Mục đích nghiên cứu Phác thảo được thực trạng về công tác dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của các đài địa phương khu vực Trung Bộ thông qua 3 đài: Quảng Trị, Bình Định và Bình Th
Trang 1Bản tin “Dự báo thời tiết” trên sóng truyền hình các đài địa phương Trung bộ (Khảo sát 3 đài PTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận
trong 6 tháng cuối năm 2010)
Ngô Thị Phú Hoà
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Khoa Báo chí
Chuyên ngành: Báo chí học ; Mã số: 60 32 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Thái
Năm bảo vệ: 2011
Abstract Khía quát về Trung Bộ trong toàn cảnh địa lý, khí hậu Việt Nam Nghiên cứu
Thực trạng truyền thông về dự báo thời tiết trên Đài PTTH Quảng Trị, Bình Định, Bình Thuận đối với công chúng Kinh nghiệm, giải pháp và mô hình nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết của 3 đài
Keywords Báo chí học; Phương tiện truyền thông; Bản tin; Truyền hình
Content
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính thời sự và lý do chọn đề tài
Nằm trong 6 vùng văn hóa của Việt Nam ( theo phân vùng văn hoá được coi là hợp lý và khách quan hơn cả của GS Trần Quốc Vượng, trong giáo trình “Cơ sở văn hoá Việt Nam Việt Nam”), Trung Bộ được biết đến là một dải đất hẹp “ khúc ruột miền Trung” từ Quảng Bình tới Bình Thuận Địa hình hẹp theo chiều ngang Đông Tây, bị chia cắt theo chiều dọc Bắc Nam bởi các đèo Dưới chân đèo là các sông lớn, nhỏ Sông, suối nhiều nhưng chiều dài các sông đa số ngắn và có độ dốc lớn Lưu vực các sông thường là đồi núi nên nước mưa đổ xuống rất nhanh Các cửa sông lại hay bị bồi lấp làm cản trở việc thoát lũ cho vùng đồng bằng, đó cũng là một trong những nguyên nhân gây ra những đợt lũ kinh hoàng
cho cư dân sinh sống ở miền Trung
Suốt dải đất miền Trung, đường bờ biển Việt Nam “ ưỡn” cong, “ lồi” ra phía sau biển Đông, chính vì thế mà dải đất này hằng năm luôn phải hứng chịu nhiều cơn bão biển
Chính điều kiện khí hậu khắc nghiệt, đất đai khô cằn nên để định cư được vùng đất này, bắt buộc
cư dân miền Trung luôn phải thích nghi để sinh tồn, trong sự tận dụng và ứng phó với môi trường tự nhiên của chính mảnh đất miền Trung
Một trong những cách ấy là làm sao dự liệu diễn tiến của thời tiết để chủ động ứng phó, thích nghi và bản tin dự báo thời tiết lại càng quan trọng hơn đối với cư dân miền Trung
Với ý nghĩa vô cùng quan trọng và thiết thực, gắn trực tiếp với đời sống thậm chí là sinh mệnh của người dân miền Trung của việc dự báo thời tiết trên các phương tiện thông tin đại chúng, nên tôi đã
Trang 2nghiên cứu việc dự báo thời tiết miền Trung như một vấn đề thông tin nóng làm chủ đề cho đề tài nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ của mình
So với các loại hình báo khác, ở miền Trung thì các đài truyền hình (“báo hình”) có ưu thế hơn hẳn trong việc chuyển tải những thông tin về thời tiết này đến cho công chúng nghe nhìn Miền Trung Trước hết, đây là loại hình truyền thông bằng màn ảnh nhỏ khá phổ biến đối với người dân miền Trung, chỉ đứng sau loại hình báo phát thanh Tuy nhiên, mang đặc thù là loại hình dành cho công chúng nghe nhìn cộng với ưu thế ngôn ngữ hình ảnh-âm thanh của báo hình Ngoài âm thanh, hình ảnh, các chương trình dự báo thời tiết trên truyền hình còn có ưu điểm là đưa lên màn ảnh cả ngôn ngữ phi văn tự là biểu
đồ, đồ thị, sơ đồ, bản đồ và có thể là bảng biểu, với sự sống động của âm thanh, hình ảnh và lời dẫn của
MC Điều này giúp cho công chúng dễ hiểu và nắm rõ thông tin hơn
