Chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn trong thời kỳ hội nhập

Chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn trong thời kỳ hội nhập H.. Vũ Cao Đàm Năm bảo vệ: 2010 Abstract: Trình bày cơ sở lý luận

Chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp

nông thôn trong thời kỳ hội nhập

H : ĐHKHXH &

NV , 2010

Số trang 90 tr

Trịnh Vũ Hồng Nga

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Luận văn Thạc sĩ ngành: Chính sách Khoa học và Công nghệ; Mã số: 60.34.70

Người hướng dẫn: GS.TS Vũ Cao Đàm

Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Trình bày cơ sở lý luận về chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa

học và công nghệ (KH&CN) phục vụ nông nghiệp nông thôn trong thời kỳ hội nhập Thực trạng mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn tại một số tỉnh phía Bắc Đề xuất chính sách phát triển mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ

nông nghiệp nông thôn các tỉnh phía Bắc trong thời kỳ hội nhập

Keywords: Khoa học công nghệ; Nông nghiệp; Chính sách phát triển; Thông tin khoa

học; Quản lý khoa học

Content

LỜI NÓI ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại là nòng cốt dẫn tới sự hình thành xã hội thông tin, trong đó thông tin đóng vai trò quyết định trong sự tăng trưởng và phát triển bền vững Thông tin khoa học và công nghệ đã trở thành một trong những nguồn lực phát triển quan trọng của mỗi quốc gia Sự phân biệt giàu – nghèo hiện đang là vấn đề nan giải của cả nhân loại, song ở một chừng mực nhất định thế giới đang phải đối mặt với sự phân biệt nghiêm trọng hơn, khó khắc phục hơn, đó là sự phân biệt về thông tin Trên quy mô toàn cầu cũng như trong mỗi quốc gia, mỗi địa phương, ở đâu cũng có sự phân biệt giữa một nhóm người có thông tin và nhóm người không có thông tin Ngày nay, bị tước bỏ hoặc không có cơ hội truy cập, sử dụng thông tin đồng nghĩa với việc bị đặt sang bên lề của sự phát triển

Nông nghiệp và nông thôn là khu vực đông dân cư nhất, lại có trình độ phát triển nhìn chung là thấp nhất so với các khu vực khác của nền kinh tế Nông dân chiếm hơn 70% dân số

và hơn 76% lực lượng lao động cả nước, đóng góp từ 25% - 27% GDP của cả nước Mặt khác, khu vực nông thôn hiện có tài nguyên lớn về đất đai và các tiềm năng thiên nhiên: hơn 7 triệu ha đất canh tác, 10 triệu ha đất canh tác chưa sử dụng; các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam chủ yếu là sản phẩm nông - lâm - hải sản (như cà-phê, gạo, hạt tiêu ) Nông nghiệp nông thôn còn giữ vai trò chủ đạo trong việc cung cấp các nguồn nguyên, vật liệu cho phát triển công nghiệp - dịch vụ Bộ mặt nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong thời gian vừa qua

đã có nhiều đổi mới, từ chỗ bị thiếu ăn, phải nhập khẩu gạo, đến nay đã và đang xuất khẩu gạo đứng thứ hai trên thế giới (sau Thái Lan) Tuy nhiên, vẫn còn đó những hạn chế, yếu kém,

mà nhiều năm nay vẫn chưa có giải pháp hữu hiệu Chẳng hạn, vốn đầu tư cho khu vực này vẫn thấp (chiếm 11% - 12% tổng đầu tư toàn xã hội); sản phẩm nông nghiệp lại chủ yếu thiên

về số lượng, chứ chưa nâng cao về chất lượng, giá thành nông sản còn cao, năng suất lao động

và hiệu quả sản xuất còn thấp; sản lượng nông sản tuy tăng nhưng chi phí đầu vào vẫn tăng cao (chi phí cho sản xuất 1ha lúa tăng từ 1 triệu đến 1,5 triệu đồng), trong khi giá các mặt hàng nông sản trên thị trường quốc tế lại giảm Trình độ dân trí của một bộ phận nông dân (nhất là vùng sâu, vùng xa) chưa được cải thiện, đời sống, xã hội nông thôn mặc dù có sự chuyển biến song chưa mạnh và không đồng đều Tình trạng đó dẫn đến sự chênh lệch giữa khu vực thành thị và nông thôn ngày càng lớn Theo số liệu của Tổng cục Thống kê và Ngân hàng thế giới (WB) (năm 2003) hệ số chênh lệch giữa thành thị và nông thôn còn là 3,65 lần Trong khi đó, các chính sách và biện pháp mà Nhà nước đã áp dụng cho phát triển nông nghiệp những năm gần đây chưa tạo bước đột phá mạnh

