Đặc điểm thi pháp truyện ngắn nguyễn quang sáng

Kể từ tác phẩm đầu tay Con chim vàng 1958 đến nay, Nguyễn Quang Sáng đã cho ra mắt bạn đọc hơn 100 truyện ngắn gắn liền với hàng loạt các giải thưởng uy tín: giải thưởng cuộc thi truyện

Đặc điểm thi pháp truyện ngắn

Nguyễn Quang Sáng Nguyễn Thị Thu Hiền

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Lý luận Văn học; Mã số: 60.22.32

Người hướng dẫn: PGS TS Lý Hoài Thu

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Trình bày quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Quang Sáng

Nghiên cứu không gian và thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng Làm rõ kết cấu - giọng điệu và ngôn ngữ để thấy rõ phong cách của nhà văn

Nguyễn Quang Sáng

Keywords: Văn học Việt Nam; Lý luận văn học; Truyện ngắn

Content

Mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Nguyễn Quang Sáng đến với văn chương từ những năm 60 của thế kỉ trước trong mối

“cơ duyên” được xe trên chiến trường ác liệt Suốt 50 năm hành trình đi tìm kiếm chân lý nghệ thuật, Nguyễn Quang Sáng đã từng thử sức trên nhiều lĩnh vực: tiểu thuyết, truyện vừa,

kí, kịch bản phim…và cũng đạt được những thành công nhất định Nhưng thế mạnh thực sự của ông lại thuộc về thể loại truyện ngắn bởi cứ nhắc đến Nguyễn Quang Sáng là độc giả lại nhớ đến một cây bút viết truyện ngắn tài năng

Kể từ tác phẩm đầu tay Con chim vàng (1958) đến nay, Nguyễn Quang Sáng đã cho ra

mắt bạn đọc hơn 100 truyện ngắn gắn liền với hàng loạt các giải thưởng uy tín: giải thưởng

cuộc thi truyện ngắn báo Thống Nhất (1959) với tác phẩm Ông Năm Hạng, giải thưởng cuộc thi truyện ngắn Tạp chí văn nghệ quân đội (1959) cho tác phẩm Tư Quắn, giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam (1994) cho những thể nghiệm thành công trong Con mèo của Fuojita, giải

Cây bút vàng (1998) trong cuộc thi truyện ngắn do Bộ công an và Hội nhà văn tổ chức cho Về lại bức tranh xưa…Năm 2000, Nguyễn Quang Sáng được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về

văn học nghệ thuật Không chỉ có vậy, nhiều truyện ngắn của ông còn được đưa vào giảng

dạy trong chương trình phổ thông hoặc được chuyển thể thành kịch bản phim như Chiếc lược

ngà, Con gà trống, Quán rượu người câm, Chị Nhung, Tên của đứa con, Con khỉ mồ côi…Đó

là những cống hiến đáng trân trọng của nhà văn có thực tài này với thể loại truyện ngắn nói riêng và nền văn xuôi Việt Nam hiện đại nói chung

Ngày nay nhìn lại có thể thấy Nguyễn Quang Sáng không gây choáng ngợp bởi số lượng truyện ngắn đồ sộ mà tạo dấu ấn bền lâu nhờ phong cách nghệ thuật độc đáo Bạn văn, nhà phê bình và độc giả luôn nhớ tới ông như là một nhà văn Nam Bộ điển hình, một người kể

chuyện bẩm sinh Tô Hoài khi đọc Vểnh râu đã nhận xét: “Lần này đọc của Sáng, tôi đã thấy

thuần lắm của cốt cách văn phong một trung tâm- miền Nam là một trung tâm, mà trong văn không có cái nhàn nhạt chữ nghĩa dùng cho miền nào cũng được” [7; tr.659] Trần Đăng Khoa

cũng suy nghĩ tương tự khi đọc Một chuyện vui: “Nó sống động, nó sục lên cái mùi vị sông

nước Tháp Mười, cả cái chất Nam Bộ đậm đặc không thể trộn lẫn” [7; tr.660] Còn Phan Đắc Lập cho rằng: “Nguyễn Quang Sáng có biệt tài kể chuyện Bằng một lối văn mộc mạc, anh cứ thủ thỉ kể hết cuộc tình này đến cuộc tình khác như một người nông dân Nam Bộ kể chuyện đời xưa và chuyện tiếu lâm ấy vậy mà với những trang viết mộc mạc ấy, Nguyễn Quang Sáng