Với đặc thù là báo hình, kinh phí dành cho việc lưu trữ cao, đo đó hầu như tất cả các bản tin dự báo thời tiết (nằm cuối chương trình thời sự của Đài) đều đã không được lưu trữ làm cơ sở tư liệu cho người viết luận văn Vả lại, do đặc thù địa hình miền Trung dài và hẹp, nên các địa phương bị chia cắt và bao bọc bởi núi non, nên các đài khu vực Trung Bộ đã không thể phủ sóng rộng rãi, chỉ dừng ở phạm vi địa bàn mình quản lý, do đó rất khó khăn trong việc khảo sát cùng một lúc 11 đài truyền hình đại diện nằm dọc theo địa hình vùng văn hoá Trung Bộ Và cũng do vị trí công tác của mình, là phóng viên, biên tập viên Đài PTTH Bình Định, nên người viết luận văn đã lựa chọn 3 đài tiêu biểu, theo chiều dọc Miền Trung là: Đài PTTH Quảng Trị (nằm ở Bắc Trung Bộ), Đài PTTH Bình Định ( nằm ở khu vực Trung Trung Bộ) và Đài PTTH Bình Thuận ( nằm ở khu vực Nam Trung Bộ) Ba đài này, do nằm ở 3 vùng khác nhau của Trung Bộ, qua khảo sát sẽ cho cái nhìn toàn cảnh về các bản tin dự báo thời tiết của khu vực Trung Bộ
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Đây là vấn đề đã được đặt ra, mổ xẻ, thảo luận, rút ra bài học từ nhiều hội thảo Ngoài ra, nhiều tờ báo in lẫn điện tử đều dành sự đặc biệt quan tâm đến vai trò của truyền thông trong biến đổi khí hậu Tuy nhiên, những hội nghị, hội thảo và những bài báo cũng chỉ khai thác ở một góc độ nào đó liên quan đến việc biến đổi khí hậu hoặc vai trò của truyền thông, trong khi đó chưa đề cập nhiều đến các bản tin dự báo thời tiết ở báo hình đặc biệt là ở miền Trung Đến thời điểm này chưa có một nghiên cứu khoa học chính thức và sâu sắc về vấn đề này Trong khi đề tài đòi hỏi phải nhìn ở cả 3 góc độ: văn hóa, báo chí và Pru Do vậy, đây cũng là một trong những hạn chế trong việc khảo sát tư liệu của tác giả trong quá trình thực hiện đề tài
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Phác thảo được thực trạng về công tác dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của các đài địa phương khu vực Trung Bộ thông qua 3 đài: Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận thể hiện qua các bản tin
dự báo hàng ngày cũng như những bản tin dự báo thiên tai mang tính cấp bách
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
Đề tài đánh giá tương đối toàn diện về ưu điểm và hạn chế của các bản tin dự báo thời tiết với ngôn ngữ đặc thù trên các đài truyền hình tiêu biểu của Miền Trung, đồng thời đề ra giải pháp truyền thông để
có thể nâng cao chất lượng của bản tin theo hướng gần gũi, sát thực và dễ hiểu hơn đối với người dân , đây là cơ sở thông tin quan trọng để người dân miền Trung – vùng đất luôn đối mặt với những khắc nghiệt với thời tiết, để tìm ra cách ứng xử văn hoá tốt nhất với thời tiết cũng như phòng chống thiên tai
Trang 34 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu:
Luận văn tập trung nghiên cứu, phân tích nội dung các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của 3 đài: Đài PTTH Quảng Trị (Bắc Trung Bộ), Bình Định ( Trung Trung Bộ) và Bình Thuận ( Nam Trung Bộ)
4.2 Phạm vi nghiên cứu:
Phạm vi khảo sát của luận văn là một số bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của 3 đài trong thời gian 6 tháng cuối năm 2010 Vì tại miền Trung, tháng 6 là đỉnh điểm của mùa khô, tháng 8 miền Trung bắt đầu hứng bão Do đó, ngoài bản tin thời tiết hàng ngày, trong giai đoạn 6 tháng khảo sát, tác giả sẽ có góc nhìn toàn diện để phân tích kĩ lưỡng về “dự báo hạn hán” và “dự báo bão lũ” ở cả 3 đài
5 Phương pháp nghiên cứu
Luận văn sử dụng thao tác phân tích tác phẩm báo chí, nghĩa là phân tích các bản tin dự báo thời tiết trong ngôn ngữ truyền hình để đánh giá chính xác thực trạng, cách chuyển tải thông tin của các đài truyền hình, từ đó đánh giá hiệu quả thực tế đối với công chúng nghe nhìn miền Trung đối với các bản tin thời tiết trên các đài truyền hình tiêu biểu của miền Trung
Ngoài ra, tác giả còn sử dụng một số thao tác nghiên cứu khác như thống kê, phỏng vấn và điều tra xã hội học để phục vụ nội dung khoa học của luận văn