Nghị quyết 5 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX đã đưa ra các chương trình và giải pháp lớn, trong đó có nêu: " …Nhà nước có chính sách đầu tư phát triển hệ thống thông tin nông nghiệp hiện đại; từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong nông nghiệp

và nông thôn;

Kết luận của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 6, khóa IX đã nêu:

"… Chú trọng chuyển giao tiến bộ khoa học, kỹ thuật và thành tựu KH&CN cho nông nghiệp nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn";

Nghị quyết 7 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX chỉ rõ chủ trương và giải pháp chủ yếu: "…Tập trung phát triển kinh tế, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần, xóa đói, giảm nghèo, nâng cao trình độ dân trí, tăng cường sự giúp đỡ, hỗ trợ của Nhà nước, ưu tiên đầu tư phát triển kinh tế - xã hội các vùng dân tộc và miền núi…";

Ngày 28/02/2001 Bộ Chính trị có đưa ra Chỉ thị 63-CT/TW về việc đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn;

Đại hội X Đảng CSVN đã định: "Hiện nay và trong nhiều năm tới, vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn vẫn có tầm chiến lược đặc biệt quan trọng Phải luôn luôn coi trọng đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn"

Như vậy thực hiện CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn là xu thế tất yếu của con đường phát triển nông nghiệp ở nước ta theo hướng hiện đại, xóa dần khoảng cách giữa thành thị với nông thôn Chỉ có tiến hành công nghiệp hóa nông nghiệp nông thôn mới giải quyết được những vấn đề nan giải của nông nghiệp, nông thôn nước nhà là: sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, sản phẩm không đồng đều, chất lượng kém, năng suất thấp Một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra vấn đề trên là do nông dân thiếu thông tin về thị trường; thiếu kiến thức về khoa học và công nghệ, không được tiếp thu và cập nhật với các tiến bộ khoa học

kỹ thuật trong trồng trọt và chăn nuôi, không có các địa chỉ tin cậy để tư vấn

Như vậy, để góp phần nâng cao dân trí và trình độ nhận thức của người dân ở vùng nông thôn, và để người dân được tiếp cận với những kiến thức khoa học chuyên ngành tiên tiến thì công tác thông tin KH&CN cho nông nghiệp nông thôn phải được đẩy mạnh Phải có

sự chia sẻ, liên kết thông tin đa chiều: theo chiều dọc giữa trung ương và địa phương, theo chiều ngang giữa các tổ chức trong ngành, giữa các địa phương với nhau Và để thực hiện tốt được mục tiêu này thì cần phải có một chính sách đồng bộ phát triển mạng lưới thông tin, đưa thông tin về với người dân vùng nông thôn, phục vụ sản xuất nông nghiệp nông thôn Vì vậy

đề tài nghiên cứu "Chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn trong thời kỳ hội nhập" là đề tài có tính cấp thiết, đồng thời mang lại ý nghĩa to lớn cho đời sống của người dân nông thôn nói riêng, cũng như cho nền nông nghiệp nông thôn nói chung

2 Lịch sử nghiên cứu:

Trong thời gian qua, đã có rất nhiều đề tài, dự án nghiên cứu về chính sách thông tin KH&CN, hệ thống thông tin như: "Nghiên cứu mạng lưới thông tin và quản lý Nhà nước đối với hoạt động thông tin ở các nước kinh tế thị trường" (Tác giả: Nguyễn Hữu Hùng);

"Chương trình và kế hoạch phát triển thông tin KH&CN nước ta giai đoạn đến năm 2020" (Tác giả: Tạ Bá Hưng); "Nghiên cứu xây dựng và phát triển hệ thống thông tin khoa học kỹ thuật quốc gia" (Tác giả: Phạm Văn Vu); "Nghiên cứu xây dựng cơ chế tổ chức và khai thác hiệu quả ngân hàng dữ liệu khoa học và công nghệ quốc gia tại Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa" (Tác giả: Cao Minh Kiểm)… Tuy nhiên chưa có đề tài nào đi sâu vào nghiên cứu, đề xuất chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn

3 Mục tiêu nghiên cứu:

Nghiên cứu đề xuất chính sách phát triển mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn đảm bảo cơ chế trao đổi thông tin mở, đa chiều, tiện dụng

4 Phạm vi nghiên cứu:

Nội dung: Nghiên cứu đề xuất chính sách phát triển mạng lưới thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn của Bộ Khoa học và Công nghệ

Thời gian: từ năm 1990 đến nay

Không gian: các tỉnh phía Bắc

5 Mẫu khảo sát:

Khảo sát mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn tại Cục Thông tin KH&CN Quốc gia; và một số trung tâm thông tin của địa phương

6 Vấn đề nghiên cứu:

- Mạng lưới thông tin KH&CN có ý nghĩa như thế nào trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn?

- Thực trạng mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn hiện nay ra sao?

- Cần có giải pháp chính sách gì để phát triển mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn với cơ chế trao đổi thông tin mở, đa chiều, tiện dụng

7 Giả thuyết nghiên cứu:

- Mạng lưới thông tin KH&CN có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển nông thôn nói chung và nông nghiệp nông thôn nói riêng Về phương diện sản xuất: thông qua các mạng lưới thông tin, người nông dân có cơ hội tiếp cận với khoa học công nghệ tiên tiến giúp nâng cao năng suất lao động Đồng thời người nông dân còn có được các địa chỉ tư vấn cần thiết theo chuyên ngành sản xuất; rộng hơn nữa người dân còn có thể với tới thị trường KH&CN toàn quốc Về mặt xã hội: thông tin KH&CN giúp nâng cao dân trí, từng bước xóa

bỏ những tập tục lạc hậu, những quan niệm sai lệch, phi khoa học trong cuộc sống thường ngày

- Từ năm 1990 đến năm 2002: Mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn chưa đủ năng lực để kiểm soát tốt các nguồn thông tin trong nước, nội dung còn thiếu nhiều mảng Chưa đồng bộ trong công tác tin học hóa, việc khai thác tin mất nhiều công sức, không hiệu quả Từ năm 2002 đến nay: Mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn đã được tin học hóa nhưng còn hạn chế trong việc trao đổi, liên kết thông tin, chưa tạo ra kênh chuyển giao thông tin có hiệu quả

- Đề xuất giải pháp chính sách: Nhà nước cần đưa ra nhóm chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho việc đào tạo nhân lực, phát triển hạ tầng, … nhằm thiết lập một cổng thông tin

KH&CN để phát triển, liên kết thành mạng lưới nhằm đảm bảo cơ chế trao đổi thông tin mở,

đa chiều có hiệu quả, tiện dụng

8 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu

Phương pháp chuyên gia

Phương pháp khảo sát

9 Dự kiến luận cứ:

- Luận cứ lý thuyết:

+ Cơ sở thông tin học Đoàn Phan Tân Hà Nội, 1998

+ Thông tin: Từ lý luận tới thực tiễn Nguyễn Hữu Hùng Hà Nội, 2005

- Luận cứ thực tiễn:

+ Nghị định số 159/2004/NĐ-CP của Chính phủ về hoạt động thông tin KH&CN,

+ Luật KH&CN; Luật Chuyển giao công nghệ, các văn bản Chính phủ về KH&CN,

+ Báo cáo: "Mô hình cung cấp thông tin KH&CN cho nông nghiệp nông thôn của Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia cho tỉnh Ninh Bình tại 4 xã: Đồng Phong, Khánh Nhạc, Ninh Phong, Yên Thắng",

+ Một số báo cáo, số liệu điều tra tại Trung tâm thông tin KH&CN các tỉnh

10 Kết cấu luận văn:

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và khuyến nghị, luận văn có các chương sau đây: Chương 1 Cơ sở lý luận

Chương 2 Thực trạng mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn tại một số tỉnh phía Bắc

Chương 3 Đề xuất chính sách phát triển mạng lưới thông tin KH&CN phục vụ nông nghiệp nông thôn các tỉnh phía Bắc trong thời kỳ hội nhập

References

1 Ban Chấp hành Trung ương Đảng: Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp

hành Trung ương Đảng khóa 8 Hà Nội, 1996

2 Bộ Chính trị: Nghị quyết của Bộ Chính trị về Khoa học và công nghệ trong

sự nghiệp đổi mới Hà Nội, 1991

3 Bộ Khoa học và Công nghệ: Khoa học và Công nghệ Việt Nam 2002 Hà

Nội

4 Bộ Khoa học và Công nghệ Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia: Bước

đầu tăng cường cung cấp thông tin khoa học và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội vùng sâu, vùng xa" được tiến hành ở tỉnh Ninh Bình