đã chạm tới những rung động vi nhiệm của tình yêu” [82; tr.102] Thiết nghĩ đó mới là “giải thưởng” lớn nhất mà Nguyễn Quang Sáng đạt được trên hành trình văn học của mình

Đến nay tuy tuổi đã cao nhưng Nguyễn Quang Sáng vẫn miệt mài trên những trang viết, như ông chưa thoả mãn những gì đã đạt được Ông vẫn trăn trở với tập truyện ngắn về miền Tây, vẫn nỗ lực tự đổi mới chính mình để theo kịp bước đi của lịch sử và thời đại

Trước những cống hiến không ngừng nghỉ của nhà văn Nam bộ “lão thành”, chúng tôi thiết nghĩ phải có công trình nghiên cứu một cách hệ thống về đặc trưng truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng Luận văn này mong muốn góp phần tìm hiểu truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng

từ góc độ thi pháp để khẳng định sự đóng góp cũng như tài năng, cá tính sáng tạo của ông đối với nền văn học hiện đại Việt Nam

II Lịch sử vấn đề

Nguyễn Quang Sáng bắt đầu cầm bút từ 1952 hồi ở U Minh đánh Pháp Kể từ đó đến nay, hơn 70 năm tuổi đời, 50 năm tuổi nghề, Nguyễn Quang Sáng vẫn giữ được sức sáng tạo và đổi mới dồi dào Sáng tác của ông, bởi thế, cũng thu hút được sự chú ý của không ít nhà phê bình, nghiên cứu Các bài viết thường được triển khai theo hai hướng: hoặc khái quát đặc trưng truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng qua tổng kết hàng loạt tác phẩm, hoặc đi sâu vào tìm hiểu một truyện ngắn tiêu biểu của ông ở hướng tiếp cận nào thì các công trình đi trước đều đưa ra những gợi ý thú vị cho người thực hiện luận văn này

Năm 1969, tác giả Nguyễn Nghiệp đã có bài viết Đất nước và con người miền Nam

trong Chiếc lược ngà của Nguyễn Sáng đăng trên Tạp chí văn học số 1 Bài viết là những

nhận xét khái quát nhất về tập truyện ngắn Chiếc lược ngà Nguyễn Nghiệp chủ yếu thiên về

tóm tắt lại nội dung các câu chuyện và bước đầu đã đưa ra một số phát hiện về đặc điểm truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng: “Lối kể chuyện tưởng chừng như rất thoải mái, tuỳ hứng, nhưng thực ra đã thông qua bàn tay rất chủ động của tác giả (…) Quá khứ với hiện tại xen lẫn nhau, gắn bó với nhau theo lôgic bên trong của tính cách (…) Những chi tiết đều là chọn lọc

và đã được khai thác đúng mức, hành động bên ngoài nói lên được tâm trạng bên trong” [68; tr.26] Bài viết này có ý nghĩa như là một trong những bài phê bình đầu tiên về truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng

Năm 1975, trên Tạp chí Văn học số 2, tác giả Vân Thanh đã có một bản tổng kết “dày dặn” và toàn diện hơn về Truyện ngắn Nguyễn Sáng Nhìn lại chặng đường sáng tác của

