ quả kéo theo như khủng hoảng môi trường, khủng hoảng lương thực

Trong bối cảnh hiện nay khi tình trạng kinh tế thế giới còn chưa có thể xác định được

sẽ đi theo hướng nào, trận chiến giá cả trở thành vấn đề thời sự, và cũng là nỗi lo thường trực của người dân và chính phủ các quốc gia Cơn bão lạm phát đang hoành hành dữ dội từ châu Á sang châu Âu và bài toán cân bằng giữa phát triển và lạm phát trở nên khó khăn hơn lúc nào hết Người dân chính là những người phải gánh chịu đầu tiên và nặng nề nhất những hệ quả của lạm phát cũng như tình trạng thất nghiệp

Và những khủng hoảng chính trị, xã hội cũng là những hệ quả tất yếu do khủng hoảng kinh tế gây ra Mối liên hệ giữa các quốc gia trong thời đại toàn cầu hóa ngày càng trở nên mật thiết

Một số dự báo về tình hình chính trị và kinh tế thế giới dưới tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu

Cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu đang và sẽ tạo ra những thay đổi sâu sắc trong trật tự thế giới về kinh tế và chính trị Cho tới hiện nay, có rất nhiều ý kiến trái ngược nhau về sự thay đổi về vị trí của các nước trong nền kinh tế - chính trị trong thời gian sắp tới Tùy thuộc vào việc những chính sách mà chính phủ các quốc gia thực hiện để chống lại cuộc khủng hoảng và những hậu quả của nó có mang lại kết quả như mong đợi hay không, có thể đưa ra ba xu hướng thay đổi là: kinh tế thế giới tiếp tục phát triển với tốc độ chậm, duy trì vai trò lãnh đạo của Mỹ và các quốc gia phát triển vượt qua khỏi suy thoái và vượt xa khỏi các nước đang phát triển, các nước đang phát triển không thể trở thành đối trọng của họ; tuy nhiên, đây cũng có thể là kỷ nguyên của các nước đang phát triển nhóm trên, các nước Châu Á với sự trỗi dậy đang ngày càng được khẳng định của Trung Quốc; hoặc thế giới sẽ tiếp tục kéo dài thời kỳ bất ổn của mình với những biến động kinh tế, xã hội và chiến tranh trên nhiều châu lục

Với kịch bản thứ nhất, thế giới sẽ tiếp tục với sự tăng trưởng chậm nhưng ổn định,

Mỹ sẽ tiếp tục giữ vai trò là nền kinh tế đi đầu và có tầm ảnh hưởng chính trị lớn trên thế giới, tuy đây không phải là điều quốc gia nào cũng mong muốn Người ta có nhiều lý do để tin tưởng vào điều này bởi mặc dù bị ảnh hưởng nặng nề bởi khủng hoảng tài chính và kinh tế, Mỹ vẫn thể hiện một khả năng phục hồi mạnh mẽ bởi những tiềm lực và kinh nghiệm sẵn có, với một lực lượng lao động có khả năng linh hoạt và đổi mới Các nhà đầu tư vẫn đánh giá đây là một môi trường đầu tư sinh lợi với thị trường tài chính phát triển cao, tính thanh khoản tốt và các thể chế chính trị, luật định rõ ràng và hiệu quả Hơn nữa, Mỹ là một quốc gia có nền kinh tế linh hoạt,

có đủ nguồn tài nguyên thiên nhiên và nhân lực cần thiết để vượt qua các khó khăn hiện nay; đồng USD vẫn tiếp tục là một đồng tiền phổ biến và có sức mạnh trong hệ thống tiền tệ quốc tế khi đồng Euro đang rơi vào khủng hoảng và các đồng tiền khác chưa đủ điều kiện để trở thành sự lựa chọn quốc tế Và xem xét trong bối cảnh kinh

tế hiện nay, Mỹ vẫn là động lực của sự tăng trưởng kinh tế thế giới Sau những năm