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Về lý luận, luận văn mong muốn làm rõ vai trò của truyền thông trong việc dự báo thời tiết và ứng phó với thiên tai mà cụ thể là của loại hình báo hình ở một số đài khu vực Trung Bộ
Về thực tiễn, luận văn mong muốn đúc kết từ thực tế khảo sát để có thể đưa ra mô hình dự báo thời tiết tốt nhất có thể, mục đích cuối cùng vẫn là hướng tới phục vụ nhu cầu được dự báo thời tiết chính xác của khán giả, đây cũng là tiền đề để cải thiện tình hình kinh tế xã hội ở các tỉnh còn nghèo ở vùng Trung
Bộ, thông qua việc giảm đi những rủi ro do thời tiết gây ra
7 Bố cục Luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo luận văn gồm 3 chương:
Chương I: Trung Bộ trong toàn cảnh địa lý, khí hậu Việt Nam
Chương II:Thực trạng truyền thông về DBTT trên đài PTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình
Thuận đối với công chúng
Chương III: Kinh nghiệm, giải pháp và mô hình nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết của
3 đài
Trang 4PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1:
TRUNG BỘ TRONG TOÀN CẢNH ĐỊA LÝ, KHÍ HẬU VIỆT NAM 1.1 Toàn cảnh địa lý, khí hậu Việt Nam
1.1.1 Xứ nóng, ẩm, mưa nhiều
Việt Nam nằm hoàn toàn trong vòng đai nhiệt đới của nửa cầu bắc, thiên về chí tuyến hơn là phía xích đạo Vị trí đó đã tạo cho Việt Nam có đặc trưng là một nước nhiệt đới gió mùa ẩm Vì vậy, khí hậu nước ta mang đặc trưng là: nóng, ẩm và mưa nhiều Quanh năm có nhiệt độ cao và độ ẩm lớn, hàng năm
có khoảng 100 ngày mưa với lượng mưa trung bình trong năm khoảng trên 2.000mm
1.1.2 Xứ sông nước
Với đặc trưng là nước mưa nhiều, điều này dẫn đến đặc điểm thứ hai của Việt Nam là vùng sông nước
Mang đặc điểm tự nhiên này, nên sông nước đã để lại dấu ấn quan trọng trong tinh thần văn hóa người Việt Nam: Văn hóa nông nghiệp lúa nước
1.1.3 Giao điểm của các nền văn hóa, văn minh
Do vị trí địa lí nằm án ngữ trên con đường hàng hải nối liền giữa Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam từ lâu vẫn được coi là cầu nối giữa Trung Quốc, Nhật Bản với Ấn Độ, Tây Á và Địa Trung Hải
1.2.Ba hằng số của Văn hóa Việt Nam
1.2.1 Nông dân
Chính bởi các thông số đó của môi trường tự nhiên, dân tộc Việt đã thành một dân tộc nông dân, với nghề trồng lúa nước, chăn nuôi và đánh bắt thủy sản Cuộc sống nông nghiệp phụ thuộc vào thiên nhiên Do vậy, người nông dân phải dựa vào nhau để chống chọi lại với thiên tai
1.2.2 Nông nghiệp
Chính điều kiện tự nhiên của vùng gió mùa Châu Á làm cho việc trồng lúa nước là sự lựa chọn tốt nhất, và thế là hình thành nền nông nghiệp lúa nước cùng với nó là “ văn minh lúa nước” như nhiều nhà nghiên cứu đã nói đến Ngoài ra, với đường bờ biển dài 3.260 km không kể các đảo, điều kiện tự nhiên trên đã tạo điều kiện cho nghề đánh bắt và nuôi trồng thủy sản phát triển từ rất sớm
1.2.3.Nông thôn
Với 90 % dân số theo nghề nông trước kia và hiện tại là hơn 70 % đã hình thành nên một đặc
điểm đó là Ở Việt Nam, người nông dân sống phụ thuộc vào thiên nhiên rất nhiều
1.3 Đặc điểm tự nhiên và xã hội của Trung Bộ
Trung Bộ là vùng đất thuộc lãnh thổ của 11 tỉnh, thành gồm: tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận và thành phố Đà Nẵng:
1.4.1 Đặc điểm tự nhiên Trung Bộ
-Dải đất hẹp chạy dài ven biển từ Quảng Bình đến Bình Thuận Phần lớn đồng bằng của duyên hải miền Trung kém màu mỡ, việc canh tác lại càng khó khăn hơn trong điều kiện khí hậu vô cùng khắc nghiệt như:: lũ (kể cả lũ quét), lụt, hạn hán, sạt lở đất, lốc, xâm nhập mặn và xói lở bờ sông
1.4.2 Đặc điểm xã hội Trung Bộ
Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009, dân số vùng duyên hải miền Trung là 11.325.900 người, mật độ dân số khoảng 197 người/ 1km2 2 nghề chính mà hơn 70 % cư dân Trung Bộ dựa vào để sinh sống là: nghề nông và nuôi trồng, đánh bắt thủy sản Chính sự phụ thuộc vào thiên nhiên đã khiến cư