Nguyễn Quang Sáng từ 1958- 1975, Vân Thanh đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật làm nên phong cách truyện ngắn của ông: “Nói được một cái gì thật kì diệu trong những điều tưởng chừng rất bình thường của cuộc sống, đó là đóng góp đáng chú ý của Nguyễn Sáng (…) Nhưng làm quen với Nguyễn Sáng, người đọc được tiếp xúc nhiều hơn với những câu chuyện được xây dựng trên những tình tiết ngẫu nhiên, bất ngờ, lắm khi gay cấn, căng thẳng đầy tính kịch” [75; tr.17] Vân Thanh còn đưa ra nhiều nhận định sắc sảo, chính xác về chi tiết, nhân vật, tính kịch trong truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng như: “Truyện Nguyễn Sáng giàu chi tiết sống Nhưng chi tiết đối với anh không phải là một thứ trang sức để phô bày Chi tiết được anh dùng trước hết là nhằm khắc hoạ nhân vật… Cùng miêu tả lớp trẻ, nhưng Nguyễn Sáng, mỗi người một nét khác nhau… Cùng miêu tả các cô giao liên, nhưng qua ngòi bút Nguyễn Sáng, mỗi người vẫn có một vẻ riêng” “Nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Sáng là những con người được vươn lên trong ánh sáng của cách mạng Những nét u buồn không đọng lâu trong con người họ Khó khăn, mất mát, chết chóc là điều khó tránh khỏi trong cuộc chiến đấu

ác liệt này, nhưng điều đó không làm giảm lòng tin của họ vào chiến thắng ngày mai” Hay

“lắm tình huống bất ngờ, truyện Nguyễn Sáng thường mang nhiều chất kịch Đó là phong cách của anh Truyện của anh bao giờ cũng có khía cạnh làm người đọc hồi hộp, chờ đợi Kết thúc truyện bao giờ cũng đột ngột, người đọc khó đoán được” [75; tr.24] Có thể nói bài viết của Vân Thanh đã bước đầu hình thành được trong lòng bạn đọc một phong cách truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng: chứa đựng những yếu tố kì diệu, giàu chi tiết sống, lắm tình huống bất ngờ, đậm tính kịch nhưng vẫn mang nhiều chất trữ tình

Những năm sau đó, giới phê bình cũng rải rác có một số bài viết về Nguyễn Quang Sáng

và truyện ngắn của ông Có thể kể đến bài viết của Trần Hữu Tá về chân dung nhà văn trên Từ

điển văn học với những nhận định ngắn gọn mà khái quát: “Nguyễn Quang Sáng có một

phong cách viết truyện ngắn độc đáo Truyện thường lắm tình huống bất ngờ, ngẫu nhiên

nhưng tự nhiên, giàu chi tiết sống động và kì diệu nhưng hợp lý, tính kịch rất nổi nhưng cũng đậm đà chất trữ tình” [68; tr.114]

Đáng kể hơn nữa là các Lời giới thiệu Tuyển tập Nguyễn Quang Sáng của Bùi Việt

Thắng và Phan Đắc Lập Với những cảm nhận tinh tế của ngòi bút chuyên phê bình truyện ngắn, tác giả Bùi Việt Thắng đã “lẩy” ra một số đặc điểm quan trọng trong phong cách Nguyễn Quang Sáng: cốt truyện tiêu biểu hấp dẫn, chi tiết chọn lọc, tình huống đặc sắc và kịch tính cao, chất Nam Bộ đậm nét trong lời văn, lối kể chuyện rất “hoạt” Đồng thời, Bùi Việt Thắng cũng bước đầu phác vẽ nên chân dung một con người nhạy cảm “dựa hẳn vào tình cảm để viết” nhưng cũng không kém phần hài hước, dí dỏm; lại có bản lĩnh, “thấu thị nhiều điều trong cuộc sống” So với các bài viết trước đó thì nghiên cứu của Bùi Việt Thắng có tầm bao quát rộng hơn: khái quát lại được cả hai chặng đường truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng (trước và sau 1975), đồng thời tìm ra được mối tương quan phát triển giữa hai chặng đường này: “Khi nghiên cứu bước đường sáng tác của một nhà văn ta thường thấy có hiện tượng: ở thời điểm nào đó với những ảnh hưởng và biến đổi nào đó, nhà văn viết khác trước, và cái sự khác này tạo ra một bước ngoặt Nhưng có nhà văn, dù cố tình “rẽ ngoặt’ thì vẫn không được, anh ta phải trở lại chính mình mới được công nhận Nguyễn Quang Sáng ở vào trường hợp thứ hai” Theo Bùi Việt Thắng, truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng viết trước 1975 “ròng ròng

