QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TÍNH TẤT YẾU, đặc ĐIỂM CỦA THỜI KỲ QUÁ độ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

Hiện nay nước ta đang ở trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: một thời kỳ mang tính chất quá độ, cái mới thì chưa thành, cái cũ thì chưa hoàn toàn dứt bỏ, thời kỳ này có sự giao nhậ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

-o0o -

TIỂU LUẬN

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TÍNH TẤT YẾU, ĐẶC ĐIỂM CỦA THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI LIÊN HỆ VỚI THỰC TIỄN VIỆT NAM QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI BỎ QUA CHẾ ĐỘ TƯ

BẢN CHỦ NGHĨA

HỌC PHẦN: POLI200305 – CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 10 năm 2021

KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

-o0o -

TIỂU LUẬN

QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TÍNH TẤT YẾU, ĐẶC ĐIỂM CỦA THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI LIÊN HỆ VỚI THỰC TIỄN VIỆT NAM QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI BỎ QUA CHẾ ĐỘ TƯ

BẢN CHỦ NGHĨA

HỌC PHẦN: POLI200305 – CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Họ và tên: Nguyễn Đức Tuấn Anh

Mã số sinh viên: 46.01.101.006

Lớp học phần: POLI200305

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Khá

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 10 năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Đối tượng nghiên cứu 2

3.Phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TÍNH TẤT YẾU, ĐẶC ĐIỂM CỦA THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 3

1.1 Quan niệm về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 3

1.2 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 3

1.3 Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 4

CHƯƠNG 2: QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM 6

2.1 Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam 6

2.2.1 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử 6

2.2.2 Đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh 6

2.2 Nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa thời kỳ đổi mới 7

2.3 Nhận thức về phương hướng quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta 9

KẾT LUẬN 12

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Phát triển kinh tế là vấn đề quan trọng nhất từ trước tới nay của xã hội loài người

Kể từ khi con người xuất hiện, xã hội loài người đã trải qua và hình thành xã hội: cuộc sống nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và đỉnh cao đang hướng tới xã hội chủ nghĩa Tương ứng với mỗi tình thái xã hội trong một hình thái kinh

tế mang nét đặc trưng riêng Tư bản chủ nghĩa cũng vậy, đây là một giai đoạn mà của cải vật chất của xã hội được sản xuất ra nhiều hơn tất cả các giai đoạn trước cộng lại Một giai đoạn chứng kiến bao sự biến đổi cả về mặt chất lẫn về mặt lượng của xã hội loài người: kinh tế, khoa học kĩ thuật, chính trị, văn hoá Tuy nhiên trong giai đoạn này cũng là một giai đoạn phát triển còn nhiều thiếu sót như phân biệt giàu nghèo, khủng hoảng kinh tế, chiến tranh bất công bằng trong xã hội

Từ những khuyết điểm đó, con người muốn hướng tới một xã hội mà ở đó con người có quyền bình đẳng, không còn đói nghèo và áp bức bóc lột, vật chất sản xuất ra

có thể đáp ứng mọi nhu cầu của con người đó chính là chế độ xã hội chủ nghĩa Nhưng liệu xã hội tiến lên cộng sản chủ nghĩa bằng con đường nào và trong bao lâu, đây là một bài toán nan giải đã đang và sẽ đặt ra với tất cả nhân loại

Hiện nay nước ta đang ở trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: một thời kỳ mang tính chất quá độ, cái mới thì chưa thành, cái cũ thì chưa hoàn toàn dứt bỏ, thời kỳ này có sự giao nhận của nhiều tư tưởng Dưới ngọn cờ của Đảng và kim chỉ nam là chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cũng không thể đốt cháy giai đoạn hay phủ nhận hoàn toàn những thành tựu mà chủ nghĩa tư bản đạt được, nhất là chủ nghĩa tư bản nhà nước Theo Lênin thì trong giai đoạn quá độ lên xã hội chủ nghĩa, chúng ta không thể vứt bỏ hoàn toàn chủ nghĩa tư bản nhà nước mà phải thấy được những điểm mạnh của nó để phát huy

Trước thời cơ và vận hội, nguy cơ và thách thức đan xen nhau thì việc tìm hiểu nhằm nâng cao nhận thức về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là việc làm mang tính cấp thiết, có tầm quan trọng đặc biệt đối với nhận thức và hành động của mỗi chúng ta trong giai đoạn hiện nay

Vì vậy, sinh viên quyết định chọn đề tài: “Quan điểm của chủ nghĩa mác – lênin

về tính tất yếu, đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Liên hệ với thực tiễn Việt Nam quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” làm đề

tài tiểu luận

2 Đối tượng nghiên cứu

- Quan điểm của chủ nghĩa Mác-lênin về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