Trang 5dân miền Trung phải luôn theo dõi thời tiết để mà lên kế hoạch cho sản xuất, mùa màng cũng như phòng tránh những thiên tai
1.4 Vị trí của bản tin dự báo thời tiết đối với các đài Phát thanh và truyền hình Trung Bộ
Thực tế, với một vùng đất rất khắc nghiệt như miền Trung – Việt Nam thì việc nắm bắt kịp thời những biến đổi của thời tiết sẽ giúp công chúng điều chỉnh cách sinh hoạt sao cho phù hợp và hơn nữa tránh những tổn thất trong nông nghiệp cày cấy, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản cũng như có thể tránh những tổn thất về tính mạng Bên cạnh các kênh truyền hình của đài truyền hình Việt Nam, thì 11 đài PTTH Trung Bộ cũng đã dành một sự quan tâm đặc biệt đối với việc thực hiện và phát sóng các bản tin
dự báo thời tiết
Khảo sát ở 3 đài: Quảng Trị ( QTV), Bình Định (BTV) và Đài Bình Thuận ( BTV) tất cả các Đài đều ưu tiên xếp bản tin dự báo thời tiết ngay sau bản tin thời sự địa phương và bản tin quốc tế Đây được xem là những giờ “vàng” của truyền hình
- Những ưu thế đặc trưng của các bản tin dự báo thời tiết được thể hiện trên sóng truyền hình
Có thể nói truyền hình là loại hình truyền thông bằng màn ảnh nhỏ khá phổ biến đối với người dân miền Trung Mang đặc thù là loại hình dành cho công chúng nghe nhìn cộng với ưu thế ngôn ngữ hình ảnh-âm thanh của báo hình, ngoài âm thanh, hình ảnh, các chương trình dự báo thời tiết trên truyền hình còn có ưu điểm là đưa lên màn ảnh cả ngôn ngữ phi văn tự là biểu đổ, đồ thị, bảng biểu và cả ngôn ngữ hình thể của MC bản tin dự báo thời tiết.Với những ưu thế chỉ có ở báo hình, loại hình báo này đã tạo điều kiện cho bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình trở thành lựa chọn số một cho bất cứ công chúng nào quan tâm đến thời tiết
Tiểu kết chương 1
Với dải đất hẹp chạy dài ven biển, vùng đất duyên hải miền Trung là nơi có khí hậu khắc nghiệt nhất Người miền Trung đã quen với cảnh “ Trời hành cơn lụt mỗi năm” và mỗi năm gồng mình đón vài cơn bão hay những trận gió Lào bỏng rát Đặc biệt khi mà thời tiết diễn biến ngày càng phức tạp, biến đổi khí hậu đã làm thiên tai biến đổi bất thường và khó lường hơn Để định cư tại đây, buộc cư dân miền Trung phải theo dõi các bản tin dự báo thời tiết, lấy đó làm nền tảng để ứng xử với thiên nhiên
Nhận thức được điều này, các cơ quan truyền thông ở cả 4 loại hình báo chí đã và đang nỗ lực để hoàn thành vai trò của mình Vượt lên trên các loại hình báo chí khác, báo hình đã trở thành kênh cung cấp thông tin thời tiết quan trọng cho người dân miền Trung mà điểm nhấn là các bản tin dự báo thời tiết
Đặc thù của vùng đất “núi cách núi”, địa hình này làm cho sự lan tỏa thông tin hẹp hơn, thường
bó khung trong vị trí 1 tỉnh Điều này là khó khăn đối với các đài kỹ thuật số hay truyền hình cáp nhưng lại là thuận lợi cho các đài địa phương khi tránh được sự “ cạnh tranh gay gắt” về mặt thông tin của hàng chục kênh truyền hình cáp và kỹ thuật số Bản thân các đài địa phương khu vực Trung Bộ đã nhận thấy vai trò cực kỳ quan trọng của bản tin dự báo thời tiết đối với công chúng và thậm chí là đối với bản thân các đài Điều này được thể hiện rõ qua việc xếp bản tin vào những khung giờ vàng, ngay sau bản tin thời
sự ở các Đài địa phương
CHƯƠNG 2:
THỰC TRẠNG TRUYỀN THÔNG VỀ DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN ĐÀI PTTH QUẢNG
TRỊ, BÌNH ĐỊNH, BÌNH THUẬN ĐỐI VỚI CÔNG CHÚNG 2.1 Những tác động của biến đổi khí hậu đối với Việt Nam và miền Trung
2.1.1 Tác động của Biến đổi khí hậu tại việt Nam
Theo Chương trình phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) thì Việt Nam nằm trong 5 nước hàng
đầu trong số các nước trên thế giới dễ bị tổn thương nhất đối với biến đổi khí hậu