sự sống, một sự sống đa dạng cung bậc, màu sắc, có tiếng khóc và tiếng cười, có khổ đau và

hi vọng” nhưng sau 1975 “khi ông cố đổi giọng cho có vẻ hợp thời thì người đọc thấy chán-

đó là khi đọc Tôi thích làm vua, Thế võ, Nhân vật ấy không được chết…” [79; tr.3] Chỉ đến loạt truyện Con mèo của Foujita, Người đàn bà đức hạnh, Người dì tên Đợi… thì Nguyễn

Quang Sáng mới “phát sáng trở lại” Nhận định này cũng đáng để chúng ta suy nghĩ

Tuy khiêm tốn tự nhận “những dòng tôi viết chỉ là những cảm nhận sơ lược của một độc giả viết cho một nhà văn nổi tiếng” nhưng Phan Đắc Lập cũng đã góp phần không nhỏ vào việc định hình rõ hơn phong cách Nguyễn Quang Sáng Một mặt, tác giả vẫn đồng tình với đa số nhà phê bình khác khi thừa nhận lối kể chuyện có duyên, giọng văn dí dỏm, hồn cốt Nam Bộ, sức hấp dẫn của kịch tính và chi tiết đã tạo nên “chất văn” Nguyễn Sáng Mặt khác, Phan Đắc Lập như muốn “bàn luận” với các ý kiến cho rằng các tác phẩm sau 1975 của Nguyễn Quang Sáng khiến cho ông bớt “phát sáng” (như ý kiến của Bùi Việt Thắng) Ông viết: “Có người đã cho hàng loạt các tác phẩm này của anh là những thử nghiệm bất thành, vì nó là những chuyện luận

đề, giống như văn của Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn đầu thế kỉ hai mươi Một số bạn bè độc

giả, trong đó có tôi lại nghĩ khác Chúng tôi rất thích những Tôi thích làm vua, Thế võ, Con

khướu sổ lồng…Tôi cho rằng, cùng với truyện ngắn xuất sắc của anh thời kháng chiến như Chiếc lược ngà, Chị xã đội trưởng…, một số truyện ngắn có thể xếp vào hàng những truyện

ngắn hay nhất của văn học Việt Nam từ 1945 trở lại đây” [82; tr.106] Bằng những dẫn chứng, phân tích sinh động cả về khoa học lẫn thực tế đời sống, Phan Đắc Lập đã cho thấy nhận xét trên không hoàn toàn là cảm tính Bởi lẽ, dù trong những tác phẩm viết về chiến tranh hay những trang viết sau 1975, thì Nguyễn Quang Sáng vẫn giữ được giọng văn uy- mua, các chi

tiết đắt giá cùng những tình huống giàu kịch tính (Bài học tuổi thơ, Người bạn lính,…) Chính

những đặc trưng ấy đã giúp tác phẩm của ông “có khả năng chịu đựng sự thử thách khắc nghiệt của thời gian để còn gây được xúc cảm thẩm mĩ cho thế hệ mai sau”

Trong các bài viết tổng hợp về truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng, đáng chú ý nhất là bài

nghiên cứu trong cuốn Truyện ngắn Việt Nam hiện đại -Lịch sử - Thi pháp - Chân dung (Phan Cự