tăng trưởng cao, các nền kinh tế thị trường đang trỗi dậy có ảnh hưởng ngày một lớn hơn nhưng không tách khỏi nền kinh tế tài chính thế giới nhưng vẫn phụ thuộc vào nhu cầu nhập khẩu của các nước phát triển Về mặt chính trị, dưới thời tổng thống Obama, Mỹ đã có những động thái “ôn hòa” hơn trong các cuộc tranh chấp nhưng không bao giờ đứng ngoài những sự kiện có ảnh hưởng tới vị thế địa chính trị của mình trong khu vực và trên thế giới, nhất là trong việc cân bằng sức mạnh với Trung Quốc tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương

Trong kịch bản này, thế giới trong những năm sắp tới sẽ không có một bước nhảy vọt nào nhưng tiếp tục bền bỉ và tiếp tục tăng trưởng chậm Trong một khoảng thời gian nhất định, Mỹ sẽ giữ được vai trò siêu cường của mình như thời kỳ trước khi xảy ra khủng hoảng Trung Quốc cũng sẽ không phải chịu một hậu quả nào từ tình hình này

và tiếp tục đi theo con đường phát triển của mình Trung Quốc có cơ sở để đảm bảo cho sự phát triển này đó là dân số, sự ưu tiên dành cho phát triển khoa học công nghệ

và sự phụ thuộc về tài chính của nhiều quốc gia lớn như Mỹ vào Trung Quốc Đây cũng là nguyên nhân khiến cho cán cân giữa ba khối kinh tế chính trị của thế giới hiện nay là Mỹ, EU và Trung Quốc có xu hướng dịch chuyển về phía Đông

Tuy nhiên, trong kịch bản thứ nhất, mới chỉ nói tới vai trò của Trung Quốc như một quốc gia xếp thứ 2 sau Mỹ về kinh tế, tiếp tục duy trì trong tình hình tăng trưởng chậm của thế giới mà chưa nhắc tới những quốc gia đang phát triển mạnh mẽ và vai trò ngày một tăng, góp phần vào lực lượng các quốc gia trỗi dậy mạnh mẽ cùng với Trung Quốc trở thành đối trọng với các quốc gia phát triển là Mỹ và châu Âu Kể cả trong trường hợp như kịch bản thứ nhất thì cũng sẽ không tiếp tục như thời gian trước đây Bởi với vai trò nắm giữ các nguồn nhiên liệu sản xuất, mà đặc biệt là dầu mỏ, các quốc gia như Nga, Venezuela và các quốc gia Ả rập có nhiều cơ hội tích lũy nguồn tư bản, sử dụng nguồn tài chính dồi dào để tạo ra những thế lực chính trị lớn hơn trên trường quốc tế Vì vậy, kịch bản thứ hai về kỷ nguyên của các nước đang trỗi dậy, những nước đang xác định rõ vị trí trên bàn cờ kinh tế thế giới Khủng hoảng toàn cầu 2008 đã đảo lộn trật tự kinh tế thế giới Án Độ, hay Trung Quốc, Brazil ngày nay đang nắm chắc trong tay những chìa khóa của tương lai quan trọng không kém Mỹ hay Pháp Khủng hoảng nghiêm trọng nhất thế giới sau Thế chiến thứ Hai là cú hích tuyệt vời đưa các nước đang phát triển, mà tiêu biểu nhất là Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil, trở thành những cường quốc kinh tế của thế giới Ngày nay, nhóm được gọi là các quốc gia phương Nam kiểm soát 52% sản lượng công nghiệp toàn cầu, 80% dự trữ ngoại tệ của thế giới và 66% các dịch vụ tài chính của nhân loại phải đi qua các sàn chứng khoán của các nước từng được coi là thuộc Thế giới thứ