Trang 6Dưới tác động của biến đổi khí hậu, tần suất và cường độ thiên tai sẽ trở nên bất thường và khó đoán hơn
2.1.2 Những dự báo của các chuyên gia về thời tiết trong 6 tháng cuối năm 2010
- Biến đổi khí hậu làm thời tiết trong 6 tháng cuối năm 2010 có nhiều diễn biến bất thường bất lợi cho miền Trung El Nino và La Nina đều có khả năng sẽ gây cho miền Trung thêm nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan
2.1.3 Biến đổi khí hậu buộc phải trở thành vấn đề truyền thông lớn và nhạy cảm của các phương tiện truyền thông Việt Nam
Việc biến đổi khí hậu như trong thời gian qua cũng gây cho miền Trung những thiệt hại nặng nề
và ngày càng nghiêm trọng Việc phòng chống, đối phó với biến đổi khí hậu là điều hết sức cần thiết Vì vậy, có 2 vấn đề đặt ra:
- Thứ nhất là làm giảm tác động biến đổi khí hậu
- Thứ hai là thích ứng với khí hậu
Tại Việt Nam, có nhiều giải pháp đặt ra song song với 2 vấn đề này Trong đó, vai trò của giới truyền thông thể hiện rõ nét nhất là dự báo để công chúng nắm bắt thông tin, kịp thời đối phó với khí hậu Khác với các loại hình truyền thông khác, phát huy ưu thế của báo hình trong việc chuyển tải thông tin thời tiết đến công chúng Trong vòng 10 năm trở lại, mặc dù bản tin dự báo thời tiết của các loại hình báo in, phát thanh chỉ dừng lại ở cách thông tin truyền thống, thì truyền hình lại có nhiều bước đổi mới trong việc thực hiện các bản tin dự báo thời tiết Không chỉ dừng ở việc tăng số lượng các bản tin, kịp thời cập nhật những diễn biến thời tiết, nhất là những thiên tai khó lường, các Đài truyền hình đã tăng cường nâng cao chất lượng của các bản tin thông qua việc đổi mới nội dung và hình thức của từng bản tin
Cùng với báo in, báo nói và báo điện tử thì thời gian báo hình ở các địa phương miền Trung đã phát huy vai trò của mình trong việc dự báo thời tiết phục vụ cho cư dân sinh sống ở tỉnh Theo điều tra xã hội học 300 mẫu tại 3 tỉnh cho kết quả như sau: Có đến 100 % công chúng ở các tỉnh Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận cho rằng rất quan tâm đến bản tin dự báo thời tiết.Và có đến 91 % ý kiến cho rằng những thông tin dự báo thời tiết có tầm quan trọng rất lớn đến cuộc sống của chính họ Hơn lúc nào hết, công tác dự báo thời tiết đối với các phương tiện truyền thông đại chúng ở Việt Nam nói chung và ở miền Trung nói riêng sẽ giúp người dân miền Trung chủ động ứng xử với thời tiết, và nhất là phòng ngừa, ứng phó với thiên tai Đáng chú ý là khác với 3 loại hình báo chí là báo in, phát thanh thì truyền hình lại có ưu thế nổi trội hơn trong việc dự báo thời tiết đối với công chúng miền Trung
Loại hình công chúng lựa chọn theo dõi
bản tin dự báo thời tiết Tỷ lệ:
Bảng 2.2: Tỷ lệ công chúng 3 tỉnh Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận theo dõi bản tin DBTT
trên các loại hình truyền thông 2.2 Khảo sát Bản tin dự báo thời tiết của 3 đài:
Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận
- Đội ngũ
Khác với một số đài khác, các đài PTTH Trung Bộ không thành lập các Ban hoặc Tổ chuyên sản xuất các bản tin dự báo thời tiết phục vụ phát sóng mà thay vào đó là làm kiêm nhiệm Thông thường các
Trang 7đài đều sử dụng biên tập viên hoặc phát thanh viên có nhiệm vụ lên hình bản tin thời sự hôm đó nhận thông tin bằng Fax hoặc mail của Trung tâm khí tượng thủy văn để thực hiện
Ngoài ra, do chỉ làm kiêm nhiệm nên các biên tập viên hoặc phát thanh viên không có sự đầu tư cho bản tin, chỉ đơn thuần là đọc lại văn bản của Trung tâm khí tượng thủy văn tỉnh
- Cơ sở vật chất, công nghệ kỹ thuật:
Khảo sát ở 3 đài PTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận thì thấy hầu như công nghệ kỹ thuật và cơ sở vật chất dành cho việc thực hiện bản tin dự báo thời tiết chỉ là số 0