Đệ chủ biên) Với dung lượng gần chục trang sách, tác giả Lý Hoài Thu đã triển khai súc tích hai nội dung quan trọng:

- Nguyễn Quang Sáng và những bước đi của truyện ngắn: tóm tắt lại đặc điểm hai chặng đường sáng tác truyện ngắn của ông (từ 1956- 1975, từ 1975 đến nay)

- Vài nét về phong cách truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng: một nhà văn ưa “chơi bố cục” và tình huống, nhà văn của những chi tiết “biết nói và ám ảnh”, ngôn ngữ văn phong mang đậm chất Nam Bộ

Không dừng lại ở tính chất “đọc sách, điểm sách”, tác giả đưa ra cái nhìn toàn diện và tổng quát hơn cả về truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng Thấu suốt cả chặng đường dài sáng tác của nhà văn; chừng mực nhưng cũng không kém phần chính xác, tinh tế khi đưa ra nhận định

là nét nổi bật của bài phê bình Công trình này cũng cho chúng ta thấy một văn phong phê bình mới khi bước đầu có hướng tiếp cận truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng từ góc độ thi pháp Có thể nói, đây chính là những gợi ý rất quý báu cả về nội dung và phương pháp cho luận văn của chúng tôi

Bên cạnh những công trình nghiên cứu tổng quát về các chặng đường truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng, chúng tôi còn bắt gặp những bài viết tập trung tìm hiểu sâu một truyện ngắn tiêu

biểu của nhà văn Nam bộ này Có thể kể đến lời nhận xét của Tô Hoài khi đọc Vểnh râu, của Trần Đăng Khoa khi đọc Một chuyện vui hay của Vũ Tú Nam khi biểu dương Con mèo

Foujita… Hay các bài viết về truyện Chiếc lược ngà của Nguyễn Lộc, Phạm Văn Nam; về Quán rượu người câm của Trọng Khanh; về Bông cẩm thạch của Liên Phương Có thể nói,

những bài viết trên đã đưa lại cho chúng tôi cái nhìn cụ thể nhưng không kém phần đa dạng về đặc trưng truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng

Cuối cùng không thể không nhắc đến một số khoá luận nghiên cứu truyện ngắn Nguyễn

Quang Sáng như: Truyện Nguyễn Sáng (Nguyễn Thu Hà, 1976), Hình ảnh con người Nam Bộ

trong truyện ngắn Nguyễn Sáng (Nguyễn Thị Việt Hoa, 1982), Một số đặc điểm thi pháp

truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng (Phạm Minh Phú, 1993), Nghệ thuật xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng (Vũ Thị Kim Ngân, 2007) Tiếc rằng, các công trình

này hoặc chọn hướng tiếp cận xã hội học hoặc mới chỉ dừng lại ở mức khởi điểm về mặt lý luận thi pháp

Như vậy, đề tài Đặc điểm thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng vẫn còn để ngỏ

nhiều hướng nghiên cứu mới cho người đi sau Các bài nghiên cứu trên sẽ là những gợi mở cho chúng tôi tiếp cận truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng một cách hệ thống dưới ánh sáng của thi pháp học

III Đối tượng, mục đích và phạm vi nghiên cứu

1 Tiếp nối con đường còn để ngỏ của những người đi trước, chúng tôi trong luận văn

này lấy “thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng” làm đối tượng nghiên cứu Luận văn sẽ

đi vào nghiên cứu những yếu tố hình thức mang tính nội dung, mang tính quan niệm của truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng để có được cái nhìn hệ thống về đặc điểm truyện ngắn của ông, qua đó khẳng định phong cách nhà văn

Để làm được điều đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng ở những phương diện sau:

- Quan niệm nghệ thuật về con người

- Không gian nghệ thuật và Thời gian nghệ thuật

- Kết cấu - Giọng điệu và Ngôn ngữ

2 Nguyễn Quang Sáng là cây bút viết truyện ngắn rất đều tay từ những năm 60

của thế kỉ XX cho đến nay Bởi vậy, để có được cái nhìn hệ thống về sáng tác của ông, chúng tôi sẽ nghiên cứu truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng ở cả hai thời kì (trước và sau 1975), tập trung vào 5 tập truyện chính:

- Con ma da- Chiếc lược ngà

- Người bạn lính

- Nó và tôi – Quán rượu người câm

- Dân chơi- Tôi thích làm vua

- Cánh đồng hoang và các truyện chuyển thể qua phim

IV Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp hệ thống

Phương pháp hệ thống là một phương pháp giúp người nghiên cứu có thể xâu chuỗi những hiện tượng văn học đơn lẻ trong mối quan hệ biện chứng để có cái nhìn toàn diện, hệ

thống về đối tượng nghiên cứu Do đó, phương pháp này sẽ giúp chúng tôi trong việc khái quát một số phương diện thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng

2 Phương pháp thống kê

Khảo sát thống kê là phương pháp nghiên cứu đặc trưng của thi pháp học Thông qua việc khảo sát thống kê tần số xuất hiện của những kiểu nhân vật, kiểu thời gian, không gian nghệ thuật, kiểu ngôn ngữ…chúng tôi có thể rút ra những kết luận khách quan, chính xác về thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng Luận văn khảo sát trên hai cấp độ: tác phẩm và toàn bộ sáng tác truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng

3 Phương pháp so sánh đối chiếu

Trong quá trình nghiên cứu thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng, chúng tôi tiến hành so sánh đối chiếu truyện ngắn của ông ở cấp độ đồng đại và lịch đại để thấy được những

kế thừa, sáng tạo cũng như những đóng góp của ông

V Cấu trúc của luận văn

Luận văn được bố cục 3 phần: Mở đầu, Nội dung và Kết luận Phần nội dung của luận văn được trình bày thành 3 chương:

Chương 1: Quan niệm nghệ thuật về con người của Nguyễn Quang Sáng

Chương 2: Không gian nghệ thuật và Thời gian nghệ thuật

Chương 3: Kết cấu - Giọng điệu và Ngôn ngữ

References

1 Nguyễn Hoa Bằng (2000), Thi pháp truyện ngắn Nam Cao, Luận án tiến sĩ Ngữ Văn,

Viện Văn học, Hà Nội

2 Nam Cao (2005), Truyện ngắn chọn lọc, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội

3 Nguyễn Minh Châu (2006), Tuyển tập truyện ngắn, NXB Văn học, Hà Nội

4 Nguyễn Duy (1987), Mẹ và em, NXB Thanh Hóa, Thanh Hóa

5 Lê Tiến Dũng, Con mèo của Foujita, những suy tư về cuộc đời,

http://diendankienthuc.net/, 10/10/1993

6 Trần Bạch Đằng (chủ biên) (1996), Địa chí Đồng Tháp Mười: Công trình kỉ niệm 300

năm Nam Bộ, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

7 Phan Cự Đệ (chủ biên) (2007), Truyện ngắn Việt Nam: Lịch sử- thi pháp- chân dung,

NXB Giáo dục, Hà Nội

8 Phan Cự Đệ (chủ biên) (2004), Văn học Việt Nam thế kỉ XX:

Những vấn đề lịch sử và lý luận, NXB Giáo dục, Hà Nội

9 Anh Đức (2002), Truyện ngắn và bút kí, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

10 Hà Minh Đức (2004), Nhà văn nói về tác phẩm, NXB Giáo dục,

Hà Nội

11 Hà Minh Đức, Phan Cự Đệ (1997), Nhà văn Việt Nam hiện đại, NXB Hội nhà văn,

Hà Nội

12 Hà Minh Đức (chủ biên) (1993), Lí luận văn học, NXB Giáo dục,

Hà Nội

13 Phạm Văn Đồng (1973), Tổ quốc ta, nhân dân ta, sự nghiệp ta và người nghệ sĩ,

NXB Văn học, Hà Nội

14 Bảo Định Giang, Hà Huy Giáp, Hoàng Trung Thông (1972),

Mười năm văn học chống Mỹ, NXB Giải phóng, Hà Nội

15 Trần Vệ Giang, Nhà văn Nguyễn Quang Sáng: Đậm sâu một phong cách Nam Bộ,

http://www.vanchuongviet.org/, 15/1/2004

16 Hà Huy Giáp (1970), Hiện thực cách mạng và văn học nghệ thuật, NXB Văn học,

Hà Nội

17 Trần Thanh Giao, Chi tiết trong truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng,

http://tranthanhgiao.com/, 28/1/2009

18 Đoàn Giỏi (2004), Đất rừng phương Nam, NXB Văn học, Hà Nội

19 Nguyễn Thị Thu Hà (1976), Truyện Nguyễn Sáng, Khoá luận

tốt nghiệp, Đại học Tổng hợp Hà Nội, Hà Nội

20 Việt Hà, Thùy Dung, Quốc Định (2006), Trò chuyện với 100 nhà văn Việt Nam,

NXB Văn hóa Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh

21 Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (2006), Từ điển thuật ngữ văn học,

NXB Giáo dục, Hà Nội

22 Lê Thị Đức Hạnh, Chu Nga, Phong Lê (1977), Tác giả văn xuôi Việt Nam hiện đại:

Từ sau 1945, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

23 Nguyễn Thị Ngọc Hải, Nguyễn Quang Sáng: Khắc khoải miền Tây,

http://www.viet-studies.info/, 16/4/2009

24 Đỗ Đức Hiểu (2000), Thi pháp hiện đại, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

25 Nguyễn Thị Việt Hoa (1977), Hình ảnh con người Nam Bộ trong truyện ngắn

Nguyễn Sáng, Khoá luận tốt nghiệp, Đại học Tổng hợp Hà Nội, Hà Nội

26 Nguyễn Thái Hoà (2000), Những vấn đề thi pháp của truyện,

NXB Giáo dục, Hà Nội

27 Phan Hoàng, Văn học là con đường càng đi càng xa, đi mãi không dừng…,

http://vietimes.com.vn/, 5/4/2010

28 Phan Hoàng, Nhà văn Nguyễn Quang Sáng không như tôi hình dung,

http://www.vannghesongcuulong.org.vn/, 31/7/2008

29 Phạm Thị Thu Hương (1993), Quan niệm nghệ thuật về con người trong truyện ngắn

Thạch Lam, Văn học, (số 3), tr 30-33

30 Hoàng Hường, Văn học cuối cùng vẫn là viết về trái tim con người,

http://www.tuanvietnam.net/, 8/1/2010

31 Hoàng Hường, “Văn học vết thương” cần được rộng đường hơn,

http://www.tuanvietnam.vietnamnet.vn/, 9/1/2010

32 Nguyễn Khang, Nhà văn Nguyễn Quang Sáng: Miền Tây day dứt,

http://antgct.cand.com.vn/, 21/01/2009

33 Ma Văn Kháng, Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Hồng Thái (1998),

Tác phẩm được giải Cây bút vàng 1996- 1998, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

34 Ma Văn Kháng (2006), 50 truyện ngắn chọn lọc, NXB Văn hóa Sài Gòn, Thành phố

Hồ Chí Minh

35 Lê Khánh, Nguyễn Đắc Tường, Nguyễn Quang Sáng (1984), Truyện ngắn Đồng Tháp

Mười, NXB Đồng Tháp, Đồng Tháp

36 Thạch Lam (1999), Truyện ngắn chọn lọc, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

37 Phạm Hồng Lan (2009), Không gian và thời gian trong tiểu thuyết hiện thực 1930-

1945, Luận án tiến sĩ Ngữ Văn, Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