5 Bộ Khoa học và Công nghệ Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia: Kỷ

yếu Hội nghị ngành thông tin – tư liệu khoa học và công nghệ Đà Lạt,

1998

6 Bộ Khoa học và Công nghệ Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia: Kỷ

yếu Hội nghị ngành thông tin – tư liệu khoa học và công nghệ lần thứ V Hà

Nội, 2005

7 Bộ Thông tin và Truyền thông: Thông tư số 26/2009/TT-BTTTT quy định về

việc cung cấp thông tin và đảm bảo khả năng truy cập thuận tiện đối với trang thông tin điện tử của cơ quan nhà nước Hà Nội, 2009

8 Chính phủ: Nghị định của Chính phủ về hoạt động thông tin KH&CN, số

159/2004/NĐ-CP Hà Nội, 2004

9 Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học nhà nước: Quyết định số 487/TCCB ngày

24/9/2009 Hà Nội, 2009

10 Vũ Cao Đàm: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Hà Nội, Nxb Khoa

học và Kỹ thuật, 1998

11 Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường ĐH KHXH&NV Hội Thông tin Tư liệu

khoa học và công nghệ Việt Nam: Kỷ yếu Hội thảo khoa học Thông tin

Khoa học và Công nghệ ngày nay Hà Nội, 2009

12 Vũ Cao Đàm: Quản lý R&D Hà Nội, Trường ĐH KHXH&NV, 2003

13 Vũ Cao Đàm: Lý thuyết hệ thống Hà Nội, Trường ĐH KHXH&NV, 2007

14 Nguyễn Tiến Đức: Bàn về tổ chức và hoạt động thông tin khoa học và công

nghệ ở địa phương TC Thông tin và Tư liệu, số 4, 2007

15 Hội đồng Bộ trưởng: Chỉ thị của Hội đồng Bộ trưởng về công tác thông tin

khoa học và công nghệ Hà Nội, 1991

16 Nguyễn Hữu Hùng: Quản lý nhà nước đối với hoạt động thông tin tư liệu

KH&CN ở Việt Nam Tạp chí Thông tin và Tư liệu, 2000, số 2 tr 1 - 4

17 Nguyễn Hữu Hùng: Tổ chức và quản lý hoạt động thông tin KH&CN trước

thềm thế kỷ XXI Tạp chí Thông tin và Tư liệu, 2000, số 2, tr 7 - 12

18 Nguyễn Hữu Hùng: Nghiên cứu xây dựng chính sách quốc gia phát triển

công tác thông tin khoa học và công nghệ trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa Hà Nội, 2000

19 Nguyễn Hữu Hùng: Tổ chức và quản lý hoạt động thông tin khoa học và

công nghệ trước thềm thế kỷ XXI Tạp chí Thông tin và Tư liệu, 2000, số 1,

tr 7-12

20 Nguyễn Hữu Hùng: Phát triển thông tin khoa học & công nghệ để trở thành

nguồn lực TC Thông tin tư liệu, số 1, 2005

21 Tạ Bá Hưng: Chương trình và kế hoạch phát triển thông tin KH&CN của

nước ta giai đoạn đến năm 2020 Hà Nội, 1996

22 Tạ Bá Hưng, Cao Minh Kiểm, Nguyễn Tiến Đức: Hoạt động thông tin khoa

học và công nghệ ở Việt Nam: Hiện trạng và định hướng phát triển TC

Thông tin Tư liệu, số 4, 2005

23 Vũ Trọng Khải: Thực trạng chính sách phát triển nông thôn hiện nay, 2009

TC Phát triển Kinh tế, số 220, 2/2009

24 Nguyễn Văn Khanh: Chiến lược tăng cường công tác thông tin TC Thông

tin Khoa học và công nghệ, số 3, 1998

25 Đoàn Phan Tân: Cơ sở thông tin học Hà Nội, 2001

26 Jhumpa Ghosh Ray and Jhulan Ghose: Nabanna - Mạng thông tin dành cho

phụ nữ nông thôn Trang tin http://www.idrc.ca/en, India, 2004

27 Mohammad Yahya Durga Prasad Waliullah: Mạng thông tin về Phát triển

nông thôn tại Băng la đét World Library Magazine Vol 5, No 1, Fall

1994