+ Trước hết, các đài đều không có Studio dành riêng cho việc thực hiện Bản tin dự báo thời tiết + Thứ hai, các đài cũng không hề trang bị một phần mềm nào hỗ trợ việc thực hiện bản tin Cách làm thông dụng là có Format cho 1 bản tin thời tiết với thời lượng nhất định Các kỹ thuật viên chỉ có một việc nhất định là đánh lại nhiệt độ và một số thông tin ngắn, đi kèm với ký hiệu của khí tượng thủy văn nhưng ở dạng hình minh họa tĩnh
+ Ngoài ra, đội ngũ biên tập viên, phát thanh viên, kỹ thuật viên không nhận được bất cứ khoản kinh phí hỗ trợ từ việc thực hiện các bản tin này
Quy trình thực hiện các bản tin dự báo thời tiết:
2.3.1 Nội dung thông tin của bản tin dự báo thời tiết trên 3 đài
Không khác gì với bản tin dự báo do Trung tâm khí tượng thủy văn, nội dung của các bản tin dự báo thời tiết hàng ngày và thiên tai phát sóng trên truyền hình của các đài PTTH cũng được các BTV hoặc PTV đọc lại nguyên văn dù đối với những văn bản dự báo thiên tai rất dài: từ 1 đến 3 trang A4
Hầu hết công chúng miền Trung khi nghe những bản tin như thế này đều không có đủ khả năng, kiến thức để tính toán, xác định được địa phương mình hay cụ thể là khu vực mình đang sinh sống đó có nằm trong vùng ảnh hưởng hay không, mà nếu bị ảnh hưởng thì sẽ đến mức nào Bởi lẽ, với việc đọc lại nguyên văn các bản tin của Trung tâm khí tượng thủy văn cung cấp thì cũng có nghĩa là vẫn sử dụng ngôn ngữ khoa học chuyên ngành khí tượng thủy văn Việc sử dụng những thuật ngữ “khoa học” như
“nhiều mây”, “có sương mù nhẹ”, mưa “ở vài nơi” thì khác gì với mưa “rải rác “, “hơi có mây”, “có mây”, “nhiều mây”, “đầy mây”, “không có mây” và “trời nắng”, “15,0 độ Vĩ Bắc; 117,1 độ Kinh Đông” với công chúng miền Trung, đặc biệt với những người nông dân, ngư dân thì khó mà phân biệt và hiểu
nổi những thuật ngữ chuyên ngành này Việc lặp đi lặp lại những thuật ngữ ấy không gây được sự chú ý
vì người tiếp nhận sẽ có cảm giác xa lạ với thông tin
P Thời sự TH (Hoặc phòng chương trình)
P Kỹ thuật truyền hình
BTV hoặc PTV tiếp nhận văn bản chỉnh sửa và đọc
KTV xử lý đồ họa (kèm nhạc)
Bản tin DBTT Fax văn bản
Trang 82.3.2 Ngôn ngữ truyền hình của bản tin dự báo thời tiết 3 đài
Theo tác giả Vũ Quang Hào thì có 5 loại ngôn ngữ phong cách báo chí: Phong cách khẩu ngữ, Phong cách văn chương, Phong cách chính luận,, Phong cách khoa học và Phong cách hành chính
Theo cách phân loại này thì các bản tin dự báo thời tiết do Trung tâm khí tượng thủy văn cung cấp mang phong cách khoa học Điều này cũng có nghĩa là ngoài các phương tiện ngữ âm, từ ngữ, ngữ pháp, phương pháp diễn đạt rất là quan trọng Việc khai thác tối đa lượng thông tin từ kênh thông tin phi văn tự như sơ đồ, đồ thị, bảng biểu là cực kỳ quan trọng Điều này cũng cho thấy các bản tin dự báo thời tiết bên cạnh ngôn từ cũng cần khai thác triệt để sơ đồ, đồ thị, bảng biểu để làm rõ thêm nội dung thông tin cần chuyển tải
Trong khi đó, ngôn ngữ truyền hình có ưu thế là hình ảnh, nhưng các đài truyền hình ở khu vực Trung Bộ lại không sử dụng ưu thế đó Chỉ đơn thuần là hình ảnh của các phát thanh viên hoặc biên tập viên chiếm trọn màn hình hoặc đọc lại các văn bản dài dài từ 1 đến 3 trang giấy A4 với hàng loạt những
con số và thuật ngữ khó hiểu trên màn hình có bảng chữ: tin bão khẩn cấp, thông báo lũ, tin
ATNĐ… không hấp dẫn, thu hút người xem cũng như giúp người xem hiểu rõ nội dung thông tin
2.4 Hiệu quả thông tin của Bản tin dự báo thời tiết trên 3 đài
2.4.1 Hiệu quả thông tin qua góc nhìn của chuyên gia dự báo khí tượng thủy văn và những người trong ngành
Phỏng vấn sâu các chuyên gia khí tượng thủy văn của 3 tỉnh Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận và cả thành viên Ban Phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn tỉnh đều có chung nhận xét, ở góc
độ chuyên môn thì cơ bản các bản tin DBTT của các đài đã thể hiện được nội dung của bản tin, nhưng xét ở góc độ công chúng, người xem đài thì hiệu quả thông tin chưa đạt yêu cầu