38 Tôn Phương Lan (2002), Phong cách nghệ thuật Nguyễn Minh Châu, NXB Khoa

học xã hội, Hà Nội

39 Phong Lê (1972), Mấy vấn đề văn xuôi Việt Nam, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

40 Phong Lê (2005), Phác thảo văn học giải phóng miền Nam 1960- 1975, Nghiên cứu văn

học, (số 5), tr.67-71

41 Lê Lựu (2002), Thời xa vắng, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

42 Trần Hiếu Minh (1965), Cửu Long cuộn sóng, NXB Văn học, Hà Nội

43 Sương Nguyệt Minh, Viết về người lính thời bình- sự thách đố các nhà văn,

http://vhvn.bienphong.com.vn/, 27/3/2009

44 Sơn Nam (1996), Hương rừng Cà Mau, NXB Trẻ Tp Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ

Chí Minh

45 Vũ Thị Kim Ngân (2007), Nghệ thuật xây dựng cốt truyện trong truyện ngắn

Nguyễn Quang Sáng, Khoá luận tốt nghiệp, Đại học Khoa học xã hội và nhân văn

Hà Nội, Hà Nội

46 Lã Nguyên (1995), Diện mạo văn học Việt Nam 1945- 1975 nhìn từ giác độ thi

pháp, Tác phẩm mới, (số 8), tr 15-19

47 Vương Trí Nhàn (2001), Sổ tay truyện ngắn, NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí

Minh, Thành phố Hồ Chí Minh

48 Hoàng Phê (chủ biên) (2001), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng

49 Phạm Minh Phú (1993), Một số đặc điểm thi pháp truyện ngắn Nguyễn Quang Sáng,

Khoá luận tốt nghiệp, Đại học Tổng hợp Hà Nội, Hà Nội

50 Nguyễn Văn Quân, Nhà văn Nguyễn Quang Sáng: Tôi là người ham vui,

http://phongdiep.net/, 12/10/2003

51 Thanh Quế, Thái Bá Lợi, Đoàn Xoa (1994), Hai người trở lại trung đoàn: Tập truyện

viết về chiến tranh, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng

52 Nguyễn Hữu Quý, Đề tài chiến tranh trong văn học hiện nay: Thiếu hụt lực lượng và tác

phẩm, http://www.sggp.org.vn/, 28/2/2009

53 Nguyễn Quang Sáng (2005), Cánh đồng hoang và các truyện chuyển thể qua phim,

NXB Hội nhà văn, Hà Nội

54 Nguyễn Quang Sáng (2005), Con ma da- Chiếc lược ngà, NXB Hội nhà văn, Hà

Nội

55 Nguyễn Quang Sáng (2005), Dân chơi- Tôi thích làm vua, NXB Hội nhà văn, Hà

Nội

56 Nguyễn Quang Sáng (2005), Dòng sông thơ ấu, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

57 Nguyễn Quang Sáng (2005), Đất lửa, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

58 Nguyễn Quang Sáng (2002), Mùa gió chướng, NXB Kim Đồng, Hà Nội

59 Nguyễn Quang Sáng (2008), Nhà văn về làng, NXB Văn nghệ thành phố Hồ Chí

Minh, Thành phố Hồ Chí Minh

60 Nguyễn Quang Sáng (2005), Nhật kí người ở lại, NXB Hội nhà văn, Hà Nội

61 Nguyễn Quang Sáng (2005), Nó và tôi- Quán rượu người câm,

NXB Hội nhà văn, Hà Nội

62 Nguyễn Quang Sáng (2005), Người bạn lính, NXB Hội nhà văn,

Hà Nội

63 Nguyễn Quang Sáng (1960), Người quê hương, NXB Văn học,

Hà Nội

64 Nguyễn Quang Sáng (1990), Paris- Tiếng hát Trịnh Công Sơn,