- Những định hướng lớn về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại của Việt Nam

- Hệ thống chính trị và vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

3 Phạm vi nghiên cứu

- Trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội,

- Trên phạm vi cả nước Việt Nam

- Thành tựu xây dựng chủ nghĩa xã hội của Việt Nam từ sau đổi mới 1986 đến nay

4 Phương pháp nghiên cứu

- Sử dụng phương pháp thu thập thông tin, phân tích, đánh giá

- Sử dụng phương pháp so sánh và đối chiếu

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM CỦA CHỦ NGHĨA MÁC – LÊNIN VỀ TÍNH TẤT YẾU, ĐẶC ĐIỂM CỦA THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 1.1 Quan niệm về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Khi nghiên cứu về sự ra đời và các giai đoạn của hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, C Mác cũng chỉ ra tính tất yếu của thời kỳ quá độ từ hình thái kinh tế -

xã hội tư bản chủ nghĩa lên hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Quan điểm này sau đó đã được VI Lênin bổ sung và cụ thể hóa bằng lý luận về thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng toàn diện, triệt

để, sâu sắc và lâu dài trên tất xâm cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhằm tạo ra những tiền đề vật chất, tinh thần cần thiết cho sự ra đời của một xã ng hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa

1.2 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một tất yếu lịch sử đối với tất cả các nước đi lên chủ nghĩa xã hội, vì:

- Chủ nghĩa xã hội không thể tự phát ra đời trong lòng chủ nghĩa tư bản mà chủ nghĩa tư bản chỉ tạo tiền đề vật chất cho sự ra đời của chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa xã hội cũng không hoàn thiện ngay sau khi giai cấp công nhân giành chính quyền mà là kết quả của cả một quá trình cải tạo xã hội cũ và xây dựng xã hội mới về mọi phương diện, đặc biệt là kinh tế và văn hóa Những nhiệm vụ đó được thực hiện trong thời kỳ quá độ

- Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một công việc lâu dài, khó khăn, phức tạp chưa từng có trong lịch sử Do đó cần phải có thời kỳ quá độ để cải tạo tàn dư của xã hội cũ, tạo ra những tiền đề vật chất, tinh thần cần thiết cho chủ nghĩa xã hội “phát triển trên cơ

sở của chính nó”

Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin cũng chỉ ra hai hình thức quá độ là

quá độ trực tiếp từ những nước tư bản phát triển cao lên chủ nghĩa xã hội và quá độ gián

tiếp từ những nước tư bản trung bình, hoặc những nước chưa qua chủ nghĩa tư bản bỏ

qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa để tiến lên chủ nghĩa xã hội Dù là quá độ trực

tiếp hay quá độ gián tiếp đều phải trải qua thời kỳ quá độ Do điều kiện lịch sử, kinh tế,

xã hội của mỗi nước khác nhau mà đặc điểm, nhiệm vụ, bước đi, độ ngắn, dài của thời

kỳ quá độ cũng khác nhau

Vận dụng và phát triển quan điểm của C Mác và Ph Ăngghen trong điều kiện mới, sau cách mạng tháng Mười, V.I Lênin khẳng định: “với sự giúp đỡ của giai cấp

vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ xô - viết, và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản không phải trải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa”1

Quán triệt và vận dụng, phát triển sáng tạo những lý của chủ nghĩa Mác- Lênin, trong thời đại ngay nay, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới, chúng ta có thể khẳng định: Với lợi thế của thời đại, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0, các nước lạc hậu, sau khi giành được chính quyền, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản có thể tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

1.3 Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

Đặc điểm nổi bật của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là sự tồn tại, đan xen, tương tác giữa những yếu tố của xã hội mới và những tàn tích của xã hội cũ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: kinh tế, đạo đức, tinh thần của chủ nghĩa xã hội mới phát sinh chưa phải là chủ nghĩa xã hội đã phát triển trên cơ sở của chính nó Thực chất

nó là thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội tiền tư bản chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa sang xã hội chủ nghĩa

Đây là thời kỳ cải tạo cách mạng sâu sắc, triệt để xã hội tư bản chủ nghĩa trên tất

cả các lĩnh vực, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, xây dựng từng bước cơ sở vật chất-

kỹ thuật và đời sống tinh thần của chủ nghĩa xã hội Đó là thời kỳ lâu dài, gian khổ bắt đầu từ khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính quyền đến khi xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội

- Về chính trị

1 V.I Lê Nin, toàn tập, Nxb Tiến bộ, Matxcơva 1977, tập 41, tr.295

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội về phương diện chính trị, là sự thiết lập, củng cố, hoàn thiện của nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm mở rộng và phát huy dân chủ, bảo vệ thành quả cách mạng, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, trấn áp những thế lực phản cách mạng Đây là sự thống trị về chính trị của giai cấp công nhân với chức năng thực hiện dân chủ đối với nhân dân, tổ chức xây dựng và bảo vệ chế độ mới, chuyên chính với những phần tử thù địch, chống lại nhân dân