Ngành khí tượng có nhiều khái niệm chuyên môn khá sâu, vì vậy, các phóng viên, biên tập viên, phát thanh viên không chỉ đưa tin, kết hợp với bên khí tượng, họ còn phải diễn đạt thông tin một cách chính xác, nhưng theo hướng rõ ràng và dễ tiếp cận nhất, sao cho công chúng có thể hiểu và sử dụng được
Bản tin DBTT vốn dĩ là bản tin quan trọng và liên quan trực tiếp đến từng người dân để giúp họ điều chỉnh cách sinh hoạt, sản xuất và ứng phó với thiên tai Thế nhưng cách làm mà các đài PTTH Trung
Bộ đang áp dụng đã làm công chúng cảm thấy nhàm chán Chính sự lơ đãng của công chúng tác động ngược trở lại, làm cho những phần thông tin quan trọng của bản tin dự báo thời tiết bị mất tác dụng cảnh báo
2.4.2 Hiệu quả Bản tin DBTT nhìn từ những người trực tiếp thực hiện
Với những người trực tiếp “ đọc” bản tin DBTT hàng ngày trên sóng truyền hình, thì bản thân họ nhìn nhận chất lượng của bản tin không như họ mong đợi, và ngay chính bản thân họ, tức là người trung gian, chuyển tải một văn bản mang tính khoa học, chuyên biệt thành văn bản đại chúng, phổ cập Tuy nhiên, phỏng vấn sâu những người thực hiện bản tin đã cho thấy những người trực tiếp “ chế biến” thông tin đó cũng đánh giá là không mang lại hiệu quả
2.4.3 Ý kiến của công chúng nghe nhìn về Bản tin DBTT các Đài
Khảo sát ở 300 mẫu tại 3 tỉnh Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận cho kết quả như sau:
Bản tin
Tỷ lệ % công chúng nhận xét về nội dung
Không hiểu
Hiểu một ít,
có nhiều thuật ngữ vẫn không hiểu
Dễ hiểu
DBTT hàng ngày 1% 74,3% 24,7%
Trang 9DBTT thiên tai 29% 70% 1%
Bảng 2.4: Tỷ lệ công chúng đánh giá về nội dung bản tin DBTT
-+
Bảng 2.4: Tỷ lệ công chúng đánh giá về hình thức bản tin
DBTT
Những con số trên đã phần nào chứng tỏ các bản tin DBTT của các đài PTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận đã không mang lại hiệu quả như công chúng mong đợi
Tiểu kết chương 2
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc cải tiến bản tin dự báo thời tiết, đặc biệt là đài PTTH Bình Thuận đã sử dụng đồ họa ứng dụng vào bản tin Tuy nhiên, xét ở góc độ truyền thông thì các đài chưa xây dựng được thương hiệu của bản tin dự báo thời tiết của mình Trước hết chưa sử dụng đúng ngôn ngữ truyền hình trong các bản tin dự báo thời tiết, mà mới chỉ dừng lại ở ngôn ngữ khoa học chuyên ngành khí tượng thủy văn Việc gần như đọc lại nguyên văn của bản tin do Trung tâm khí tượng thủy văn cung cấp với quá nhiều thuật ngữ chuyên ngành đã làm cho công chúng không hiểu hết nội dung
Ngoài ra, ở các đài truyền hình Trung Bộ vai trò MC quá mờ nhạt, chưa thể hiện được là người chuyển tải thông tin của ngành khí tượng sang thông tin báo chí để công chúng tiếp cận được một cách dễ dàng
CHƯƠNG 3:
KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP VÀ MÔ HÌNH NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BẢN TIN DỰ
BÁO THỜI TIẾT CỦA 3 ĐÀI 3.1 Bài học kinh nghiệm trong việc thực hiện Bản tin dự báo thời tiết
3.1.1.Bài học kinh nghiệm được rút ra từ các bản tin dự báo thời tiết của chính 3 đài
*Tích cực:
- Như đã phân tích ở chương 2, trước hết ba đài đã hoàn thành sứ mệnh của 1 trong 2 cơ quan truyền thông lớn của tỉnh là chuyển tải những thông tin cần thiết về dự báo thời tiết thông thường và bản tin dự báo thiên tai cho công chúng
- Thứ hai, các đài cũng đã quan tâm đến việc tìm kiếm cách thức thể hiện cho bản tin ngày càng hấp dẫn, thể hiện qua những cải tiến như thêm đồ họa, nhạc, biểu đồ và sơ đồ
- Thứ ba, cả 3 đài đều nhận thấy việc cải tiến nội dung bản tin DBTT là việc cần làm, các đài cũng bắt đầu quan tâm đến việc xã hội hóa các bản tin và xem đây là điều kiện tiên quyết để cải thiện bản tin dự báo thời tiết
*Tiêu cực:
- Tuy đã chuyển tải đúng nội dung thông tin cần dự báo về thời tiết, nhưng cách thức này lại không phù hợp với ngôn ngữ truyền hình Việc đọc lại bản tin của ngành khí tượng làm cho bản tin khó hiểu, lại càng khó hiểu hơn với công chúng là nông dân, ngư dân (chiếm tỷ lệ hơn 70 % dân số)
- Về hình thức, bản tin DBTT các đài còn quá sơ sài, chưa phát huy được ngôn ngữ ưu thế của báo hình
- Vai trò MC thời tiết không nổi bật, các đài chỉ duy trì vai trò của PTV trong việc đọc các bản tin
mà không hề có sự điều chỉnh
Bản tin
Tỷ lệ % công chúng nhận xét về hình thức Nhàm
chán, không hấp dẫn
Đạt yêu
DBTT hàng ngày 78,67% 17% 4,33%
DBTT thiên tai 72 % 25% 3%
Trang 10- Dự báo vẫn còn chung chung, chưa phát huy được ưu thế sắc thái địa phương
3.1.2 Bài học kinh nghiệm từ cách làm bản tin dự báo thời tiết của các đài truyền hình khác
* Kinh nghiệm một số Đài truyền hình trong nước
- Đài truyền hình Việt Nam (VTV)
Từ một bản tin /ngày (năm 2000) đến nay VTV đã chuyển thành 23 bản tin /ngày Với bản tin chính VTV cho một MC trình bày bản tin , đồng thời đầu tư kinh phí ứng dụng phần mềm có tên gọi CadPro Weather Forecast Visualisation đi kèm với đó là công tác xã hội hóa bản tin thông qua việc kêu gọi của các nhà tài trợ
- Ngoài đổi mới của bản tin dự báo thời tiết, thời gian gần đây liên tiếp xuất hiện các bản tin mới ra đời như:Bản tin dự báo thời tiết nông vụ, Bản tin dự báo thời tiết buổi sáng
-*Kinh nghiệm từ một số đài truyền hình khác trong nước
Bên cạnh VTV, HTV, kênh truyền hình Cáp, kỹ thuật số đã có nhiều cải tiến trong việc thực hiện Bản tin dự báo thời tiết Điều này thể hiện qua phần đồ họa và cả MC dẫn chương trình Đầu tư vào những bản tin chuyên biệt (bản tin dự báo thời tiết biển và ngư trường, bản tin thời tiết du lịch, bản tin thời tiết đô thị) đang là xu hướng của nhiều kênh, điều này giúp các kênh tận dụng triệt để ưu thế của truyền hình trong lĩnh vực dự báo thời tiết
Ngoài ra, cho đến nay một số đài PTTH tỉnh ( thành) cũng có những đổi mới tích cực trong việc thay đổi cách thể hiện bản tin hấp dẫn hơn khi xuất hiện bản đồ với đường áp, con số và ký hiệu , và nhất
là xuất hiện vai trò của MC Điều này chứng tỏ, việc thay đổi bản tin DBTT ở các đài địa phương Trung
Bộ là hoàn toàn khả thi
* Kinh nghiệm tổ chức bản tin thời tiết trên các kênh truyền hình quốc tế nổi tiếng
- Sử dụng MC là các dự báo viên nên việc trình bày bản tin DBTT khá lưu loát và dễ hiểu vì hiểu
rõ về thời tiết
- Bản tin dự báo thời tiết được chia làm nhiều phần nhỏ, đan xen giữa các bản tin thời sự, tạo sự mềm mại cho bản tin
- Áp dụng những phần mềm tiến bộ, tạo hiệu ứng cho bản tin
- Đưa cả văn hóa vào bản tin ( như đài NHK đưa nhân vật hoạt hình vào bản tin DBTT Có đài còn “ câu khán giả” cho nữ MC mặc áo 2 mảnh để dẫn chương trình DBTT với mục đích là kéo ngày càng nhiều khán giả theo dõi bản tin của nhà Đài
3.2 Giải pháp nâng cao chất lƣợng bản tin
3.2.1 Tạo cơ sở pháp lý trong cung cấp, thực hiện, phát sóng các bản tin dự báo thời tiết
* Xã hội hóa công tác dự báo thời tiết
Cần thương mại hóa hệ thống dự báo thời tiết nhằm giúp cơ quan dự báo có được một khoản doanh thu khá lớn ngoài ngân sách nhà nước để tái đầu tư phát triển hệ thống, nhờ đó chất lượng dự báo sẽ càng được cải thiện
* Quy định cụ thể về thời lượng tối thiểu phát sóng các bản tin dự báo thời tiết trên từng phương
tiện truyền thông
Cần có quy định rõ các đài truyền hình địa phương dành thời lượng là bao nhiêu phút, bao nhiêu lần trong ngày theo đúng quy định Điều này tạo cơ sở pháp lý để nhà đài thực hiện phát sóng các bản tin
dự báo thời tiết, đồng thời phổ biến các kiến thức cho nhân dân về các loại hình thời tiết thường gặp, góp phần vào công việc phát triển KT-XH địa phương và đất nước, phòng tránh và giảm nhẹ thiệt hại do thiên
tai gây ra