Ba

Trong khi các nước này đang có được một đà tăng trưởng đáng kể trong một thời kỳ đầy khó khăn từ 5% tới 9%, và đặc biệt là Trung Quốc với đà tăng trưởng được cho

là đầu tàu kéo tăng trưởng của thế giới thì tăng trưởng của Mỹ, châu Âu và Nhật lại khá mờ nhạt và tỉ lệ thất nghiệp vẫn còn ở mức cao Theo một số nhà phân tích thì trong lúc các quốc gia phương Tây – điển hình là EU đang rơi vào cảnh nợ nần chồng chất, thì các quốc gia trỗi dậy lại có nguồn tài chính dồi dào Trung Quốc hay Ấn Độ với số dân tới 2,5 tỷ trong tổng số 7 tỷ người lại là những nơi tiêu thụ hàng hóa hấp dẫn Tại Brazil, sức mua của tầng lớp trung lưu giúp ngành công nghiệp Brazil tham gia vào những ngành công nghiệp được coi là độc quyền của phương Tây Sự mạnh dạn chi tiêu của một tầng lớp trẻ, khá giả và có chuyên môn cao ở các nước đã góp phần làm thay đổi trật tự kinh tế thế giới Ngoài ra, theo chuyên gia kinh tế, còn có những quốc gia trỗi dậy ở thế hệ thứ hai đang phát triển với đà mạnh mẽ bao gồm Indonesia, Malaysia, Việt Nam, Nam Phi, Thổ Nhĩ Kỳ và Mexico

Nhưng dựa trên tình hình biến động hiện nay của thế giới, cũng có người lo ngại rằng thế giới sẽ tiếp tục kéo dài tình trạng bất ổn như hiện nay thêm một thời gian dài nữa, những lo ngại về khủng hoảng suy thoái tài chính kinh tế làm gia tăng mối lo ngại của người dân, và sự mất lòng tin của họ về chính quyền Chiến tranh để giành lãnh thổ, giành các quyền lợi về kinh tế, chính trị đằng sau vấn đề chống khủng bố và nhân quyền sẽ tiếp tục diễn ra Tình trạng bất ổn sẽ tiếp tục kìm hãm sự tăng trưởng kinh tế và thương mại thế giới thêm một thời gian dài

Kết luận

Như đã đề cập ngay từ đầu, tăng trưởng, suy thoái kinh tế là một chu kỳ tất yếu trong lịch sử phát triển của con người nói chung và bất cứ một nền kinh tế nào nói riêng Nhưng đây không phải là một quá trình lặp lại với những chu kỳ giống nhau, với các pha và đặc điểm giống nhau mà mỗi chu kỳ lại chứa trong nó những đặc điểm, nguyên nhân, bản chất, mang lại những hệ quả và tác động tới xã hội khác nhau Đại suy thoái 1929 – 1933 có thể được đánh giá là cuộc khủng hoảng ở quy mô thế giới đầu tiên và trầm trọng nhất trong lịch sử kinh tế thế giới Đó như là một phần tất yếu của lịch sử, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong quan hệ quốc tế Vào thời điểm đó, Đại suy thoái làm biến đổi hoàn toàn bộ mặt nền kinh tế thế giới, tác động sâu sắc với nền chính trị, và xã hội của rất nhiều quốc gia Hơn thế nữa, Đại suy thoái cũng làm thay đổi mạnh mẽ nền chính trị thế giới, là động lực lớn làm xuất hiện những lực lượng chính trị mới, những mô hình nhà nước, mô hình liên kết chính trị

và cũng phá vỡ những mô hình hợp tác cũ Đại suy thoái kinh tế là một bằng chứng

rõ ràng về việc các quốc gia đặt lợi ích lên trên hết và sẵn sàng dùng mọi biện pháp

để bảo vệ nền kinh tế quốc gia, trong khi đó với quy mô của khủng hoảng thì việc cố kết lại hết sức cần thiết Vào thời điểm khủng hoảng, các quốc gia sẵn sàng từ bỏ mọi cam kết quốc tế để áp dụng các chính sách quốc gia, các hàng rào bảo hộ thương mại