- Về kinh tế

Thực hiện việc sắp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất hiện có của xã hội cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới theo hướng tạo ra sự phát triển cân đối của nền kinh tế, bảo đảm phục vụ ngày càng tốt đời sống của nhân dân lao động Việc sắp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất của xã hội nhất định không thể theo ý muốn chủ quan nóng vội mà phải tuân theo tính tất yếu khách quan của các quy luật kinh tế, đặc biệt là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

- Về xã hội

Xã hội tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp có những lợi ích vừa nương tựa, cộng sinh với nhau, vừa phân biệt, cạnh tranh lẫn nhau Xã hội vẫn còn sự khác biệt giữa thành thị

và nông thôn, giữa lao động chân tay và lao động trí óc Theo V.I Lênin, thực chất thời

kỳ quá độ là thời kỳ tiếp tục cuộc đấu tranh giai cấp với những nội dung mới, hình thức mới, trong điều kiện mới với các biện pháp mới trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội để tổ chức xây dựng thành công xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa

- Về văn hóa - tư tưởng,

Tuyên truyền, phổ biến các tư tưởng khoa học và cách mạng của giai cấp công nhân trong toàn xã hội; khắc phục những tư tưởng và tâm lý có ảnh hưởng tiêu cực đối với tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội; xây dựng nền văn hóa mới, tiếp thu giá trị tinh hoa của các nền văn hóa trên thế giới

CHƯƠNG 2: QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM

2.1 Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam 2.2.1 Thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử

Một là, phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa là phù hợp với quy luật khách

quan của lịch sử Loài người đã trải qua các hình thái kinh tế- xã hội: công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa Sự biến đổi của các hình thái kinh

tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên, hình thái kinh tế- xã hội sau cao hơn hình thái

xã hội trước và tuân theo quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình

độ phát triển của lực lượng sản xuất

Hai là, phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với xu thế

của thời đại, mà còn phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam: cách mạng dân tộc, dân chủ gắn liền với cách mạng xã hội chủ nghĩa Cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ trước hết là giải phóng dân tộc, giành độc lập, tự do, dân chủ đồng thời nó là tiền đề

để “ làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no, và sống một đời hạnh phúc”, nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”

Vì vậy, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự tiếp tục hợp lôgic cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, làm cho cách mạng dân tộc, dân chủ được thực hiện triệt để

2.2.2 Đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là sự lựa chọn đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh

Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta đã xác định rõ: Nước ta quá

độ lên chủ nghĩa xã hội “bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa”, tức là “bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa”, song phải

“tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại”1

1 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội, 2001, tr.84

Nhận thức này cho thấy: Mặc dù xác định bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nhưng chúng ta vẫn phải tôn trọng quá trình lịch sử - tự nhiên của sự chuyển biến từ hình thái kinh tế - xã hội này sang hình thái kinh tế - xã hội khác, đặc biệt là phải tôn trọng quá trình lịch sử - tự nhiên của lực lượng sản xuất Do vậy chúng ta phải biết kế thừa những thành tựu tiến bộ mà loài người đã tạo ra trong điều kiện của chủ nghĩa tư bản

Nhìn lại 30 năm đổi mới từ năm 1986 – 2016, Đảng ta đánh giá: “Đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế – xã hội và tình trạng kém phát triển, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình, đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Kinh tế tăng trưởng khá, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội từng bước hình thành, phát triển Chính trị – xã hội ổn định; quốc phòng an ninh được tăng cường Văn hóa – xã hội có bước phát triển; bộ mặt đất nước và đời sống của nhân dân có nhiều thay đổi Dân chủ xã hội chủ nghĩa được phát huy và ngày càng mở rộng Đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường Công tác xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước pháp quyền và cả hệ thống chính trị được đẩy mạnh Sức mạnh về mọi mặt của đất nước được nâng lên; kiên quyết, kiên trì đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và chế độ xã hội chủ nghĩa Quan hệ đối ngoại ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu; vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao”1 Từ

đó, khẳng định rằng quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở Việt Nam đã góp phần minh chứng một chân lý của thời đại: “Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” và sự lựa chọn đó của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng của nhân dân

ta là hoàn toàn phù hợp và đúng đắn

2.2 Nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa thời kỳ đổi mới

Khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng (năm 1991), những đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam xây dựng đã được phác thảo trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội với 6 đặc trưng

1 Đảng cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Văn phòng Trung ương

Đảng, Hà Nội, 2016, tr.65-66